༡. པ་ཋ་མ་པཱི་ཋ་ཝི་མཱ་ན་ཝ་ཎྞ་ནཱ
ཏ་ཏྠ པ་ཋ་མ་ཝ་ཏྠུ་སྶ ཨ་ཡཾ ཨ་ཊྛུ་པྤ་ཏྟི – བྷ་ག་ཝ་ཏི སཱ་ཝ་ཏྠི་ཡཾ ཝི་ཧ་ར་ནྟེ ཛེ་ཏ་ཝ་ནེ ཨ་ནཱ་ཐ་པི་ཎྜི་ཀ་སྶ ཨཱ་རཱ་མེ ར་ཉྙཱ པ་སེ་ན་དི་ནཱ ཀོ་ས་ལེ་ན བུ་དྡྷ་པྤ་མུ་ཁ་སྶ བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷ་སྶ ས་ཏྟཱ་ཧཾ ཨ་ས་དི་ས་དཱ་ནེ པ་ཝ་ཏྟི་ཏེ ཏ་ད་ནུ་རཱུ་པེ་ན ཨ་ནཱ་ཐ་པི་ཎྜི་ཀེ་ན མ་ཧཱ་སེ་ཊྛི་ནཱ ཏ་ཡོ དི་ཝ་སེ, ཏ་ཐཱ ཝི་སཱ་ཁཱ་ཡ མ་ཧཱ་ཨུ་པཱ་སི་ཀཱ་ཡ མ་ཧཱ་དཱ་ནེ དི་ནྣེ ཨ་ས་དི་ས་དཱ་ན་སྶ པ་ཝ་ཏྟི ས་ཀ་ལ་ཛ་མྦུ་དཱི་པེ པཱ་ཀ་ཊཱ ཨ་ཧོ་སི. ཨ་ཐ མ་ཧཱ་ཛ་ནོ ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ ཀ་ཐཾ ས་མུ་ཊྛཱ་པེ་སི ‘‘ཀིཾ ནུ ཁོ ཨེ་ཝཾ ཨུ་ལཱ༹་ར་ཝི་བྷ་ཝ་པ་རི་ཙྩཱ་གེ་ནེ་ཝ དཱ་ནཾ མ་ཧ་པྥ་ལ་ཏ་རཾ བྷ་ཝི་སྶ་ཏི, ཨུ་དཱ་ཧུ ཨ་ཏྟ་ནོ ཝི་བྷ་ཝཱ་ནུ་རཱུ་པ་པ་རི་ཙྩཱ་གེ་ནཱ་པཱི’’ཏི. བྷི་ཀྑཱུ ཏཾ ཀ་ཐཾ སུ་ཏྭཱ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཨཱ་རོ་ཙེ་སུཾ. བྷ་ག་ཝཱ ‘‘ན, བྷི་ཀྑ་ཝེ, དེ་ཡྻ་དྷ་མྨ་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ་ཝ དཱ་ནཾ མ་ཧ་པྥ་ལ་ཏ་རཾ བྷ་ཝི་སྶ་ཏི, ཨ་ཐ ཁོ ཙི་ཏྟ་པ་སཱ་ད་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ ཙ ཁེ་ཏྟ་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ ཙ, ཏ་སྨཱ ཀུ་ཎྜ་ཀ་མུ་ཊྛི་མ་ཏྟ་མྤི པི་ལོ་ཏི་ཀཱ་མ་ཏྟ་མྤི ཏི་ཎ་པ་ཎྞ་ས་ནྠཱ་ར་མ་ཏྟ་མྤི པཱུ་ཏི་མུ་ཏྟ་ཧ་རཱི་ཏ་ཀ་མ་ཏྟ་མྤི ཝི་པྤ་ས་ནྣེ་ན ཙེ་ཏ་སཱ ད་ཀྑི་ཎེ་ཡྻ་པུ་གྒ་ལེ པ་ཏི་ཊྛཱ་པི་ཏཾ, ཏ་མྤི མ་ཧ་པྥ་ལ་ཏ་རཾ བྷ་ཝི་སྶ་ཏི མ་ཧཱ་ཛུ་ཏི་ཀཾ མ་ཧཱ་ཝི་པྥཱ་ར’’ནྟི ཨཱ་ཧ. ཏ་ཐཱ ཧི ཝུ་ཏྟཾ ས་ཀྐེ་ན དེ་ཝཱ་ན་མི་ནྡེ་ན –
‘‘ན་ཏྠི ཙི་ཏྟེ པ་ས་ནྣ་མྷི, ཨ་པྤི་ཀཱ ནཱ་མ ད་ཀྑི་ཎཱ;
ཏ་ཐཱ་ག་ཏེ ཝཱ ས་མྦུ་དྡྷེ, ཨ་ཐ ཝཱ ཏ་སྶ སཱ་ཝ་ཀེ’’ཏི. (ཝི. ཝ. ༨༠༤);
སཱ པ་ནེ་སཱ ཀ་ཐཱ ས་ཀ་ལ་ཛ་མྦུ་དཱི་པེ ཝི་ཏྠཱ་རི་ཀཱ ཨ་ཧོ་སི. མ་ནུ་སྶཱ ས་མ་ཎ་བྲཱ་ཧྨ་ཎ་ཀ་པ་ཎ་དྡྷི་ཀ་ཝ་ཎི་བྦ་ཀ་ཡཱ་ཙ་ཀཱ་ནཾ ཡ་ཐཱ་ཝི་བྷ་ཝཾ དཱ་ནཱ་ནི དེ་ནྟི, གེ་ཧ་ངྒ་ཎེ པཱ་ནཱི་ཡཾ ཨུ་པ་ཊྛ་པེ་ནྟི, དྭཱ་ར་ཀོ་ཊྛ་ཀེ་སུ ཨཱ་ས་ནཱ་ནི ཋ་པེ་ནྟི. ཏེ་ན ཙ ས་མ་ཡེ་ན ཨ་ཉྙ་ཏ་རོ པི་ཎྜ་པཱ་ཏ་ཙཱ་རི་ཀོ ཐེ་རོ པཱ་སཱ་དི་ཀེ་ན ཨ་བྷི་ཀྐ་ནྟེ་ན པ་ཊི་ཀྐ་ནྟེ་ན ཨཱ་ལོ་ཀི་ཏེ་ན ཝི་ལོ་ཀི་ཏེ་ན ས་མི་ཉྫི་ཏེ་ན པ་སཱ་རི་ཏེ་ན ཨོ་ཀྑི་ཏྟ་ཙ་ཀྑུ ཨི་རི་ཡཱ་པ་ཐ་ས་མྤ་ནྣོ པི་ཎྜཱ་ཡ ཙ་ར་ནྟོ ཨུ་པ་ཀ་ཊྛེ ཀཱ་ལེ ཨ་ཉྙ་ཏ་རཾ གེ་ཧཾ ས་མྤཱ་པུ་ཎི. ཏ་ཏྠེ་ཀཱ ཀུ་ལ་དྷཱི་ཏཱ ས་དྡྷཱ པ་ས་ནྣཱ ཐེ་རཾ པ་སྶི་ཏྭཱ ས་ཉྫཱ་ཏ་གཱ་ར་ཝ་བ་ཧུ་མཱ་ནཱ ཨུ་ལཱ༹་ར་པཱི་ཏི་སོ་མ་ན་སྶཾ ཨུ་པྤཱ་དེ་ཏྭཱ གེ་ཧཾ པ་ཝེ་སེ་ཏྭཱ པ་ཉྩ་པ་ཏི་ཊྛི་ཏེ་ན ཝ་ནྡི་ཏྭཱ ཨ་ཏྟ་ནོ པཱི་ཋཾ པ་ཉྙཱ་པེ་ཏྭཱ ཏ་སྶ ཨུ་པ་རི པཱི་ཏ་ཀཾ མ་ཊྛ་ཝ་ཏྠཾ ཨ་ཏྠ་རི་ཏྭཱ ཨ་དཱ་སི. ཨ་ཐ ཐེ་རེ ཏ་ཏྠ ནི་སི་ནྣེ ‘‘ཨི་དཾ མ་ཡ྄ཧཾ ཨུ་ཏྟ་མཾ པུ་ཉྙ་ཀྑེ་ཏྟཾ ཨུ་པ་ཊྛི་ཏ’’ནྟི པ་ས་ནྣ་ཙི་ཏྟཱ ཡ་ཐཱ་ཝི་བྷ་ཝཾ ཨཱ་ཧཱ་རེ་ན པ་རི་ཝི་སི, བཱི་ཛ་ནི་ཉྩ ག་ཧེ་ཏྭཱ བཱི་ཛི. སོ ཐེ་རོ ཀ་ཏ་བྷ་ཏྟ་ཀི་ཙྩོ ཨཱ་ས་ན་དཱ་ན་བྷོ་ཛ་ན་དཱ་ནཱ་དི་པ་ཊི་སཾ་ཡུ་ཏྟཾ དྷ་མྨིཾ ཀ་ཐཾ ཀ་ཐེ་ཏྭཱ པ་ཀྐཱ་མི. སཱ ཨི་ཏྠཱི ཏཾ ཨ་ཏྟ་ནོ དཱ་ནཾ ཏ་ཉྩ དྷ་མྨ་ཀ་ཐཾ པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ནྟཱི པཱི་ཏི་ཡཱ ནི་ར་ནྟ་རཾ ཕུ་ཊྛ་ས་རཱི་རཱ ཧུ་ཏྭཱ ཏཾ པཱི་ཋ་མྤི ཐེ་ར་སྶ ཨ་དཱ་སི.
ཏ་ཏོ ཨ་པ་རེ་ན ས་མ་ཡེ་ན ཨ་ཉྙ་ཏ་རེ་ན རོ་གེ་ན ཕུ་ཊྛཱ ཀཱ་ལཾ ཀ་ཏྭཱ ཏཱ་ཝ་ཏིཾ་ས་བྷ་ཝ་ནེ དྭཱ་ད་ས་ཡོ་ཛ་ནི་ཀེ ཀ་ན་ཀ་ཝི་མཱ་ནེ ནི་བྦ་ཏྟི. ཨ་ཙྪ་རཱ་ས་ཧ་སྶཾ ཙ་སྶཱ པ་རི་ཝཱ་རོ ཨ་ཧོ་སི, པཱི་ཋ་དཱ་ནཱ་ནུ་བྷཱ་ཝེ་ན ཙ་སྶཱ ཡོ་ཛ་ནི་ཀོ ཀ་ན་ཀ་པ་ལླ་ངྐོ ནི་བྦ་ཏྟི ཨཱ་ཀཱ་ས་ཙཱ་རཱི སཱི་གྷ་ཛ་ཝོ ཨུ་པ་རི ཀཱུ་ཊཱ་གཱ་ར་ས་ཎྛཱ་ནོ, ཏེ་ན ཏཾ ‘‘པཱི་ཋ་ཝི་མཱ་ན’’ནྟི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཏ་ཉྷི སུ་ཝ་ཎྞ་ཝ་ཎྞཾ ཝ་ཏྠཾ ཨ་ཏྠ་རི་ཏྭཱ དི་ནྣ་ཏྟཱ ཀ་མྨ་ས་རི་ཀྑ་ཏཾ ཝི་བྷཱ་ཝེ་ནྟཾ སུ་ཝ་ཎྞ་མ་ཡཾ ཨ་ཧོ་སི, པཱི་ཏི་ཝེ་ག་སྶ བ་ལ་ཝ་བྷཱ་ཝེ་ན སཱི་གྷ་ཛ་ཝཾ, ད་ཀྑི་ཎེ་ཡྻ་སྶ ཙི་ཏྟ་རུ་ཙི་ཝ་སེ་ན དི་ནྣ་ཏྟཱ ཡ་ཐཱ་རུ་ཙི་གཱ་མཱི, པ་སཱ་ད་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ ཨུ་ལཱ༹་ར་ཏཱ་ཡ ས་བྦ་སོ་ཝ པཱ་སཱ་དི་ཀཾ སོ་བྷཱ་ཏི་ས་ཡ་ཡུ་ཏྟ་ཉྩ ཨ་ཧོ་སི.
ཨ་ཐེ་ཀ་སྨིཾ ཨུ་སྶ་ཝ་དི་ཝ་སེ དེ་ཝ་ཏཱ་སུ ཡ་ཐཱ་ས་ཀཾ དི་བྦཱ་ནུ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨུ་ཡྻཱ་ན་ཀཱི་ལ༹་ན་ཏྠཾ ན་ནྡ་ན་ཝ་ནཾ ག་ཙྪ་ནྟཱི་སུ སཱ དེ་ཝ་ཏཱ དི་བྦ་ཝ་ཏྠ་ནི་ཝ་ཏྠཱ དི་བྦཱ་བྷ་ར་ཎ་ཝི་བྷཱུ་སི་ཏཱ ཨ་ཙྪ་རཱ་ས་ཧ་སྶ་པ་རི་ཝཱ་རཱ ས་ཀ་བྷ་ཝ་ནཱ ནི་ཀྑ་མི་ཏྭཱ ཏཾ པཱི་ཋ་ཝི་མཱ་ནཾ ཨ་བྷི་རུ་ཡ྄ཧ མ་ཧ་ཏི་ཡཱ དེ་ཝི་དྡྷི་ཡཱ མ་ཧ་ནྟེ་ན སི་རི་སོ་བྷ་གྒེ་ན ས་མ་ནྟ་ཏོ ཙ་ནྡོ ཝི་ཡ སཱུ་རི་ཡོ ཝི་ཡ ཙ ཨོ་བྷཱ་སེ་ནྟཱི ཨུ་ཡྻཱ་ནཾ ག་ཙྪ་ཏི. ཏེ་ན ཙ ས་མ་ཡེ་ན ཨཱ་ཡ་སྨཱ མ་ཧཱ་མོ་གྒ་ལླཱ་ནོ ཧེ་ཊྛཱ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ དེ་ཝ་ཙཱ་རི་ཀཾ ཙ་ར་ནྟོ ཏཱ་ཝ་ཏིཾ་ས་བྷ་ཝ་ནཾ ཨུ་པ་ག་ཏོ ཏ་སྶཱ དེ་ཝ་ཏཱ་ཡ ཨ་ཝི་དཱུ་རེ ཨ་ཏྟཱ་ནཾ ད་སྶེ་སི. ཨ་ཐ སཱ དེ་ཝ་ཏཱ ཏཾ དི་སྭཱ ས་མུ་པྤ་ནྣ་བ་ལ་ཝ་པ་སཱ་ད་གཱ་ར་ཝཱ ས་ཧ་སཱ པ་ལླ་ངྐ་ཏོ ཨོ་རུ་ཡ྄ཧ ཐེ་རཾ ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏྭཱ པ་ཉྩ་པ་ཏི་ཊྛི་ཏེ་ན ཝ་ནྡི་ཏྭཱ ད་ས་ན་ཁ་ས་མོ་དྷཱ་ན་ས་མུ་ཛྫ་ལཾ ཨ་ཉྫ་ལིཾ པ་གྒ་ཡ྄ཧ ན་མ་སྶ་མཱ་ནཱ ཨ་ཊྛཱ་སི. ཐེ་རོ ཀི་ཉྩཱ་པི ཏཱ་ཡ ཨ་ཉྙེ་ཧི ཙ ས་ཏྟེ་ཧི ཡ་ཐཱུ་པ་ཙི་ཏཾ ཀུ་ས་ལཱ་ཀུ་ས་ལཾ ཨ་ཏྟ་ནོ ཡ་ཐཱ་ཀ་མྨཱུ་པ་ག་ཉཱ་ཎཱ་ནུ་བྷཱ་ཝེ་ན ཧ་ཏྠ་ཏ་ལེ ཋ་པི་ཏ་ཨཱ་མ་ལ་ཀཾ ཝི་ཡ པ་ཉྙཱ་བ་ལ་བྷེ་དེ་ན པ་ཙྩ་ཀྑ་ཏོ པ་སྶ་ཏི, ཏ་ཐཱ་པི ཡ་སྨཱ དེ་ཝ་ཏཱ་ནཾ ཨུ་པ་པ་ཏྟི་ས་མ་ན་ནྟ་ར་མེ་ཝ ‘‘ཀུ་ཏོ ནུ ཁོ ཨ་ཧཾ ཙ་ཝི་ཏྭཱ ཨི་དྷཱུ་པ་པ་ནྣཱ, ཀིཾ ནུ ཁོ ཀུ་ས་ལ་ཀ་མྨཾ ཀ་ཏྭཱ ཨི་མཾ ས་མྤ་ཏྟིཾ པ་ཊི་ལ་བྷཱ་མཱི’’ཏི ཨ་ཏཱི་ཏ་བྷ་ཝཾ ཡ་ཐཱུ་པ་ཙི་ཏ་ཉྩ ཀ་མྨཾ ཨུ་དྡི་སྶ ཡེ་བྷུ་ཡྻེ་ན དྷ་མྨ་ཏཱ་སི་དྡྷཱ ཨུ་པ་དྷཱ་ར་ཎཱ, ཏ་སྶཱ ཙ ཡཱ་ཐཱ་ཝ་ཏོ ཉཱ་ཎཾ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཏཱ་ཡ དེ་ཝ་ཏཱ་ཡ ཀ་ཏ་ཀ་མྨཾ ཀ་ཐཱ་པེ་ཏྭཱ ས་དེ་ཝ་ཀ་སྶ ལོ་ཀ་སྶ ཀ་མྨ་ཕ་ལཾ པ་ཙྩ་ཀྑཾ ཀཱ་ཏུ་ཀཱ་མོ –
༡. ‘‘པཱི་ཋཾ ཏེ སོ་ཝ་ཎྞ་མ་ཡཾ ཨུ་ལཱ༹་རཾ, མ་ནོ་ཛ་ཝཾ ག་ཙྪ་ཏི ཡེ་ན་ཀཱ་མཾ;
ཨ་ལ་ངྐ་ཏེ མ་ལྱ་དྷ་རེ སུ་ཝ་ཏྠེ, ཨོ་བྷཱ་ས་སི ཝི་ཛྫུ་རི་ཝ་བྦྷ ཀཱུ་ཊཾ.
