༩. ཧེ་མ་ཝ་ཏ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
ཨ་ཛྫ པ་ནྣ་ར་སོཏི ཧེ་མ་ཝ་ཏ་སུ་ཏྟཾ. ཀཱ ཨུ་པྤ་ཏྟི? པུ་ཙྪཱ་ཝ་སི་ཀཱ ཨུ་པྤ་ཏྟི. ཧེ་མ་ཝ་ཏེ་ན ཧི པུ་ཊྛོ བྷ་ག་ཝཱ ‘‘ཚ་སུ ལོ་ཀོ ས་མུ་པྤ་ནྣོ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་ནི ཨ་བྷཱ་སི. ཏ་ཏྠ ‘‘ཨ་ཛྫ པ་ནྣ་ར་སོ’’ཏི་ཨཱ་དི སཱ་ཏཱ་གི་རེ་ན ཝུ་ཏྟཾ, ‘‘ཨི་ཏི སཱ་ཏཱ་གི་རོ’’ཏི་ཨཱ་དི ས་ངྒཱི་ཏི་ཀཱ་རེ་ཧི, ‘‘ཀ་ཙྩི་མ་ནོ’’ཏི་ཨཱ་དི ཧེ་མ་ཝ་ཏེ་ན, ‘‘ཚ་སུ ལོ་ཀོ’’ཏི་ཨཱ་དི བྷ་ག་ཝ་ཏཱ, ཏཾ ས་བྦ་མྤི ས་མོ་དྷཱ་ནེ་ཏྭཱ ‘‘ཧེ་མ་ཝ་ཏ་སུ་ཏྟ’’ནྟི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ‘‘སཱ་ཏཱ་གི་རི་སུ་ཏྟ’’ནྟི ཨེ་ཀ་ཙྩེ་ཧི.
ཏ་ཏྠ ཡཱ་ཡཾ ‘‘ཨ་ཛྫ པ་ནྣ་ར་སོ’’ཏི་ཨཱ་དི གཱ་ཐཱ. ཏ་སྶཱ ཨུ་པྤ་ཏྟི – ཨི་མ་སྨིཾ་ཡེ་ཝ བྷ་དྡ་ཀ་པྤེ ཝཱི་ས་ཏི་ཝ་སྶ་ས་ཧ་སྶཱ་ཡུ་ཀེ་སུ པུ་རི་སེ་སུ ཨུ་པྤ་ཛྫི་ཏྭཱ སོ་ལ༹་ས་ཝ་སྶ་ས་ཧ་སྶཱ་ཡུ་ཀཱ་ནི ཋ་ཏྭཱ པ་རི་ནི་བྦུ་ཏ་སྶ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཀ་སྶ་པ་ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷ་སྶ མ་ཧ་ཏི་ཡཱ པཱུ་ཛཱ་ཡ ས་རཱི་ར་ཀི་ཙྩཾ ཨ་ཀཾ་སུ. ཏ་སྶ དྷཱ་ཏུ་ཡོ ཨ་ཝི་ཀི་རི་ཏྭཱ སུ་ཝ་ཎྞ་ཀྑ་ནྡྷོ ཝི་ཡ ཨེ་ཀ་གྒྷ་ནཱ ཧུ་ཏྭཱ ཨ་ཊྛཾ་སུ. དཱི་གྷཱ་ཡུ་ཀ་བུ་དྡྷཱ་ན་ཉྷི ཨེ་སཱ དྷ་མྨ་ཏཱ. ཨ་པྤཱ་ཡུ་ཀ་བུ་དྡྷཱ པ་ན ཡ་སྨཱ བ་ཧུ་ཏ་རེ་ན ཛ་ནེ་ན ཨ་དི་ཊྛཱ ཨེ་ཝ པ་རི་ནི་བྦཱ་ཡ་ནྟི, ཏ་སྨཱ དྷཱ་ཏུ་པཱུ་ཛ་མྤི ཀ་ཏྭཱ ‘‘ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ ཛ་ནཱ པུ་ཉྙཾ པ་ས་ཝི་སྶ་ནྟཱི’’ཏི ཨ་ནུ་ཀ་མྤཱ་ཡ ‘‘དྷཱ་ཏུ་ཡོ ཝི་ཀི་ར་ནྟཱུ’’ཏི ཨ་དྷི་ཊྛ་ཧ་ནྟི. ཏེ་ན ཏེ་སཾ སུ་ཝ་ཎྞ་ཙུ་ཎྞཱ་ནི ཝི་ཡ དྷཱ་ཏུ་ཡོ ཝི་ཀི་ར་ནྟི, སེ་ཡྻ་ཐཱ་པི ཨ་མྷཱ་ཀཾ བྷ་ག་ཝ་ཏོ.
མ་ནུ་སྶཱ ཏ་སྶ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཨེ་ཀཾ་ཡེ་ཝ དྷཱ་ཏུ་གྷ་རཾ ཀ་ཏྭཱ ཙེ་ཏི་ཡཾ པ་ཏི་ཊྛཱ་པེ་སུཾ ཡོ་ཛ་ནཾ ཨུ་བྦེ་དྷེ་ན པ་རི་ཀྑེ་པེ་ན ཙ. ཏ་སྶ ཨེ་ཀེ་ཀ་གཱ་ཝུ་ཏ་ནྟ་རཱ་ནི ཙ་ཏྟཱ་རི དྭཱ་རཱ་ནི ཨ་ཧེ་སུཾ. ཨེ་ཀཾ དྭཱ་རཾ ཀི་ཀཱི རཱ་ཛཱ ཨ་གྒ་ཧེ་སི; ཨེ་ཀཾ ཏ་སྶེ་ཝ པུ་ཏྟོ པ་ཐ་ཝི་ནྡྷ་རོ ནཱ་མ; ཨེ་ཀཾ སེ་ནཱ་པ་ཏི་པ་མུ་ཁཱ ཨ་མ་ཙྩཱ; ཨེ་ཀཾ སེ་ཊྛི་པ་མུ་ཁཱ ཛཱ་ན་པ་དཱ ར་ཏྟ་སུ་ཝ་ཎྞ་མ་ཡཱ ཨེ་ཀ་གྒྷ་ནཱ སུ་ཝ་ཎྞ་ར་ས་པ་ཊི་བྷཱ་གཱ ཙ ནཱ་ནཱ་ར་ཏ་ན་མ་ཡཱ ཨི་ཊྛ་ཀཱ ཨ་ཧེ་སུཾ ཨེ་ཀེ་ཀཱ ས་ཏ་ས་ཧ་སྶ་གྒྷ་ནི་ཀཱ. ཏེ ཧ་རི་ཏཱ་ལ་མ་ནོ་སི་ལཱ་ཧི མ་ཏྟི་ཀཱ་ཀི་ཙྩཾ སུ་ར་བྷི་ཏེ་ལེ་ན ཨུ་ད་ཀ་ཀི་ཙྩ་ཉྩ ཀ་ཏྭཱ ཏཾ ཙེ་ཏི་ཡཾ པ་ཏི་ཊྛཱ་པེ་སུཾ.
ཨེ་ཝཾ པ་ཏི་ཊྛི་ཏེ ཙེ་ཏི་ཡེ དྭེ ཀུ་ལ་པུ་ཏྟཱ ས་ཧཱ་ཡ་ཀཱ ནི་ཀྑ་མི་ཏྭཱ ས་མྨུ་ཁ་སཱ་ཝ་ཀཱ་ནཾ ཐེ་རཱ་ནཾ ས་ནྟི་ཀེ པ་བྦ་ཛིཾ་སུ. དཱི་གྷཱ་ཡུ་ཀ་བུ་དྡྷཱ་ན་ཉྷི ས་མྨུ་ཁ་སཱ་ཝ་ཀཱ་ཡེ་ཝ པ་བྦཱ་ཛེ་ནྟི, ཨུ་པ་ས་མྤཱ་དེ་ནྟི, ནི་སྶ་ཡཾ དེ་ནྟི, ཨི་ཏ་རེ ན ལ་བྷ་ནྟི. ཏ་ཏོ ཏེ ཀུ་ལ་པུ་ཏྟཱ ‘‘སཱ་ས་ནེ, བྷ་ནྟེ, ཀ་ཏི དྷུ་རཱ་ནཱི’’ཏི པུ་ཙྪིཾ་སུ. ཐེ་རཱ ‘‘དྭེ དྷུ་རཱ་ནཱི’’ཏི ཀ་ཐེ་སུཾ – ‘‘ཝཱ་ས་དྷུ་རཾ, པ་རི་ཡ་ཏྟི་དྷུ་ར་ཉྩཱ’’ཏི. ཏ་ཏྠ པ་བྦ་ཛི་ཏེ་ན ཀུ་ལ་པུ་ཏྟེ་ན ཨཱ་ཙ་རི་ཡུ་པ་ཛ྄ཛྷཱ་ཡཱ་ནཾ ས་ནྟི་ཀེ པ་ཉྩ ཝ་སྶཱ་ནི ཝ་སི་ཏྭཱ, ཝ་ཏྟ་པ་ཊི་ཝ་ཏྟཾ པཱུ་རེ་ཏྭཱ, པཱ་ཏི་མོ་ཀྑཾ དྭེ ཏཱི་ཎི བྷཱ་ཎ་ཝཱ་ར་སུ་ཏྟ་ནྟཱ་ནི ཙ པ་གུ་ཎཾ ཀ་ཏྭཱ, ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཾ ཨུ་གྒ་ཧེ་ཏྭཱ, ཀུ་ལེ ཝཱ ག་ཎེ ཝཱ ནི་རཱ་ལ་ཡེ་ན ཨ་ར་ཉྙཾ པ་ཝི་སི་ཏྭཱ, ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་ས་ཙྪི་ཀི་རི་ཡཱ་ཡ གྷ་ཊི་ཏ་བྦཾ ཝཱ་ཡ་མི་ཏ་བྦཾ, ཨེ་ཏཾ ཝཱ་ས་དྷུ་རཾ. ཨ་ཏྟ་ནོ ཐཱ་མེ་ན པ་ན ཨེ་ཀཾ ཝཱ ནི་ཀཱ་ཡཾ པ་རི་ཡཱ་པུ་ཎི་ཏྭཱ དྭེ ཝཱ པ་ཉྩ ཝཱ ནི་ཀཱ་ཡེ པ་རི་ཡ་ཏྟི་ཏོ ཙ ཨ་ཏྠ་ཏོ ཙ སུ་ཝི་ས་དཾ སཱ་ས་ནཾ ཨ་ནུ་ཡུ་ཉྫི་ཏ་བྦཾ, ཨེ་ཏཾ པ་རི་ཡ་ཏྟི་དྷུ་རནྟི. ཨ་ཐ ཏེ ཀུ་ལ་པུ་ཏྟཱ ‘‘དྭི་ནྣཾ དྷུ་རཱ་ནཾ ཝཱ་ས་དྷུ་ར་མེ་ཝ སེ་ཊྛ’’ནྟི ཝ་ཏྭཱ ‘‘མ་ཡཾ པ་ན་མྷཱ ད་ཧ་རཱ, ཝུ་ཌྜྷ་ཀཱ་ལེ ཝཱ་ས་དྷུ་རཾ པ་རི་པཱུ་རེ་སྶཱ་མ, པ་རི་ཡ་ཏྟི་དྷུ་རཾ ཏཱ་ཝ པཱུ་རེ་མཱ’’ཏི པ་རི་ཡ་ཏྟིཾ ཨཱ་ར་བྷིཾ་སུ. ཏེ པ་ཀ་ཏི་ཡཱ་ཝ པ་ཉྙ་ཝ་ནྟོ ན་ཙི་ར་སྶེ་ཝ ས་ཀ་ལེ བུ་དྡྷ་ཝ་ཙ་ནེ པ་ཀ་ཏ་ཉྙ་ནོ ཝི་ན་ཡེ ཙ ཨ་ཏི་ཝི་ཡ ཝི་ནི་ཙྪ་ཡ་ཀུ་ས་ལཱ ཨ་ཧེ་སུཾ. ཏེ་སཾ པ་རི་ཡ་ཏྟིཾ ནི་སྶཱ་ཡ པ་རི་ཝཱ་རོ ཨུ་པྤ་ཛྫི, པ་རི་ཝཱ་རཾ ནི་སྶཱ་ཡ ལཱ་བྷོ, ཨེ་ཀ་མེ་ཀ་སྶ པ་ཉྩ་ས་ཏ་པ་ཉྩ་ས་ཏཱ བྷི་ཀྑཱུ པ་རི་ཝཱ་རཱ ཨ་ཧེ་སུཾ. ཏེ ས་ཏྠུ་སཱ་ས་ནཾ དཱི་པེ་ནྟཱ ཝི་ཧ་རིཾ་སུ, པུ་ན བུ་དྡྷ་ཀཱ་ལོ ཝི་ཡ ཨ་ཧོ་སི.
