༣. ཏ་ཏི་ཡ་བོ་དྷི་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༣. ཏ་ཏི་ཡེ ཨ་ནུ་ལོ་མ་པ་ཊི་ལོ་མནྟི ཨ་ནུ་ལོ་མ་ཉྩ པ་ཊི་ལོ་མ་ཉྩ, ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ཨ་ནུ་ལོ་མ་ཝ་སེ་ན ཙེ་ཝ པ་ཊི་ལོ་མ་ཝ་སེ་ན ཙཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ན་ནུ ཙ པུ་བྦེ་པི ཨ་ནུ་ལོ་མ་ཝ་སེ་ན པ་ཊི་ལོ་མ་ཝ་སེ་ན ཙ པ་ཊི་ཙྩ་ས་མུ་པྤཱ་དེ མ་ན་སི་ཀཱ་ར་པྤ་ཝ་ཏྟི སུ་ཏྟ་དྭ་ཡེ ཝུ་ཏྟཱ, ཨི་དྷ ཀ་སྨཱ པུ་ན་པི ཏ་དུ་བྷ་ཡ་ཝ་སེ་ན མ་ན་སི་ཀཱ་ར་པྤ་ཝ་ཏྟི ཝུ་ཙྩ་ཏཱི་ཏི? ཏ་དུ་བྷ་ཡ་ཝ་སེ་ན ཏ་ཏི་ཡ་ཝཱ་རཾ ཏ་ཏྠ མ་ན་སི་ཀཱ་ར་སྶ པ་ཝ་ཏྟི་ཏ་ཏྟཱ. ཀ་ཐཾ པ་ན ཏ་དུ་བྷ་ཡ་ཝ་སེ་ན མ་ན་སི་ཀཱ་རོ པ་ཝ་ཏྟི་ཏོ? ན ཧི ས་ཀྐཱ ཨ་པུ་བྦཾ ཨ་ཙ་རི་མཾ ཨ་ནུ་ལོ་མ་པ་ཊི་ལོ་མཾ པ་ཊི་ཙྩ་ས་མུ་པྤཱ་ད་སྶ མ་ན་སི་ཀཱ་རཾ པ་ཝ་ཏྟེ་ཏུ་ནྟི? ན ཁོ པ་ནེ་ཏཾ ཨེ་ཝཾ ད་ཊྛ་བྦཾ ‘‘ཏ་དུ་བྷ་ཡཾ ཨེ་ཀ་ཛ྄ཛྷཾ མ་ན་སཱ་ཀཱ་སཱི’’ཏི, ཨ་ཐ ཁོ ཝཱ་རེ་ན. བྷ་ག་ཝཱ ཧི པ་ཋ་མཾ ཨ་ནུ་ལོ་མ་ཝ་སེ་ན པ་ཊི་ཙྩ་ས་མུ་པྤཱ་དཾ མ་ན་སི ཀ་རི་ཏྭཱ ཏ་ད་ནུ་རཱུ་པཾ པ་ཋ་མཾ ཨུ་དཱ་ནཾ ཨུ་དཱ་ནེ་སི. དུ་ཏི་ཡ་མྤི པ་ཊི་ལོ་མ་ཝ་སེ་ན ཏཾ མ་ན་སི ཀ་རི་ཏྭཱ ཏ་ད་ནུ་རཱུ་པ་མེ་ཝ ཨུ་དཱ་ནཾ ཨུ་དཱ་ནེ་སི. ཏ་ཏི་ཡ་ཝཱ་རེ པ་ན ཀཱ་ལེ་ན ཨ་ནུ་ལོ་མཾ ཀཱ་ལེ་ན པ་ཊི་ལོ་མཾ མ་ན་སི་ཀ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན ཨ་ནུ་ལོ་མ་པ་ཊི་ལོ་མཾ མ་ན་སི ཨ་ཀཱ་སི. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ – ‘‘ཨ་ནུ་ལོ་མ་པ་ཊི་ལོ་མ་ནྟི ཨ་ནུ་ལོ་མ་ཉྩ པ་ཊི་ལོ་མ་ཉྩ, ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ཨ་ནུ་ལོ་མ་ཝ་སེ་ན ཙེ་ཝ པ་ཊི་ལོ་མ་ཝ་སེ་ན ཙཱ’’ཏི. ཨི་མི་ནཱ མ་ན་སི་ཀཱ་ར་སྶ པ་གུ་ཎ་བ་ལ་ཝ་བྷཱ་ཝོ ཙ ཝ་སཱི་བྷཱ་ཝོ ཙ པ་ཀཱ་སི་ཏོ ཧོ་ཏི. ཨེ་ཏྠ ཙ ‘‘ཨ་ནུ་ལོ་མཾ མ་ན་སི ཀ་རི་སྶཱ་མི, པ་ཊི་ལོ་མཾ མ་ན་སི ཀ་རི་སྶཱ་མི, ཨ་ནུ་ལོ་མ་པ་ཊི་ལོ་མཾ མ་ན་སི ཀ་རི་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཨེ་ཝཾ པ་ཝ་ཏྟཱ་ནཾ པུ་བྦཱ་བྷོ་གཱ་ནཾ ཝ་སེ་ན ནེ་སཾ ཝི་བྷཱ་གོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ.