༢. ‘‘ཀེ་ན ཏེ་ཏཱ་དི་སོ ཝ་ཎྞོ, ཀེ་ན ཏེ ཨི་དྷ མི་ཛ྄ཛྷ་ཏི;
ཨུ་པྤ་ཛྫ་ནྟི ཙ ཏེ བྷོ་གཱ, ཡེ ཀེ་ཙི མ་ན་སོ པི་ཡཱ.
༣. ‘‘པུ་ཙྪཱ་མི ཏཾ དེ་ཝི མ་ཧཱ་ནུ་བྷཱ་ཝེ,
མ་ནུ་སྶ་བྷཱུ་ཏཱ ཀི་མ་ཀཱ་སི པུ་ཉྙཾ;
ཀེ་ནཱ་སི ཨེ་ཝཾ ཛ་ལི་ཏཱ་ནུ་བྷཱ་ཝཱ,
ཝ་ཎྞོ ཙ ཏེ ས་བྦ་དི་སཱ པ་བྷཱ་ས་ཏཱི’’ཏི. ཨཱ་ཧ –
༤. ‘‘སཱ དེ་ཝ་ཏཱ ཨ་ཏྟ་མ་ནཱ, མོ་གྒ་ལླཱ་ནེ་ན པུ་ཙྪི་ཏཱ;
པ་ཉྷཾ པུ་ཊྛཱ ཝི་ཡཱ་ཀཱ་སི, ཡ་སྶ ཀ་མྨ་སྶི་དཾ ཕ་ལཾ’’.
༥. ‘‘ཨ་ཧཾ མ་ནུ་སྶེ་སུ མ་ནུ་སྶ་བྷཱུ་ཏཱ, ཨ་བྦྷཱ་ག་ཏཱ་ནཱ་ས་ན་ཀཾ ཨ་དཱ་སིཾ;
ཨ་བྷི་ཝཱ་ད་ཡིཾ ཨ་ཉྫ་ལི་ཀཾ ཨ་ཀཱ་སིཾ, ཡ་ཐཱ་ནུ་བྷཱ་ཝ་ཉྩ ཨ་དཱ་སི དཱ་ནཾ.
༦. ‘‘ཏེ་ན མེ་ཏཱ་དི་སོ ཝ་ཎྞོ, ཏེ་ན མེ ཨི་དྷ མི་ཛ྄ཛྷ་ཏི;
ཨུ་པྤ་ཛྫ་ནྟི ཙ མེ བྷོ་གཱ, ཡེ ཀེ་ཙི མ་ན་སོ པི་ཡཱ.
༧. ‘‘ཨ་ཀྑཱ་མི ཏེ བྷི་ཀྑུ མ་ཧཱ་ནུ་བྷཱ་ཝ, མ་ནུ་སྶ་བྷཱུ་ཏཱ ཡ་མ་ཀཱ་སི པུ་ཉྙཾ;
ཏེ་ན་མྷི ཨེ་ཝཾ ཛ་ལི་ཏཱ་ནུ་བྷཱ་ཝཱ, ཝ་ཎྞོ ཙ མེ ས་བྦ་དི་སཱ པ་བྷཱ་ས་ཏཱི’’ཏི.
༡. ཏ་ཏྠ པཱི་ཋནྟི ཡཾ་ཀི་ཉྩི ཏཱ་དི་སཾ དཱ་རུ་ཀྑ་ནྡྷ་མྤི ཨཱ་པ་ཎ་མྤི བ་ལི་ཀ་ར་ཎ་པཱི་ཋ་མྤི ཝེ་ཏྟཱ་ས་ན་མྤི མ་སཱ་ར་ཀཱ་དི་ཝི་སེ་ས་ནཱ་མཾ དཱ་རུ་མ་ཡཱ་དི་ཨཱ་ས་ན་མྤི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཏ་ཐཱ ཧི ‘‘པཱ་ད་པཱི་ཋཾ པཱ་ད་ཀ་ཐ་ལི་ཀ’’ནྟི (མ་ཧཱ་ཝ. ༢༠༩; ཙཱུ་ལ༹་ཝ. ༧༥) ཨེ་ཏྠ པཱ་ད་ཋ་པ་ན་ཡོ་གྒཾ པཱི་ཋཱ་དི་ཀཾ དཱ་རུ་ཀྑ་ནྡྷཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི, ‘‘པཱི་ཋ་ས་པྤཱི’’ཏི (མི. པ. ༥.༣.༡) ཨེ་ཏྠ ཧ་ཏྠེ་ན ག་ཧ་ཎ་ཡོ་གྒཾ. ‘‘པཱི་ཋི་ཀཱ’’ཏི པ་ན ཨེ་ཀ་ཙྩེ་སུ ཛ་ན་པ་དེ་སུ དེ་ས་ཝོ་ཧཱ་རེ་ན ཨཱ་པ་ཎཾ. ‘‘བྷཱུ་ཏ་པཱི་ཋི་ཀཱ དེ་ཝ་ཀུ་ལ་པཱི་ཋི་ཀཱ’’ཏི ཨེ་ཏྠ དེ་ཝ་ཏཱ་ནཾ བ་ལི་ཀ་ར་ཎ་ཊྛཱ་ན་བྷཱུ་ཏཾ པཱི་ཋཾ. ‘‘བྷ་དྡ་པཱི་ཋ’’ནྟི ཨེ་ཏྠ ཝེ་ཏྟ་ལ་ཏཱ་དཱི་ཧི ཨུ་པ་རི ཝཱི་ཏཾ ཨཱ་ས་ནཾ, ཡཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘བྷ་དྡ་པཱི་ཋཾ ཨུ་པཱ་ན་ཡཱི’’ཏི. ‘‘སུ་པ་ཉྙ་ཏྟཾ མ་ཉྩ་པཱི་ཋཾ. མ་ཉྩཾ ཝཱ པཱི་ཋཾ ཝཱ ཀཱ་ར་ཡ་མཱ་ནེ་ནཱ’’ཏི (པཱ་ཙི. ༥༢༢) ཙ ཨཱ་དཱི་སུ མ་སཱ་ར་ཀཱ་དི་བྷེ་དཾ དཱ་རུ་མ་ཡཱ་དི་ཨཱ་ས་ནཾ. ཨི་དྷ པ་ན པ་ལླ་ངྐཱ་ཀཱ་ར་ས་ཎྛི་ཏཾ དེ་ཝ་ཏཱ་ཡ པུ་ཉྙཱ་ནུ་བྷཱ་ཝཱ་བྷི་ནི་བྦ་ཏྟཾ ཡོ་ཛ་ནི་ཀཾ ཀ་ན་ཀ་ཝི་མཱ་ནཾ ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ.
ཏེཏི ཏེ-ས་དྡོ ‘‘ན ཏེ སུ་ཁཾ པ་ཛཱ་ན་ནྟི, ཡེ ན པ་སྶ་ནྟི ན་ནྡ་ན’’ནྟི་ཨཱ་དཱི་སུ (སཾ. ནི. ༡.༡༡, ༢༢༦) ཏ-ས་དྡ་སྶ ཝ་སེ་ན པ་ཙྩ་ཏྟ་བ་ཧུ་ཝ་ཙ་ནེ ཨཱ་ག་ཏོ. ‘‘ན་མོ ཏེ པུ་རི་སཱ་ཛ་ཉྙ, ན་མོ ཏེ པུ་རི་སུ་ཏྟ་མ (དཱི. ནི. ༣.༢༧༨; སུ. ནི. ༥༤༩). ན་མོ ཏེ བུ་དྡྷ ཝཱི་ར་ཏྠཱུ’’ཏི (སཾ. ནི. ༡.༩༠) ཙ ཨཱ་དཱི་སུ ཏུ་མྷ-ས་དྡ་སྶ ཝ་སེ་ན ས་མྤ་དཱ་ནེ, ཏུ་ཡ྄ཧ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ‘‘ཀིཾ ཏེ དི་ཊྛཾ ཀི་ནྟི ཏེ སུ་ཏཾ. ཨུ་པ་དྷཱི ཏེ ས་མ་ཏི་ཀྐ་ནྟཱ, ཨཱ་ས་ཝཱ ཏེ པ་དཱ་ལི་ཏཱ’’ཏི (མ. ནི. ༢.༤༠༠; སུ. ནི. ༥༥༡) ཙ ཨཱ་དཱི་སུ ཀ་ར་ཎེ. ‘‘ཀིཾ ཏེ ཝ་ཏཾ ཀིཾ པ་ན བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡ’’ནྟི་ཨཱ་དཱི་སུ (ཝི. ཝ. ༡༢༥༡; ཛཱ. ༡.༡༠.༩༢) སཱ་མི་ཨ་ཏྠེ. ཨི་དྷཱ་པི སཱ་མི་ཨ་ཏྠེ ད་ཊྛ་བྦོ. ཏ་ཝཱ་ཏི ཧི ཨ་ཏྠོ.
སོ་ཝ་ཎྞ་མ་ཡནྟི ཨེ་ཏྠ སུ་ཝ་ཎྞ-ས་དྡོ ‘‘སུ་ཝ་ཎྞེ དུ་བྦ་ཎྞེ སུ་ག་ཏེ དུ་གྒ་ཏེ’’ཏི (མ. ནི. ༡.༡༤༨) ཙ ‘‘སུ་ཝ་ཎྞ་ཏཱ སུ་ས་ར་ཏཱ’’ཏི (ཁུ. པཱ. ༨.༡༡) ཙ ཨེ་ཝ་མཱ་དཱི་སུ ཚ་ཝི་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཾ ཨཱ་ག་ཏོ. ‘‘ཀཱ་ཀཾ སུ་ཝ་ཎྞཱ པ་རི་ཝཱ་ར་ཡ་ནྟཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (ཛཱ. ༡.༡.༧༧) ག་རུ་ལེ༹. ‘‘སུ་ཝ་ཎྞ་ཝ་ཎྞོ ཀ་ཉྩ་ན་ས་ནྣི་བྷ་ཏྟ་ཙོ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (དཱི. ནི. ༣.༢༠༠) ཛཱ་ཏ་རཱུ་པེ. ཨི་དྷཱ་པི ཛཱ་ཏ་རཱུ་པེ ཨེ་ཝ ད་ཊྛ་བྦོ. ཏ་ཉྷི བུ་དྡྷཱ་ནཾ ས་མཱ་ན་ཝ་ཎྞ་ཏཱ་ཡ སོ་བྷ་ནོ ཝ་ཎྞོ ཨེ་ཏ་སྶཱ་ཏི སུ་ཝ་ཎྞ་ནྟི ཝུ་ཙྩ་ཏི. སུ་ཝ་ཎྞ་མེ་ཝ སོ་ཝ་ཎྞཾ ཡ་ཐཱ ‘‘ཝེ་ཀ་ཏཾ ཝེ་ས་མ’’ནྟི ཙ. མ་ཡ-ས་དྡོ ཙ ‘‘ཨ་ནུ་ཉྙཱ་ཏ་པ་ཊི་ཉྙཱ་ཏཱ, ཏེ་ཝི་ཛྫཱ མ་ཡ་མ་སྨུ་བྷོ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (སུ. ནི. ༥༩༩; མ. ནི. ༢.༤༥༥) ཨ་སྨ་ད་ཏྠེ ཨཱ་ག་ཏོ. ‘‘མ་ཡཾ ནི་སྶཱ་ཡ ཧེ་མཱ་ཡ, ཛཱ་ཏ་མ་ཎྜོ ད་རཱི སུ་བྷཱ’’ཏི ཨེ་ཏྠ པ་ཉྙ་ཏྟི་ཡཾ. ‘‘མ་ནོ་མ་ཡཱ པཱི་ཏི་བྷ་ཀྑཱ ས་ཡཾ་པ་བྷཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (དཱི. ནི. ༡.༣༩; ༣.༣༨) ནི་བྦ་ཏྟི་ཨ་ཏྠེ, བཱ་ཧི་རེ་ན པ་ཙྩ་ཡེ་ན ཝི་ནཱ མ་ན་སཱ་ཝ ནི་བྦ་ཏྟཱ་ཏི མ་ནོ་མ་ཡཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཱ. ‘‘ཡཾ་ནཱུ་ནཱ་ཧཾ སཱ་མཾ ཙི་ཀྑ་ལླཾ མ་དྡི་ཏྭཱ ས་བྦ་མ་ཏྟི་ཀཱ་མ་ཡཾ ཀུ་ཊི་ཀཾ ཀ་རེ་ཡྻ’’ནྟི་ཨཱ་དཱི་སུ (པཱ་རཱ. ༨༤) ཝི་ཀཱ་ར་ཏྠེ. ‘‘དཱ་ན་མ་ཡཾ སཱི་ལ་མ་ཡ’’ནྟི་ཨཱ་དཱི་སུ (དཱི. ནི. ༣.༣༠༥) པ་ད་པཱུ་ར་ཎ་མ་ཏྟེ. ཨི་དྷཱ་པི ཝི་ཀཱ་ར་ཏྠེ, པ་ད་པཱུ་ར་ཎ་མ་ཏྟེ ཝཱ ད་ཊྛ་བྦོ. ཡ་དཱ ཧི སུ་ཝ་ཎྞེ་ན ནི་བྦ་ཏྟཾ སོ་ཝ་ཎྞ་མ་ཡ་ནྟི ཨ་ཡ་མ་ཏྠོ, ཏ་དཱ སུ་ཝ་ཎྞ་སྶ ཝི་ཀཱ་རོ སོ་ཝ་ཎྞ་མ་ཡ་ནྟི ཝི་ཀཱ་ར་ཏྠེ མ་ཡ-ས་དྡོ ད་ཊྛ་བྦོ, ‘‘ནི་བྦ་ཏྟི་ཨ་ཏྠེ’’ཏི་པི ཝ་ཏྟུཾ ཝ་ཊྚ་ཏི་ཡེ་ཝ. ཡ་དཱ པ་ན སུ་ཝ་ཎྞེ་ན ནི་བྦ་ཏྟཾ སོ་ཝ་ཎྞ་ནྟི ཨ་ཡ་མ་ཏྠོ, ཏ་དཱ སོ་ཝ་ཎྞ་མེ་ཝ སོ་ཝ་ཎྞ་མ་ཡ་ནྟི པ་ད་པཱུ་ར་ཎ་མ་ཏྟེ མ་ཡ-ས་དྡོ ད་ཊྛ་བྦོ.