ཏ་དཱ དྭེ བྷི་ཀྑཱུ གཱ་མ་ཀཱ་ཝཱ་སེ ཝི་ཧ་ར་ནྟི དྷ་མྨ་ཝཱ་དཱི ཙ ཨ་དྷ་མྨ་ཝཱ་དཱི ཙ. ཨ་དྷ་མྨ་ཝཱ་དཱི ཙ་ཎྜོ ཧོ་ཏི ཕ་རུ་སོ, མུ་ཁ་རོ, ཏ་སྶ ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ཙཱ་རོ ཨི་ཏ་ར་སྶ པཱ་ཀ་ཊོ ཧོ་ཏི. ཏ་ཏོ ནཾ ‘‘ཨི་དཾ ཏེ, ཨཱ་ཝུ་སོ, ཀ་མྨཾ སཱ་ས་ན་སྶ ཨ་པྤ་ཏི་རཱུ་པ’’ནྟི ཙོ་དེ་སི. སོ ‘‘ཀིཾ ཏེ དི་ཊྛཾ, ཀིཾ སུ་ཏ’’ནྟི ཝི་ཀྑི་པ་ཏི. ཨི་ཏ་རོ ‘‘ཝི་ན་ཡ་དྷ་རཱ ཛཱ་ནི་སྶ་ནྟཱི’’ཏི ཨཱ་ཧ. ཏ་ཏོ ཨ་དྷ་མྨ་ཝཱ་དཱི ‘‘ས་ཙེ ཨི་མཾ ཝ་ཏྠུཾ ཝི་ན་ཡ་དྷ་རཱ ཝི་ནི་ཙྪི་ནི་སྶ་ནྟི, ཨ་དྡྷཱ མེ སཱ་ས་ནེ པ་ཏི་ཊྛཱ ན བྷ་ཝི་སྶ་ཏཱི’’ཏི ཉ་ཏྭཱ ཨ་ཏྟ་ནོ པ་ཀྑཾ ཀཱ་ཏུ་ཀཱ་མོ ཏཱ་ཝ་དེ་ཝ པ་རི་ཀྑཱ་རེ ཨཱ་དཱ་ཡ ཏེ དྭེ ཐེ་རེ ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏྭཱ ས་མ་ཎ་པ་རི་ཀྑཱ་རེ ད་ཏྭཱ ཏེ་སཾ ནི་སྶ་ཡེ་ན ཝི་ཧ་རི་ཏུ་མཱ་ར་དྡྷོ. ས་བྦ་ཉྩ ནེ་སཾ ཨུ་པ་ཊྛཱ་ནཾ ཀ་རོ་ནྟོ ས་ཀྐ་ཙྩཾ ཝ་ཏྟ་པ་ཊི་ཝ་ཏྟཾ པཱུ་རེ་ཏུ་ཀཱ་མོ ཝི་ཡ ཨ་ཀཱ་སི. ཏ་ཏོ ཨེ་ཀ་དི་ཝ་སཾ ཨུ་པ་ཊྛཱ་ནཾ ག་ནྟྭཱ ཝ་ནྡི་ཏྭཱ ཏེ་ཧི ཝི་སྶ་ཛྫི་ཡ་མཱ་ནོ་པི ཨ་ཊྛཱ་སི་ཡེ་ཝ. ཐེ་རཱ ‘‘ཀི་ཉྩི ཝ་ཏྟ་བྦ་མ་ཏྠཱི’’ཏི ཏཾ པུ་ཙྪིཾ་སུ. སོ ‘‘ཨཱ་མ, བྷ་ནྟེ, ཨེ་ཀེ་ན མེ བྷི་ཀྑུ་ནཱ ས་ཧ ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ཙཱ་རཾ པ་ཊི་ཙྩ ཝི་ཝཱ་དོ ཨ་ཏྠི. སོ ཡ་དི ཏཾ ཝ་ཏྠུཾ ཨི་དྷཱ་ག་ནྟྭཱ ཨཱ་རོ་ཙེ་ཏི, ཡ་ཐཱ་ཝི་ནི་ཙྪ་ཡཾ ན ཝི་ནི་ཙྪི་ནི་ཏ་བྦ’’ནྟི. ཐེ་རཱ ‘‘ཨོ་ས་ཊཾ ཝ་ཏྠུཾ ཡ་ཐཱ་ཝི་ནི་ཙྪ་ཡཾ ན ཝི་ནི་ཙྪི་ནི་ཏུཾ ན ཝ་ཊྚ་ཏཱི’’ཏི ཨཱ་ཧཾ་སུ. སོ ‘‘ཨེ་ཝཾ ཀ་རི་ཡ་མཱ་ནེ, བྷ་ནྟེ, མ་མ སཱ་ས་ནེ པ་ཏི་ཊྛཱ ན་ཏྠི, མ་ཡ྄ཧེ་ཏཾ པཱ་པཾ ཧོ་ཏུ, མཱ ཏུ་མྷེ ཝི་ནི་ཙྪི་ན་ཐཱ’’ཏི. ཏེ ཏེ་ན ནི་པྤཱི་ལི༹་ཡ་མཱ་ནཱ ས་མྤ་ཊི་ཙྪིཾ་སུ. སོ ཏེ་སཾ པ་ཊི་ཉྙཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ པུ་ན ཏཾ ཨཱ་ཝཱ་སཾ ག་ནྟྭཱ ‘‘ས་བྦཾ ཝི་ན་ཡ་དྷ་རཱ་ནཾ ས་ནྟི་ཀེ ནི་ཊྛི་ཏ’’ནྟི ཏཾ དྷ་མྨ་ཝཱ་དིཾ སུ་ཊྛུ་ཏ་རཾ ཨ་ཝ་མ་ཉྙ་ནྟོ ཕ་རུ་སེ་ན ས་མུ་དཱ་ཙ་ར་ཏི. དྷ་མྨ་ཝཱ་དཱི ‘‘ནི་སྶ་ངྐོ ཨ་ཡཾ ཛཱ་ཏོ’’ཏི ཏཱ་ཝ་དེ་ཝ ནི་ཀྑ་མི་ཏྭཱ ཐེ་རཱ་ནཾ པ་རི་ཝཱ་རཾ བྷི་ཀྑུ་ས་ཧ་སྶཾ ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏྭཱ ཨཱ་ཧ – ‘‘ན་ནུ, ཨཱ་ཝུ་སོ, ཨོ་ས་ཊཾ ཝ་ཏྠུ ཡ་ཐཱ་དྷ་མྨཾ ཝི་ནི་ཙྪི་ནི་ཏ་བྦཾ, ཨ་ནོ་ས་རཱ་པེ་ཏྭཱ ཨེ་ཝ ཝཱ ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙཾ ཨ་ཙྩ་ཡཾ དེ་སཱ་པེ་ཏྭཱ སཱ་མ་གྒཱི ཀཱ་ཏ་བྦཱ. ཨི་མེ པ་ན ཐེ་རཱ ནེ་ཝ ཝ་ཏྠུཾ ཝི་ནི་ཙྪི་ནིཾ་སུ, ན སཱ་མ་གྒིཾ ཨ་ཀཾ་སུ. ཀིཾ ནཱ་མེ་ཏ’’ནྟི? ཏེ་པི སུ་ཏྭཱ ཏུ་ཎྷཱི ཨ་ཧེ་སུཾ – ‘‘ནཱུ་ན ཀི་ཉྩི ཨཱ་ཙ་རི་ཡེ་ཧི ཉཱ་ཏ’’ནྟི. ཏ་ཏོ ཨ་དྷ་མྨ་ཝཱ་དཱི ཨོ་ཀཱ་སཾ ལ་བྷི་ཏྭཱ ‘‘ཏྭཾ པུ་བྦེ ‘ཝི་ན་ཡ་དྷ་རཱ ཛཱ་ནི་སྶ་ནྟཱི’ཏི བྷ་ཎ་སི. ཨི་དཱ་ནི ཏེ་སཾ ཝི་ན་ཡ་དྷ་རཱ་ནཾ ཨཱ་རོ་ཙེ་ཧི ཏཾ ཝ་ཏྠུ’’ནྟི དྷ་མྨ་ཝཱ་དིཾ པཱི་ལེ༹་ཏྭཱ ‘‘ཨ་ཛྫ་ཏ་གྒེ པ་རཱ་ཛི་ཏོ ཏྭཾ, མཱ ཏཾ ཨཱ་ཝཱ་སཾ ཨཱ་ག་ཙྪཱི’’ཏི ཝ་ཏྭཱ པ་ཀྐཱ་མི. ཏ་ཏོ དྷ་མྨ་ཝཱ་དཱི ཐེ་རེ ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏྭཱ ‘‘ཏུ་མྷེ སཱ་ས་ནཾ ཨ་ན་པེ་ཀྑི་ཏྭཱ ‘ཨ་མྷེ ཨུ་པ་ཊྛེ་སི པ་རི་ཏོ་སེ་སཱི’ཏི པུ་གྒ་ལ་མེ་ཝ ཨ་པེ་ཀྑི་ཏྠ, སཱ་ས་ནཾ ཨ་ར་ཀྑི་ཏྭཱ པུ་གྒ་ལཾ ར་ཀྑི་ཏྠ, ཨ་ཛྫ་ཏ་གྒེ དཱ་ནི ཏུ་མྷཱ་ཀཾ ཝི་ནི་ཙྪ་ཡཾ ཝི་ནི་ཙྪི་ནི་ཏུཾ ན ཝ་ཊྚ་ཏི, ཨ་ཛྫ པ་རི་ནི་བྦུ་ཏོ ཀ་སྶ་པོ བྷ་ག་ཝཱ’’ཏི མ་ཧཱ་ས་དྡེ་ན ཀ་ནྡི་ཏྭཱ ‘‘ན་ཊྛཾ ས་ཏྠུ སཱ་ས་ན’’ནྟི པ་རི་དེ་ཝ་མཱ་ནོ པ་ཀྐཱ་མི.
ཨ་ཐ ཁོ ཏེ བྷི་ཀྑཱུ སཾ་ཝི་གྒ་མཱ་ན་སཱ ‘‘མ་ཡཾ པུ་གྒ་ལ་མ་ནུ་ར་ཀྑ་ནྟཱ སཱ་ས་ན་ར་ཏ་ནཾ སོ་བྦྷེ པ་ཀྑི་པི་མྷཱ’’ཏི ཀུ་ཀྐུ་ཙྩཾ ཨུ་པྤཱ་དེ་སུཾ. ཏེ ཏེ་ནེ་ཝ ཀུ་ཀྐུ་ཙྩེ་ན ཨུ་པ་ཧ་ཏཱ་ས་ཡ་ཏྟཱ ཀཱ་ལཾ ཀ་ཏྭཱ ས་གྒེ ནི་བྦ་ཏྟི་ཏུ་མ་ས་ཀྐོ་ནྟཱ ཨེ་ཀཱ་ཙ་རི་ཡོ ཧི་མ་ཝ་ཏི ཧེ་མ་ཝ་ཏེ པ་བྦ་ཏེ ནི་བྦ་ཏྟི ཧེ་མ་ཝ་ཏོ ཡ་ཀྑོཏི ནཱ་མེ་ན. དུ་ཏི་ཡཱ་ཙ་རི་ཡོ མ་ཛ྄ཛྷི་མ་དེ་སེ སཱ་ཏ་པ་བྦ་ཏེ སཱ་ཏཱ་གི་རོཏི ནཱ་མེ་ན. ཏེ་པི ནེ་སཾ པ་རི་ཝཱ་རཱ བྷི་ཀྑཱུ ཏེ་སཾ་ཡེ་ཝ ཨ་ནུ་ཝ་ཏྟི་ཏྭཱ ས་གྒེ ནི་བྦ་ཏྟི་ཏུ་མ་ས་ཀྐོ་ནྟཱ ཏེ་སཾ པ་རི་ཝཱ་རཱ ཡ་ཀྑཱ་ཝ ཧུ་ཏྭཱ ནི་བྦ་ཏྟིཾ་སུ. ཏེ་སཾ པ་ན པ་ཙྩ་ཡ་དཱ་ཡ་ཀཱ ག་ཧ་ཊྛཱ དེ་ཝ་ལོ་ཀེ ནི་བྦ་ཏིཾ་སུ. ཧེ་མ་ཝ་ཏ་སཱ་ཏཱ་གི་རཱ ཨ་ཊྛ་ཝཱི་ས་ཏི་ཡ་ཀྑ་སེ་ནཱ་པ་ཏཱི་ན་མ་བྦྷ་ནྟ་རཱ མ་ཧཱ་ནུ་བྷཱ་ཝཱ ཡ་ཀྑ་རཱ་ཛཱ་ནོ ཨ་ཧེ་སུཾ.
ཡ་ཀྑ་སེ་ནཱ་པ་ཏཱི་ན་ཉྩ ཨ་ཡཾ དྷ་མྨ་ཏཱ – མཱ་སེ མཱ་སེ ཨ་ཊྛ དི་ཝ་སཱ་ནི དྷ་མྨ་ཝི་ནི་ཙྪ་ཡ་ཏྠཾ ཧི་མ་ཝ་ཏི མ་ནོ་སི་ལཱ་ཏ་ལེ ནཱ་ག་ཝ་ཏི་མ་ཎྜ་པེ དེ་ཝ་ཏཱ་ནཾ ས་ནྣི་པཱ་ཏོ ཧོ་ཏི, ཏ་ཏྠ ས་ནྣི་པ་ཏི་ཏ་བྦ་ནྟི. ཨ་ཐ སཱ་ཏཱ་གི་ར་ཧེ་མ་ཝ་ཏཱ ཏ་སྨིཾ ས་མཱ་ག་མེ ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙཾ དི་སྭཱ ས་ཉྫཱ་ནིཾ་སུ – ‘‘ཏྭཾ, ས་མྨ, ཀུ་ཧིཾ ཨུ་པྤ་ནྣོ, ཏྭཾ ཀུ་ཧི’’ནྟི ཨ་ཏྟ་ནོ ཨ་ཏྟ་ནོ ཨུ་པྤ་ཏྟི་ཊྛཱ་ན་ཉྩ པུ་ཙྪི་ཏྭཱ ཝི་པྤ་ཊི་སཱ་རི་ནོ ཨ་ཧེ་སུཾ. ‘‘ན་ཊྛཱ མ་ཡཾ, ས་མྨ, པུ་བྦེ ཝཱི་ས་ཏི ཝ་སྶ་ས་ཧ་སྶཱ་ནི ས་མ་ཎ་དྷ་མྨཾ ཀ་ཏྭཱ ཨེ་ཀཾ པཱ་པ་ས་ཧཱ་ཡཾ ནི་སྶཱ་ཡ ཡ་ཀྑ་ཡོ་ནི་ཡཾ ཨུ་པྤ་ནྣཱ, ཨ་མྷཱ་ཀཾ པ་ན པ་ཙྩ་ཡ་དཱ་ཡ་ཀཱ ཀཱ་མཱ་ཝ་ཙ་ར་དེ་ཝེ་སུ ནི་བྦ་ཏྟཱ’’ཏི. ཨ་ཐ སཱ་ཏཱ་གི་རོ ཨཱ་ཧ – ‘‘མཱ་རི་ས, ཧི་མ་ཝཱ ནཱ་མ ཨ་ཙྪ་རི་ཡ་བྦྷུ་ཏ་ས་མྨ་ཏོ, ཀི་ཉྩི ཨ་ཙྪ་རི་ཡཾ དི་སྭཱ ཝཱ སུ་ཏྭཱ ཝཱ མ་མཱ་པི ཨཱ་རོ་ཙེ་ཡྻཱ་སཱི’’ཏི. ཧེ་མ་ཝ་ཏོ་པི ཨཱ་ཧ – ‘‘མཱ་རི་ས, མ་ཛ྄ཛྷི་མ་དེ་སོ ནཱ་མ ཨ་ཙྪ་རི་ཡ་བྦྷུ་ཏ་ས་མྨ་ཏོ, ཀི་ཉྩི ཨ་ཙྪ་རི་ཡཾ དི་སྭཱ ཝཱ སུ་ཏྭཱ ཝཱ མ་མཱ་པི ཨཱ་རོ་ཙེ་ཡྻཱ་སཱི’’ཏི. ཨེ་ཝཾ ཏེ་སུ དྭཱི་སུ ས་ཧཱ་ཡེ་སུ ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙཾ ཀ་ཏི་ཀཾ ཀ་ཏྭཱ, ཏ་མེ་ཝ ཨུ་པྤ་ཏྟིཾ ཨ་ཝི་ཝ་ཛྫེ་ཏྭཱ ཝ་ས་མཱ་ནེ་སུ ཨེ་ཀཾ བུ་དྡྷ་ནྟ་རཾ ཝཱི་ཏི་ཝ་ཏྟཾ, མ་ཧཱ་པ་ཐ་ཝཱི ཨེ་ཀ་ཡོ་ཛ་ན་ཏི་གཱ་ཝུ་ཏ་མ་ཏྟཾ ཨུ་སྶ་དཱ.