ཏ་ཏྠ ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ཡ ཏྭེ་ཝཱཏི ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ཡ ཏུ ཨེ་ཝ. ཨ་སེ་ས་ཝི་རཱ་ག་ནི་རོ་དྷཱཏི ཝི་རཱ་ག་ས་ངྑཱ་ཏེ་ན མ་གྒེ་ན ཨ་སེ་ས་ནི་རོ་དྷཱ, ཨ་གྒ་མ་གྒེ་ན ཨ་ན་ཝ་སེ་ས་ཨ་ནུ་པྤཱ་ད་པྤ་ཧཱ་ནཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ས་ངྑཱ་ར་ནི་རོ་དྷོཏི ས་བྦེ་སཾ ས་ངྑཱ་རཱ་ནཾ ཨ་ན་ཝ་སེ་སཾ ཨ་ནུ་པྤཱ་ད་ནི་རོ་དྷོ. ཧེ་ཊྛི་མེ་ན ཧི མ་གྒ་ཏྟ་ཡེ་ན ཀེ་ཙི ས་ངྑཱ་རཱ ནི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ནྟི, ཀེ་ཙི ན ནི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ནྟི ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ཡ སཱ་ཝ་སེ་ས་ནི་རོ་དྷཱ. ཨ་གྒ་མ་གྒེ་ན པ་ན་སྶཱ ཨ་ན་ཝ་སེ་ས་ནི་རོ་དྷཱ ན ཀེ་ཙི ས་ངྑཱ་རཱ ན ནི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ནྟཱི་ཏི.
ཨེ་ཏ་མ་ཏྠཾ ཝི་དི་ཏྭཱཏི ཡྭཱ་ཡཾ ཨ་ཝི་ཛྫཱ་དི་ཝ་སེ་ན ས་ངྑཱ་རཱ་དི་ཀ་སྶ དུ་ཀྑ་ཀྑ་ནྡྷ་སྶ ས་མུ་ད་ཡོ ནི་རོ་དྷོ ཙ ཨ་ཝི་ཛྫཱ་དཱི་ནཾ ས་མུ་ད་ཡཱ ནི་རོ་དྷཱ ཙ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཝུ་ཏྟོ, ས་བྦཱ་ཀཱ་རེ་ན ཨེ་ཏ་མ་ཏྠཾ ཝི་དི་ཏྭཱ. ཨི་མཾ ཨུ་དཱ་ནཾ ཨུ་དཱ་ནེ་སཱིཏི ཨི་དཾ ཡེ་ན མ་གྒེ་ན ཡོ དུ་ཀྑ་ཀྑ་ནྡྷ་སྶ ས་མུ་ད་ཡ་ནི་རོ་དྷ་ས་ངྑཱ་ཏོ ཨ་ཏྠོ ཀི་ཙྩ་ཝ་སེ་ན ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ཀི་རི་ཡཱ་ཡ ཙ ཝི་དི་ཏོ, ཏ་སྶ ཨ་རི་ཡ་མ་གྒ་སྶ ཨཱ་ནུ་བྷཱ་ཝ་དཱི་པ་ཀཾ ཝུ་ཏྟ་པྤ་ཀཱ་རཾ ཨུ་དཱ་ནཾ ཨུ་དཱ་ནེ་སཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ.