ཨུ་ལཱ༹་རནྟི པ་ཎཱི་ཏ་མྤི སེ་ཊྛ་མྤི མ་ཧ་ནྟ་མྤི. ཨུ་ལཱ༹་ར-ས་དྡོ ཧི ‘‘པུ་བྦེ་ནཱ་པ་རཾ ཨུ་ལཱ༹་རཾ ཝི་སེ་སཾ ཨ་དྷི་ག་ཙྪ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (སཾ. ནི. ༥.༣༧༦) པ་ཎཱི་ཏེ ཨཱ་ག་ཏོ. ‘‘ཨུ་ལཱ༹་རཱ་ཡ ཁ་ལུ བྷ་ཝཾ ཝ་ཙྪཱ་ཡ་ནོ ས་མ་ཎཾ གོ་ཏ་མཾ པ་སཾ་སཱ་ཡ པ་སཾ་ས་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (མ. ནི. ༡.༢༨༨) སེ་ཊྛེ. ‘‘ཨུ་ལཱ༹་ར་བྷོ་གཱ ཨུ་ལཱ༹་ར་ཡ་སཱ ཨོ་ལཱ༹་རི་ཀ’’ནྟི ཙ ཨཱ་དཱི་སུ (དྷ. ས. ༨༩༤, ༨༩༦; མ. ནི. ༡.༢༤༤) མ་ཧ་ནྟེ. ཏ་མྤི ཙ ཝི་མཱ་ནཾ མ་ནུ་ཉྙ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨུ་པ་བྷུ་ཉྫ་ནྟཱ་ནཾ ཨ་ཏི་ཏྟི་ཀ་ར་ཎ་ཏྠེ་ན པ་ཎཱི་ཏཾ, ས་མ་ནྟ་པཱ་སཱ་དི་ཀ་ཏཱ་དི་ནཱ པ་སཾ་སི་ཏ་ཏཱ་ཡ སེ་ཊྛཾ, པ་མཱ་ཎ་མ་ཧ་ནྟ་ཏཱ་ཡ ཙ མ་ཧ་གྒྷ་ཏཱ་ཡ ཙ མ་ཧ་ནྟཾ, ཏཱི་ཧི་པི ཨ་ཏྠེ་ཧི ཨུ་ལཱ༹་ར་མེ་ཝཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཨུ་ལཱ༹་ར་ནྟི.
མ་ནོ་ཛ་ཝནྟི ཨེ་ཏྠ མ་ནོཏི ཙི་ཏྟཾ. ཡ་དི་པི མ་ནོ-ས་དྡོ ས་བྦེ་ས་མྤི ཀུ་ས་ལཱ་ཀུ་ས་ལཱ་བྱཱ་ཀ་ཏ་ཙི་ཏྟཱ་ནཾ སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་ཝཱ་ཙཱི, ‘‘མ་ནོ་ཛ་ཝ’’ནྟི པ་ན ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ཡ་ཏྠ ཀ་ཏྠ་ཙི ཨཱ་ར་མྨ་ཎེ པ་ཝ་ཏྟ་ན་ཀ་སྶ ཀི་རི་ཡ་མ་ཡ་ཙི་ཏྟ་སྶ ཝ་སེ་ན ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཏ་སྨཱ མ་ན་སོ ཝི་ཡ ཛ་ཝོ ཨེ་ཏ་སྶཱ་ཏི མ་ནོ་ཛ་ཝཾ ཡ་ཐཱ ཨོ་ཊྛ་མུ་ཁོ་ཏི, ཨ་ཏི་ཝི་ཡ སཱི་གྷ་ག་མ་ན་ནྟི ཨ་ཏྠོ. མ་ནོ ཧི ལ་ཧུ་པ་རི་ཝ་ཏྟི་ཏཱ་ཡ ཨ་ཏི་དཱུ་རེ་པི ཝི་ས་ཡེ ཁ་ཎེ་ནེ་ཝ ནི་པ་ཏ་ཏི, ཏེ་ནཱ་ཧ བྷ་ག་ཝཱ – ‘‘ནཱ་ཧཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨ་ཉྙཾ ཨེ་ཀ་དྷ་མྨ་མྤི ས་མ་ནུ་པ་སྶཱ་མི ཡཾ ཨེ་ཝཾ ལ་ཧུ་པ་རི་ཝ་ཏྟཾ, ཡ་ཐ་ཡི་དཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཙི་ཏྟ’’ནྟི (ཨ. ནི. ༡.༤༨) ‘‘དཱུ་ར་ངྒ་མཾ ཨེ་ཀ་ཙ་ར’’ནྟི (དྷ. པ. ༣༧) ཙ. ག་ཙྪ་ཏཱིཏི ཏ་སྶཱ དེ་ཝ་ཏཱ་ཡ ཝ་ས་ན་ཝི་མཱ་ན་ཏོ ཨུ་ཡྻཱ་ནཾ ཨུ་དྡི་སྶ ཨཱ་ཀཱ་སེ་ན ག་ཙྪ་ཏི.
ཡེ་ན་ཀཱ་མནྟི ཨེ་ཏྠ ཀཱ་མ-ས་དྡོ ‘‘ཀཱ་མཱ ཧི ཙི་ཏྲཱ མ་དྷུ་རཱ མ་ནོ་ར་མཱ, ཝི་རཱུ་པ་རཱུ་པེ་ན མ་ཐེ་ནྟི ཙི་ཏྟ’’ནྟི་ཨཱ་དཱི་སུ (སུ. ནི. ༥༠; ཐེ་ར་གཱ. ༧༨༧) མ་ནཱ་པི་ཡེ རཱུ་པཱ་དི་ཝི་ས་ཡེ ཨཱ་ག་ཏོ. ‘‘ཚ་ནྡོ ཀཱ་མོ རཱ་གོ ཀཱ་མོ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (ཝི་བྷ. ༥༦༤; མ་ཧཱ་ནི. ༡; ཙཱུ་ལ༹་ནི. ༨ ཨ་ཛི་ཏ་མཱ་ཎ་ཝ་པུ་ཙྪཱ་ནི་དྡེ་ས) ཚ་ནྡ་རཱ་གེ. ‘‘ཀི་ལེ་ས་ཀཱ་མོ ཀཱ་མུ་པཱ་དཱ་ན’’ནྟི་ཨཱ་དཱི་སུ (དྷ. ས. ༡༢༡༩; མ་ཧཱ་ནི. ༢) ས་བྦ་སྨིཾ ལོ་བྷེ. ‘‘ཨ་ཏྟ་ཀཱ་མ་པཱ་རི་ཙ་རི་ཡཱ་ཡ ཝ་ཎྞཾ བྷཱ་སེ་ཡྻཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (པཱ་རཱ. ༢༩༡) གཱ་མ་དྷ་མྨེ. ‘‘ས་ནྟེ་ཏྠ ཏ་ཡོ ཀུ་ལ་པུ་ཏྟཱ ཨ་ཏྟ་ཀཱ་མ་རཱུ་པཱ ཝི་ཧ་ར་ནྟཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (མ. ནི. ༡.༣༢༥; མ་ཧཱ་ཝ. ༤༦༦) ཧི་ཏ་ཙྪ་ནྡེ. ‘‘ཨ་ཏྟཱ་དྷཱི་ནོ ཨ་པ་རཱ་དྷཱི་ནོ བྷུ་ཛི་སྶོ ཡེ་ན་ཀཱ་མཾ་ག་མོ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (དཱི. ནི. ༡.༢༢༡; མ. ནི. ༡.༤༢༦) སེ་རི་བྷཱ་ཝེ. ཨི་དྷཱ་པི སེ་རི་བྷཱ་ཝེ ཨེ་ཝ ད་ཊྛ་བྦོ, ཏ་སྨཱ ཡེ་ན་ཀཱ་མནྟི ཡ་ཐཱ་རུ་ཙི, དེ་ཝ་ཏཱ་ཡ ཨི་ཙྪཱ་ནུ་རཱུ་པ་ནྟི ཨ་ཏྠོ.
ཨ་ལ་ངྐ་ཏེཏི ཨ་ལ་ངྐ་ཏ་ག་ཏྟེ, ནཱ་ནཱ་ཝི་དྷ་རཾ་སི་ཛཱ་ལ་ས་མུ་ཛྫ་ལ་ཝི་ཝི་དྷ་ར་ཏ་ན་ཝི་ཛྫོ་ཏི་ཏེ་ཧི ཧ་ཏྠཱུ་པ་ག་པཱ་དཱུ་པ་གཱ་དི་བྷེ་དེ་ཧི ས་ཊྛི་ས་ཀ་ཊ་བྷཱ་ར་པ་རི་མཱ་ཎེ་ཧི དི་བྦཱ་ལ་ངྐཱ་རེ་ཧི ཝི་བྷཱུ་སི་ཏ་ས་རཱི་རེ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ས་མྦོ་དྷ་ནེ ཙེ་ཏཾ ཨེ་ཀ་ཝ་ཙ་ནཾ. མ་ལྱ་དྷ་རེཏི ཀ་པྤ་རུ་ཀྑ་པཱ་རི་ཙྪ་ཏྟ་ཀ་ས་ནྟཱ་ན་ཀ་ལ་ཏཱ་དི་ས་མྦྷ་ཝེ་ཧི, སུ་ཝི་སུ་དྡྷ་ཙཱ་མཱི་ཀ་ར་ཝི་ཝི་དྷ་ར་ཏ་ན་མ་ཡ་པ་ཏྟ་ཀི་ཉྫ་ཀྑ་ཀེ་ས་རེ་ཧི, ས་མ་ནྟ་ཏོ ཝི་ཛྫོ་ཏ་མཱ་ན་ཝི་པྥུ་ར་ནྟ་ཀི་ར་ཎ་ནི་ཀ་ར་རུ་ཙི་རེ་ཧི དི་བྦ་ཀུ་སུ་མེ་ཧི སུ་མ་ཎྜི་ཏ་ཀེ་ས་ཧ་ཏྠཱ་དི་ཏཱ་ཡ མཱ་ལཱ་བྷཱ་རི་ནཱི. སུ་ཝ་ཏྠེཏི ཀ་པྤ་ལ་ཏཱ་ནི་བྦ་ཏྟཱ་ནཾ, ནཱ་ནཱ་ཝི་རཱ་ག་ཝ་ཎྞ་ཝི་སེ་སཱ་ནཾ སུ་པ་རི་སུ་དྡྷ་བྷཱ་སུ་ར་པྤ་བྷཱ་ནཾ ནི་ཝཱ་ས་ནུ་ཏྟ་རི་ཡ་པ་ཊི་ཙྪ་དཱ་དཱི་ནཾ དི་བྦ་ཝ་ཏྠཱ་ནཾ ཝ་སེ་ན སུ་ནྡ་ར་ཝ་ཏྠེ. ཨོ་བྷཱ་ས་སཱིཏི ཝི་ཛྫོ་ཏ་སི. ཝི་ཛྫུ་རི་ཝཱཏི ཝི་ཛྫུ་ལ་ཏཱ ཝི་ཡ. ཨ་བྦྷ་ཀཱུ་ཊནྟི ཝ་ལཱ་ཧ་ཀ་སི་ཁ་རེ. བྷུ་མྨ་ཏྠེ ཧི ཨེ་ཏཾ ཨུ་པ་ཡོ་ག་ཝ་ཙ་ནཾ. ཨོ་བྷཱ་ས་སཱིཏི ཝཱ ཨ་ནྟོ་ག་དྷ་ཧེ་ཏུ་ཨ་ཏྠ་ཝ་ཙ་ནཾ, ཨོ་བྷཱ་སེ་སཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨི་མ་སྨིཾ པ་ཀྑེ ‘‘ཨ་བྦྷ་ཀཱུ་ཊ’’ནྟི ཨུ་པ་ཡོ་ག་ཏྠེ ཨེ་ཝ ཨུ་པ་ཡོ་ག་ཝ་ཙ་ནཾ ད་ཊྛ་བྦཾ.
ཨ་ཡ་ཉྷེ་ཏྠ ཨ་ཏྠོ – ཡ་ཐཱ ནཱ་མ ས་ཉྫྷཱ་པ་བྷཱ་ནུ་ར་ཉྫི་ཏཾ ར་ཏྟ་ཝ་ལཱ་ཧ་ཀ་སི་ཁ་རཾ པ་ཀ་ཏི་ཡཱ་པི ཨོ་བྷཱ་ས་མཱ་ནཾ ས་མ་ནྟ་ཏོ ཝི་ཛྫོ་ཏ་མཱ་ནཱ ཝི་ཛྫུ་ལ་ཏཱ ནི་ཙྪ་ར་ནྟཱི ཝི་སེ་ས་ཏོ ཨོ་བྷཱ་སེ་ཏི, ཨེ་ཝ་མེ་ཝཾ སུ་པ་རི་སུ་དྡྷ་ཏ་པ་ནཱི་ཡ་མ་ཡཾ ནཱ་ནཱ་ར་ཏ་ན་ས་མུ་ཛྫ་ལཾ པ་ཀ་ཏི་པ་བྷ་སྶ་རཾ ཨི་མཾ ཝི་མཱ་ནཾ ཏྭཾ ས་བྦཱ་ལ་ངྐཱ་རེ་ཧི ཝི་བྷཱུ་སི་ཏཱ ས་བྦ་སོ ཝི་ཛྫོ་ཏ་ཡ་ནྟཱི་ཧི ཨ་ཏྟ་ནོ ས་རཱི་ར་པྤ་བྷཱ་ཧི ཝ་ཏྠཱ་བྷ་ར་ཎོ་བྷཱ་སེ་ཧི ཙ ཝི་སེ་ས་ཏོ ཨོ་བྷཱ་སེ་སཱི་ཏི.
ཨེ་ཏྠ ཧི ‘‘པཱི་ཋ’’ནྟི ནི་ད་སྶེ་ཏ་བྦ་ཝ་ཙ་ན་མེ་ཏཾ, ‘‘ཨ་བྦྷ་ཀཱུ་ཊ’’ནྟི ནི་ད་སྶ་ན་ཝ་ཙ་ནཾ. ཏ་ཐཱ ‘‘ཏེ’’ཏི ནི་ད་སྶེ་ཏ་བྦ་ཝ་ཙ་ནཾ. ཏ་ཉྷི ‘‘པཱི་ཋ’’ནྟི ཨི་དཾ ཨ་པེ་ཀྑི་ཏྭཱ སཱ་མི་ཝ་ཙ་ནེ་ན ཝུ་ཏྟ་མྤི ‘‘ཨ་ལ་ངྐ་ཏེ མ་ལྱ་དྷ་རེ སུ་ཝ་ཏྠེ ཨོ་བྷཱ་ས་སཱི’’ཏི ཨི་མཱ་ནི པ་དཱ་ནི ཨ་པེ་ཀྑི་ཏྭཱ པ་ཙྩ་ཏྟ་ཝ་སེ་ན པ་རི་ཎ་མ་ཏི, ཏ་སྨཱ ‘‘ཏྭ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ‘‘ཝི་ཛྫུ་རི་ཝཱ’’ཏི ནི་ད་སྶ་ན་ཝ་ཙ་ནཾ. ‘‘ཨོ་བྷཱ་ས་སཱི’’ཏི ཨི་དཾ དྭི་ནྣ་མྤི ཨུ་པ་མེ་ཡྻུ་པ་མཱ་ནཱ་ནཾ ས་མྦ་ནྡྷ་ད་སྶ་ནཾ. ‘‘ཨོ་བྷཱ་ས་སཱི’’ཏི ཧི ཨི་དཾ ‘‘ཏྭ’’ནྟི པ་དཾ ཨ་པེ་ཀྑི་ཏྭཱ མ་ཛ྄ཛྷི་མ་པུ་རི་ས་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟཾ, ‘‘པཱི་ཋ’’ནྟི ཨི་དཾ ཨ་པེ་ཀྑི་ཏྭཱ པ་ཋ་མ་པུ་རི་ས་ཝ་སེ་ན པ་རི་ཎ་མ་ཏི. ཙ-ས་དྡོ ཙེ་ཏྠ ལུ་ཏྟ་ནི་དྡི་ཊྛོ ད་ཊྛ་བྦོ. ‘‘ག་ཙྪ་ཏི ཡེ་ན་ཀཱ་མཾ ཨོ་བྷཱ་ས་སཱི’’ཏི ཙ ‘‘ཝི་ཛྫུ་ལ་ཏོ་བྷཱ་སི་ཏཾ ཨ་བྦྷ་ཀཱུ་ཊཾ ཝི་ཡཱ’’ཏི པ་ཙྩ་ཏྟ་ཝ་སེ་ན ཙེ་ཏཾ ཨུ་པ་ཡོ་ག་ཝ་ཙ་ནཾ པ་རི་ཎ་མ་ཏི. ཏ་ཐཱ ‘‘པཱི་ཋ’’ནྟི ཝི་སེ་སི་ཏ་བྦ་ཝ་ཙ་ན་མེ་ཏཾ, ‘‘ཏེ སོ་ཝ་ཎྞ་མ་ཡཾ ཨུ་ལཱ༹་ར’’ནྟི་ཨཱ་དི ཏ་སྶ ཝི་སེ་ས་ནཾ.