ཨ་ཐ་མྷཱ་ཀཾ བོ་དྷི་ས་ཏྟོ དཱི་པ་ངྐ་ར་པཱ་ད་མཱུ་ལེ ཀ་ཏ་པ་ཎི་དྷཱ་ནོ ཡཱ་ཝ ཝེ་སྶ་ནྟ་ར་ཛཱ་ཏ་ཀཾ, ཏཱ་ཝ པཱ་ར་མི་ཡོ པཱུ་རེ་ཏྭཱ, ཏུ་སི་ཏ་བྷ་ཝ་ནེ ཨུ་པྤ་ཛྫི་ཏྭཱ, ཏ་ཏྠ ཡཱ་ཝ་ཏཱ་ཡུ་ཀཾ ཋ་ཏྭཱ, དྷ་མྨ་པ་ད་ནི་དཱ་ནེ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན དེ་ཝ་ཏཱ་ཧི ཨཱ་ཡཱ་ཙི་ཏོ པ་ཉྩ མ་ཧཱ་ཝི་ལོ་ཀ་ནཱ་ནི ཝི་ལོ་ཀེ་ཏྭཱ, དེ་ཝ་ཏཱ་ནཾ ཨཱ་རོ་ཙེ་ཏྭཱ, དྭ་ཏྟིཾ་སཱ་ཡ པུ་བྦ་ནི་མི་ཏྟེ་སུ ཝ་ཏྟ་མཱ་ནེ་སུ ཨི་དྷ པ་ཊི་ས་ནྡྷིཾ ཨ་གྒ་ཧེ་སི ད་ས་ས་ཧ་སྶི་ལོ་ཀ་དྷཱ་ཏུཾ ཀ་མྤེ་ཏྭཱ. ཏཱ་ནི དི་སྭཱ་པི ཨི་མེ རཱ་ཛ་ཡ་ཀྑཱ ‘‘ཨི་མི་ནཱ ཀཱ་ར་ཎེ་ན ནི་བྦ་ཏྟཱ་ནཱི’’ཏི ན ཛཱ་ནིཾ་སུ. ‘‘ཁི་ཌྜཱ་པ་སུ་ཏ་ཏྟཱ ནེ་ཝཱ་དྡ་སཾ་སཱུ’’ཏི ཨེ་ཀེ. ཨེ་ས ན་ཡོ ཛཱ་ཏི་ཡཾ ཨ་བྷི་ནི་ཀྑ་མ་ནེ བོ་དྷི་ཡ་ཉྩ. དྷ་མྨ་ཙ་ཀྐ་པྤ་ཝ་ཏྟ་ནེ པ་ན པ་ཉྩ་ཝ་གྒི་ཡེ ཨཱ་མ་ནྟེ་ཏྭཱ བྷ་ག་ཝ་ཏི ཏི་པ་རི་ཝ་ཊྚཾ དྭཱ་ད་སཱ་ཀཱ་རཾ ཝ་ར་དྷ་མྨ་ཙ་ཀྐཾ པ་ཝ་ཏྟེ་ནྟེ མ་ཧཱ་བྷཱུ་མི་ཙཱ་ལཾ པུ་བྦ་ནི་མི་ཏྟཾ པཱ་ཊི་ཧཱ་རི་ཡཱ་ནི ཙ ཨེ་ཏེ་སཾ ཨེ་ཀོ སཱ་ཏཱ་གི་རོ་ཡེ་ཝ པ་ཋ་མཾ ཨ་དྡ་ས. ནི་བྦ་ཏྟི་ཀཱ་ར་ཎ་ཉྩ ཏེ་སཾ ཉ་ཏྭཱ ས་པ་རི་སོ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ཨུ་པ་ས་ངྐ་མྨ དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཾ ཨ་སྶོ་སི, ན ཙ ཀི་ཉྩི ཝི་སེ་སཾ ཨ་དྷི་ག་ཙྪི. ཀ་སྨཱ? སོ ཧི དྷ་མྨཾ སུ་ཎ་ནྟོ ཧེ་མ་ཝ་ཏཾ ཨ་ནུ་སྶ་རི་ཏྭཱ ‘‘ཨཱ་ག་ཏོ ནུ ཁོ མེ ས་ཧཱ་ཡ་ཀོ, ནོ’’ཏི པ་རི་སཾ ཨོ་ལོ་ཀེ་ཏྭཱ ཏཾ ཨ་པ་སྶ་ནྟོ ‘‘ཝ་ཉྩི་ཏོ མེ ས་ཧཱ་ཡོ, ཡོ ཨེ་ཝཾ ཝི་ཙི་ཏྲ་པ་ཊི་བྷཱ་ནཾ བྷ་ག་ཝ་ཏོ དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཾ ན སུ་ཎཱ་ཏཱི’’ཏི ཝི་ཀྑི་ཏྟ་ཙི་ཏྟོ ཨ་ཧོ་སི. བྷ་ག་ཝཱ ཙ ཨ་ཏྠ་ངྒ་ཏེ་པི ཙ སཱུ་རི་ཡེ དེ་ས་ནཾ ན ནི་ཊྛཱ་པེ་སི.
ཨ་ཐ སཱ་ཏཱ་གི་རོ ‘‘ས་ཧཱ་ཡཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཏེ་ན ས་ཧཱ་ག་མྨ དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཾ སོ་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཧ་ཏྠི་ཡཱ་ན་ཨ་སྶ་ཡཱ་ན་ག་རུ་ལ༹་ཡཱ་ནཱ་དཱི་ནི མཱ་པེ་ཏྭཱ པ་ཉྩ་ཧི ཡ་ཀྑ་ས་ཏེ་ཧི པ་རི་ཝུ་ཏོ ཧི་མ་ཝ་ནྟཱ་བྷི་མུ་ཁོ པཱ་ཡཱ་སི, ཏ་དཱ ཧེ་མ་ཝ་ཏོ་པི. ཡ་སྨཱ པ་ཊི་ས་ནྡྷི་ཛཱ་ཏི-ཨ་བྷི་ནི་ཀྑ་མ་ན-བོ་དྷི་པ་རི་ནི་བྦཱ་ནེ་སྭེ་ཝ དྭ་ཏྟིཾ་ས པུ་བྦ་ནི་མི་ཏྟཱ་ནི ཧུ་ཏྭཱ་ཝ པ་ཏི་ཝི་ག་ཙྪ་ནྟི, ན ཙི་ར་ཊྛི་ཏི་ཀཱ་ནི ཧོ་ནྟི, དྷ་མྨ་ཙ་ཀྐ་པ་ཝ་ཏྟ་ནེ པ་ན ཏཱ་ནི ས་ཝི་སེ་སཱ་ནི ཧུ་ཏྭཱ, ཙི་ར་ཏ་རཾ ཋ་ཏྭཱ ནི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ནྟི, ཏ་སྨཱ ཧི་མ་ཝ་ཏི ཏཾ ཨ་ཙྪ་རི་ཡ་པཱ་ཏུ་བྷཱ་ཝཾ དི་སྭཱ ‘‘ཡ་ཏོ ཨ་ཧཾ ཛཱ་ཏོ, ན ཀ་དཱ་ཙི ཨ་ཡཾ པ་བྦ་ཏོ ཨེ་ཝཾ ཨ་བྷི་རཱ་མོ བྷཱུ་ཏ་པུ་བྦོ, ཧ་ནྡ དཱ་ནི མ་མ ས་ཧཱ་ཡཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཨཱ་ག་མྨ ཏེ་ན ས་ཧ ཨི་མཾ པུ་པྥ་སི་རིཾ ཨ་ནུ་བྷ་ཝི་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཏ་ཐེ་ཝ མ་ཛ྄ཛྷི་མ་དེ་སཱ་བྷི་མུ་ཁོ ཨཱ་ག་ཙྪ་ཏི. ཏེ ཨུ་བྷོ་པི རཱ་ཛ་ག་ཧ་སྶ ཨུ་པ་རི ས་མཱ་ག་ནྟྭཱ ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙ་སྶ ཨཱ་ག་མ་ན་ཀཱ་ར་ཎཾ པུ་ཙྪིཾ་སུ. ཧེ་མ་ཝ་ཏོ ཨཱ་ཧ – ‘‘ཡ་ཏོ ཨ་ཧཾ, མཱ་རི་ས, ཛཱ་ཏོ, ནཱ་ཡཾ པ་བྦ་ཏོ ཨེ་ཝཾ ཨ་ཀཱ་ལ་ཀུ་སུ་མི་ཏེ་ཧི རུ་ཀྑེ་ཧི ཨ་བྷི་རཱ་མོ བྷཱུ་ཏ་པུ་བྦོ, ཏ་སྨཱ ཨེ་ཏཾ པུ་པྥ་སི་རིཾ ཏ་ཡཱ ས་དྡྷིཾ ཨ་ནུ་བྷ་ཝི་སྶཱ་མཱི་ཏི ཨཱ་ག་ཏོ་མྷཱི’’ཏི. སཱ་ཏཱ་གི་རོ ཨཱ་ཧ – ‘‘ཛཱ་ནཱ་སི, པ་ན, ཏྭཾ མཱ་རི་ས, ཡེ་ན ཀཱ་ར་ཎེ་ན ཨི་མཾ ཨ་ཀཱ་ལ་པུ་པྥ་པཱ་ཊི་ཧཱ་རི་ཡཾ ཛཱ་ཏ’’ནྟི? ‘‘ན ཛཱ་ནཱ་མི, མཱ་རི་སཱ’’ཏི. ‘‘ཨི་མཾ, མཱ་རི་ས, པཱ་ཊི་ཧཱ་རི་ཡཾ ན ཀེ་ཝ་ལ ཧི་མ་ཝ་ནྟེ་ཡེ་ཝ, ཨ་པི་ཙ ཁོ པ་ན ད་ས་ས་ཧ་སྶི་ལོ་ཀ་དྷཱ་ཏཱུ་སུ ནི་བྦ་ཏྟཾ, ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷོ ལོ་ཀེ ཨུ་པྤ་ནྣོ, ཨ་ཛྫ དྷ་མྨ་ཙ་ཀྐཾ པ་ཝ་ཏྟེ་སི, ཏེ་ན ཀཱ་ར་ཎེ་ནཱ’’ཏི. ཨེ་ཝཾ སཱ་ཏཱ་གི་རོ ཧེ་མ་ཝ་ཏ་སྶ བུ་དྡྷུ་པྤཱ་དཾ ཀ་ཐེ་ཏྭཱ, ཏཾ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ས་ནྟི་ཀཾ ཨཱ་ནེ་ཏུ་ཀཱ་མོ ཨི་མཾ གཱ་ཐ་མཱ་ཧ. ཀེ་ཙི པ་ན གོ་ཏ་མ་ཀེ ཙེ་ཏི་ཡེ ཝི་ཧ་ར་ནྟེ བྷ་ག་ཝ་ཏི ཨ་ཡ་མེ་ཝ་མཱ་ཧཱ་ཏི བྷ་ཎ་ནྟི ‘‘ཨ་ཛྫ པ་ནྣ་ར་སོ’’ཏི.
༡༥༣. ཏ་ཏྠ ཨ་ཛྫཱཏི ཨ་ཡཾ ར་ཏྟི་ནྡི་ཝོ པ་ཀྑ་ག་ཎ་ན་ཏོ པ་ནྣ་ར་སོ, ཨུ་པ་ཝ་སི་ཏ་བྦ་ཏོ ཨུ་པོ་ས་ཐོ. ཏཱི་སུ ཝཱ ཨུ་པོ་ས་ཐེ་སུ ཨ་ཛྫ པ་ནྣ་ར་སོ ཨུ་པོ་ས་ཐོ, ན ཙཱ་ཏུ་དྡ་སཱི ཨུ་པོ་ས་ཐོ, ན སཱ་མ་གྒཱི་ཨུ་པོ་ས་ཐོ. ཡ་སྨཱ ཝཱ པཱ་ཏི་མོ་ཀྑུ་དྡེ་ས་ཨ་ཊྛ་ངྒ་ཨུ་པ་ཝཱ་ས་པ་ཉྙ་ཏྟི་དི་ཝ་སཱ་དཱི་སུ ས་མྦ་ཧུ་ལེ་སུ ཨ་ཏྠེ་སུ ཨུ་པོ་ས་ཐ་ས་དྡོ ཝ་ཏྟ་ཏི. ‘‘ཨཱ་ཡཱ་མཱ་ཝུ་སོ, ཀ་པྤི་ན, ཨུ་པོ་ས་ཐཾ ག་མི་སྶཱ་མཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ཧི པཱ་ཏི་མོ་ཀྑུ་དྡེ་སེ ཨུ་པོ་ས་ཐ་ས་དྡོ. ‘‘ཨེ་ཝཾ ཨ་ཊྛ་ངྒ་ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ ཁོ ཝི་སཱ་ཁེ ཨུ་པོ་ས་ཐོ ཨུ་པ་ཝུ་ཏྠོ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (ཨ. ནི. ༨.༤༣) པཱ་ཎཱ་ཏི་པཱ་ཏཱ ཝེ་ར་མ་ཎི་ཨཱ་དི་ཀེ་སུ ཨ་ཊྛ་ངྒེ་སུ. ‘‘སུ་དྡྷ་སྶ ཝེ ས་དཱ ཕ་གྒུ, སུ་དྡྷ་སྶུ་པོ་ས་ཐོ ས་དཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (མ. ནི. ༡.༧༩) ཨུ་པ་ཝཱ་སེ. ‘‘ཨུ་པོ་ས་ཐོ ནཱ་མ ནཱ་ག་རཱ་ཛཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (དཱི. ནི. ༢.༢༤༦; མ. ནི. ༣.༢༥༨) པ་ཉྙ་ཏྟི་ཡཾ. ‘‘ཏ་ད་ཧུ་པོ་ས་ཐེ པ་ནྣ་ར་སེ སཱི་སཾ་ནྷཱ་ཏ་སྶཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (དཱི. ནི. ༣.༨༥; མ. ནི. ༣.༢༥༦) དི་ཝ་སེ. ཏ་སྨཱ ཨ་ཝ་སེ་ས་ཏྠཾ པ་ཊི་ཀྑི་པི་ཏྭཱ ཨཱ་སཱ་ལ༹ྷཱི་པུ་ཎྞ་མ་དི་ཝ་སཾ་ཡེ་ཝ ནི་ཡཱ་མེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ – ‘‘ཨ་ཛྫ པ་ནྣ་ར་སོ ཨུ་པོ་ས་ཐོ’’ཏི. པཱ་ཊི་པ་དོ དུ་ཏི་ཡོ་ཏི ཨེ་ཝཾ ག་ཎི་ཡ་མཱ་ནེ ཨ་ཛྫ པ་ནྣ་ར་སོ དི་ཝ་སོ་ཏི ཨ་ཏྠོ.