ཏ་ཏྲཱ་ཡཾ ས་ངྑེ་པ་ཏྠོ – ཡ་དཱ ཧ་ཝེ པཱ་ཏུ་བྷ་ཝ་ནྟི དྷ་མྨཱ ཨཱ་ཏཱ་པི་ནོ ཛྷཱ་ཡ་ཏོ བྲཱ་ཧྨ་ཎ་སྶ, ཏ་དཱ སོ བྲཱ་ཧྨ་ཎོ ཏེ་ཧི ཨུ་པྤ་ནྣེ་ཧི བོ་དྷི་པ་ཀྑི་ཡ་དྷ་མྨེ་ཧི ཡ་སྶ ཝཱ ཨ་རི་ཡ་མ་གྒ་སྶ ཙ་ཏུ་ས་ཙྩ་དྷ་མྨཱ པཱ་ཏུ་བྷཱུ་ཏཱ, ཏེ་ན ཨ་རི་ཡ་མ་གྒེ་ན ཝི་དྷཱུ་པ་ཡཾ ཏི་ཊྛ་ཏི མཱ་ར་སེ་ནཾ, ‘‘ཀཱ་མཱ ཏེ པ་ཋ་མཱ སེ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (སུ. ནི. ༤༣༨; མ་ཧཱ་ནི. ༢༨; ཙཱུ་ལ༹་ནི. ན་ནྡ་མཱ་ཎ་ཝ་པུ་ཙྪཱ་ནི་དྡེ་ས ༤༧) ན་ཡེ་ན ཝུ་ཏྟ་པྤ་ཀཱ་རཾ མཱ་ར་སེ་ནཾ ཝི་དྷཱུ་པ་ཡ་ནྟོ ཝི་དྷ་མེ་ནྟོ ཝི་དྡྷཾ་སེ་ནྟོ ཏི་ཊྛ་ཏི. ཀ་ཐཾ? སཱུ་རི་ཡོ་ཝ ཨོ་བྷཱ་ས་ཡ་མ་ནྟ་ལི་ཀྑཾ, ཡ་ཐཱ སཱུ་རི་ཡོ ཨ་བྦྷུ་གྒ་ཏོ ཨ་ཏྟ་ནོ པ་བྷཱ་ཡ ཨ་ནྟ་ལི་ཀྑཾ ཨོ་བྷཱ་སེ་ནྟོ་ཝ ཨ་ནྡྷ་ཀཱ་རཾ ཝི་དྷ་མེ་ནྟོ ཏི་ཊྛ་ཏི, ཨེ་ཝཾ སོ་པི ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝ་བྲཱ་ཧྨ་ཎོ ཏེ་ཧི དྷ་མྨེ་ཧི ཏེ་ན ཝཱ ཨ་རི་ཡ་མ་གྒེ་ན ས་ཙྩཱ་ནི པ་ཊི་ཝི་ཛ྄ཛྷ་ནྟོ་ཝ མཱ་ར་སེ་ནཾ ཝི་དྷཱུ་པ་ཡ་ནྟོ ཏི་ཊྛ་ཏཱི་ཏི.
ཨེ་ཝཾ བྷ་ག་ཝ་ཏཱ པ་ཋ་མཾ པ་ཙྩ་ཡཱ་ཀཱ་ར་པ་ཛཱ་ན་ན་སྶ, དུ་ཏི་ཡཾ པ་ཙྩ་ཡ་ཀྑ་ཡཱ་དྷི་ག་མ་སྶ, ཏ་ཏི་ཡཾ ཨ་རི་ཡ་མ་གྒ་སྶ ཨཱ་ནུ་བྷཱ་ཝ་པྤ་ཀཱ་ས་ནཱ་ནི ཨི་མཱ་ནི ཏཱི་ཎི ཨུ་དཱ་ནཱ་ནི ཏཱི་སུ ཡཱ་མེ་སུ བྷཱ་སི་ཏཱ་ནི. ཀ་ཏ་རཱ་ཡ ར་ཏྟི་ཡཱ? ཨ་བྷི་ས་མྦོ་དྷི་ཏོ ས་ཏྟ་མཱ་ཡ ར་ཏྟི་ཡཱ. བྷ་ག་ཝཱ ཧི ཝི་སཱ་ཁ་པུ་ཎྞ་མཱ་ཡ ར་ཏྟི་ཡཱ པ་ཋ་མ་ཡཱ་མེ པུ་བྦེ་ནི་ཝཱ་སཾ ཨ་ནུ་སྶ་རི་ཏྭཱ མ་ཛ྄ཛྷི་མ་ཡཱ་མེ དི་བྦ་ཙ་ཀྑུཾ ཝི་སོ་དྷེ་ཏྭཱ པ་ཙྪི་མ་ཡཱ་མེ པ་ཊི་ཙྩ་ས་མུ་པྤཱ་དེ ཉཱ་ཎཾ ཨོ་ཏཱ་རེ་ཏྭཱ ནཱ་ནཱ་ན་ཡེ་ཧི ཏེ་བྷཱུ་མ་ཀ་ས་ངྑཱ་རེ ས་མྨ་སི་ཏྭཱ ‘‘ཨི་དཱ་ནི ཨ་རུ་ཎོ ཨུ་གྒ་མི་སྶ་ཏཱི’’ཏི ས་མྨཱ་ས་མྦོ་དྷིཾ པཱ་པུ་ཎི, ས་བྦ་ཉྙུ་ཏ་པྤ་ཏྟི་ས་མ་ན་ནྟ་ར་མེ་ཝ ཙ ཨ་རུ་ཎོ ཨུ་གྒ་ཙྪཱི་ཏི. ཏ་ཏོ ཏེ་ནེ་ཝ པ་ལླ་ངྐེ་ན བོ་དྷི་རུ་ཀྑ་མཱུ་ལེ ས་ཏྟཱ་ཧཾ ཝཱི་ཏི་ནཱ་མེ་ནྟོ ས་མྤ་ཏྟཱ་ཡ པཱ་ཊི་པ་ད་ར་ཏྟི་ཡཱ ཏཱི་སུ ཡཱ་མེ་སུ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན པ་ཊི་ཙྩ་ས་མུ་པྤཱ་དཾ མ་ན་སི ཀ་རི་ཏྭཱ ཡ་ཐཱ་ཀྐ་མཾ ཨི་མཱ་ནི ཨུ་དཱ་ནཱ་ནི ཨུ་དཱ་ནེ་སི.
ཁ་ནྡྷ་ཀེ པ་ན ཏཱི་སུ་པི ཝཱ་རེ་སུ ‘‘པ་ཊི་ཙྩ་ས་མུ་པྤཱ་དཾ ཨ་ནུ་ལོ་མ་པ་ཊི་ལོ་མཾ མ་ན་སཱ་ཀཱ་སཱི’’ཏི (མ་ཧཱ་ཝ. ༡) ཨཱ་ག་ཏ་ཏྟཱ ཁ་ནྡྷ་ཀ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ‘‘ཏཱི་སུ་པི ཡཱ་མེ་སུ ཨེ་ཝཾ མ་ན་སི ཀ་ཏྭཱ པ་ཋ་མཾ ཨུ་དཱ་ནཾ པ་ཙྩ་ཡཱ་ཀཱ་ར་པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎ་ཝ་སེ་ན, དུ་ཏི་ཡཾ ནི་བྦཱ་ན་པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎ་ཝ་སེ་ན, ཏ་ཏི་ཡཾ མ་གྒ་པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎ་ཝ་སེ་ནཱ་ཏི ཨེ་ཝཾ ཨི་མཱ་ནི བྷ་ག་ཝཱ ཨུ་དཱ་ནཱ་ནི ཨུ་དཱ་ནེ་སཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ, ཏ་མྤི ན ཝི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ཏི. བྷ་ག་ཝཱ ཧི ཋ་པེ་ཏྭཱ ར་ཏ་ན་གྷ་ར་ས་ཏྟཱ་ཧཾ སེ་སེ་སུ ཚ་སུ ས་ཏྟཱ་ཧེ་སུ ཨ་ནྟ་ར་ནྟ་རཱ དྷ་མྨཾ པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑི་ཏྭཱ ཡེ་བྷུ་ཡྻེ་ན ཝི་མུ་ཏྟི་སུ་ཁ་པ་ཊི་སཾ་ཝེ་དཱི ཝི་ཧཱ་སི, ར་ཏ་ན་གྷ་ར་ས་ཏྟཱ་ཧེ པ་ན ཨ་བྷི་དྷ་མྨ་པ་རི་ཙ་ཡ་ཝ་སེ་ནེ་ཝ ཝི་ཧཱ་སཱི་ཏི.
ཏ་ཏི་ཡ་བོ་དྷི་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.