༣. ཏ་ཏི་ཡ་པཱི་ཋ་ཝི་མཱ་ན་ཝ་ཎྞ་ནཱ
པཱི་ཋཾ ཏེ སོ་ཝ་ཎྞ་མ་ཡནྟི ཏ་ཏི་ཡ་པཱི་ཋ་ཝི་མཱ་ནཾ. ཏ་སྶ ཝ་ཏྠུ རཱ་ཛ་ག་ཧེ ས་མུ་ཊྛི་ཏཾ. ཨ་ཉྙ་ཏ་རོ ཀི་ར ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝ་ཏྠེ་རོ རཱ་ཛ་ག་ཧེ པི་ཎྜཱ་ཡ ཙ་རི་ཏྭཱ བྷ་ཏྟཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཨུ་པ་ཀ་ཊྛེ ཀཱ་ལེ བྷ་ཏྟ་ཀི་ཙྩཾ ཀཱ་ཏུ་ཀཱ་མོ ཨེ་ཀཾ ཝི་ཝ་ཊ་དྭཱ་ར་གེ་ཧཾ ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི. ཏ་སྨིཾ པ་ན གེ་ཧེ གེ་ཧ་སཱ་མི་ནཱི ཨི་ཏྠཱི ས་དྡྷཱ པ་ས་ནྣཱ ཐེ་ར་སྶ ཨཱ་ཀཱ་རཾ ས་ལླ་ཀྑེ་ཏྭཱ ‘‘ཨེ་ཐ, བྷ་ནྟེ, ཨི་དྷ ནི་སཱི་དི་ཏྭཱ བྷ་ཏྟ་ཀི་ཙྩཾ ཀ་རོ་ཐཱ’’ཏི ཨ་ཏྟ་ནོ བྷ་དྡ་པཱི་ཋཾ པ་ཉྙཱ་པེ་ཏྭཱ ཨུ་པ་རི པཱི་ཏ་ཝ་ཏྠཾ ཨ་ཏྠ་རི་ཏྭཱ ནི་ར་པེ་ཀྑ་པ་རི་ཙྩཱ་ག་ཝ་སེ་ན ཨ་དཱ་སི, ‘‘ཨི་དཾ མེ པུ་ཉྙཾ ཨཱ་ཡ་ཏིཾ སོ་ཝ་ཎྞ་པཱི་ཋ་པ་ཊི་ལཱ་བྷཱ་ཡ ཧོ་ཏཱུ’’ཏི པ་ཏྠ་ན་ཉྩ པ་ཊྛ་པེ་སི. ཨ་ཐ ཐེ་རེ ཏ་ཏྠ ནི་སཱི་དི་ཏྭཱ བྷ་ཏྟ་ཀི་ཙྩཾ ཀ་ཏྭཱ པ་ཏྟཾ དྷོ་ཝི་ཏྭཱ ཨུ་ཊྛཱ་ཡ ག་ཙྪ་ནྟེ ‘‘བྷ་ནྟེ, ཨི་ད་མཱ་ས་ནཾ ཏུ་མྷཱ་ཀཾ་ཡེ་ཝ པ་རི་ཙྩ་ཏྟཾ, མ་ཡ྄ཧཾ ཨ་ནུ་གྒ་ཧ་ཏྠཾ པ་རི་བྷུ་ཉྫ་ཐཱ’’ཏི ཨཱ་ཧ. ཐེ་རོ ཏ་སྶཱ ཨ་ནུ་ཀ་མྤཱ་ཡ ཏཾ པཱི་ཋཾ ས་མྤ་ཊི་ཙྪི་ཏྭཱ ས་ངྒྷ་སྶ དཱ་པེ་སི. སཱ ཨ་པ་རེ་ན ས་མ་ཡེ་ན ཨ་ཉྙ་ཏ་རེ་ན རོ་གེ་ན ཕུ་ཊྛཱ ཀཱ་ལཾ ཀ་ཏྭཱ ཏཱ་ཝ་ཏིཾ་ས་བྷ་ཝ་ནེ ནི་བྦ་ཏྟཱི་ཏི་ཨཱ་དི ས་བྦཾ པ་ཋ་མ་ཝི་མཱ་ན་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡཾ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ –
༡༥. ‘‘པཱི་ཋཾ ཏེ སོ་ཝ་ཎྞ་མ་ཡཾ ཨུ་ལཱ༹་རཾ, མ་ནོ་ཛ་ཝཾ ག་ཙྪ་ཏི ཡེ་ན་ཀཱ་མཾ;
ཨ་ལ་ངྐ་ཏེ མ་ལྱ་དྷ་རེ སུ་ཝ་ཏྠེ,ཨོ་བྷཱ་ས་སི ཝི་ཛྫུ་རི་ཝ་བྦྷ་ཀཱུ་ཊཾ.