དི་ཝི བྷ་ཝཱ་ནི དི་བྦཱ་ནི, དི་བྦཱ་ནི ཨེ་ཏྠ ཨ་ཏྠཱི་ཏི དི་བྦཱ. ཀཱ་ནི ཏཱ་ནི? རཱུ་པཱ་ནི. ཏ་ཉྷི ར་ཏྟིཾ དེ་ཝཱ་ནཾ ད་ས་ས་ཧ་སྶི་ལོ་ཀ་དྷཱ་ཏུ་ཏོ ས་ནྣི་པ་ཏི་ཏཱ་ནཾ ས་རཱི་ར་ཝ་ཏྠཱ་བྷ་ར་ཎ་ཝི་མཱ་ན་པྤ་བྷཱ་ཧི ཨ་བྦྷཱ་དི་ཨུ་པ་ཀྐི་ལེ་ས་ཝི་ར་ཧི་ཏཱ་ཡ ཙ་ནྡ་པྤ་བྷཱ་ཡ ཙ ས་ཀ་ལ་ཛ་མྦུ་དཱི་པོ ཨ་ལ་ངྐ་ཏོ ཨ་ཧོ་སི. ཝི་སེ་སཱ་ལ་ངྐ་ཏོ ཙ པ་ར་མ་ཝི་སུ་དྡྷི་དེ་ཝ་སྶ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ས་རཱི་ར་པྤ་བྷཱ་ཡ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘དི་བྦཱ ར་ཏྟི ཨུ་པ་ཊྛི་ཏཱ’’ཏི.
ཨེ་ཝཾ ར་ཏྟི་གུ་ཎ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་པ་དེ་སེ་ནཱ་པི ས་ཧཱ་ཡ་སྶ ཙི་ཏྟ་པྤ་སཱ་དཾ ཛ་ནེ་ནྟོ བུ་དྡྷུ་པྤཱ་དཾ ཀ་ཐེ་ཏྭཱ ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ནོ་མ་ནཱ་མཾ ས་ཏྠཱ་རཾ, ཧ་ནྡ པ་སྶཱ་མ གོ་ཏ་མ’’ནྟི. ཏ་ཏྠ ཨ་ནོ་མེ་ཧི ཨ་ལཱ་མ་ཀེ་ཧི ས་བྦཱ་ཀཱ་ར་པ་རི་པཱུ་རེ་ཧི གུ་ཎེ་ཧི ནཱ་མཾ ཨ་སྶཱ་ཏི ཨ་ནོ་མ་ནཱ་མོ. ཏ་ཐཱ ཧི་སྶ ‘‘བུ་ཛ྄ཛྷི་ཏཱ ས་ཙྩཱ་ནཱི་ཏི བུ་དྡྷོ, བོ་དྷེ་ཏཱ པ་ཛཱ་ཡཱ་ཏི བུ་དྡྷོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (མ་ཧཱ་ནི. ༡༩༢; ཙཱུ་ལ༹་ནི. པཱ་རཱ་ཡ་ན་ཏྠུ་ཏི་གཱ་ཐཱ་ནི་དྡེ་ས ༩༧; པ་ཊི. མ. ༡.༡༦༢) ན་ཡེ་ན བུ་དྡྷོ་ཏི ཨ་ནོ་མེ་ཧི གུ་ཎེ་ཧི ནཱ་མཾ, ‘‘བྷ་གྒ་རཱ་གོ་ཏི བྷ་ག་ཝཱ, བྷ་གྒ་དོ་སོ་ཏི བྷ་ག་ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (མ་ཧཱ་ནི. ༨༤) ན་ཡེ་ན ཙ ཨ་ནོ་མེ་ཧི གུ་ཎེ་ཧི ནཱ་མཾ. ཨེ་ས ན་ཡོ ‘‘ཨ་ར་ཧཾ ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷོ ཝི་ཛྫཱ་ཙ་ར་ཎ་ས་མྤ་ནྣོ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ. དི་ཊྛ་དྷ་མྨི་ཀཱ་དཱི་སུ ཨ་ཏྠེ་སུ དེ་ཝ་མ་ནུ་སྶེ ཨ་ནུ་སཱ་ས་ཏི ‘‘ཨི་མཾ པ་ཛ་ཧ་ཐ, ཨི་མཾ ས་མཱ་དཱ་ཡ ཝ་ཏྟ་ཐཱ’’ཏི ས་ཏྠཱ. ཨ་པི་ཙ ‘‘ས་ཏྠཱ བྷ་ག་ཝཱ ས་ཏྠ་ཝཱ་ཧོ, ཡ་ཐཱ ས་ཏྠ་ཝཱ་ཧོ ས་ཏྟེ ཀ་ནྟཱ་རཾ ཏཱ་རེ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (མ་ཧཱ་ནི. ༡༩༠) ནི་དྡེ་སེ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནཱ་པི ས་ཏྠཱ. ཏཾ ཨ་ནོ་མ་ནཱ་མཾ ས་ཏྠཱ་རཾ. ཧ་ནྡཱཏི བྱ་ཝ་སཱ་ན་ཏྠེ ནི་པཱ་ཏོ. པ་སྶཱ་མཱཏི ཏེ་ན ཨ་ཏྟཱ་ནཾ ས་ཧ ས་ངྒ་ཧེ་ཏྭཱ པ་ཙྩུ་པྤ་ནྣ་ཝ་ཙ་ནཾ. གོ་ཏ་མནྟི གོ་ཏ་མ་གོ་ཏྟཾ. ཀིཾ ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི? ‘‘ས་ཏྠཱ, ན ས་ཏྠཱ’’ཏི མཱ ཝི་མ་ཏིཾ ཨ་ཀཱ་སི, ཨེ་ཀ་ནྟ་བྱ་ཝ་སི་ཏོ ཧུ་ཏྭཱ་ཝ ཨེ་ཧི པ་སྶཱ་མ གོ་ཏ་མ་ནྟི.
༡༥༤. ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟེ ཧེ་མ་ཝ་ཏོ ‘‘ཨ་ཡཾ སཱ་ཏཱ་གི་རོ ‘ཨ་ནོ་མ་ནཱ་མཾ ས་ཏྠཱ་ར’ནྟི བྷ་ཎ་ནྟོ ཏ་སྶ ས་བྦ་ཉྙུ་ཏཾ པ་ཀཱ་སེ་ཏི, ས་བྦ་ཉྙུ་ནོ ཙ དུ་ལླ་བྷཱ ལོ་ཀེ, ས་བྦ་ཉྙུ་པ་ཊི་ཉྙེ་ཧི པཱུ་ར་ཎཱ་དི་ས་དི་སེ་ཧེ་ཝ ལོ་ཀོ ཨུ་པ་དྡུ་ཏོ. སོ པ་ན ཡ་དི ས་བྦ་ཉྙཱུ, ཨ་དྡྷཱ ཏཱ་དི་ལ་ཀྑ་ཎ་པྤ་ཏྟོ བྷ་ཝི་སྶ་ཏི, ཏེ་ན ཏཾ ཨེ་ཝཾ པ་རི་གྒ་ཎྷི་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཙི་ནྟེ་ཏྭཱ ཏཱ་དི་ལ་ཀྑ་ཎཾ པུ་ཙྪ་ནྟོ ཨཱ་ཧ – ‘‘ཀ་ཙྩི མ་ནོ’’ཏི.
ཏ་ཏྠ ཀ་ཙྩཱིཏི པུ་ཙྪཱ. མ་ནོཏི ཙི་ཏྟཾ. སུ་པ་ཎི་ཧི་ཏོཏི སུ་ཊྛུ ཋ་པི་ཏོ, ཨ་ཙ་ལོ ཨ་ས་མྤ་ཝེ་དྷཱི. ས་བྦེ་སུ བྷཱུ་ཏེ་སུ ས་བྦ་བྷཱུ་ཏེ་སུ. ཏཱ་དི་ནོཏི ཏཱ་དི་ལ་ཀྑ་ཎ་པྤ་ཏྟ་སྶེ་ཝ ས་ཏོ. པུ་ཙྪཱ ཨེ་ཝ ཝཱ ཨ་ཡཾ ‘‘སོ ཏེ ས་ཏྠཱ ས་བྦ་བྷཱུ་ཏེ་སུ ཏཱ་དཱི, ཨུ་དཱ་ཧུ ནོ’’ཏི. ཨི་ཊྛེ ཨ་ནི་ཊྛེ ཙཱཏི ཨེ་ཝ་རཱུ་པེ ཨཱ་ར་མྨ་ཎེ. ས་ངྐ་པྤཱཏི ཝི་ཏ་ཀྐཱ. ཝ་སཱི་ཀ་ཏཱཏི ཝ་སཾ ག་མི་ཏཱ. ཀིཾ ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི? ཡཾ ཏྭཾ ས་ཏྠཱ་རཾ ཝ་ད་སི, ཏ་སྶ ཏེ ས་ཏྠུ་ནོ ཀ་ཙྩི ཏཱ་དི་ལ་ཀྑ་ཎ་པྤ་ཏྟ་སྶ ས་ཏོ ས་བྦ་བྷཱུ་ཏེ་སུ མ་ནོ སུ་པ་ཎི་ཧི་ཏོ, ཨུ་དཱ་ཧུ ཡཱ་ཝ ཙ་ལ་ན་པ་ཙྩ་ཡཾ ན ལ་བྷ་ཏི, ཏཱ་ཝ སུ་པ་ཎི་ཧི་ཏོ ཝི་ཡ ཁཱ་ཡ་ཏི. སོ ཝཱ ཏེ ས་ཏྠཱ ཀ་ཙྩི ས་བྦ་བྷཱུ་ཏེ་སུ ས་མ་ཙི་ཏྟེ་ན ཏཱ་དཱི, ཨུ་དཱ་ཧུ ནོ, ཡེ ཙ ཁོ ཨི་ཊྛཱ་ནི་ཊྛེ་སུ ཨཱ་ར་མྨ་ཎེ་སུ རཱ་ག་དོ་ས་ཝ་སེ་ན ས་ངྐ་པྤཱ ཨུ་པྤ་ཛྫེ་ཡྻུཾ, ཏྱཱ་སྶ ཀ་ཙྩི ཝ་སཱི་ཀ་ཏཱ, ཨུ་དཱ་ཧུ ཀ་དཱ་ཙི ཏེ་ས་མྤི ཝ་སེ་ན ཝ་ཏྟ་ཏཱི་ཏི.
༡༥༥. ཏ་ཏོ སཱ་ཏཱ་གི་རོ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ས་བྦ་ཉྙུ་བྷཱ་ཝེ བྱ་ཝ་སི་ཏ་ཏྟཱ ས་བྦེ ས་བྦ་ཉྙུ་གུ་ཎེ ཨ་ནུ་ཛཱ་ན་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘མ་ནོ ཙ་སྶ སུ་པ་ཎི་ཧི་ཏོ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཏ་ཏྠ སུ་པ་ཎི་ཧི་ཏོཏི སུ་ཊྛུ ཋ་པི་ཏོ, པ་ཐ་ཝཱི་ས་མོ ཨ་ཝི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ན་ཊྛེ་ན, སི་ནེ་རུ་ས་མོ སུ་པྤ་ཏི་ཊྛི་ཏཱ་ཙ་ལ་ན་ཊྛེ་ན, ཨི་ནྡ་ཁཱི་ལ་ས་མོ ཙ་ཏུ་བྦི་དྷ་མཱ་ར་པ་ར་ཝཱ་དི་ག་ཎེ་ཧི ཨ་ཀ་མྤི་ཡ་ཊྛེ་ན. ཨ་ན་ཙྪ་རི་ཡ་ཉྩེ་ཏཾ, བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཨི་དཱ་ནི ས་བྦཱ་ཀཱ་ར་ས་མྤ་ནྣ་ཏྟཱ ས་བྦ་ཉྙུ་བྷཱ་ཝེ ཋི་ཏ་སྶ མ་ནོ སུ་པ་ཎི་ཧི་ཏོ ཨ་ཙ་ལོ བྷ་ཝེ་ཡྻ. ཡ་སྶ ཏི་ར་ཙྪཱ་ན་བྷཱུ་ཏ་སྶཱ་པི ས་རཱ་གཱ་དི་ཀཱ་ལེ ཚ་དྡ་ནྟ་ནཱ་ག་ཀུ་ལེ ཨུ་པྤ་ནྣ་སྶ ས་ཝི་སེ་ན ས་ལླེ་ན ཝི་དྡྷ་སྶ ཨ་ཙ་ལོ ཨ་ཧོ་སི, ཝ་དྷ་ཀེ་པི ཏ་སྨིཾ ན་པྤ་དུ་སྶི, ཨ་ཉྙ་ད་ཏྠུ ཏ་སྶེ་ཝ ཨ་ཏྟ་ནོ ད་ནྟེ ཚེ་ཏྭཱ ཨ་དཱ་སི; ཏ་ཐཱ མ་ཧཱ་ཀ་པི་བྷཱུ་ཏ་སྶ མ་ཧ་ཏི་ཡཱ སི་ལཱ་ཡ སཱི་སེ པ་ཧ་ཊ་སྶཱ་པི ཏ་སྶེ་ཝ ཙ མ་གྒཾ ད་སྶེ་སི; ཏ་ཐཱ ཝི་དྷུ་ར་པ་ཎྜི་ཏ་བྷཱུ་ཏ་སྶ པཱ་དེ་སུ ག་ཧེ་ཏྭཱ ས་ཊྛི་ཡོ་ཛ་ནེ ཀཱ་ལ༹་པ་བྦ་ཏ་པ་པཱ་ཏེ པ་ཀྑི་ཏྟ་སྶཱ་པི ཨ་ཉྙ་ད་ཏྠུ ཏ་སྶེ་ཝ ཡ་ཀྑ་སྶ་ཏྠཱ་ཡ དྷ་མྨཾ དེ་སེ་སི. ཏ་སྨཱ ས་མྨ་དེ་ཝ ཨཱ་ཧ སཱ་ཏཱ་གི་རོ – ‘‘མ་ནོ ཙ་སྶ སུ་པ་ཎི་ཧི་ཏོ’’ཏི.