ན་ནུ ཙ ‘‘སོ་ཝ་ཎྞ་མ་ཡ’’ནྟི ཝ་ཏྭཱ སུ་ཝ་ཎྞ་སྶ ཨ་གྒ་ལོ་ཧ་ཏཱ་ཡ སེ་ཊྛ་བྷཱ་ཝ་ཏོ དི་བྦ་སྶ ཙ ཨི་དྷཱ་དྷི་པྤེ་ཏ་ཏྟཱ ‘‘ཨུ་ལཱ༹་ར’’ནྟི ན ཝ་ཏྟ་བྦ་ནྟི? ན, ཀི་ཉྩི ཝི་སེ་ས་ས་བྦྷཱ་ཝ་ཏོ. ཡ་ཐེ་ཝ ཧི མ་ནུ་སྶ་པ་རི་བྷོ་ག་སུ་ཝ་ཎྞ་ཝི་ཀ་ཏི་ཏོ ར་ས་ཝི་དྡྷཾ སེ་ཊྛཾ སུ་ཝི་སུ་དྡྷཾ, ཏ་ཏོ ཨཱ་ཀ་རུ་པྤ་ནྣཾ, ཏ་ཏོ ཡཾ་ཀི་ཉྩི དི་བྦཾ སེ་ཊྛཾ, ཨེ་ཝཾ དི་བྦ་སུ་ཝ་ཎྞེ་པི ཙཱ་མཱི་ཀ་རཾ, ཙཱ་མཱི་ཀ་ར་ཏོ སཱ་ཏ་ཀུ་མྦྷཾ, སཱ་ཏ་ཀུ་མྦྷ་ཏོ ཛ་མྦུ་ན་དཾ, ཛ་མྦུ་ན་ད་ཏོ སི་ངྒཱི་སུ་ཝ་ཎྞཾ. ཏ་ཉྷི ས་བྦ་སེ་ཊྛཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ས་ཀྐོ དེ་ཝཱ་ན་མི་ནྡོ –
‘‘མུ་ཏྟོ མུ་ཏྟེ་ཧི ས་ཧ པུ་རཱ་ཎ་ཛ་ཊི་ལེ་ཧི, ཝི་པྤ་མུ་ཏྟོ ཝི་པྤ་མུ་ཏྟེ་ཧི;
སི་ངྒཱི་ནི་ཀྑ་ས་ཝ་ཎྞོ, རཱ་ཛ་ག་ཧཾ པཱ་ཝི་སི བྷ་ག་ཝཱ’’ཏི. (མ་ཧཱ་ཝ. ༥༨);
ཏ་སྨཱ ‘‘སོ་ཝ་ཎྞ་མ་ཡ’’ནྟི ཝ་ཏྭཱ་པི ‘‘ཨུ་ལཱ༹་ར’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་ཐ ཝཱ ‘‘ཨུ་ལཱ༹་ར’’ནྟི ཨི་དཾ ན ཏ་སྶ སེ་ཊྛ་པ་ཎཱི་ཏ་བྷཱ་ཝ་མེ་ཝ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ, ཨ་ཐ ཁོ མ་ཧ་ནྟ་བྷཱ་ཝ་མྤཱི་ཏི ཝུ་ཏྟོ་ཝཱ་ཡ་མ་ཏྠོ. ཨེ་ཏྠ ཙ ‘‘པཱི་ཋ’’ནྟི་ཨཱ་དི ཕ་ལ་སྶ ཀ་མྨ་ས་རི་ཀྑ་ཏཱ་ད་སྶ་ནཾ. ཏ་ཏྠཱ་པི ‘‘སོ་ཝ་ཎྞ་མ་ཡ’’ནྟི ཨི་མི་ནཱ ཏ་སྶ ཝི་མཱ་ན་སྶ ཝ་ཏྠུ་ས་མྤ་དཾ ད་སྶེ་ཏི, ‘‘ཨུ་ལཱ༹་ར’’ནྟི ཨི་མི་ནཱ སོ་བྷཱ་ཏི་ས་ཡ་ས་མྤ་དཾ, ‘‘མ་ནོ་ཛ་ཝ’’ནྟི ཨི་མི་ནཱ ག་མ་ན་ས་མྤ་དཾ. ‘‘ག་ཙྪ་ཏི ཡེ་ན་ཀཱ་མ’’ནྟི ཨི་མི་ནཱ སཱི་གྷ་ཛ་ཝ་ཏཱ་ཡ པཱི་ཋ་ས་མྤ་ཏྟི་བྷཱ་ཝ་ས་མྤ་དཾ ད་སྶེ་ཏི.
ཨ་ཐ ཝཱ ‘‘སོ་ཝ་ཎྞ་མ་ཡ’’ནྟི ཨི་མི་ནཱ ཏ་སྶ པ་ཎཱི་ཏ་བྷཱ་ཝཾ ད་སྶེ་ཏི, ‘‘ཨུ་ལཱ༹་ར’’ནྟི ཨི་མི་ནཱ ཝེ་པུ་ལླ་མ་ཧ་ཏྟཾ. ‘‘མ་ནོ་ཛ་ཝ’’ནྟི ཨི་མི་ནཱ ཨཱ་ནུ་བྷཱ་ཝ་མ་ཧ་ཏྟཾ. ‘‘ག་ཙྪ་ཏི ཡེ་ན་ཀཱ་མ’’ནྟི ཨི་མི་ནཱ ཝི་ཧཱ་ར་སུ་ཁ་ཏྟཾ ད་སྶེ་ཏི. ‘‘སོ་ཝ་ཎྞ་མ་ཡ’’ནྟི ཝཱ ཨི་མི་ནཱ ཏ་སྶ ཨ་བྷི་རཱུ་པ་ཏཾ ཝ་ཎྞ་པོ་ཀྑ་ར་ཏ་ཉྩ ད་སྶེ་ཏི, ‘‘ཨུ་ལཱ༹་ར’’ནྟི ཨི་མི་ནཱ ད་སྶ་ནཱི་ཡ་ཏཾ པཱ་སཱ་དི་ཀ་ཏ་ཉྩ ད་སྶེ་ཏི, ‘‘མ་ནོ་ཛ་ཝ’’ནྟི ཨི་མི་ནཱ སཱི་གྷ་ས་མྤ་དཾ, ‘‘ག་ཙྪ་ཏི ཡེ་ན་ཀཱ་མ’’ནྟི ཨི་མི་ནཱ ཀ་ཏྠ་ཙི ཨ་པྤ་ཊི་ཧ་ཏ་ཙཱ་ར་ཏཾ ད་སྶེ་ཏི.
ཨ་ཐ ཝཱ ཏཾ ཝི་མཱ་ནཾ ཡ་སྶ པུ་ཉྙ་ཀ་མྨ་སྶ ནི་སྶ་ནྡ་ཕ་ལཾ, ཏ་སྶ ཨ་ལོ་བྷ་ནི་སྶ་ནྡ་ཏཱ་ཡ སོ་ཝ་ཎྞ་མ་ཡཾ, ཨ་དོ་ས་ནི་སྶ་ནྡ་ཏཱ་ཡ ཨུ་ལཱ༹་རཾ, ཨ་མོ་ཧ་ནི་སྶ་ནྡ་ཏཱ་ཡ མ་ནོ་ཛ་ཝཾ ག་ཙྪ་ཏི ཡེ་ན་ཀཱ་མཾ. ཏ་ཐཱ ཏ་སྶ ཀ་མྨ་སྶ ས་དྡྷཱ་ནི་སྶ་ནྡ་བྷཱ་ཝེ་ན སོ་ཝ་ཎྞ་མ་ཡཾ, པ་ཉྙཱ་ནི་སྶ་ནྡ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨུ་ལཱ༹་རཾ, ཝཱི་རི་ཡ་ནི་སྶ་ནྡ་བྷཱ་ཝེ་ན མ་ནོ་ཛ་ཝཾ, ས་མཱ་དྷི་ནི་སྶ་ནྡ་བྷཱ་ཝེ་ན ག་ཙྪ་ཏི ཡེ་ན་ཀཱ་མཾ. ས་དྡྷཱ་ས་མཱ་དྷི་ནི་སྶ་ནྡ་བྷཱ་ཝེ་ན ཝཱ སོ་ཝ་ཎྞ་མ་ཡཾ, ས་མཱ་དྷི་པ་ཉྙཱ་ནི་སྶ་ནྡ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨུ་ལཱ༹་རཾ, ས་མཱ་དྷི་ཝཱི་རི་ཡ་ནི་སྶ་ནྡ་བྷཱ་ཝེ་ན མ་ནོ་ཛ་ཝཾ, ས་མཱ་དྷི་ས་ཏི་ནི་སྶ་ནྡ་བྷཱ་ཝེ་ན ག་ཙྪ་ཏི ཡེ་ན་ཀཱ་མ་ནྟི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ.
ཏ་ཏྠ ཡ་ཐཱ ‘‘པཱི་ཋ’’ནྟི་ཨཱ་དི ཝི་མཱ་ན་ས་མྤ་ཏྟི་ད་སྶ་ན་ཝ་སེ་ན ཏ་སྶཱ དེ་ཝ་ཏཱ་ཡ པུ་ཉྙ་ཕ་ལ་ཝི་བྷ་ཝ་ས་མྤ་ཏྟི་ཀི་ཏྟ་ནཾ, ཨེ་ཝཾ ‘‘ཨ་ལ་ངྐ་ཏེ’’ཏི་ཨཱ་དི ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝ་ས་མྤ་ཏྟི་ད་སྶ་ན་ཝ་སེ་ན པུ་ཉྙ་ཕ་ལ་ཝི་བྷ་ཝ་ས་མྤ་ཏྟི་ཀི་ཏྟ་ནཾ. ཡ་ཐཱ ཧི སུ་སི་ཀྑི་ཏ་སི་པྤཱ་ཙ་རི་ཡ་ཝི་ར་ཙི་ཏོ་པི ར་ཏྟ་སུ་ཝ་ཎྞཱ་ལ་ངྐཱ་རོ ཝི་ཝི་དྷ་རཾ་སི་ཛཱ་ལ་ས་མུ་ཛྫ་ལ་མ་ཎི་ར་ཏ་ན་ཁ་ཙི་ཏོ ཨེ་ཝ སོ་བྷ་ཏི, ན ཀེ་ཝ་ལོ, ཨེ་ཝཾ ས་བྦ་ངྒ་ས་མྤ་ནྣོ ཙ་ཏུ་ར་སྶ་སོ་བྷ་ནོ་པི ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝོ སུ་མ་ཎྜི་ཏ་པ་སཱ་དྷི་ཏོ་ཝ སོ་བྷ་ཏི, ན ཀེ་ཝ་ལོ. ཏེ་ན་སྶཱ ‘‘ཨ་ལ་ངྐ་ཏེ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཨཱ་ཧ་རི་མཾ སོ་བྷཱ་ཝི་སེ་སཾ ད་སྶེ་ཏི, ‘‘ཨོ་བྷཱ་ས་སཱི’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ཨ་ནཱ་ཧ་རི་མཾ. ཏ་ཐཱ པུ་རི་མེ་ན ཝ་ཏྟ་མཱ་ན་པ་ཙྩ་ཡ་ནི་མི་ཏྟཾ སོ་བྷཱ་ཏི་ས་ཡཾ ད་སྶེ་ཏི, པ་ཙྪི་མེ་ན ཨ་ཏཱི་ཏ་པ་ཙྩ་ཡ་ནི་མི་ཏྟཾ. པུ་རི་མེ་ན ཝཱ ཏ་སྶཱ ཨུ་པ་བྷོ་ག་ཝ་ཏྠུ་ས་མྤ་དཾ ད་སྶེ་ཏི, པ་ཙྪི་མེ་ན ཨུ་པ་བྷུ་ཉྫ་ན་ཀ་ཝ་ཏྠུ་ས་མྤ་དཾ.
ཨེ་ཏྠཱ་ཧ ‘‘ཀིཾ པ་ན ཏཾ ཝི་མཱ་ནཾ ཡུ་ཏྟ་ཝཱ་ཧཾ, ཨུ་དཱ་ཧུ ཨ་ཡུ་ཏྟ་ཝཱ་ཧ’’ནྟི? ཡ་དི་པི དེ་ཝ་ལོ་ཀེ ར་ཐ་ཝི་མཱ་ནཱ་ནི ཡུ་ཏྟ་ཝཱ་ཧཱ་ནི་པི ཧོ་ནྟི ‘‘ས་ཧ་སྶ་ཡུ་ཏྟཾ ཨཱ་ཛ་ཉྙ་ར་ཐ’’ནྟི (སཾ. ནི. ༡.༢༦༤) ཨཱ་དི་ཝ་ཙ་ན་ཏོ, ཏེ པ་ན དེ་ཝ་པུ་ཏྟཱ ཨེ་ཝ ཀི་ཙྩ་ཀ་ར་ཎ་ཀཱ་ལེ ཝཱ་ཧ་རཱུ་པེ་ན ཨ་ཏྟཱ་ནཾ ད་སྶེ་ནྟི ཡ་ཐཱ ཨེ་རཱ་ཝ་ཎོ དེ་ཝ་པུ་ཏྟོ ཀཱི་ལ༹་ན་ཀཱ་ལེ ཧ་ཏྠི་རཱུ་པེ་ན. ཨི་དཾ པ་ན ཨ་ཉྙ་ཉྩ ཨེ་དི་སཾ ཨ་ཡུ་ཏྟ་ཝཱ་ཧཾ ད་ཊྛ་བྦཾ.
ཡ་དི ཨེ་ཝཾ ཀིཾ ཏ་སྶ ཝི་མཱ་ན་སྶ ཨ་བྦྷ་ནྟ་རཱ ཝཱ་ཡོ་དྷཱ་ཏུ ག་མ་ནེ ཝི་སེ་ས་པ་ཙྩ་ཡོ, ཨུ་དཱ་ཧུ བཱ་ཧི་རཱ་ཏི? ཨ་བྦྷ་ནྟ་རཱ་ཏི ག་ཧེ་ཏ་བྦཾ. ཡ་ཐཱ ཧི ཙ་ནྡ་ཝི་མཱ་ན་སཱུ་རི་ཡ་ཝི་མཱ་ནཱ་དཱི་ནཾ དེ་ས་ནྟ་ར་ག་མ་ནེ ཏ་དུ་པ་ཛཱི་ཝཱི་ནཾ ས་ཏྟཱ་ནཾ སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་ཀ་མྨ་ནི་བྦ་ཏྟཾ ཨ་ཏི་ཝི་ཡ སཱི་གྷ་ཛ་ཝཾ མ་ཧ་ནྟཾ ཝཱ་ཡུ་མ་ཎྜ་ལཾ ཏཱ་ནི པེ་ལེ་ནྟཾ པ་ཝ་ཏྟེ་ཏི, ན ཨེ་ཝཾ ཏཾ པེ་ལེ་ཏྭཱ པ་ཝ་ཏྟེ་ནྟཱི བཱ་ཧི་རཱ ཝཱ་ཡོ་དྷཱ་ཏུ ཨ་ཏྠི. ཡ་ཐཱ ཙ པ་ན ཙ་ཀྐ་ར་ཏ་ནཾ ཨ་ནྟོ་ས་མུ་ཊྛི་ཏཱ་ཡ ཝཱ་ཡོ་དྷཱ་ཏུ་ཡཱ ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟ་ཏི. ན ཧི ཏ་སྶ ཙ་ནྡ་ཝི་མཱ་ནཱ་དཱི་ནཾ ཝི་ཡ བཱ་ཧི་རཱ ཝཱ་ཡོ་དྷཱ་ཏུ པེ་ལེ་ཏྭཱ པ་ཝ་ཏྟི་ཀཱ ཨ་ཏྠི ར་ཉྙོ ཙ་ཀྐ་ཝ་ཏྟི་སྶ ཙི་ཏྟ་ཝ་སེ་ན ‘‘པ་ཝ་ཏྟ་ཏུ བྷ་ཝཾ ཙ་ཀྐ་ར་ཏ་ན’’ནྟི་ཨཱ་དི་ཝ་ཙ་ན་ས་མ་ན་ན་ནྟ་ར་མེ་ཝ པ་ཝ་ཏྟ་ན་ཏོ, ཨེ་ཝཾ ཏ་སྶཱ དེ་ཝ་ཏཱ་ཡ ཙི་ཏྟ་ཝ་སེ་ན ཨ་ཏྟ་ས་ནྣི་སྶི་ཏཱ་ཡ ཝཱ་ཡོ་དྷཱ་ཏུ་ཡཱ ག་ཙྪ་ཏཱི་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘མ་ནོ་ཛ་ཝཾ ག་ཙྪ་ཏི ཡེ་ན་ཀཱ་མ’’ནྟི.
༢. ཨེ་ཝཾ པ་ཋ་མ་གཱ་ཐཱ་ཡ ཏ་སྶཱ དེ་ཝ་ཏཱ་ཡ པུ་ཉྙ་ཕ་ལ་ས་མྤ་ཏྟིཾ ཀི་ཏྟེ་ཏྭཱ ཨི་དཱ་ནི ཏ་སྶཱ ཀཱ་ར་ཎ་བྷཱུ་ཏཾ པུ་ཉྙ་ས་མྤ་དཾ ཝི་བྷཱ་ཝེ་ཏུཾ ‘‘ཀེ་ན ཏེ་ཏཱ་དི་སོ ཝ་ཎྞོ’’ཏི་ཨཱ་དི གཱ་ཐཱ་དྭ་ཡཾ ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ ཀེ་ནཱཏི ཀིཾ-ས་དྡོ ‘‘ཀིཾ རཱ་ཛཱ ཡོ ལོ་ཀཾ ན ར་ཀྑ་ཏི, ཀིཾ ནུ ཁོ ནཱ་མ ཏུ་མྷེ མཾ ཝ་ཏྟ་བྦཾ མ་ཉྙ་ཐཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (པཱ་རཱ. ༤༢༤) ག་ར་ཧ་ཎེ ཨཱ་ག་ཏོ. ‘‘ཡཾ་ཀི་ཉྩི རཱུ་པཾ ཨ་ཏཱི་ཏཱ་ནཱ་ག་ཏ་པ་ཙྩུ་པྤ་ནྣ’’ནྟི་ཨཱ་དཱི་སུ (མ. ནི. ༡.༢༤༤; སཾ. ནི. ༣.༥༩) ཨ་ནི་ཡ་མེ. ‘‘ཀིཾ སཱུ་དྷ ཝི་ཏྟཾ པུ་རི་ས་སྶ སེ་ཊྛ’’ནྟི་ཨཱ་དཱི་སུ (སུ. ནི. ༡༨༣; སཾ. ནི. ༡.༧༣) པུ་ཙྪཱ་ཡཾ. ཨི་དྷཱ་པི པུ་ཙྪཱ་ཡ་མེ་ཝ ད་ཊྛ་བྦོ. ‘‘ཀེ་ནཱ’’ཏི ཙ ཧེ་ཏུ་ཨ་ཏྠེ ཀ་ར་ཎ་ཝ་ཙ་ནཾ, ཀེ་ན ཧེ་ཏུ་ནཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏེཏི ཏ་ཝ. ཨེ་ཏཱ་དི་སོཏི ཨེ་དི་སོ, ཨེ་ཏ་ར་ཧི ཡ་ཐཱ་དི་སྶ་མཱ་ནོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཝ་ཎྞོཏི ཝ་ཎྞ-ས་དྡོ ‘‘ཀ་དཱ ས་ཉྙཱུ་ལ༹ྷཱ པ་ན ཏེ, ག་ཧ་པ་ཏི, ཨི་མེ ས་མ་ཎ་སྶ གོ་ཏ་མ་སྶ ཝ་ཎྞཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (མ. ནི. ༢.༧༧) གུ་ཎེ ཨཱ་ག་ཏོ. ‘‘ཨ་ནེ་ཀ་པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན བུ་དྡྷ་སྶ ཝ་ཎྞཾ བྷཱ་ས་ཏི, དྷ་མྨ་སྶ ཝ་ཎྞཾ བྷཱ་ས་ཏི, ས་ངྒྷ་སྶ ཝ་ཎྞཾ བྷཱ་ས་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (དཱི. ནི. ༡.༤) ཐུ་ཏི་ཡཾ. ‘‘ཨ་ཐ ཀེ་ན ནུ ཝ་ཎྞེ་ན, ག་ནྡྷ་ཐེ་ནོ་ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (སཾ. ནི. ༡.༢༣༤; ཛཱ. ༡.༦.༡༡༦) ཀཱ་ར་ཎེ. ‘‘ཏ་ཡོ པ་ཏྟ་སྶ ཝ་ཎྞཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (པཱ་རཱ. ༦༠༢) པ་མཱ་ཎེ. ‘‘ཙ་ཏྟཱ་རོ་མེ, བྷོ གོ་ཏ་མ, ཝ་ཎྞཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (དཱི. ནི. ༣.༡༡༥; མ. ནི. ༢.༣༧༩-༣༨༠) ཛཱ་ཏི་ཡཾ. ‘‘མ་ཧ་ནྟཾ ཧ་ཏྠི་རཱ་ཛ་ཝ་ཎྞཾ ཨ་བྷི་ནི་མྨི་ནི་ཏྭཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ས་ཎྛཱ་ནེ. ‘‘སུ་ཝ་ཎྞ་ཝ་ཎྞོ་སི བྷ་ག་ཝཱ, སུ་སུ་ཀྐ་དཱ་ཋོ་སི ཝཱི་རི་ཡ་ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (མ. ནི. ༢.༣༩༩; སུ. ནི. ༥༥༣) ཚ་ཝི་ཝ་ཎྞེ. ཨི་དྷཱ་པི ཚ་ཝི་ཝ་ཎྞེ ཨེ་ཝ ད་ཊྛ་བྦོ. ཨ་ཡ་ཉྷེ་ཏྠ ཨ་ཏྠོ – ཀེ་ན ཀཱི་དི་སེ་ན པུ་ཉྙ་ཝི་སེ་སེ་ན ཧེ་ཏུ་བྷཱུ་ཏེ་ན དེ་ཝ་ཏེ, ཏ་ཝ ཨེ་ཏཱ་དི་སོ ཨེ་ཝཾ་ཝི་དྷོ དྭཱ་ད་ས་ཡོ་ཛ་ནཱ་ནི ཕ་ར་ཎ་ཀ་པྤ་བྷོ ས་རཱི་ར་ཝ་ཎྞོ ཛཱ་ཏོ་ཏི?
ཀེ་ན ཏེ ཨི་དྷ མི་ཛ྄ཛྷ་ཏཱིཏི ཀེ་ན པུ་ཉྙཱ་ཏི་ས་ཡེ་ན ཏེ ཨི་དྷ ཨི་མ་སྨིཾ ཋཱ་ནེ ཨི་དཱ་ནི ཏ་ཡི ལ་བྦྷ་མཱ་ནཾ ཨུ་ལཱ༹་རཾ སུ་ཙ་རི་ཏ་ཕ་ལཾ ཨི་ཛ྄ཛྷ་ཏི ནི་པྥ་ཛྫ་ཏི. ཨུ་པྤ་ཛྫ་ནྟཱིཏི ནི་བྦ་ཏྟ་ནྟི, ཨ་ཝི་ཙྪེ་ད་ཝ་སེ་ན ཨུ་པ་རཱུ་པ་རི ཝ་ཏྟ་ནྟཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. བྷོ་གཱཏི པ་རི་བྷུ་ཉྫི་ཏ་བྦ་ཊྛེ་ན ‘‘བྷོ་གཱ’’ཏི ལ་དྡྷ་ནཱ་མཱ ཝ་ཏྠཱ་བྷ་ར་ཎཱ་དི་ཝི་ཏྟཱུ་པ་ཀ་ར་ཎ་ཝི་སེ་སཱ. ཡེཏི སཱ་མ་ཉྙེ་ན ཨ་ནི་ཡ་མ་ནི་དྡེ་སོ, ཀེ་ཙཱིཏི པ་ཀཱ་ར་བྷེ་དཾ ཨཱ་མ་སི་ཏྭཱ ཨ་ནི་ཡ་མ་ནི་དྡེ་སོ, ཨུ་བྷ་ཡེ་ནཱ་པི པ་ཎཱི་ཏ་པ་ཎཱི་ཏ་ཏ་རཱ་དི་བྷེ་དེ ཏ་ཏྠ ལ་བྦྷ་མཱ་ནེ ཏཱ་དི་སེ བྷོ་གེ ཨ་ན་ཝ་སེ་ས་ཏོ བྱཱ་པེ་ཏྭཱ ས་ངྒ་ཎྷཱ་ཏི. ཨ་ན་ཝ་སེ་ས་བྱཱ་པ་ཀོ ཧི ཨ་ཡཾ ནི་དྡེ་སོ ཡ་ཐཱ ‘‘ཡེ ཀེ་ཙི ས་ངྑཱ་རཱ’’ཏི. མ་ན་སོ པི་ཡཱཏི མ་ན་སཱ པི་ཡཱ་ཡི་ཏ་བྦཱ, མ་ནཱ་པི་ཡཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ.
ཨེ་ཏྠ ཙ ‘‘ཨེ་ཏཱ་དི་སོ ཝ་ཎྞོ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ཧེ་ཊྛཱ ཝུ་ཏྟ་ཝི་སེ་སཱ ཏ་སྶཱ དེ་ཝ་ཏཱ་ཡ ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝ་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣཱ ཝ་ཎྞ་ས་མྤ་དཱ ད་སྶི་ཏཱ. ‘‘བྷོ་གཱ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ཨུ་པ་བྷོ་ག་པ་རི་བྷོ་ག་ཝ་ཏྠུ་བྷཱུ་ཏཱ དི་བྦ་རཱུ་པ་ས་དྡ་ག་ནྡྷ་ར་ས་ཕོ་ཊྛ་བྦ་བྷེ་དཱ ཀཱ་མ་གུ་ཎ་ས་མྤ་དཱ. ‘‘མ་ན་སོ པི་ཡཱ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ཏེ་སཾ རཱུ་པཱ་དཱི་ནཾ ཨི་ཊྛ་ཀ་ནྟ་མ་ནཱ་པ་ཏཱ. ‘‘ཨི་དྷ མི་ཛ྄ཛྷ་ཏཱི’’ཏི ཨི་མི་ནཱ པ་ན དི་བྦ་ཨཱ་ཡུ་ཝ་ཎྞ་ཡ་ས་སུ་ཁ་ཨཱ་དྷི་པ་ཏེ་ཡྻ་ས་མྤ་དཱ ད་སྶི་ཏཱ. ‘‘ཡེ ཀེ་ཙི མ་ན་སོ པི་ཡཱ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ཡཱ་ནི ‘‘སོ ཨ་ཉྙེ དེ་ཝེ ད་ས་ཧི ཋཱ་ནེ་ཧི ཨ་དྷི་གྒ་ཎྷཱ་ཏི དི་བྦེ་ན ཨཱ་ཡུ་ནཱ དི་བྦེ་ན ཝ་ཎྞེ་ན དི་བྦེ་ན སུ་ཁེ་ན དི་བྦེ་ན ཡ་སེ་ན དི་བྦེ་ན ཨཱ་དྷི་པ་ཏེ་ཡྻེ་ན དི་བྦེ་ཧི རཱུ་པེ་ཧི དི་བྦེ་ཧི ས་དྡེ་ཧི དི་བྦེ་ཧི ག་ནྡྷེ་ཧི དི་བྦེ་ཧི ར་སེ་ཧི དི་བྦེ་ཧི ཕོ་ཊྛ་བྦེ་ཧཱི’’ཏི (སཾ. ནི. ༤.༣༤༡) སུ་ཏྟེ ཨཱ་ག་ཏཱ་ནི ད་ས ཋཱ་ནཱ་ནི. ཏེ་སཾ ཨི་དྷ ཨ་ན་ཝ་སེ་ས་ཏོ ས་ངྒ་ཧོ ད་སྶི་ཏོ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦོ.
༣. པུ་ཙྪཱ་མཱིཏི པ་ཉྷཾ ཀ་རོ་མི, ཉཱ་ཏུ་མི་ཙྪཱ་མཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཀཱ་མ་ཉྩེ་ཏཾ ‘‘ཀེ་ན ཏེ་ཏཱ་དི་སོ ཝ་ཎྞོ, ཀེ་ན ཏེ ཨི་དྷ མི་ཛ྄ཛྷ་ཏི. ཀི་མ་ཀཱ་སི པུ་ཉྙཾ, ཀེ་ནཱ་སི ཨེ་ཝཾ ཛ་ལི་ཏཱ་ནུ་བྷཱ་ཝཱ’’ཏི ཙ ཀིཾ-ས་དྡ་གྒ་ཧ་ཎེ་ནེ་ཝ ཨ་ཏྠ་ནྟ་ར་སྶ ཨ་ས་མྦྷ་ཝ་ཏོ པུ་ཙྪཱ་ཝ་སེ་ན གཱ་ཐཱ་ཏྟ་ཡཾ ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ཏི. པུ་ཙྪཱ་ཝི་སེ་ས་བྷཱ་ཝ་ཉཱ་པ་ན་ཏྠཾ པ་ན ‘‘པུ་ཙྪཱ་མཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་ཡ་ཉྷི པུ་ཙྪཱ ཨ་དི་ཊྛ་ཛོ་ཏ་ནཱ ཏཱ་ཝ ན ཧོ་ཏི ཨེ་དི་ས་སྶ ཨ་ཏྠ་སྶ མ་ཧཱ་ཐེ་ར་སྶ ཨ་དི་ཊྛ་བྷཱ་ཝཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ, ཝི་མ་ཏི་ཙྪེ་ད་ནཱ་པི ན ཧོ་ཏི ས་བྦ་སོ ས་མུ་གྒྷཱ་ཏི་ཏ་སཾ་ས་ཡ་ཏྟཱ, ཨ་ནུ་མ་ཏི་པུ་ཙྪཱ་པི ན ཧོ་ཏི ‘‘ཏཾ ཀིཾ མ་ཉྙ་སི རཱ་ཛ་ཉྙཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (དཱི. ནི. ༢.༤༡༣) ཝི་ཡ ཨ་ནུ་མ་ཏི་ག་ཧ་ཎཱ་ཀཱ་རེ་ན ཨ་པྤ་ཝ་ཏྟ་ཏྟཱ, ཀ་ཐེ་ཏུ་ཀ་མྱ་ཏཱ་པུ་ཙྪཱ་པི ན ཧོ་ཏི ཏ་སྶཱ དེ་ཝ་ཏཱ་ཡ ཀ་ཐེ་ཏུ་ཀ་མྱ་ཏཱ་ཝ་སེ་ན ཐེ་རེ་ན ཨ་པུ་ཙྪི་ཏ་ཏྟཱ. ཝི་སེ་སེ་ན པ་ན དི་ཊྛ་སཾ་ས་ནྡ་ནཱ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. སྭཱ་ཡ་མ་ཏྠོ ཧེ་ཊྛཱ ཨ་ཊྛུ་པྤ་ཏྟི་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ‘‘ཐེ་རོ ཀི་ཉྩཱ་པཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཝི་བྷཱ་ཝི་ཏོ ཨེ་ཝ. ཏནྟི ཏྭཾ. ཏ་ཡི་དཾ པུ་བྦཱ་པ་རཱ་པེ་ཀྑཾ, པུ་བྦཱ་པེ་ཀྑ་ཏཱ་ཡ ཨུ་པ་ཡོ་གེ་ཀ་ཝ་ཙ་ནཾ, པ་རཱ་པེ་ཀྑ་ཏཱ་ཡ པ་ན པ་ཙྩ་ཏྟེ་ཀ་ཝ་ཙ་ནཾ ད་ཊྛ་བྦཾ.
དེ་ཝཱིཏི ཨེ་ཏྠ དེ་ཝ-ས་དྡོ ‘‘ཨི་མཱ་ནི ཏེ དེ་ཝ ཙ་ཏུ་རཱ་སཱི་ཏི ན་ག་ར་ས་ཧ་སྶཱ་ནི ཀུ་ས་ཝ་ཏཱི་རཱ་ཛ་དྷཱ་ནི་པ་མུ་ཁཱ་ནི, ཨེ་ཏྠ, དེ་ཝ, ཚ་ནྡཾ ཀ་རོ་ཧི ཛཱི་ཝི་ཏེ ཨ་པེ་ཀྑ’’ནྟི ཙ ཨཱ་དཱི་སུ (དཱི. ནི. ༢.༢༦༦) ས་མྨུ་ཏི་དེ་ཝ་ཝ་སེ་ན ཨཱ་ག་ཏོ, ‘‘ཏ་སྶ དེ་ཝཱ་ཏི་དེ་ཝ་སྶ, སཱ་ས་ནཾ ས་བྦ་ད་སྶི་ནོ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ཝི་སུ་དྡྷི་དེ་ཝ་ཝ་སེ་ན. ཝི་སུ་དྡྷི་དེ་ཝཱ་ན་ཉྷི བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཨ་ཏི་དེ་ཝ་བྷཱ་ཝེ ཝུ་ཏྟེ ཨི་ཏ་རེ་སཾ ཝུ་ཏྟོ ཨེ་ཝ ཧོ་ཏཱི་ཏི. ‘‘ཙཱ་ཏུ་མ་ཧཱ་རཱ་ཛི་ཀཱ དེ་ཝཱ དཱི་གྷཱ་ཡུ་ཀཱ ཝ་ཎྞ་ཝ་ནྟོ སུ་ཁ་བ་ཧུ་ལཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (དཱི. ནི. ༣.༣༣༧) ཨུ་པ་པ་ཏྟི་དེ་ཝ་ཝ་སེ་ན. ཨི་དྷཱ་པི ཨུ་པ་པ་ཏྟི་དེ་ཝ་ཝ་སེ་ནེ་ཝ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. པ་ད་ཏྠ་ཏོ པ་ན – དི་བྦ་ཏི ཨ་ཏྟ་ནོ པུ་ཉྙི་དྡྷི་ཡཱ ཀཱི་ལ༹་ཏི ལ་ལ༹་ཏི པ་ཉྩ་ཧི ཀཱ་མ་གུ་ཎེ་ཧི ར་མ་ཏི, ཨ་ཐ ཝཱ ཧེ་ཊྛཱ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན ཛོ་ཏ་ཏི ཨོ་བྷཱ་ས་ཏི, ཨཱ་ཀཱ་སེ་ན ཝི་མཱ་ནེ་ན ཙ ག་ཙྪ་ཏཱི་ཏི དེ་ཝཱི. ‘‘ཏྭཾ དེ་ཝཱི’’ཏི ས་མྦོ་དྷ་ནེ ཙེ་ཏཾ ཨེ་ཀ་ཝ་ཙ་ནཾ. མ་ཧཱ་ནུ་བྷཱ་ཝེཏི ཨུ་ལཱ༹་ར་པྤ་བྷཱ་ཝེ, སོ པ་ན་སྶཱ་ནུ་བྷཱ་ཝོ ཧེ་ཊྛཱ དྭཱི་ཧི གཱ་ཐཱ་ཧི ད་སྶི་ཏོ་ཡེ་ཝ.
མ་ནུ་སྶ་བྷཱུ་ཏཱཏི ཨེ་ཏྠ མ་ན་སྶ ཨུ་སྶ་ནྣ་ཏཱ་ཡ མ་ནུ་སྶཱ, ས་ཏི་སཱུ་ར་བྷཱ་ཝ་བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡ་ཡོ་གྱ་ཏཱ་དི་གུ་ཎ་ཝ་སེ་ན ཨུ་པ་ཙི་ཏ་མཱ་ན་སཱ ཨུ་ཀྐ་ཊྛ་གུ་ཎ་ཙི་ཏྟཱ. ཀེ པ་ན ཏེ? ཛ་མྦུ་དཱི་པ་ཝཱ་སི་ནོ ས་ཏྟ་ཝི་སེ་སཱ. ཏེ་ནཱ་ཧ བྷ་ག་ཝཱ –
‘‘ཏཱི་ཧི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཋཱ་ནེ་ཧི ཛ་མྦུ་དཱི་པ་ཀཱ མ་ནུ་སྶཱ ཨུ་ཏྟ་ར་ཀུ་རུ་ཀེ མ་ནུ་སྶེ ཨ་དྷི་གྒ་ཎྷ་ནྟི དེ་ཝེ ཙ ཏཱ་ཝ་ཏིཾ་སེ. ཀ་ཏ་མེ་ཧི ཏཱི་ཧི? སཱུ་རཱ, ས་ཏི་མ་ནྟོ, ཨི་དྷ བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡ་ཝཱ་སོ’’ཏི (ཨ. ནི. ༩.༢༡).
ཏ་ཐཱ ཧི བུ་དྡྷཱ བྷ་ག་ཝ་ནྟོ པ་ཙྩེ་ཀ་བུ་དྡྷཱ ཨ་གྒ་སཱ་ཝ་ཀཱ མ་ཧཱ་སཱ་ཝ་ཀཱ ཙ་ཀྐ་ཝ་ཏྟི་ནོ ཨ་ཉྙེ ཙ མ་ཧཱ་ནུ་བྷཱ་ཝཱ ས་ཏྟཱ ཨེ་ཏྠེ་ཝ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ནྟི. ཏེ་ཧི ས་མཱ་ན་རཱུ་པཱ་དི་ཏཱ་ཡ པ་ན ས་དྡྷིཾ པ་རི་ཏྟ་དཱི་པ་ཝཱ་སཱི་ཧི ཨི་ཏ་ར་མ་ཧཱ་དཱི་པ་ཝཱ་སི་ནོ་པི ‘‘མ་ནུ་སྶཱ’’ཏྭེ་ཝ པ་ཉྙཱ་ཡིཾ་སཱུ་ཏི ཨེ་ཀེ.
ཨ་པ་རེ པ་ན བྷ་ཎ་ནྟི – ལོ་བྷཱ་དཱི་ཧི ཨ་ལོ་བྷཱ་དཱི་ཧི ཙ ས་ཧི་ཏ་སྶ མ་ན་སྶ ཨུ་སྶ་ནྣ་ཏཱ་ཡ མ་ནུ་སྶཱ. ཡེ ཧི ས་ཏྟཱ མ་ནུ་སྶ་ཛཱ་ཏི་ཀཱ, ཏེ་སུ ཝི་སེ་ས་ཏོ ལོ་བྷཱ་ད་ཡོ ཨ་ལོ་བྷཱ་ད་ཡོ ཙ ཨུ་སྶ་ནྣཱ, ཏེ ལོ་བྷཱ་དི་ཨུ་སྶ་ནྣ་ཏཱ་ཡ ཨ་པཱ་ཡ་མ་གྒཾ, ཨ་ལོ་བྷཱ་དི་ཨུ་སྶ་ནྣ་ཏཱ་ཡ སུ་ག་ཏི་མ་གྒཾ ནི་བྦཱ་ན་གཱ་མི་མ་གྒ་ཉྩ པཱུ་རེ་ནྟི, ཏ་སྨཱ ལོ་བྷཱ་དཱི་ཧི ཨ་ལོ་བྷཱ་དཱི་ཧི ཙ ས་ཧི་ཏ་སྶ མ་ན་སྶ ཨུ་སྶ་ནྣ་ཏཱ་ཡ པ་རི་ཏྟ་དཱི་པ་ཝཱ་སཱི་ཧི ས་དྡྷིཾ ཙ་ཏུ་མ་ཧཱ་དཱི་པ་ཝཱ་སི་ནོ ས་ཏྟ་ཝི་སེ་སཱ ‘‘མ་ནུ་སྶཱ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ནྟཱི་ཏི.
ལོ་ཀི་ཡཱ པ་ན ‘‘མ་ནུ་ནོ ཨ་པ་ཙྩ་བྷཱ་ཝེ་ན མ་ནུ་སྶཱ’’ཏི ཝ་ད་ནྟི. མ་ནུ ནཱ་མ པ་ཋ་མ་ཀ་པྤི་ཀོ ལོ་ཀ་མ་རི་ཡཱ་དཱ་ཡ ཨཱ་དི་བྷཱུ་ཏོ ཧི་ཏཱ་ཧི་ཏ་ཝི་དྷཱ་ཡ་ཀོ ས་ཏྟཱ་ནཾ པི་ཏུ་ཊྛཱ་ནི་ཡོ, ཡོ སཱ་ས་ནེ ‘‘མ་ཧཱ་ས་མྨ་ཏོ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི. པ་ཙྩ་ཀྑ་ཏོ པ་ར་མྤ་རཱ་ཡ ཙ ཏ་སྶ ཨོ་ཝཱ་དཱ་ནུ་སཱ་ས་ནི་ཡཾ ཋི་ཏཱ ས་ཏྟཱ པུ་ཏྟ་ས་དི་ས་ཏཱ་ཡ ‘‘མ་ནུ་སྶཱ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ནྟི. ཏ་ཏོ ཨེ་ཝ ཧི ཏེ མཱ་ཎ་ཝཱ ‘‘མ་ནུ་ཛཱ’’ཏི ཙ ཝོ་ཧ་རཱི་ཡ་ནྟི. མ་ནུ་སྶེ་སུ བྷཱུ་ཏཱ ཛཱ་ཏཱ, མ་ནུ་སྶ་བྷཱ་ཝཾ ཝཱ པ་ཏྟཱ་ཏི མ་ནུ་སྶ་བྷཱུ་ཏཱ.
ཀི་མ་ཀཱ་སི པུ་ཉྙནྟི ཀིཾ དཱ་ན་སཱི་ལཱ་དི་པྤ་བྷེ་དེ་སུ ཀཱི་དི་སཾ པུ་ཛྫ་བྷཱ་ཝ་ཕ་ལ་ནི་བྦ་ཏྟ་ན་ཏོ, ཡ་ཏྠ ས་ཡཾ ཨུ་པྤ་ནྣཾ, ཏཾ ས་ནྟཱ་ནཾ པུ་ནཱ་ཏི ཝི་སོ་དྷེ་ཏཱི་ཏི ཙ ‘‘པུ་ཉྙ’’ནྟི ལ་དྡྷ་ནཱ་མཾ སུ་ཙ་རི་ཏཾ ཀུ་ས་ལ་ཀ་མྨཾ ཨ་ཀཱ་སི, ཨུ་པ་ཙི་ནི ནི་བྦ་ཏྟེ་སཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཛ་ལི་ཏཱ་ནུ་བྷཱ་ཝཱཏི ས་བྦ་སོ ཝི་ཛྫོ་ཏ་མཱ་ན་པུ་ཉྙི་དྡྷི་ཀཱ.
ཀ་སྨཱ པ་ནེ་ཏྠ ‘‘མ་ནུ་སྶ་བྷཱུ་ཏཱ ཀི་མ་ཀཱ་སི པུ་ཉྙ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ, ཀིཾ ཨ་ཉྙཱ་སུ ག་ཏཱི་སུ པུ་ཉྙ་ཀི་རི་ཡཱ ན་ཏྠཱི་ཏི? ནོ ན་ཏྠི. ཡ་སྨཱ ནི་ར་ཡེ་པི ནཱ་མ ཀཱ་མཱ་ཝ་ཙ་ར་ཀུ་ས་ལ་ཙི་ཏྟ་པ་ཝ་ཏྟི ཀ་དཱ་ཙི ལ་བྦྷ་ཏེ་ཝ, ཀི་མ་ངྒཾ པ་ན་ཉྙ་ཏྠ, ན་ནུ ཨ་ཝོ་ཙུ་མྷཱ ‘‘དི་ཊྛ་སཾ་ས་ནྡ་ནཱ པུ་ཙྪཱ’’ཏི. ཏ་སྨཱ མ་ཧཱ་ཐེ་རོ མ་ནུ་སྶ་ཏྟ་བྷཱ་ཝེ ཋ་ཏྭཱ པུ་ཉྙ་ཀ་མྨཾ ཀ་ཏྭཱ ཨུ་པྤ་ནྣཾ ཏཾ དི་སྭཱ བྷཱུ་ཏ་ཏྠ་ཝ་སེ་ན པུ་ཙྪ་ནྟོ ‘‘མ་ནུ་སྶ་བྷཱུ་ཏཱ ཀི་མ་ཀཱ་སི པུ་ཉྙ’’ནྟི ཨ་ཝོ་ཙ.
ཨ་ཐ ཝཱ ཨ་ཉྙཱ་སུ ག་ཏཱི་སུ ཨེ་ཀ་ནྟ་སུ་ཁ་ཏཱ་ཡ ཨེ་ཀ་ནྟ་དུ་ཀྑ་ཏཱ་ཡ དུ་ཀྑ་བ་ཧུ་ལ་ཏཱ་ཡ ཙ པུ་ཉྙ་ཀི་རི་ཡཱ་ཡ ཨོ་ཀཱ་སོ ན སུ་ལ་བྷ་རཱུ་པོ ས་པྤུ་རི་སཱུ་པ་ནི་སྶ་ཡཱ་དི་པ་ཙྩ་ཡ་ས་མ་ཝཱ་ཡ་སྶ སུ་དུ་ལླ་བྷ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཀ་དཱ་ཙི ཨུ་པྤ་ཛྫ་མཱ་ནོ་པི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ཀཱ་ར་ཎེ་ན ཨུ་ལཱ༹་རོ ཝི་པུ་ལོ ན ཙ ཧོ་ཏི, མ་ནུ་སྶ་ག་ཏི་ཡཾ པ་ན སུ་ཁ་བ་ཧུ་ལ་ཏཱ་ཡ པུ་ཉྙ་ཀི་རི་ཡཱ་ཡ ཨོ་ཀཱ་སོ སུ་ལ་བྷ་རཱུ་པོ ས་པྤུ་རི་སཱུ་པ་ནི་སྶ་ཡཱ་དི་པ་ཙྩ་ཡ་ས་མ་ཝཱ་ཡ་སྶ ཡེ་བྷུ་ཡྻེ་ན སུ་ལ་བྷ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཡ་ཉྩ ཏ་ཏྠ དུ་ཀྑཾ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི, ཏ་མྤི ཝི་སེ་ས་ཏོ པུ་ཉྙ་ཀི་རི་ཡཱ་ཡ ཨུ་པ་ནི་སྶ་ཡོ ཧོ་ཏི. དུ་ཀྑཱུ་པ་ནི་སྶ་ཡཱ ཧི ས་དྡྷཱ་ཏི. ཡ་ཐཱ ཧི ཨ་ཡོ་གྷ་ནེ་ན ས་ཏྠ་ཀེ ནི་པྥཱ་དི་ཡ་མཱ་ནེ ཏ་སྶ ཨེ་ཀ་ནྟ་ཏོ ན ཨ་གྒི་མྷི ཏཱ་པ་ནཾ ཨུ་ད་ཀེ་ན ཝཱ ཏེ་མ་ནཾ ཚེ་ད་ན་ཀི་རི་ཡཱ་ས་མ་ཏྠ་ཏཱ་ཡ ཝི་སེ་ས་པ་ཙྩ་ཡོ, ཏཱ་པེ་ཏྭཱ པ་ན པ་མཱ་ཎ་ཡོ་ག་ཏོ ཨུ་ད་ཀ་ཏེ་མ་ནཾ ཏ་སྶཱ ཝི་སེ་ས་པ་ཙྩ་ཡོ, ཨེ་ཝ་མེ་ཝ ས་ཏྟ་ས་ནྟཱ་ན་སྶ ཨེ་ཀ་ནྟ་དུ་ཀྑ་ས་མ་ངྒི་ཏཱ དུ་ཀྑ་བ་ཧུ་ལ་ཏཱ ཨེ་ཀ་ནྟ་སུ་ཁ་ས་མ་ངྒི་ཏཱ ཙ པུ་ཉྙ་ཀི་རི་ཡཱ་ཡ ན ཝི་སེ་ས་པ་ཙྩ་ཡོ ཧོ་ཏི. ས་ཏི པ་ན དུ་ཀྑ་ས་ནྟཱ་པ་ནེ པ་མཱ་ཎ་ཡོ་ག་ཏོ སུ་ཁཱུ་པ་བྲཱུ་ཧ་ནེ ཙ ལ་དྡྷཱུ་པ་ནི་སྶ་ཡཱ པུ་ཉྙ་ཀི་རི་ཡཱ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི, ཨུ་པྤ་ཛྫ་མཱ་ནཱ ཙ མ་ཧཱ་ཛུ་ཏི་ཀཱ མ་ཧཱ་ཝི་པྥཱ་རཱ པ་ཊི་པ་ཀྑ་ཚེ་ད་ན་ས་མ་ཏྠཱ ཙ ཧོ་ཏི, ཏ་སྨཱ མ་ནུ་སྶ་བྷཱ་ཝོ པུ་ཉྙ་ཀི་རི་ཡཱ་ཡ ཝི་སེ་ས་པ་ཙྩ་ཡོ. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘མ་ནུ་སྶ་བྷཱུ་ཏཱ ཀི་མ་ཀཱ་སི པུ་ཉྙ’’ནྟི. སེ་སཾ སུ་ཝི་ཉྙེ་ཡྻ་མེ་ཝ.