༡༦. ‘‘ཀེ་ན ཏེ་ཏཱ་དི་སོ ཝ་ཎྞོ, ཀེ་ན ཏེ ཨི་དྷ མི་ཛ྄ཛྷ་ཏི;
ཨུ་པྤ་ཛྫ་ནྟི ཙ ཏེ བྷོ་གཱ, ཡེ ཀེ་ཙི མ་ན་སོ པི་ཡཱ.
༡༧. ‘‘པུ་ཙྪཱ་མི ཏཾ དེ་ཝི མ་ཧཱ་ནུ་བྷཱ་ཝེ, མ་ནུ་སྶ་བྷཱུ་ཏཱ ཀི་མ་ཀཱ་སི པུ་ཉྙཾ;
ཀེ་ནཱ་སི ཨེ་ཝཾ ཛ་ལི་ཏཱ་ནུ་བྷཱ་ཝཱ, ཝ་ཎྞོ ཙ ཏེ ས་བྦ་དི་སཱ པ་བྷཱ་ས་ཏཱི’’ཏི.
༡༨. ‘‘སཱ དེ་ཝ་ཏཱ ཨ་ཏྟ་མ་ནཱ, མོ་གྒ་ལླཱ་ནེ་ན པུ་ཙྪི་ཏཱ;
པ་ཉྷཾ པུ་ཊྛཱ ཝི་ཡཱ་ཀཱ་སི, ཡ་སྶ ཀ་མྨ་སྶི་དཾ ཕ་ལཾ’’.
༡༩. ‘‘ཨ་པྤ་སྶ ཀ་མྨ་སྶ ཕ་ལཾ མ་མེ་དཾ, ཡེ་ན་མྷི ཨེ་ཝཾ ཛ་ལི་ཏཱ་ནུ་བྷཱ་ཝཱ;
ཨ་ཧཾ མ་ནུ་སྶེ་སུ མ་ནུ་སྶ་བྷཱུ་ཏཱ, པུ་རི་མཱ་ཡ ཛཱ་ཏི་ཡཱ མ་ནུ་སྶ་ལོ་ཀེ.
༢༠. ‘‘ཨ་དྡ་སཾ ཝི་ར་ཛཾ བྷི་ཀྑུཾ, ཝི་པྤ་ས་ནྣ་མ་ནཱ་ཝི་ལཾ;
ཏ་སྶ ཨ་དཱ་ས་ཧཾ པཱི་ཋཾ, པ་ས་ནྣཱ སེ་ཧི པཱ་ཎི་བྷི.
༢༡. ‘‘ཏེ་ན མེ་ཏཱ་དི་སོ ཝ་ཎྞོ, ཏེ་ན མེ ཨི་དྷ མི་ཛ྄ཛྷ་ཏི;
ཨུ་པྤ་ཛྫ་ནྟཱི ཙ མེ བྷོ་གཱ, ཡེ ཀེ་ཙི མ་ན་སོ པི་ཡཱ.
༢༢. ‘‘ཨ་ཀྑཱ་མི ཏེ བྷི་ཀྑུ མ་ཧཱ་ནུ་བྷཱ་ཝ, མ་ནུ་སྶ་བྷཱུ་ཏཱ ཡ་མ་ཀཱ་སི པུ་ཉྙཾ;
ཏེ་ན་མྷི ཨེ་ཝཾ ཛ་ལི་ཏཱ་ནུ་བྷཱ་ཝཱ, ཝ་ཎྞོ ཙ མེ ས་བྦ་དི་སཱ པ་བྷཱ་ས་ཏཱི’’ཏི.