ས་བྦ་བྷཱུ་ཏེ་སུ ཏཱ་དི་ནོཏི ས་བྦ་ས་ཏྟེ་སུ ཏཱ་དི་ལ་ཀྑ་ཎ་པྤ་ཏྟ་སྶེ་ཝ ས་ཏོ མ་ནོ སུ་པ་ཎི་ཧི་ཏོ, ན ཡཱ་ཝ པ་ཙྩ་ཡཾ ན ལ་བྷ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏ་ཏྠ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཏཱ་དི་ལ་ཀྑ་ཎཾ པ་ཉྩ་དྷཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཡ་ཐཱ་ཧ –
‘‘བྷ་ག་ཝཱ པ་ཉྩ་ཧཱ་ཀཱ་རེ་ཧི ཏཱ་དཱི, ཨི་ཊྛཱ་ནི་ཊྛེ ཏཱ་དཱི, ཙ་ཏྟཱ་ཝཱི་ཏི ཏཱ་དཱི, མུ་ཏྟཱ་ཝཱི་ཏི ཏཱ་དཱི, ཏི་ཎྞཱ་ཝཱི་ཏི ཏཱ་དཱི, ཏ་ནྣི་དྡེ་སཱ་ཏི ཏཱ་དཱི. ཀ་ཐཾ བྷ་ག་ཝཱ ཨི་ཊྛཱ་ནི་ཊྛེ ཏཱ་དཱི? བྷ་ག་ཝཱ ལཱ་བྷེ་པི ཏཱ་དཱི’’ཏི (མ་ཧཱ་ནི. ༣༨).
ཨེ་ཝ་མཱ་དི ས་བྦཾ ནི་དྡེ་སེ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ ག་ཧེ་ཏ་བྦཾ. ལཱ་བྷཱ་ད་ཡོ ཙ ཏ་སྶ མ་ཧཱ་ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ཝི་ཏྠཱ་རི་ཏ་ན་ཡེ་ན ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ‘‘པུ་ཙྪཱ ཨེ་ཝ ཝཱ ཨ་ཡཾ. སོ ཏེ ས་ཏྠཱ ས་བྦ་བྷཱུ་ཏེ་སུ ཏཱ་དཱི, ཨུ་དཱ་ཧུ ནོ’’ཏི ཨི་མ་སྨི་མྤི ཝི་ཀ་པྤེ ས་བྦ་བྷཱུ་ཏེ་སུ ས་མ་ཙི་ཏྟ་ཏཱ་ཡ ཏཱ་དཱི ཨ་མྷཱ་ཀཾ ས་ཏྠཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ཡ་ཉྷི བྷ་ག་ཝཱ སུ་ཁཱུ་པ་སཾ་ཧཱ་ར་ཀཱ་མ་ཏཱ་ཡ དུ་ཀྑཱ་པ་ན་ཡ་ན་ཀཱ་མ་ཏཱ་ཡ ཙ ས་བྦ་ས་ཏྟེ་སུ ས་མ་ཙི་ཏྟོ, ཡཱ་དི་སོ ཨ་ཏྟ་ནི, ཏཱ་དི་སོ པ་རེ་སུ, ཡཱ་དི་སོ མཱ་ཏ་རི མ་ཧཱ་མཱ་ཡཱ་ཡ, ཏཱ་དི་སོ ཙི་ཉྩ་མཱ་ཎ་ཝི་ཀཱ་ཡ, ཡཱ་དི་སོ པི་ཏ་རི སུ་དྡྷོ་ད་ནེ, ཏཱ་དི་སོ སུ་པྤ་བུ་དྡྷེ, ཡཱ་དི་སོ པུ་ཏྟེ རཱ་ཧུ་ལེ, ཏཱ་དི་སོ ཝ་དྷ་ཀེ་སུ དེ་ཝ་ད་ཏྟ་དྷ་ན་པཱ་ལ་ཀ་ཨ་ངྒུ་ལི་མཱ་ལཱ་དཱི་སུ. ས་དེ་ཝ་ཀེ ལོ་ཀེ་པི ཏཱ་དཱི. ཏ་སྨཱ ས་མྨ་དེ་ཝཱ་ཧ སཱ་ཏཱ་གི་རོ – ‘‘ས་བྦ་བྷཱུ་ཏེ་སུ ཏཱ་དི་ནོ’’ཏི.
ཨ་ཐོ ཨི་ཊྛེ ཨ་ནི་ཊྛེ ཙཱཏི. ཨེ་ཏྠ པ་ན ཨེ་ཝཾ ཨ་ཏྠོ ད་ཊྛ་བྦོ – ཡཾ ཀི་ཉྩི ཨི་ཊྛཾ ཝཱ ཨ་ནི་ཊྛཾ ཝཱ ཨཱ་ར་མྨ་ཎཾ, ས་བྦ་པྤ་ཀཱ་རེ་ཧི ཏ་ཏྠ ཡེ རཱ་ག་དོ་ས་ཝ་སེ་ན ས་ངྐ་པྤཱ ཨུ་པྤ་ཛྫེ་ཡྻུཾ, ཏྱཱ་སྶ ཨ་ནུ་ཏྟ་རེ་ན མ་གྒེ་ན རཱ་གཱ་དཱི་ནཾ པ་ཧཱི་ན་ཏྟཱ ཝ་སཱི་ཀ་ཏཱ, ན ཀ་དཱ་ཙི ཏེ་སཾ ཝ་སེ ཝ་ཏྟ་ཏི. སོ ཧི བྷ་ག་ཝཱ ཨ་ནཱ་ཝི་ལ་ས་ངྐ་པྤོ སུ་ཝི་མུ་ཏྟ་ཙི་ཏྟོ སུ་ཝི་མུ་ཏྟ་པ་ཉྙོ་ཏི. ཨེ་ཏྠ ཙ སུ་པ་ཎི་ཧི་ཏ་མ་ན་ཏཱ་ཡ ཨ་ཡོ་ནི་སོ་མ་ན་སི་ཀཱ་རཱ་བྷཱ་ཝོ ཝུ་ཏྟོ. ས་བྦ་བྷཱུ་ཏེ་སུ ཨི་ཊྛཱ་ནི་ཊྛེ་ཧི སོ ཡ་ཏྠ བྷ་ཝེ་ཡྻ, ཏཾ ས་ཏྟ་ས་ངྑཱ་ར་བྷེ་ད་ཏོ དུ་ཝི་དྷ་མཱ་ར་མྨ་ཎཾ ཝུ་ཏྟཾ. ས་ངྐ་པྤ་ཝ་སཱི་བྷཱ་ཝེ་ན ཏ་སྨིཾ ཨཱ་ར་མྨ་ཎེ ཏ་སྶ མ་ན་སི་ཀཱ་རཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཀི་ལེ་ས་པྤ་ཧཱ་ནཾ ཝུ་ཏྟཾ. སུ་པ་ཎི་ཧི་ཏ་མ་ན་ཏཱ་ཡ ཙ མ་ནོ་ས་མཱ་ཙཱ་ར་སུ་དྡྷི, ས་བྦ་བྷཱུ་ཏེ་སུ ཏཱ་དི་ཏཱ་ཡ ཀཱ་ཡ་ས་མཱ་ཙཱ་ར་སུ་དྡྷི, ས་ངྐ་པྤ་ཝ་སཱི་བྷཱ་ཝེ་ན ཝི་ཏ་ཀྐ་མཱུ་ལ་ཀ་ཏྟཱ ཝཱ་ཙཱ་ཡ ཝ་ཙཱི་ས་མཱ་ཙཱ་ར་སུ་དྡྷི. ཏ་ཐཱ སུ་པ་ཎི་ཧི་ཏ་མ་ན་ཏཱ་ཡ ལོ་བྷཱ་དི་ས་བྦ་དོ་སཱ་བྷཱ་ཝོ, ས་བྦ་བྷཱུ་ཏེ་སུ ཏཱ་དི་ཏཱ་ཡ མེ་ཏྟཱ་དི་གུ་ཎ་ས་བྦྷཱ་ཝོ, ས་ངྐ་པྤ་ཝ་སཱི་བྷཱ་ཝེ་ན པ་ཊི་ཀཱུ་ལེ ཨ་པྤ་ཊི་ཀཱུ་ལ་ས་ཉྙི་ཏཱ་དི་བྷེ་དཱ ཨ་རི་ཡི་དྡྷི, ཏཱ་ཡ ཙ་སྶ ས་བྦ་ཉྙུ་བྷཱ་ཝོ ཝུ་ཏྟོ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦོ.
༡༥༦. ཨེ་ཝཾ ཧེ་མ་ཝ་ཏོ པུ་བྦེ མ་ནོ་དྭཱ་ར་ཝ་སེ་ནེ་ཝ ཏཱ་དི་བྷཱ་ཝཾ པུ་ཙྪི་ཏྭཱ ཏ་ཉྩ པ་ཊི་ཛཱ་ན་ནྟ་མི་མཾ སུ་ཏྭཱ ད་ལ༹ྷཱི་ཀ་མྨ་ཏྠཾ ཨི་དཱ་ནི དྭཱ་ར་ཏྟ་ཡ་ཝ་སེ་ནཱ་པི, པུ་བྦེ ཝཱ ས་ངྑེ་པེ་ན ཀཱ་ཡ་ཝ་ཙཱི་མ་ནོ་དྭཱ་ར་སུ་དྡྷིཾ པུ་ཙྪི་ཏྭཱ ཏ་ཉྩ པ་ཊི་ཛཱ་ན་ནྟ་མི་མཾ སུ་ཏྭཱ ད་ལ༹ྷཱི་ཀ་མྨ་ཏྠ་མེ་ཝ ཝི་ཏྠཱ་རེ་ནཱ་པི པུ་ཙྪ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘ཀ་ཙྩི ཨ་དི་ནྣ’’ནྟི. ཏ་ཏྠ གཱ་ཐཱ་བ་ནྡྷ་སུ་ཁ་ཏྠཱ་ཡ པ་ཋ་མཾ ཨ་དི་ནྣཱ་དཱ་ན་ཝི་ར་ཏིཾ པུ་ཙྪ་ཏི. ཨཱ་རཱ པ་མཱ་ད་མྷཱཏི པ་ཉྩ་སུ ཀཱ་མ་གུ་ཎེ་སུ ཙི་ཏྟ་ཝོ་སྶ་གྒ་ཏོ དཱུ་རཱི་བྷཱ་ཝེ་ན ཨ་བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡ་ཝི་ར་ཏིཾ པུ་ཙྪ་ཏི. ‘‘ཨཱ་རཱ པ་མ་ད་མྷཱ’’ཏི་པི པ་ཋ་ནྟི, ཨཱ་རཱ མཱ་ཏུ་གཱ་མཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཛྷཱ་ནཾ ན རི་ཉྩ་ཏཱིཏི ཨི་མི་ནཱ པ་ན ཏ་སྶཱ་ཡེ་ཝ ཏི་ཝི་དྷཱ་ཡ ཀཱ་ཡ་དུ་ཙྩ་རི་ཏ་ཝི་ར་ཏི་ཡཱ བ་ལ་ཝ་བྷཱ་ཝཾ པུ་ཙྪ་ཏི. ཛྷཱ་ན་ཡུ་ཏྟ་སྶ ཧི ཝི་ར་ཏི བ་ལ་ཝ་ཏཱི ཧོ་ཏཱི་ཏི.
༡༥༧. ཨ་ཐ སཱ་ཏཱ་གི་རོ ཡ་སྨཱ བྷ་ག་ཝཱ ན ཀེ་ཝ་ལཾ ཨེ་ཏ་ར་ཧི, ཨ་ཏཱི་ཏེ་པི ཨ་དྡྷཱ་ནེ དཱི་གྷ་ར་ཏྟཾ ཨ་དི་ནྣཱ་དཱ་ནཱ་དཱི་ཧི པ་ཊི་ཝི་ར་ཏོ, ཏ་སྶཱ ཏ་སྶཱ་ཡེ་ཝ ཙ ཝི་ར་ཏི་ཡཱ ཨཱ་ནུ་བྷཱ་ཝེ་ན ཏཾ ཏཾ མ་ཧཱ་པུ་རི་ས་ལ་ཀྑ་ཎཾ པ་ཊི་ལ་བྷི, ས་དེ་ཝ་ཀོ ཙ་སྶ ལོ་ཀོ ‘‘ཨ་དི་ནྣཱ་དཱ་ནཱ པ་ཊི་ཝི་ར་ཏོ ས་མ་ཎོ གོ་ཏ་མོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ན་ཡེ་ན ཝ་ཎྞཾ བྷཱ་ས་ཏི. ཏ་སྨཱ ཝི་སྶ་ཊྛཱ་ཡ ཝཱ་ཙཱ་ཡ སཱི་ཧ་ནཱ་དཾ ན་ད་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘ན སོ ཨ་དི་ནྣཾ ཨཱ་དི་ཡ་ཏཱི’’ཏི. ཏཾ ཨ་ཏྠ་ཏོ པཱ་ཀ་ཊ་མེ་ཝ. ཨི་མི་སྶཱ་པི གཱ་ཐཱ་ཡ ཏ་ཏི་ཡ་པཱ་དེ ‘‘པ་མཱ་ད་མྷཱ པ་མ་ད་མྷཱ’’ཏི དྭི་དྷཱ པཱ་ཋོ. ཙ་ཏུ་ཏྠ་པཱ་དེ ཙ ཛྷཱ་ནཾ ན རི་ཉྩ་ཏཱིཏི ཛྷཱ་ནཾ རི་ཏྟ་ཀཾ སུ་ཉྙ་ཀཾ ན ཀ་རོ་ཏི, ན པ་རི་ཙྩ་ཛ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ.