༤. ཨེ་ཝཾ པ་ན ཐེ་རེ་ན པུ་ཙྪི་ཏཱ སཱ དེ་ཝ་ཏཱ པ་ཉྷཾ ཝི་སྶ་ཛྫེ་སི. ཏ་མ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘སཱ དེ་ཝ་ཏཱ ཨ་ཏྟ་མ་ནཱ’’ཏི གཱ་ཐཱ ཝུ་ཏྟཱ. ཀེ་ན པ་ནཱ་ཡཾ གཱ་ཐཱ ཝུ་ཏྟཱ? དྷ་མྨ་ས་ངྒཱ་ཧ་ཀེ་ཧི. ཏ་ཏྠ སཱཏི ཡཱ པུ་བྦེ ‘‘པུ་ཙྪཱ་མི ཏཾ དེ་ཝི མ་ཧཱ་ནུ་བྷཱ་ཝེ’’ཏི ཝུ་ཏྟཱ, སཱ. དེ་ཝ་ཏཱཏི དེ་ཝ་པུ་ཏྟོ་པི བྲ་ཧྨཱ་པི དེ་ཝ་དྷཱི་ཏཱ་པི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ‘‘ཨ་ཐ ཁོ ཨ་ཉྙ་ཏ་རཱ དེ་ཝ་ཏཱ ཨ་བྷི་ཀྐ་ནྟཱ་ཡ ར་ཏྟི་ཡཱ ཨ་བྷི་ཀྐ་ནྟ་ཝ་ཎྞཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (སཾ. ནི. ༡.༡; ཁུ. པཱ. ༥.༡) ཧི དེ་ཝ་པུ་ཏྟོ ‘‘དེ་ཝ་ཏཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟོ དེ་ཝོ་ཡེ་ཝ དེ་ཝ་ཏཱ་ཏི ཀ་ཏྭཱ. ཏ་ཐཱ ‘‘ཏཱ དེ་ཝ་ཏཱ ས་ཏྟ་ས་ཏཱ ཨུ་ལཱ༹་རཱ, བྲ་ཧྨ་ཝི་མཱ་ནཱ ཨ་བྷི་ནི་ཀྑ་མི་ཏྭཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ བྲ་ཧྨཱ་ནོ.
‘‘ཨ་བྷི་ཀྐ་ནྟེ་ན ཝ་ཎྞེ་ན, ཡཱ ཏྭཾ ཏི་ཊྛ་སི དེ་ཝ་ཏེ;
ཨོ་བྷཱ་སེ་ནྟཱི དི་སཱ ས་བྦཱ, ཨོ་ས་དྷཱི ཝི་ཡ ཏཱ་ར་ཀཱ’’ཏི. (ཝི. ཝ. ༧༥) –
ཨཱ་དཱི་སུ དེ་ཝ་དྷཱི་ཏཱ. ཨི་དྷཱ་པི དེ་ཝ་དྷཱི་ཏཱ ཨེ་ཝ ད་ཊྛ་བྦཱ. ཨ་ཏྟ་མ་ནཱཏི ཏུ་ཊྛ་མ་ནཱ པཱི་ཏི་སོ་མ་ན་སྶེ་ཧི ག་ཧི་ཏ་མ་ནཱ. པཱི་ཏི་སོ་མ་ན་སྶ་ས་ཧ་ག་ཏ་ཉྷི ཙི་ཏྟཾ དོ་མ་ན་སྶ་སྶ ཨ་ནོ་ཀཱ་ས་ཏོ ཏེ་ཧི ཏཾ ས་ཀཾ ཀ་ཏྭཱ ག་ཧི་ཏཾ ཝི་ཡ ཧོ་ཏི. ཨ་ཏྟ་མ་ནཱཏི ཝཱ ས་ཀ་མ་ནཱ. ཨ་ན་ཝ་ཛྫ་པཱི་ཏི་སོ་མ་ན་སྶ་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་ཉྷི ཙི་ཏྟཾ ས་མྤ་ཏི ཨཱ་ཡ་ཏི་ཉྩ ཏཾ་ས་མ་ངྒི་ནོ ཧི་ཏ་སུ་ཁཱ་ཝ་ཧ་ཏོ ‘‘ས་ཀ’’ནྟི ཝ་ཏྟ་བྦ་ཏཾ ལ་བྷ་ཏི, ན ཨི་ཏ་རཾ.
མོ་གྒ་ལླཱ་ནེ་ནཱཏི མོ་གྒ་ལླཱ་ན་གོ་ཏྟ་སྶ བྲཱ་ཧྨ་ཎ་མ་ཧཱ་སཱ་ལ་སྶ པུ་ཏྟ་བྷཱ་ཝ་ཏོ སོ མ་ཧཱ་ཐེ་རོ གོ་ཏྟ་ཝ་སེ་ན ‘‘མོ་གྒ་ལླཱ་ནོ’’ཏི པ་ཉྙཱ་ཏོ, ཏེ་ན མོ་གྒ་ལླཱ་ནེ་ན. པུ་ཙྪི་ཏཱཏི དི་ཊྛ་སཾ་ས་ནྡ་ན་ཝ་སེ་ན པུ་ཙྪི་ཏཱ, ཨ་ཏྟ་མ་ནཱ སཱ དེ་ཝ་ཏཱ པ་ཉྷཾ བྱཱ་ཀཱ་སཱི་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཨ་ཏྟ་མ་ན་ཏཱ ཙ་སྶཱ ‘‘ཏ་མྤི ནཱ་མ པ་རི་ཏྟ་ཀ་མྤི ཀ་མྨཾ ཨེ་ཝཾ མ་ཧ་ཏི་ཡཱ དི་བྦ་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ ཀཱ་ར་ཎཾ ཨ་ཧོ་སཱི’’ཏི པུ་བྦེ་པི སཱ ཨ་ཏྟ་ནོ པུ་ཉྙ་ཕ་ལཾ པ་ཊི་ཙྩ ཨ་ནྟ་ར་ནྟ་རཱ སོ་མ་ན་སྶཾ པ་ཊི་སཾ་ཝེ་དེ་ཏི, ཨི་དཱ་ནི པ་ན ‘‘ཨ་ཉྙ་ཏ་ར་སྶ ཐེ་ར་སྶ ཀ་ཏོ་པི ནཱ་མ ཀཱ་རོ ཨེ་ཝཾ ཨུ་ལཱ༹་ར་ཕ་ལོ, ཨ་ཡཾ པ་ན བུ་དྡྷཱ་ནཾ ཨ་གྒ་སཱ་ཝ་ཀོ ཨུ་ལཱ༹་ར་གུ་ཎོ མ་ཧཱ་ནུ་བྷཱ་ཝོ, ཨི་མ་མྤི པ་སྶི་ཏུཾ ནི་པ་ཙྩ་ཀཱ་ར་ཉྩ ཀཱ་ཏུཾ ལ་བྷཱ་མི, མ་མ པུ་ཉྙ་ཕ་ལ་པ་ཊི་སཾ་ཡུ་ཏྟ་མེ་ཝ ཙ པུ་ཙྪཾ ཀ་རོ་ཏཱི’’ཏི དྭཱི་ཧི ཀཱ་ར་ཎེ་ཧི ཨུ་པྤ་ནྣཱ. ཨེ་ཝཾ ས་ཉྫཱ་ཏ་བ་ལ་ཝ་པཱི་ཏི་སོ་མ་ན་སྶཱ སཱ ཐེ་ར་སྶ ཝ་ཙ་ནཾ སི་ར་སཱ ས་མྤ་ཊི་ཙྪི་ཏྭཱ པ་ཉྷཾ པུ་ཊྛཱ བྱཱ་ཀཱ་སི.
པ་ཉྷནྟི ཉཱ་ཏུཾ ཨི་ཙྪི་ཏཾ ཏཾ ཨ་ཏྠཾ ཝི་ཡཱ་ཀཱ་སི ཀ་ཐེ་སི ཝི་སྶ་ཛྫེ་སི. ཀ་ཐཾ པ་ན བྱཱ་ཀཱ་སི? པུ་ཊྛཱཏི པུ་ཊྛཱ་ཀཱ་ར་ཏོ, པུ་ཙྪི་ཏཱ་ཀཱ་རེ་ནེ་ཝཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨེ་ཏྠ ཧི ‘‘པུ་ཙྪི་ཏཱ’’ཏི ཝ་ཏྭཱ པུ་ན ‘‘པུ་ཊྛཱ’’ཏི ཝ་ཙ་ནཾ ཝི་སེ་ས་ཏྠ་ནི་ཡ་མ་ནཾ ད་ཊྛ་བྦཾ. སི་དྡྷེ ཧི ས་ཏི ཨཱ་ར་མྦྷོ ཝི་སེ་ས་ཏྠ་ཉཱ་པ་ཀོ་ཝ ཧོ་ཏི. ཀོ པ་ནེ་སོ ཝི་སེ་ས་ཏྠོ? བྱཱ་ཀ་ར་ཎ་སྶ པུ་ཙྪཱ་ནུ་རཱུ་པ་ཏཱ. ཡ་ཉྷི ཀ་མྨ་ཕ་ལཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ ཏ་སྶ ཀཱ་ར་ཎ་བྷཱུ་ཏཾ ཀ་མྨཾ པུ་ཙྪི་ཏཾ, ཏ་དུ་བྷ་ཡ་སྶ ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙཱ་ནུ་རཱུ་པ་བྷཱ་ཝ་ཝི་བྷཱ་ཝ་ནཱ. ཡེ་ན ཙ ཨཱ་ཀཱ་རེ་ན པུ་ཙྪཱ པ་ཝ་ཏྟཱ ཨ་ཏྠ་ཏོ ཙ བྱ་ཉྫ་ན་ཏོ ཙ, ཏ་དཱ་ཀཱ་ར་སྶ བྱཱ་ཀ་ར་ཎ་སྶ པུ་ཙྪཱ་ནུ་རཱུ་པ་ཏཱ, ཏ་ཐཱ ཙེ་ཝ ཝི་སྶ་ཛྫ་ནཾ པ་ཝ་ཏྟཾ. ཨི་ཏི ཨི་མ་སྶ ཝི་སེ་ས་སྶ ཉཱ་པ་ན་ཏྠཾ ‘‘པུ་ཙྪི་ཏཱ’’ཏི ཝ་ཏྭཱ པུ་ན ‘‘པུ་ཊྛཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ.
‘‘པུ་ཙྪི་ཏཱ’’ཏི ཝཱ ཏཱ་ཡ དེ་ཝ་ཏཱ་ཡ ཝི་སེ་ས་ན་མུ་ཁེ་ན པུ་ཊྛ་བྷཱ་ཝ་སྶ པ་ཉྷ་བྱཱ་ཀ་ར་ཎ་སྶ ཙ ཀཱ་ར་ཎ་ཀི་ཏྟ་ནཾ. ཨི་དཾ ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི – ‘‘ཀེ་ན ཏེ་ཏཱ་དི་སོ ཝ་ཎྞོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཐེ་རེ་ན པུ་ཙྪཱི་ཡ་ཏཱི་ཏི པུ་ཙྪཱ, ཏཱ་ཡ དེ་ཝ་ཏཱ་ཡ ཀ་ཏ་ཀ་མྨཾ, ཏ་སྶཱ པུ་ཙྪཱ་ཡ ཀཱ་རི་ཏཱ ཨཱ་ཙི་ཀྑི་ཏཱ ཝཱ་ཏི སཱ དེ་ཝ་ཏཱ ‘‘པུ་ཙྪི་ཏཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཱ. ཡ་སྨཱ པུ་ཙྪི་ཏཱ པུ་ཙྪི་ཡ་མཱ་ན་སྶ ཀ་མྨ་སྶ ཀཱ་རི་ཏཱ, ཏ་སྨཱ པ་ཉྷཾ པུ་ཊྛཱ. ཡ་སྨཱ ཙ པུ་ཙྪི་ཏཱ པུ་ཙྪི་ཡ་མཱ་ན་སྶ ཀ་མྨ་སྶ ཨཱ་ཙི་ཀྑ་ན་ས་བྷཱ་ཝཱ, ཏ་སྨཱ པ་ཉྷཾ བྱཱ་ཀཱ་སཱི་ཏི. ཡ་སྶ ཀ་མྨ་སྶི་དཾ ཕ་ལནྟི ཨི་དཾ ‘‘པ་ཉྷ’’ནྟི ཝུ་ཏྟ་སྶ ཨ་ཏྠ་སྶ ས་རཱུ་པ་ད་སྶ་ནཾ. ཨ་ཡཾ ཙེ་ཏྠ ཨ་ཏྠོ – ཨི་དཾ པུ་ཙྪ་ནྟ་སྶ པུ་ཙྪི་ཡ་མཱ་ནཱ་ཡ ཙ པ་ཙྩ་ཀྑ་བྷཱུ་ཏཾ ཨ་ན་ནྟ་རཾ ཝུ་ཏྟ་པྤ་ཀཱ་རཾ པུ་ཉྙ་ཕ་ལཾ, ཡ་སྶ ཀ་མྨ་སྶ ཏཾ ཉཱ་ཏུཾ ཨི་ཙྪི་ཏ་ཏྟཱ པ་ཉྷ་ནྟི ཝུ་ཏྟཾ པུ་ཉྙ་ཀ་མྨཾ བྱཱ་ཀཱ་སཱི་ཏི.