༡༩. ཡ་ཉྩ པ་ན པ་ཉྩ་མ་གཱ་ཐཱ་ཡཾ པུ་རི་མཱ་ཡ ཛཱ་ཏི་ཡཱ མ་ནུ་སྶ་ལོ་ཀེཏི་ཨཱ་དི, ཨེ་ཏྠ ཛཱ་ཏི-ས་དྡོ ཨ་ཏྠེ་ཝ ས་ངྑ་ཏ་ལ་ཀྑ་ཎེ ‘‘ཛཱ་ཏི དྭཱི་ཧི ཁ་ནྡྷེ་ཧི ས་ངྒ་ཧི་ཏཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (དྷཱ་ཏུ. ༧༡). ཨ་ཏྠི ནི་ཀཱ་ཡེ ‘‘ནི་ག་ཎྛཱ ནཱ་མ ས་མ་ཎ་ཛཱ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (ཨ. ནི. ༣.༧༡). ཨ་ཏྠི པ་ཊི་ས་ནྡྷི་ཡཾ ‘‘ཡཾ མཱ་ཏུ་ཀུ་ཙྪི་སྨིཾ པ་ཋ་མཾ ཙི་ཏྟཾ ཨུ་པྤ་ནྣཾ, པ་ཋ་མཾ ཝི་ཉྙཱ་ཎཾ པཱ་ཏུ་བྷཱུ་ཏཾ, ཏ་དུ་པཱ་དཱ་ཡ སཱ་ཝ་སྶ ཛཱ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (མ་ཧཱ་ཝ. ༡༢༤). ཨ་ཏྠི ཀུ་ལེ ‘‘ཨ་ཀྑི་ཏྟོ ཨ་ནུ་པ་ཀུ་ཊྛོ ཛཱ་ཏི་ཝཱ་དེ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (དཱི. ནི. ༡.༣༠༣). ཨ་ཏྠི པ་སུ་ཏི་ཡཾ ‘‘ས་མྤ་ཏི་ཛཱ་ཏོ, ཨཱ་ན་ནྡ, བོ་དྷི་ས་ཏྟོ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (དཱི. ནི. ༢.༣༡; མ. ནི. ༣.༢༠༧). ཨ་ཏྠི བྷ་ཝེ ‘‘ཨེ་ཀ་མྤི ཛཱ་ཏིཾ དྭེ་པི ཛཱ་ཏི་ཡོ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (དཱི. ནི. ༡.༢༤༤; མ. ནི. ༡.༥༣). ཨི་དྷཱ་པི བྷ་ཝེ ཨེ་ཝ ད་ཊྛ་བྦོ. ཏ་སྨཱ པུ་རི་མཱ་ཡ ཛཱ་ཏི་ཡཱ པུ་རི་མ་སྨིཾ བྷ་ཝེ ཨ་ན་ནྟ་རཱ་ཏཱི་ཏེ པུ་རི་མེ ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝེ་ཏི ཨ་ཏྠོ. བྷུ་མྨ་ཏྠེ ཧི་དཾ ཀ་ར་ཎ་ཝ་ཙ་ནཾ. མ་ནུ་སྶ་ལོ་ཀེཏི མ་ནུ་སྶ་ལོ་ཀ་བྷ་ཝེ, རཱ་ཛ་ག་ཧཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝ་ད་ཏི. ཨོ་ཀཱ་ས་ལོ་ཀོ ཧི ཨི་དྷ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏོ, ས་ཏྟ་ལོ་ཀོ པ་ན ‘‘མ་ནུ་སྶེ་སཱུ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ཝུ་ཏྟོ་ཡེ་ཝ.
༢༠. ཨ་དྡ་སནྟི ཨ་དྡ་ཀྑིཾ. ཝི་ར་ཛནྟི ཝི་ག་ཏ་རཱ་གཱ་དི་ར་ཛ་ཏྟཱ ཝི་ར་ཛཾ. བྷི་ཀྑུནྟི བྷི་ནྣ་ཀི་ལེ་ས་ཏྟཱ བྷི་ཀྑུཾ, ས་བྦ་སོ ཀི་ལེ་ས་ཀཱ་ལུ་སྶི་ཡཱ་བྷཱ་ཝེ་ན ཝི་པྤ་ས་ནྣ་ཙི་ཏྟ་ཏཱ་ཡ ཝི་པྤ་ས་ནྣཾ, ཨ་ནཱ་ཝི་ལ་ས་ངྐ་པྤ་ཏཱ་ཡ ཨ་ནཱ་ཝི་ལཾ. པུ་རི་མཾ པུ་རི་མ་ཉྩེ་ཏྠ པ་དཾ པ་ཙྪི་མ་སྶ པ་ཙྪི་མ་སྶ ཀཱ་ར་ཎ་ཝ་ཙ་ནཾ, ཝི་ག་ཏ་རཱ་གཱ་དི་ར་ཛ་ཏྟཱ བྷི་ནྣ་ཀི་ལེ་ས་ཏཱ་ཡ བྷི་ཀྑུཾ, བྷི་ནྣ་ཀི་ལེ་ས་ཏྟཱ ཀི་ལེ་ས་ཀཱ་ལུ་སྶི་ཡཱ་བྷཱ་ཝེ་ན ཝི་པྤ་ས་ནྣཾ, ཝི་པྤ་ས་ནྣ་མ་ན་ཏྟཱ ཨ་ནཱ་ཝི་ལ་ནྟི. པ་ཙྪི་མཾ པ་ཙྪི་མཾ ཝཱ པ་དཾ པུ་རི་མ་སྶ པུ་རི་མ་སྶ ཀཱ་ར་ཎ་ཝ་ཙ་ནཾ, ཝི་ར་ཛཾ བྷི་ཀྑུ་གུ་ཎ་ཡོ་ག་ཏོ. བྷི་ནྣ་ཀི་ལེ་སོ ཧི བྷི་ཀྑུ. བྷི་ཀྑུཾ ཝི་པྤ་ས་ནྣ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཀི་ལེ་ས་ཀཱ་ལུ་སྶི་ཡཱ་བྷཱ་ཝེ་ན ཝི་པྤ་ས་ནྣ་མཱ་ན་སོ ཧི བྷི་ཀྑུ. ཝི་པྤ་ས་ནྣཾ ཨ་ནཱ་ཝི་ལ་ས་ངྐ་པྤ་བྷཱ་ཝ་ཏོ་ཏི. རཱ་ག་ར་ཛཱ་བྷཱ་ཝེ་ན ཝཱ ‘‘ཝི་ར་ཛ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ, དོ་ས་ཀཱ་ལུ་སྶི་ཡཱ་བྷཱ་ཝེ་ན ‘‘ཝི་པྤ་ས་ནྣ’’ནྟི, མོ་ཧ་བྱཱ་ཀུ་ལཱ་བྷཱ་ཝེ་ན ‘‘ཨ་ནཱ་ཝི་ལ’’ནྟི. ཨེ་ཝཾ་བྷཱུ་ཏོ པ་ར་མ་ཏྠ་ཏོ བྷི་ཀྑུ ནཱ་མ ཧོ་ཏཱི་ཏི ‘‘བྷི་ཀྑུ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་དཱ་ས་ཧནྟི ཨ་དཱ་སིཾ ཨ་ཧཾ. པཱི་ཋནྟི ཏ་དཱ མ་མ ས་ནྟི་ཀེ ཝི་ཛྫ་མཱ་ནཾ བྷ་དྡ་པཱི་ཋཾ. པ་ས་ནྣཱཏི ཀ་མྨ་ཕ་ལ་ས་དྡྷཱ་ཡ ར་ཏ་ན་ཏྟ་ཡ་ས་དྡྷཱ་ཡ ཙ པ་ས་ནྣ་ཙི་ཏྟཱ. སེ་ཧི པཱ་ཎི་བྷཱིཏི ཨ་ཉྙཾ ཨ་ནཱ་ཎཱ་པེ་ཏྭཱ ཨ་ཏྟ་ནོ ཧ་ཏྠེ་ཧི ཨུ་པ་ནཱི་ཡ པཱི་ཋཾ པ་ཉྙཱ་པེ་ཏྭཱ ཨ་དཱ་སི་ནྟི ཨ་ཏྠོ.
ཨེ་ཏྠ ཙ ‘‘ཝི་ར་ཛཾ བྷི་ཀྑུཾ ཝི་པྤ་ས་ནྣ་མ་ནཱ་ཝི་ལ’’ནྟི ཨི་མི་ནཱ ཁེ་ཏྟ་ས་མྤ་ཏྟིཾ ད་སྶེ་ཏི, ‘‘པ་ས་ནྣཱ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ཙི་ཏྟ་ས་མྤ་ཏྟིཾ, ‘‘སེ་ཧི པཱ་ཎི་བྷཱི’’ཏི ཨི་མི་ནཱ པ་ཡོ་ག་ས་མྤ་ཏྟིཾ. ཏ་ཐཱ ‘‘པ་ས་ནྣཱ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ས་ཀྐ་ཙྩ་དཱ་ནཾ ཨ་ནུ་པ་ཧ་ཙྩ་དཱ་ན་ནྟི ཙ ཨི་མེ དྭེ དཱ་ན་གུ་ཎཱ ད་སྶི་ཏཱ, ‘‘སེ་ཧི པཱ་ཎི་བྷཱི’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ས་ཧ་ཏྠེ་ན དཱ་ནཾ ཨ་ནུ་པ་ཝི་དྡྷ་དཱ་ན་ནྟི ཨི་མེ དྭེ དཱ་ན་གུ་ཎཱ ད་སྶི་ཏཱ, པཱི་ཏ་ཝ་ཏྠ་སྶ ཨ་ཏྠ་ར་ཎེ་ན ནི་སཱི་ད་ན་ཀཱ་ལ་ཉྙུ་ཏཱ་ཡ ཙི་ཏྟིཾ ཀ་ཏྭཱ དཱ་ནཾ ཀཱ་ལེ་ན དཱ་ན་ནྟི ཨི་མེ དྭེ དཱ་ན་གུ་ཎཱ ད་སྶི་ཏཱ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. སེ་སཾ ཧེ་ཊྛཱ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡ་མེ་ཝ.
ཏ་ཏི་ཡ་པཱི་ཋ་ཝི་མཱ་ན་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.