༡༥༨. ཨེ་ཝཾ ཀཱ་ཡ་དྭཱ་རེ སུ་དྡྷིཾ སུ་ཏྭཱ ཨི་དཱ་ནི ཝ་ཙཱི་དྭཱ་རེ སུ་དྡྷིཾ པུ་ཙྪ་ནྟོ ཨཱ་ཧ – ‘‘ཀ་ཙྩི མུ་སཱ ན བྷ་ཎ་ཏཱི’’ཏི. ཨེ་ཏྠ ཁཱི་ཎཱ་ཏཱི་ཏི ཁཱི་ཎོ, ཝི་ཧིཾ་ས་ཏི བ་དྷ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཝཱ་ཙཱ་ཡ པ་ཐོ བྱ་པྤ་ཐོ, ཁཱི་ཎོ བྱ་པྤ་ཐོ ཨ་སྶཱ་ཏི ཁཱི་ཎ་བྱ་པྤ་ཐོ. ཏཾ ན-ཀཱ་རེ་ན པ་ཊི་སེ་དྷེ་ཏྭཱ པུ་ཙྪ་ཏི ‘‘ན ཁཱི་ཎ་བྱ་པྤ་ཐོ’’ཏི, ན ཕ་རུ་ས་ཝཱ་ཙོ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ‘‘ནཱ་ཁཱི་ཎ་བྱ་པྤ་ཐོ’’ཏི་པི པཱ་ཋོ, ན ཨ་ཁཱི་ཎ་ཝ་ཙ་ནོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཕ་རུ་ས་ཝ་ཙ་ན་ཉྷི པ་རེ་སཾ ཧ་ད་ཡེ ཨ་ཁཱི་ཡ་མཱ་ནཾ ཏི་ཊྛ་ཏི. ཏཱ་དི་ས་ཝ་ཙ་ནོ ཀ་ཙྩི ན སོ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཝི་བྷཱུ་ཏཱི་ཏི ཝི་ནཱ་སོ, ཝི་བྷཱུ་ཏིཾ ཀཱ་ས་ཏི ཀ་རོ་ཏི ཝཱ་ཏི ཝི་བྷཱུ་ཏི་ཀཾ, ཝི་བྷཱུ་ཏི་ཀ་མེ་ཝ ཝེ་བྷཱུ་ཏི་ཀཾ, ཝེ་བྷཱུ་ཏི་ཡནྟི་པི ཝུ་ཙྩ་ཏི, པེ་སུ་ཉྙ་སྶེ་ཏཾ ཨ་དྷི་ཝ་ཙ་ནཾ. ཏ་ཉྷི ས་ཏྟཱ་ནཾ ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙ་ཏོ བྷེ་ད་ནེ་ན ཝི་ནཱ་སཾ ཀ་རོ་ཏི. སེ་སཾ ཨུ་ཏྟཱ་ན་ཏྠ་མེ་ཝ.
༡༥༩. ཨ་ཐ སཱ་ཏཱ་གི་རོ ཡ་སྨཱ བྷ་ག་ཝཱ ན ཀེ་ཝ་ལཾ ཨེ་ཏ་ར་ཧི, ཨ་ཏཱི་ཏེ་པི ཨ་དྡྷཱ་ནེ དཱི་གྷ་ར་ཏྟཾ མུ་སཱ་ཝཱ་དཱ་དཱི་ཧི པ་ཊི་ཝི་ར་ཏོ, ཏ་སྶཱ ཏ་སྶཱ་ཡེ་ཝ ཙ ཝི་ར་ཏི་ཡཱ ཨཱ་ནུ་བྷཱ་ཝེ་ན ཏཾ ཏཾ མ་ཧཱ་པུ་རི་ས་ལ་ཀྑ་ཎཾ པ་ཊི་ལ་བྷི, ས་དེ་ཝ་ཀོ ཙ་སྶ ལོ་ཀོ ‘‘མུ་སཱ་ཝཱ་དཱ པ་ཊི་ཝི་ར་ཏོ ས་མ་ཎོ གོ་ཏ་མོ’’ཏི ཝ་ཎྞཾ བྷཱ་ས་ཏི. ཏ་སྨཱ ཝི་སྶ་ཊྛཱ་ཡ ཝཱ་ཙཱ་ཡ སཱི་ཧ་ནཱ་དཾ ན་ད་ནྟོ ཨཱ་ཧ, ‘‘མུ་སཱ ཙ སོ ན བྷ་ཎ་ཏཱི’’ཏི. ཏ་ཏྠ མུ་སཱཏི ཝི་ནི་དྷཱ་ཡ དི་ཊྛཱ་དཱི་ནི པ་ར་ཝི་སཾ་ཝཱ་ད་ན་ཝ་ཙ་ནཾ. ཏཾ སོ ན བྷ་ཎ་ཏི. དུ་ཏི་ཡ་པཱ་དེ པ་ན པ་ཋ་མ་ཏྠ་ཝ་སེ་ན ན ཁཱི་ཎ་བྱ་པྤ་ཐོ་ཏི, དུ་ཏི་ཡ་ཏྠ་ཝ་སེ་ན ནཱ་ཁཱི་ཎ་བྱ་པྤ་ཐོ་ཏི པཱ་ཋོ. ཙ་ཏུ་ཏྠ་པཱ་དེ མ་ནྟཱཏི པ་ཉྙཱ ཝུ་ཙྩ་ཏི. བྷ་ག་ཝཱ ཡ་སྨཱ ཏཱ་ཡ མ་ནྟཱ་ཡ པ་རི་ཙྪི་ནྡི་ཏྭཱ ཨ་ཏྠ་མེ་ཝ བྷཱ་ས་ཏི ཨ་ཏྠ་ཏོ ཨ་ན་པེ་ཏ་ཝ་ཙ་ནཾ, ན ས་མྥཾ. ཨ་ཉྙཱ་ཎ་པུ་རེ་ཀྑཱ་ར་ཉྷི ནི་ར་ཏྠ་ཀ་ཝ་ཙ་ནཾ བུ་དྡྷཱ་ནཾ ན་ཏྠི. ཏ་སྨཱ ཨཱ་ཧ – ‘‘མ་ནྟཱ ཨ་ཏྠཾ སོ བྷཱ་ས་ཏཱི’’ཏི. སེ་ས་མེ་ཏྠ པཱ་ཀ་ཊ་མེ་ཝ.
༡༦༠. ཨེ་ཝཾ ཝ་ཙཱི་དྭཱ་ར་སུ་དྡྷི་མྤི སུ་ཏྭཱ ཨི་དཱ་ནི མ་ནོ་དྭཱ་ར་སུ་དྡྷིཾ པུ་ཙྪ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘ཀ་ཙྩི ན ར་ཛྫ་ཏི ཀཱ་མེ་སཱུ’’ཏི. ཏ་ཏྠ ཀཱ་མཱཏི ཝ་ཏྠུ་ཀཱ་མཱ. ཏེ་སུ ཀི་ལེ་ས་ཀཱ་མེ་ན ན ར་ཛྫ་ཏཱི་ཏི པུ་ཙྪ་ནྟོ ཨ་ན་བྷི་ཛ྄ཛྷཱ་ལུ་ཏཾ པུ་ཙྪ་ཏི. ཨ་ནཱ་ཝི་ལནྟི པུ་ཙྪ་ནྟོ བྱཱ་པཱ་དེ་ན ཨཱ་ཝི་ལ་བྷཱ་ཝཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཨ་བྱཱ་པཱ་ད་ཏཾ པུ་ཙྪ་ཏི. མོ་ཧཾ ཨ་ཏི་ཀྐ་ནྟོཏི པུ་ཙྪ་ནྟོ ཡེ་ན མོ་ཧེ་ན མཱུ་ལ༹ྷོ མི་ཙྪཱ་དི་ཊྛིཾ ག་ཎྷཱ་ཏི, ཏ་སྶཱ་ཏི་ཀྐ་མེ་ན ས་མྨཱ་དི་ཊྛི་ཏཾ པུ་ཙྪ་ཏི. དྷ་མྨེ་སུ ཙ་ཀྑུ་མཱཏི པུ་ཙྪ་ནྟོ ས་བྦ་དྷ་མྨེ་སུ ཨ་པྤ་ཊི་ཧ་ཏ་སྶ ཉཱ་ཎ་ཙ་ཀྑུ་ནོ, པ་ཉྩ་ཙ་ཀྑུ་ཝི་ས་ཡེ་སུ ཝཱ དྷ་མྨེ་སུ པ་ཉྩ་ནྣ་མྤི ཙ་ཀྑཱུ་ནཾ ཝ་སེ་ན ས་བྦ་ཉྙུ་ཏཾ པུ་ཙྪ་ཏི ‘‘དྭཱ་ར་ཏྟ་ཡ་པཱ་རི་སུ་དྡྷི་ཡཱ་པི ས་བྦ་ཉྙཱུ ན ཧོ་ཏཱི’’ཏི ཙི་ནྟེ་ཏྭཱ.
༡༦༡. ཨ་ཐ སཱ་ཏཱ་གི་རོ ཡ་སྨཱ བྷ་ག་ཝཱ ཨ་པྤ་ཏྭཱ་ཝ ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ ཨ་ནཱ་གཱ་མི་མ་གྒེ་ན ཀཱ་མ་རཱ་ག་བྱཱ་པཱ་དཱ་ནཾ པ་ཧཱི་ན་ཏྟཱ ནེ་ཝ ཀཱ་མེ་སུ ར་ཛྫ་ཏི, ན བྱཱ་པཱ་དེ་ན ཨཱ་ཝི་ལ་ཙི་ཏྟོ, སོ་ཏཱ་པ་ཏྟི་མ་གྒེ་ནེ་ཝ ཙ མི་ཙྪཱ་དི་ཊྛི་པ་ཙྩ་ཡ་སྶ ས་ཙྩ་པ་ཊི་ཙྪཱ་ད་ཀ་མོ་ཧ་སྶ པ་ཧཱི་ན་ཏྟཱ མོ་ཧཾ ཨ་ཏི་ཀྐ་ནྟོ, སཱ་མ་ཉྩ ས་ཙྩཱ་ནི ཨ་བྷི་ས་མྦུ་ཛ྄ཛྷི་ཏྭཱ བུ་དྡྷོ་ཏི ཝི་མོ་ཀྑ་ནྟི་ཀཾ ནཱ་མཾ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟཱ་ནི ཙ ཙ་ཀྑཱུ་ནི པ་ཊི་ལ་བྷི, ཏ་སྨཱ ཏ་སྶ མ་ནོ་དྭཱ་ར་སུ་དྡྷིཾ ས་བྦ་ཉྙུ་ཏ་ཉྩ ཨུ་གྒྷོ་སེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘ན སོ ར་ཛྫ་ཏི ཀཱ་མེ་སཱུ’’ཏི.
༡༦༢. ཨེ་ཝཾ ཧེ་མ་ཝ་ཏོ བྷ་ག་ཝ་ཏོ དྭཱ་ར་ཏྟ་ཡ་པཱ་རི་སུ་དྡྷིཾ ས་བྦ་ཉྙུ་ཏ་ཉྩ སུ་ཏྭཱ ཧ་ཊྛོ ཨུ་ད་གྒོ ཨ་ཏཱི་ཏ་ཛཱ་ཏི་ཡཾ བཱ་ཧུ་ས་ཙྩ་ཝི་ས་དཱ་ཡ པ་ཉྙཱ་ཡ ཨ་ས་ཛྫ་མཱ་ན་ཝ་ཙ་ན་པྤ་ཐོ ཧུ་ཏྭཱ ཨ་ཙྪ་རི་ཡ་བྦྷུ་ཏ་རཱུ་པེ ས་བྦ་ཉྙུ་གུ་ཎེ སོ་ཏུ་ཀཱ་མོ ཨཱ་ཧ ‘‘ཀ་ཙྩི ཝི་ཛྫཱ་ཡ ས་མྤ་ནྣོ’’ཏི. ཏ་ཏྠ ཝི་ཛྫཱ་ཡ ས་མྤ་ནྣོཏི ཨི་མི་ནཱ ད་སྶ་ན་ས་མྤ་ཏྟིཾ པུ་ཙྪ་ཏི, སཾ་སུ་དྡྷ་ཙཱ་ར་ཎོཏི ཨི་མི་ནཱ ག་མ་ན་ས་མྤ་ཏྟིཾ. ཚ་ནྡ་ཝ་སེ་ན ཙེ་ཏྠ དཱི་གྷཾ ཀ་ཏྭཱ ཙཱ་ཀཱ་ར་མཱ་ཧ, སཾ་སུ་དྡྷ་ཙ་ར་ཎོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨཱ་ས་ཝཱ ཁཱི་ཎཱཏི ཨི་མི་ནཱ ཨེ་ཏཱ་ཡ ད་སྶ་ན་ག་མ་ན་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ པ་ཏྟ་བྦཱ་ཡ ཨཱ་ས་ཝ་ཀྑ་ཡ་ས་ཉྙི་ཏཱ་ཡ པ་ཋ་མ་ནི་བྦཱ་ན་དྷཱ་ཏུ་ཡཱ པ་ཏྟིཾ པུ་ཙྪ་ཏི, ན་ཏྠི པུ་ན་བྦྷ་ཝོཏི ཨི་མི་ནཱ དུ་ཏི་ཡ་ནི་བྦཱ་ན་དྷཱ་ཏུ་པ་ཏྟི་ས་མ་ཏྠ་ཏཾ, པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎ་ཉཱ་ཎེ་ན ཝཱ པ་ར་མ་སྶཱ་ས་པྤ་ཏྟིཾ ཉ་ཏྭཱ ཋི་ཏ་བྷཱ་ཝཾ.