༥. ཨ་ཧཾ མ་ནུ་སྶེ་སཱུཏི་ཨཱ་དི པ་ཉྷ་སྶ བྱཱ་ཀ་ར་ཎཱ་ཀཱ་རོ. ཏ་ཏྠ ཨ་ཧནྟི དེ་ཝ་ཏཱ ཨ་ཏྟཱ་ནཾ ནི་དྡི་ས་ཏི. ‘‘མ་ནུ་སྶེ་སཱུ’’ཏི ཝ་ཏྭཱ པུ་ན ‘‘མ་ནུ་སྶ་བྷཱུ་ཏཱ’’ཏི ཝ་ཙ་ནཾ ཏ་དཱ ཨ་ཏྟ་ནི མ་ནུ་སྶ་གུ་ཎཱ་ནཾ ཝི་ཛྫ་མཱ་ན་ཏཱ་ད་སྶ་ན་ཏྠཾ. ཡོ ཧི མ་ནུ་སྶ་ཛཱ་ཏི་ཀོ་ཝ ས་མཱ་ནོ པཱ་ཎཱ་ཏི་པཱ་ཏཱ་དིཾ ཨ་ཀ་ཏྟ་བྦཾ ཀ་ཏྭཱ ད་ཎྜཱ་ར་ཧོ ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ རཱ་ཛཱ་དི་ཏོ ཧ་ཏྠ་ཙྪེ་དཱ་དི་ཀ་མྨ་ཀཱ་ར་ཎཾ པཱ་པུ་ཎ་ནྟོ མ་ཧཱ་དུ་ཀྑཾ ཨ་ནུ་བྷ་ཝ་ཏི, ཨ་ཡཾ མ་ནུ་སྶ་ནེ་ར་ཡི་ཀོ ནཱ་མ. ཨ་པ་རོ མ་ནུ་སྶ་ཛཱ་ཏི་ཀོ་ཝ ས་མཱ་ནོ པུ་བྦེ་ཀ་ཏ་ཀ་མྨུ་ནཱ གྷཱ་ས་ཙྪཱ་ད་ན་མྤི ན ལ་བྷ་ཏི, ཁུ་པྤི་པཱ་སཱ་བྷི་བྷཱུ་ཏོ དུ་ཀྑ་བ་ཧུ་ལོ ཀ་ཏྠ་ཙི པ་ཏི་ཊྛཾ ཨ་ལ་བྷ་མཱ་ནོ ཝི་ཙ་ར་ཏི, ཨ་ཡཾ མ་ནུ་སྶ་པེ་ཏོ ནཱ་མ. ཨ་པ་རོ མ་ནུ་སྶ་ཛཱ་ཏི་ཀོ་ཝ ས་མཱ་ནོ པ་རཱ་དྷཱི་ན་ཝུ་ཏྟི པ་རེ་སཾ བྷཱ་རཾ ཝ་ཧ་ནྟོ བྷི་ནྣ་མ་རི་ཡཱ་དོ ཝཱ ཨ་ནཱ་ཙཱ་རཾ ཨཱ་ཙ་རི་ཏྭཱ པ་རེ་ཧི ས་ནྟ་ཛྫི་ཏོ མ་ར་ཎ་བྷ་ཡ་བྷཱི་ཏོ ག་ཧ་ན་ནི་སྶི་ཏོ དུ་ཀྑ་བ་ཧུ་ལོ ཝི་ཙ་ར་ཏི ཧི་ཏཱ་ཧི་ཏཾ ཨ་ཛཱ་ན་ནྟོ ནི་དྡཱ་ཛི་གྷ་ཙྪཱ་དུ་ཀྑ་ཝི་ནོ་ད་ནཱ་དི་པ་རོ, ཨ་ཡཾ མ་ནུ་སྶ་ཏི་ར་ཙྪཱ་ནོ ནཱ་མ. ཡོ པ་ན ཨ་ཏྟ་ནོ ཧི་ཏཱ་ཧི་ཏཾ ཛཱ་ན་ནྟོ ཀ་མྨ་ཕ་ལཾ ས་དྡ་ཧ་ནྟོ ཧི་རོ་ཏྟ་པྤ་ས་མྤ་ནྣོ ད་ཡཱ་པ་ནྣོ ས་བྦ་ས་ཏྟེ་སུ སཾ་ཝེ་ག་བ་ཧུ་ལོ ཨ་ཀུ་ས་ལ་ཀ་མྨ་པ་ཐེ པ་རི་ཝ་ཛྫེ་ནྟོ ཀུ་ས་ལ་ཀ་མྨ་པ་ཐེ ས་མཱ་ཙ་ར་ནྟོ པུ་ཉྙ་ཀི་རི་ཡ་ཝ་ཏྠཱུ་ནི པ་རི་པཱུ་རེ་ཏི, ཨ་ཡཾ མ་ནུ་སྶ་དྷ་མྨེ པ་ཏི་ཊྛི་ཏོ པ་ར་མ་ཏྠ་ཏོ མ་ནུ་སྶོ ནཱ་མ. ཨ་ཡ་མྤི ཏཱ་དི་སཱ ཨ་ཧོ་སི. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘མ་ནུ་སྶེ་སུ མ་ནུ་སྶ་བྷཱུ་ཏཱ’’ཏི. མ་ནུ་སྶེ ས་ཏྟ་ནི་ཀཱ་ཡེ མ་ནུ་སྶ་བྷཱ་ཝཾ པ་ཏྟཱ མ་ནུ་སྶ་དྷ་མྨ་ཉྩ ཨ་པྤ་ཧཱ་ཡ ཋི་ཏཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ.
ཨ་བྦྷཱ་ག་ཏཱ་ནནྟི ཨ་བྷི་ཨཱ་ག་ཏཱ་ནཾ, ས་མྤ་ཏྟ་ཨཱ་ག་ནྟུ་ཀཱ་ན་ནྟི ཨ་ཏྠོ. དུ་ཝི་དྷཱ ཧི ཨཱ་ག་ནྟུ་ཀཱ ཨ་ཏི་ཐི ཨ་བྦྷཱ་ག་ཏོ་ཏི. ཏེ་སུ ཀ་ཏ་པ་རི་ཙ་ཡོ ཨཱ་ག་ནྟུ་ཀོ ཨ་ཏི་ཐི, ཨ་ཀ་ཏ་པ་རི་ཙ་ཡོ ཨ་བྦྷཱ་ག་ཏོ. ཀ་ཏ་པ་རི་ཙ་ཡོ ཨ་ཀ་ཏ་པ་རི་ཙ་ཡོ་པི ཝཱ པུ་རེ་ཏ་རཾ ཨཱ་ག་ཏོ ཨ་ཏི་ཐི, བྷོ་ཛ་ན་ཝེ་ལཱ་ཡཾ ཨུ་པ་ཊྛི་ཏོ ས་མྤ་ཏི ཨཱ་ག་ཏོ ཨ་བྦྷཱ་ག་ཏོ. ནི་མ་ནྟི་ཏོ ཝཱ བྷ་ཏྟེ་ན ཨ་ཏི་ཐི, ཨ་ནི་མ་ནྟི་ཏོ ཨ་བྦྷཱ་ག་ཏོ. ཨ་ཡཾ པ་ན ཨ་ཀ་ཏ་པ་རི་ཙ་ཡོ ཨ་ནི་མ་ནྟི་ཏོ ས་མྤ་ཏི ཨཱ་ག་ཏོ ཙ, ཏཾ ས་ནྡྷཱ་ཡཱ་ཧ ‘‘ཨ་བྦྷཱ་ག་ཏཱ་ན’’ནྟི, ག་རུ་ཀཱ་རེ་ན པ་ནེ་ཏྠ བ་ཧུ་ཝ་ཙ་ནཾ ཝུ་ཏྟཾ. ཨཱ་ས་ཏི ནི་སཱི་ད་ཏི ཨེ་ཏྠཱ་ཏི ཨཱ་ས་ནཾ. ཡཾ་ཀི་ཉྩི ནི་སཱི་ད་ན་ཡོ་གྒཾ, ཨི་དྷ པ་ན པཱི་ཋཾ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཾ, ཏ་སྶ ཙ ཨ་པྤ་ཀ་ཏྟཱ ཨ་ནུ་ལཱ༹་ར་ཏྟཱ ཙ ‘‘ཨཱ་ས་ན་ཀ’’ནྟི ཨཱ་ཧ. ཨ་དཱ་སིནྟི ‘‘ཨི་ད་མ་སྶ ཐེ་ར་སྶ དི་ནྣཾ མ་ཡ྄ཧཾ མ་ཧ་པྥ་ལཾ བྷ་ཝི་སྶ་ཏི མ་ཧཱ་ནི་སཾ་ས’’ནྟི ས་ཉྫཱ་ཏ་སོ་མ་ན་སྶཱ ཀ་མྨཾ ཀ་མྨ་ཕ་ལ་ཉྩ ས་དྡ་ཧི་ཏྭཱ ཏ་སྶ ཐེ་ར་སྶ པ་རི་བྷོ་ག་ཏྠཱ་ཡ ཨ་དཱ་སིཾ, ནི་ར་པེ་ཀྑ་པ་རི་ཙྩཱ་ག་ཝ་སེ་ན པ་རི་ཙྩ་ཛི་ནྟི ཨ་ཏྠོ.
ཨ་བྷི་ཝཱ་ད་ཡིནྟི ཨ་བྷི་ཝཱ་ད་ན་མ་ཀཱ་སིཾ, པ་ཉྩ་པ་ཏི་ཊྛི་ཏེ་ན ད་ཀྑི་ཎེ་ཡྻ་པུ་གྒ་ལེ ཝ་ནྡི་ནྟི ཨ་ནྟོ. ཝ་ནྡ་མཱ་ནཱ ཧི ཏཾ ཏཱ་ཡེ་ཝ ཝ་ནྡ་ན་ཀི་རི་ཡཱ་ཡ ཝ་ནྡི་ཡ་མཱ་ནཾ ‘‘སུ་ཁི་ནཱི ཧོ་ཧི, ཨ་རོ་གཱ ཧོ་ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཨཱ་སི་ཝཱ་དཾ ཨ་ཏྠ་ཏོ ཝ་དཱ་པེ་སི ནཱ་མ. ཨ་ཉྫ་ལི་ཀཾ ཨ་ཀཱ་སིནྟི ད་ས་ན་ཁ་ས་མོ་དྷཱ་ན་ས་མུ་ཛྫ་ལཾ ཨ་ཉྫ་ལིཾ སི་ར་སི པ་གྒ་ཎྷ་ནྟཱི གུ་ཎ་ཝི་སི་ཊྛཱ་ནཾ ཨ་པ་ཙཱ་ཡ་ནཾ ཨ་ཀཱ་སི་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཡ་ཐཱ་ནུ་བྷཱ་ཝནྟི ཡ་ཐཱ་བ་ལཾ, ཏ་དཱ མ་མ ཝི་ཛྫ་མཱ་ན་ཝི་བྷ་ཝཱ་ནུ་རཱུ་པ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཨ་དཱ་སི དཱ་ནནྟི ཨ་ནྣ་པཱ་ནཱ་དི་དེ་ཡྻ་དྷ་མྨ་པ་རི་ཙྩཱ་གེ་ན ད་ཀྑི་ཎེ་ཡྻཾ བྷོ་ཛེ་ནྟཱི དཱ་ན་མ་ཡཾ པུ་ཉྙཾ པ་ས་ཝིཾ.
ཨེ་ཏྠ ཙ ‘‘ཨ་ཧ’’ནྟི ཨི་དཾ ཀ་མྨ་སྶ ཕ་ལ་སྶ ཙ ཨེ་ཀ་ས་ནྟ་ཏི་པ་ཏི་ཏ་ཏཱ་ད་སྶ་ནེ་ན ས་མྦ་ནྡྷ་བྷཱ་ཝ་ད་སྶ་ནཾ, ‘‘མ་ནུ་སྶེ་སུ མ་ནུ་སྶ་བྷཱུ་ཏཱ’’ཏི ཨི་དཾ ཏ་སྶཱ པུ་ཉྙ་ཀི་རི་ཡཱ་ཡ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ན་བྷཱུ་ཏ་ས་ནྟཱ་ན་ཝི་སེ་ས་ད་སྶ་ནཾ, ‘‘ཨ་བྦྷཱ་ག་ཏཱ་ན’’ནྟི ཨི་དཾ ཙི་ཏྟ་ས་མྤ་ཏྟི་ད་སྶ་ན་ཉྩེ་ཝ ཁེ་ཏྟ་ས་མྤ་ཏྟི་ད་སྶ་ན་ཉྩ དཱ་ན་སྶ ཝི་ཡ པ་ཊི་གྒ་ཧ་ཎ་སྶ ཙ ཀི་ཉྩི ཨ་ན་པེ་ཀྑི་ཏྭཱ པ་ཝ་ཏྟི་ཏ་བྷཱ་ཝ་དཱི་པ་ན་ཏོ. ‘‘ཨཱ་ས་ན་ཀཾ ཨ་དཱ་སིཾ ཡ་ཐཱ་ནུ་བྷཱ་ཝ་ཉྩ ཨ་དཱ་སི དཱ་ན’’ནྟི ཨི་དཾ བྷོ་ག་སཱ་ར་དཱ་ན་ད་སྶ་ནཾ, ‘‘ཨ་བྷི་ཝཱ་ད་ཡིཾ ཨ་ཉྫ་ལི་ཀཾ ཨ་ཀཱ་སི’’ནྟི ཨི་དཾ ཀཱ་ཡ་སཱ་ར་དཱ་ན་ད་སྶ་ནཾ.
༦. ཏེ་ནཱཏི ཏེ་ན ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟེ་ན པུ་ཉྙེ་ན ཧེ་ཏུ་བྷཱུ་ཏེ་ན. མེཏི ཨ་ཡཾ མེ-ས་དྡོ ‘‘ཀི་ཙྪེ་ན མེ ཨ་དྷི་ག་ཏཾ, ཧ་ལཾ དཱ་ནི པ་ཀཱ་སི་ཏུ’’ནྟི་ཨཱ་དཱི་སུ (དཱི. ནི. ༢.༦༥; མ. ནི. ༡.༢༨༡; སཾ. ནི. ༡.༡༧༢) ཀ་ར་ཎེ ཨཱ་ག་ཏོ, མ་ཡཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ‘‘སཱ་དྷུ མེ, བྷ་ནྟེ, བྷ་ག་ཝཱ སཾ་ཁི་ཏྟེ་ན དྷ་མྨཾ དེ་སེ་ཏཱུ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (སཾ. ནི. ༣.༡༨༢; ཨ. ནི. ༤.༢༥༧) ས་མྤ་དཱ་ནེ, མ་ཡ྄ཧ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ‘‘པུ་བྦེ་ཝ མེ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ས་མྦོ་དྷཱ ཨ་ན་བྷི་ས་མྦུ་དྡྷ་སྶ བོ་དྷི་ས་ཏྟ་སྶེ་ཝ ས་ཏོ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (མ. ནི. ༡.༢༠༦; སཾ. ནི. ༤.༡༤; ཨ. ནི. ༣.༡༠༤) སཱ་མི་ཨ་ཏྠེ ཨཱ་ག་ཏོ, ཨི་དྷཱ་པི སཱ་མི་ཨ་ཏྠེ ཨེ་ཝ, མ་མཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. སྭཱ་ཡཾ མེ-ས་དྡོ ཏེ་ན མེ པུ་ཉྙེ་ནཱ་ཏི ཙ མེ ཨེ་ཏཱ་དི་སོ་ཏི ཙ ཨུ་བྷ་ཡ་ཏྠ ས་མྦ་ནྡྷི་ཏ་བྦོ. སེ་སཾ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡ་མེ་ཝ.
ཨེ་ཝཾ ཏཱ་ཡ དེ་ཝ་ཏཱ་ཡ པ་ཉྷེ བྱཱ་ཀ་ཏེ ཨཱ་ཡ་སྨཱ མ་ཧཱ་མོ་གྒ་ལླཱ་ནོ ཝི་ཏྠཱ་རེ་ན དྷ་མྨཾ དེ་སེ་སི. སཱ དེ་ས་ནཱ ས་པ་རི་ཝཱ་རཱ་ཡ ཏ་སྶཱ དེ་ཝ་ཏཱ་ཡ སཱ་ཏྠི་ཀཱ ཨ་ཧོ་སི. ཐེ་རོ ཏ་ཏོ མ་ནུ་སྶ་ལོ་ཀཾ ཨཱ་ག་ནྟྭཱ ས་བྦཾ ཏཾ པ་ཝ་ཏྟིཾ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཨཱ་རོ་ཙེ་སི. བྷ་ག་ཝཱ ཏཾ ཨ་ཊྛུ་པྤ་ཏྟིཾ ཀ་ཏྭཱ ས་མྤ་ཏྟ་པ་རི་སཱ་ཡ དྷ་མྨཾ དེ་སེ་སི. གཱ་ཐཱ ཨེ་ཝ པ་ན ས་ངྒ་ཧཾ ཨཱ་རུ་ལ༹ྷཱ་ཏི.
པ་ཋ་མ་པཱི་ཋ་ཝི་མཱ་ན་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.