༡༦༣. ཏ་ཏོ ཡཱ ཨེ་སཱ ‘‘སོ ཨ་ནེ་ཀ་ཝི་ཧི་ཏཾ པུ་བྦེ་ནི་ཝཱ་ས’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ (མ. ནི. ༡.༥༢) ན་ཡེ་ན བྷ་ཡ་བྷེ་ར་ཝཱ་དཱི་སུ ཏི་ཝི་དྷཱ, ‘‘སོ ཨེ་ཝཾ ས་མཱ་ཧི་ཏེ ཙི་ཏྟེ…པེ… ཨཱ་ནེ་ཉྫ་པྤ་ཏྟེ ཉཱ་ཎ་ད་སྶ་ནཱ་ཡ ཙི་ཏྟཾ ཨ་བྷི་ནཱི་ཧ་ར་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (དཱི. ནི. ༡.༢༧༩) ན་ཡེ་ན ཨ་མྦ་ཊྛཱ་དཱི་སུ ཨ་ཊྛ་ཝི་དྷཱ ཝི་ཛྫཱ ཝུ་ཏྟཱ, ཏཱ་ཡ ཡ་སྨཱ ས་བྦཱ་ཡ་པི ས་བྦཱ་ཀཱ་ར་ས་མྤ་ནྣཱ་ཡ བྷ་ག་ཝཱ ཨུ་པེ་ཏོ. ཡ་ཉྩེ་ཏཾ ‘‘ཨི་དྷ, མ་ཧཱ་ནཱ་མ, ཨ་རི་ཡ་སཱ་ཝ་ཀོ སཱི་ལ་ས་མྤ་ནྣོ ཧོ་ཏི, ཨི་ནྡྲི་ཡེ་སུ གུ་ཏྟ་དྭཱ་རོ ཧོ་ཏི, བྷོ་ཛ་ནེ མ་ཏྟ་ཉྙཱུ ཧོ་ཏི, ཛཱ་ག་རི་ཡཾ ཨ་ནུ་ཡུ་ཏྟོ ཧོ་ཏི, ས་ཏྟ་ཧི ས་དྡྷ་མྨེ་ཧི ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ ཧོ་ཏི, ཙ་ཏུ་ནྣཾ ཛྷཱ་ནཱ་ནཾ ཨཱ་བྷི་ཙེ་ཏ་སི་ཀཱ་ནཾ དི་ཊྛ་དྷ་མྨ་སུ་ཁ་ཝི་ཧཱ་རཱ་ནཾ ནི་ཀཱ་མ་ལཱ་བྷཱི ཧོ་ཏཱི’’ཏི ཨེ་ཝཾ ཨུ་དྡི་སི་ཏྭཱ ‘‘ཀ་ཐ་ཉྩ, མ་ཧཱ་ནཱ་མ, ཨ་རི་ཡ་སཱ་ཝ་ཀོ སཱི་ལ་ས་མྤ་ནྣོ ཧོ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (མ. ནི. ༢.༢༤) ན་ཡེ་ན སེ་ཁ་སུ་ཏྟེ ནི་དྡི་ཊྛཾ པ་ནྣ་ར་ས་པྤ་བྷེ་དཾ ཙ་ར་ཎཾ. ཏ་ཉྩ ཡ་སྨཱ ས་བྦཱུ་པ་ཀྐི་ལེ་ས་པྤ་ཧཱ་ནེ་ན བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཨ་ཏི་ཝི་ཡ སཾ་སུ་དྡྷཾ. ཡེ་པི་མེ ཀཱ་མཱ་ས་ཝཱ་ད་ཡོ ཙ་ཏྟཱ་རོ ཨཱ་ས་ཝཱ, ཏེ་པི ཡ་སྨཱ ས་བྦེ ས་པ་རི་ཝཱ་རཱ ས་ཝཱ་ས་ནཱ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཁཱི་ཎཱ. ཡ་སྨཱ ཙ ཨི་མཱ་ཡ ཝི་ཛྫཱ་ཙ་ར་ཎ་ས་མྤ་དཱ་ཡ ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝོ ཧུ་ཏྭཱ ཏ་དཱ བྷ་ག་ཝཱ ‘‘ན་ཏྠི དཱ་ནི པུ་ན་བྦྷ་ཝོ’’ཏི པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑི་ཏྭཱ ཋི་ཏོ, ཏ་སྨཱ སཱ་ཏཱ་གི་རོ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ས་བྦ་ཉྙུ་བྷཱ་ཝེ བྱ་ཝ་སཱ་ཡེ་ན ས་མུ་སྶཱ་ཧི་ཏ་ཧ་ད་ཡོ ས་བྦེ་པི གུ་ཎེ ཨ་ནུ་ཛཱ་ན་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘ཝི་ཛྫཱ་ཡ ཙེ་ཝ ས་མྤ་ནྣོ’’ཏི.
༡༦༤. ཏ་ཏོ ཧེ་མ་ཝ་ཏོ ‘‘ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷོ བྷ་ག་ཝཱ’’ཏི བྷ་ག་ཝ་ཏི ནི་ཀྐ་ངྑོ ཧུ་ཏྭཱ ཨཱ་ཀཱ་སེ ཋི་ཏོ་ཡེ་ཝ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ པ་སཾ་ས་ནྟོ སཱ་ཏཱ་གི་ར་ཉྩ ཨཱ་རཱ་དྷེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘ས་མྤ་ནྣཾ མུ་ནི་ནོ ཙི་ཏྟ’’ནྟི. ཏ་སྶ་ཏྠོ – ས་མྤ་ནྣཾ མུ་ནི་ནོ ཙི་ཏྟཾ, ‘‘མ་ནོ ཙ་སྶ སུ་པ་ཎི་ཧི་ཏོ’’ཏི ཨེ་ཏྠ ཝུ་ཏྟ་ཏཱ་དི་བྷཱ་ཝེ་ན པུ་ཎྞཾ ས་མྤུ་ཎྞཾ, ‘‘ན སོ ཨ་དི་ནྣཾ ཨཱ་དི་ཡ་ཏཱི’’ཏི ཨེ་ཏྠ ཝུ་ཏྟ་ཀཱ་ཡ་ཀ་མྨུ་ནཱ, ‘‘ན སོ ར་ཛྫ་ཏི ཀཱ་མེ་སཱུ’’ཏི ཨེ་ཏྠ ཝུ་ཏྟ་མ་ནོ་ཀ་མྨུ་ནཱ ཙ པུ་ཎྞཾ ས་མྤུ་ཎྞཾ, ‘‘མུ་སཱ ཙ སོ ན བྷ་ཎ་ཏཱི’’ཏི ཨེ་ཏྠ ཝུ་ཏྟ་བྱ་པྤ་ཐེ་ན ཙ ཝ་ཙཱི་ཀ་མྨུ་ནཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཨེ་ཝཾ ས་མྤ་ནྣ་ཙི་ཏྟ་ཉྩ ཨ་ནུ་ཏྟ་རཱ་ཡ ཝི་ཛྫཱ་ཙ་ར་ཎ་ས་མྤ་དཱ་ཡ ས་མྤ་ནྣ་ཏྟཱ ཝི་ཛྫཱ་ཙ་ར་ཎ་ས་མྤ་ནྣ་ཉྩ ཨི་མེ་ཧི གུ་ཎེ་ཧི ‘‘མ་ནོ ཙ་སྶ སུ་པ་ཎི་ཧི་ཏོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ན་ཡེ་ན དྷ་མྨ་ཏོ ནཾ པ་སཾ་ས་སི, ས་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཏ་ཙྪ་ཏོ བྷཱུ་ཏ་ཏོ ཨེ་ཝ ནཾ པ་སཾ་ས་སི, ན ཀེ་ཝ་ལཾ ས་དྡྷཱ་མ་ཏྟ་ཀེ་ནཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏི.
༡༦༥-༡༦༦. ཏ་ཏོ སཱ་ཏཱ་གི་རོ་པི ‘‘ཨེ་ཝ་མེ་ཏཾ, མཱ་རི་ས, སུ་ཊྛུ ཏ་ཡཱ ཉཱ་ཏ་ཉྩ ཨ་ནུ་མོ་དི་ཏ་ཉྩཱ’’ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡེ་ན ཏ་མེ་ཝ སཾ་རཱ་དྷེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ – ‘‘ས་མྤ་ནྣཾ མུ་ནི་ནོ…པེ… དྷ་མྨ་ཏོ ཨ་ནུ་མོ་ད་སཱི’’ཏི. ཨེ་ཝ་ཉྩ པ་ན ཝ་ཏྭཱ པུ་ན བྷ་ག་ཝ་ཏོ ད་སྶ་ནེ ཏཾ ཨ་བྷི་ཏྠ་ཝ་ཡ་མཱ་ནོ ཨཱ་ཧ ‘‘ས་མྤ་ནྣཾ…པེ… ཧ་ནྡ པ་སྶཱ་མ གོ་ཏ་མ’’ནྟི.
༡༦༧. ཨ་ཐ ཧེ་མ་ཝ་ཏོ ཨ་ཏྟ་ནོ ཨ་བྷི་རུ་ཙི་ཏ་གུ་ཎེ་ཧི པུ་རི་མ་ཛཱ་ཏི་བཱ་ཧུ་ས་ཙྩ་བ་ལེ་ན བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ཨ་བྷི་ཏྠུ་ན་ནྟོ སཱ་ཏཱ་གི་རཾ ཨཱ་ཧ – ‘‘ཨེ་ཎི་ཛ་ངྒྷཾ…པེ… ཨེ་ཧི པ་སྶཱ་མ གོ་ཏ་མ’’ནྟི. ཏ་སྶ་ཏྠོ – ཨེ་ཎི་མི་ག་སྶེ་ཝ ཛ་ངྒྷཱ ཨ་སྶཱ་ཏི ཨེ་ཎི་ཛ་ངྒྷོ. བུ་དྡྷཱ་ན་ཉྷི ཨེ་ཎི་མི་ག་སྶེ་ཝ ཨ་ནུ་པུ་བྦ་ཝ་ཊྚཱ ཛ་ངྒྷཱ ཧོ་ནྟི, ན པུ་ར་ཏོ ནི་མྨཾ་སཱ པ་ཙྪ་ཏོ སུ་སུ་མཱ་ར་ཀུ་ཙྪི ཝི་ཡ ཨུ་དྡྷུ་མཱ་ཏཱ. ཀི་སཱ ཙ བུ་དྡྷཱ ཧོ་ནྟི དཱི་གྷ་ར་སྶ་ས་མ་ཝ་ཊྚི་ཏ་ཡུ་ཏྟ་ཊྛཱ་ནེ་སུ ཏ་ཐཱ་རཱུ་པཱ་ཡ ཨ་ངྒ་པ་ཙྩ་ངྒ་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ, ན ཝ་ཋ་ར་པུ་རི་སཱ ཝི་ཡ ཐཱུ་ལཱ. པ་ཉྙཱ་ཡ ཝི་ལི་ཁི་ཏ་ཀི་ལེ་ས་ཏྟཱ ཝཱ ཀི་སཱ. ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟི་ཀ་བཱ་ཧི་ར་ས་པ་ཏྟ་ཝི་དྡྷཾ་ས་ན་ཏོ ཝཱི་རཱ. ཨེ་ཀཱ་ས་ན་བྷོ་ཛི་ཏཱ་ཡ པ་རི་མི་ཏ་བྷོ་ཛི་ཏཱ་ཡ ཙ ཨ་པྤཱ་ཧཱ་རཱ, ན དྭ་ཏྟི་མ་ཏྟཱ་ལོ་པ་བྷོ་ཛི་ཏཱ་ཡ. ཡ་ཐཱ་ཧ –
‘‘ཨ་ཧཾ ཁོ པ་ན, ཨུ་དཱ་ཡི, ཨ་པྤེ་ཀ་དཱ ཨི་མི་ནཱ པ་ཏྟེ་ན ས་མ་ཏི་ཏྟི་ཀ་མྤི བྷུ་ཉྫཱ་མི, བྷི་ཡྻོ་པི བྷུ་ཉྫཱ་མི. ‘ཨ་པྤཱ་ཧཱ་རོ ས་མ་ཎོ གོ་ཏ་མོ ཨ་པྤཱ་ཧཱ་ར་ཏཱ་ཡ ཙ ཝ་ཎྞ་ཝཱ་དཱི’ཏི ཨི་ཏི ཙེ མཾ, ཨུ་དཱ་ཡི, སཱ་ཝ་ཀཱ ས་ཀྐ་རེ་ཡྻུཾ, ག་རུཾ ཀ་རེ་ཡྻུཾ, མཱ་ནེ་ཡྻུཾ, པཱུ་ཛེ་ཡྻུཾ, ས་ཀྐ་ཏྭཱ, ག་རུཾ ཀ་ཏྭཱ, ཨུ་པ་ནི་སྶཱ་ཡ ཝི་ཧ་རེ་ཡྻུཾ. ཡེ ཏེ, ཨུ་དཱ་ཡི, མ་མ སཱ་ཝ་ཀཱ ཀོ་ས་ཀཱ་ཧཱ་རཱ་པི ཨ་ཌྜྷ་ཀོ་ས་ཀཱ་ཧཱ་རཱ་པི བེ་ལུ་ཝཱ་ཧཱ་རཱ་པི ཨ་ཌྜྷ་བེ་ལུ་ཝཱ་ཧཱ་རཱ་པི, ན མཾ ཏེ ཨི་མི་ནཱ དྷ་མྨེ་ན ས་ཀྐ་རེ་ཡྻུཾ…པེ… ཨུ་པ་ནི་སྶཱ་ཡ ཝི་ཧ་རེ་ཡྻུ’’ནྟི (མ. ནི. ༢.༢༤༢).
ཨཱ་ཧཱ་རེ ཚ་ནྡ་རཱ་གཱ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨ་ལོ་ལུ་པཱ ཨ་ཊྛ་ངྒ་ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏཾ ཨཱ་ཧཱ་རཾ ཨཱ་ཧཱ་རེ་ནྟི མོ་ནེ་ཡྻ་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ མུ་ནི་ནོ. ཨ་ན་གཱ་རི་ཀ་ཏཱ་ཡ ཝི་ཝེ་ཀ་ནི་ནྣ་མཱ་ན་ས་ཏཱ་ཡ ཙ ཝ་ནེ ཛྷཱ་ཡ་ནྟི. ཏེ་ནཱ་ཧ ཧེ་མ་ཝ་ཏོ ཡ་ཀྑོ ‘‘ཨེ་ཎི་ཛ་ངྒྷཾ…པེ… ཨེ་ཧི པ་སྶཱ་མ གོ་ཏ་མ’’ནྟི.
༡༦༨. ཨེ་ཝ་ཉྩ ཝ་ཏྭཱ པུ་ན ཏ་སྶ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ས་ནྟི་ཀེ དྷ་མྨཾ སོ་ཏུ་ཀཱ་མ་ཏཱ་ཡ ‘‘སཱི་ཧཾ་ཝེ་ཀ་ཙ་ར’’ནྟི ཨི་མཾ གཱ་ཐ་མཱ་ཧ. ཏ་སྶ་ཏྠོ – སཱི་ཧཾ་ཝཱཏི དུ་རཱ་ས་ད་ཊྛེ་ན ཁ་མ་ན་ཊྛེ་ན ནི་བྦྷ་ཡ་ཊྛེ་ན ཙ ཀེ་ས་ར་སཱི་ཧ་ས་དི་སཾ. ཡཱ་ཡ ཏ་ཎྷཱ་ཡ ‘‘ཏ་ཎྷཱ་དུ་ཏི་ཡོ པུ་རི་སོ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི, ཏ་སྶཱ ཨ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨེ་ཀ་ཙ་རཾ, ཨེ་ཀི་སྶཱ ལོ་ཀ་དྷཱ་ཏུ་ཡཱ དྭི་ནྣཾ བུ་དྡྷཱ་ནཾ ཨ་ནུ་པྤ་ཏྟི་ཏོ་པི ཨེ་ཀ་ཙ་རཾ. ཁ་གྒ་ཝི་སཱ་ཎ་སུ་ཏྟེ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནཱ་པི ཙེ་ཏྠ ཏཾ ཏཾ ཨ་ཏྠོ ད་ཊྛ་བྦོ. ནཱ་གནྟི པུ་ན་བྦྷ་ཝཾ ནེ་ཝ ག་ནྟཱ་རཾ ནཱ་ག་ནྟཱ་རཾ. ཨ་ཐ ཝཱ ཨཱ་གུཾ ན ཀ་རོ་ཏཱི་ཏི་པི ནཱ་གོ. བ་ལ་ཝཱ་ཏི་པི ནཱ་གོ. ཏཾ ནཱ་གཾ. ཀཱ་མེ་སུ ཨ་ན་པེ་ཀྑི་ནནྟི དྭཱི་སུ་པི ཀཱ་མེ་སུ ཚ་ནྡ་རཱ་གཱ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨ་ན་པེ་ཀྑི་ནཾ. ཨུ་པ་ས་ངྐ་མྨ པུ་ཙྪཱ་མ, མ་ཙྩུ་པཱ་ས་པྤ་མོ་ཙ་ནནྟི ཏཾ ཨེ་ཝ་རཱུ་པཾ མ་ཧེ་སིཾ ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏྭཱ ཏེ་བྷཱུ་མ་ཀ་ཝ་ཊྚ་སྶ མ་ཙྩུ་པཱ་ས་སྶ པ་མོ་ཙ་ནཾ ཝི་ཝ་ཊྚཾ ནི་བྦཱ་ནཾ པུ་ཙྪཱ་མ. ཡེ་ན ཝཱ ཨུ་པཱ་ཡེ་ན དུ་ཀྑ་ས་མུ་ད་ཡ་ས་ངྑཱ་ཏཱ མ་ཙྩུ་པཱ་སཱ པ་མུ་ཙྩ་ཏི, ཏཾ མ་ཙྩུ་པཱ་ས་པྤ་མོ་ཙ་ནཾ པུ་ཙྪཱ་མཱ་ཏི. ཨི་མཾ གཱ་ཐཾ ཧེ་མ་ཝ་ཏོ སཱ་ཏཱ་གི་ར་ཉྩ སཱ་ཏཱ་གི་ར་པ་རི་ས་ཉྩ ཨ་ཏྟ་ནོ པ་རི་ས་ཉྩ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཨཱ་ཧ.
ཏེ་ན ཁོ པ་ན ས་མ་ཡེ་ན ཨཱ་སཱ་ལ༹ྷཱི་ན་ཀྑ་ཏྟཾ གྷོ་སི་ཏཾ ཨ་ཧོ་སི. ཨ་ཐ ས་མ་ནྟ་ཏོ ཨ་ལ་ངྐ་ཏ་པ་ཊི་ཡ་ཏྟེ དེ་ཝ་ན་ག་རེ སི་རིཾ པ་ཙྩ་ནུ་བྷོ་ནྟཱི ཝི་ཡ རཱ་ཛ་ག་ཧེ ཀཱ་ལཱི༹ ནཱ་མ ཀུ་ར་ར་གྷ་རི་ཀཱ ཨུ་པཱ་སི་ཀཱ པཱ་སཱ་ད་མཱ་རུ་ཡ྄ཧ སཱི་ཧ་པ་ཉྫ་རཾ ཝི་ཝ་རི་ཏྭཱ ག་བྦྷ་པ་རི་སྶ་མཾ ཝི་ནོ་དེ་ནྟཱི ས་ཝཱ་ཏ་པྤ་དེ་སེ ཨུ་ཏུ་གྒ་ཧ་ཎ་ཏྠཾ ཋི་ཏཱ ཏེ་སཾ ཡ་ཀྑ་སེ་ནཱ་པ་ཏཱི་ནཾ ཏཾ བུ་དྡྷ་གུ་ཎ་པ་ཊི་སཾ་ཡུ་ཏྟཾ ཀ་ཐཾ ཨཱ་དི་མ་ཛ྄ཛྷ་པ་རི་ཡོ་སཱ་ན་ཏོ ཨ་སྶོ་སི. སུ་ཏྭཱ ཙ ‘‘ཨེ་ཝཾ ཝི་ཝི་དྷ་གུ་ཎ་ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏཱ བུ་དྡྷཱ’’ཏི བུ་དྡྷཱ་ར་མྨ་ཎཾ པཱི་ཏིཾ ཨུ་པྤཱ་དེ་ཏྭཱ ཏཱ་ཡ ནཱི་ཝ་ར་ཎཱ་ནི ཝི་ཀྑ་མྦྷེ་ཏྭཱ ཏ་ཏྠེ་ཝ ཋི་ཏཱ སོ་ཏཱ་པ་ཏྟི་ཕ་ལེ པ་ཏི་ཊྛཱ་སི. ཏ་ཏོ ཨེ་ཝ བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ‘‘ཨེ་ཏ་ད་གྒཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, མ་མ སཱ་ཝི་ཀཱ་ནཾ ཨུ་པཱ་སི་ཀཱ་ནཾ ཨ་ནུ་སྶ་ཝ་པྤ་ས་ནྣཱ་ནཾ, ཡ་དི་དཾ ཀཱ་ལཱི༹ ཨུ་པཱ་སི་ཀཱ ཀུ་ར་ར་གྷ་རི་ཀཱ’’ཏི (ཨ. ནི. ༡.༢༦༧) ཨེ་ཏ་ད་གྒེ ཋ་པི་ཏཱ.
༡༦༩. ཏེ་པི ཡ་ཀྑ་སེ་ནཱ་པ་ཏ་ཡོ ས་ཧ་སྶ་ཡ་ཀྑ་པ་རི་ཝཱ་རཱ མ་ཛ྄ཛྷི་མ་ཡཱ་མ་ས་མ་ཡེ ཨི་སི་པ་ཏ་ནཾ པ་ཏྭཱ, དྷ་མྨ་ཙ་ཀྐ་པྤ་ཝ་ཏྟི་ཏ་པ་ལླ་ངྐེ་ནེ་ཝ ནི་སི་ནྣཾ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ཨུ་པ་ས་ངྐ་མྨ ཝ་ནྡི་ཏྭཱ, ཨི་མཱ་ཡ གཱ་ཐཱ་ཡ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ཨ་བྷི་ཏྠ་ཝི་ཏྭཱ ཨོ་ཀཱ་ས་མ་ཀཱ་ར་ཡིཾ་སུ ‘‘ཨ་ཀྑཱ་ཏཱ་རཾ པ་ཝ་ཏྟཱ་ར’’ནྟི. ཏ་སྶ་ཏྠོ – ཋ་པེ་ཏྭཱ ཏ་ཎྷཾ ཏེ་བྷཱུ་མ་ཀེ དྷ་མྨེ ‘‘ཨི་དཾ ཁོ པ་ན, བྷི་ཀྑ་ཝེ, དུ་ཀྑཾ ཨ་རི་ཡ་ས་ཙྩ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ (སཾ. ནི. ༥.༡༠༨༡; མ་ཧཱ་ཝ. ༡༤) ན་ཡེ་ན ས་ཙྩཱ་ནཾ ཝ་ཝ་ཏྠཱ་ན་ཀ་ཐཱ་ཡ ཨ་ཀྑཱ་ཏཱ་རཾ, ‘‘‘ཏཾ ཁོ པ་ནི་དཾ དུ་ཀྑཾ ཨ་རི་ཡ་ས་ཙྩཾ པ་རི་ཉྙེ་ཡྻ’ནྟི མེ བྷི་ཀྑ་ཝེ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ན་ཡེ་ན ཏེ་སུ ཀི་ཙྩ་ཉཱ་ཎ་ཀ་ཏ་ཉཱ་ཎ་པྤ་ཝ་ཏྟ་ནེ་ན པ་ཝ་ཏྟཱ་རཾ. ཡེ ཝཱ དྷ་མྨཱ ཡ་ཐཱ ཝོ་ཧ་རི་ཏ་བྦཱ, ཏེ་སུ ཏ་ཐཱ ཝོ་ཧཱ་ར་ཀ་ཐ་ནེ་ན ཨ་ཀྑཱ་ཏཱ་རཾ, ཏེ་སཾ་ཡེ་ཝ དྷ་མྨཱ་ནཾ ས་ཏྟཱ་ནུ་རཱུ་པ་ཏོ པ་ཝ་ཏྟཱ་རཾ. ཨུ་གྒྷ་ཊི་ཏ་ཉྙུ་ཝི་པ་ཉྩི་ཏ་ཉྙཱུ་ནཾ ཝཱ དེ་ས་ནཱ་ཡ ཨ་ཀྑཱ་ཏཱ་རཾ, ནེ་ཡྻཱ་ནཾ པ་ཊི་པཱ་ད་ནེ་ན པ་ཝ་ཏྟཱ་རཾ. ཨུ་དྡེ་སེ་ན ཝཱ ཨ་ཀྑཱ་ཏཱ་རཾ, ཝི་བྷ་ངྒེ་ན ཏེ་ཧི ཏེ་ཧི པ་ཀཱ་རེ་ཧི ཝ་ཙ་ན་ཏོ པ་ཝ་ཏྟཱ་རཾ. བོ་དྷི་པ་ཀྑི་ཡཱ་ནཾ ཝཱ ས་ལ་ཀྑ་ཎ་ཀ་ཐ་ནེ་ན ཨ་ཀྑཱ་ཏཱ་རཾ, ས་ཏྟཱ་ནཾ ཙི་ཏྟ་ས་ནྟཱ་ནེ པ་ཝ་ཏྟ་ནེ་ན པ་ཝ་ཏྟཱ་རཾ. ས་ངྑེ་པ་ཏོ ཝཱ ཏཱི་ཧི པ་རི་ཝ་ཊྚེ་ཧི ས་ཙྩཱ་ནཾ ཀ་ཐ་ནེ་ན ཨ་ཀྑཱ་ཏཱ་རཾ, ཝི་ཏྠཱ་ར་ཏོ པ་ཝ་ཏྟཱ་རཾ. ‘‘ས་དྡྷི་ནྡྲི་ཡཾ དྷ་མྨོ, ཏཾ དྷ་མྨཾ པ་ཝ་ཏྟེ་ཏཱི་ཏི དྷ་མྨ་ཙ་ཀྐ’’ནྟི (པ་ཊི. མ. ༢.༤༠) ཨེ་ཝ་མཱ་དི་ནཱ པ་ཊི་ས་མྦྷི་དཱ་ན་ཡེ་ན ཝི་ཏྠཱ་རི་ཏ་སྶ དྷ་མྨ་ཙ་ཀྐ་སྶ པ་ཝ་ཏྟ་ན་ཏོ པ་ཝ་ཏྟཱ་རཾ.
ས་བྦ་དྷ་མྨཱ་ནནྟི ཙ་ཏུ་བྷཱུ་མ་ཀ་དྷ་མྨཱ་ནཾ. པཱ་ར་གུནྟི ཚ་ཧཱ་ཀཱ་རེ་ཧི པཱ་རཾ ག་ཏཾ ཨ་བྷི་ཉྙཱ་ཡ, པ་རི་ཉྙཱ་ཡ, པ་ཧཱ་ནེ་ན, བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡ, ས་ཙྪི་ཀི་རི་ཡཱ་ཡ, ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཡཱ. སོ ཧི བྷ་ག་ཝཱ ས་བྦ་དྷ་མྨེ ཨ་བྷི་ཛཱ་ན་ནྟོ ག་ཏོ་ཏི ཨ་བྷི་ཉྙཱ་པཱ་ར་གཱུ, པ་ཉྩུ་པཱ་དཱ་ན་ཀྑ་ནྡྷེ པ་རི་ཛཱ་ན་ནྟོ ག་ཏོ་ཏི པ་རི་ཉྙཱ་པཱ་ར་གཱུ, ས་བྦ་ཀི་ལེ་སེ པ་ཛ་ཧ་ནྟོ ག་ཏོ་ཏི པ་ཧཱ་ན་པཱ་ར་གཱུ, ཙ་ཏྟཱ་རོ མ་གྒེ བྷཱ་ཝེ་ནྟོ ག་ཏོ་ཏི བྷཱ་ཝ་ནཱ་པཱ་ར་གཱུ, ནི་རོ་དྷཾ ས་ཙྪི་ཀ་རོ་ནྟོ ག་ཏོ་ཏི ས་ཙྪི་ཀི་རི་ཡཱ་པཱ་ར་གཱུ, ས་བྦཱ ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཡོ ས་མཱ་པ་ཛྫ་ནྟོ ག་ཏོ་ཏི ས་མཱ་པ་ཏྟི་པཱ་ར་གཱུ. ཨེ་ཝཾ ས་བྦ་དྷ་མྨཱ་ནཾ པཱ་ར་གུཾ. བུ་དྡྷཾ ཝེ་ར་བྷ་ཡཱ་ཏཱི་ཏནྟི ཨ་ཉྙཱ་ཎ་ས་ཡ་ན་ཏོ པ་ཊི་བུ་དྡྷ་ཏྟཱ བུ་དྡྷཾ, ས་བྦེ་ན ཝཱ ས་ར་ཎ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡཾ ཝུ་ཏྟེ་ན་ཏྠེ་ན བུ་དྡྷཾ, པ་ཉྩ་ཝེ་ར་བྷ་ཡཱ་ནཾ ཨ་ཏཱི་ཏ་ཏྟཱ ཝེ་ར་བྷ་ཡཱ་ཏཱི་ཏཾ. ཨེ་ཝཾ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ཨ་ཏི་ཏྠ་ཝ་ནྟཱ ‘‘མ་ཡཾ པུ་ཙྪཱ་མ གོ་ཏ་མ’’ནྟི ཨོ་ཀཱ་ས་མ་ཀཱ་ར་ཡིཾ་སུ.
༡༧༠. ཨ་ཐ ནེ་སཾ ཡ་ཀྑཱ་ནཾ ཏེ་ཛེ་ན ཙ པ་ཉྙཱ་ཡ ཙ ཨ་གྒོ ཧེ་མ་ཝ་ཏོ ཡ་ཐཱ་དྷི་པྤེ་ཏཾ པུ་ཙྪི་ཏ་བྦཾ པུ་ཙྪ་ནྟོ ‘‘ཀི་སྨིཾ ལོ་ཀོ’’ཏི ཨི་མཾ གཱ་ཐ་མཱ་ཧ. ཏ་སྶཱ་དི་པཱ་དེ ཀི་སྨིནྟི བྷཱ་ཝེ་ན་བྷཱ་ཝ་ལ་ཀྑ་ཎེ བྷུ་མྨ་ཝ་ཙ་ནཾ, ཀི་སྨིཾ ཨུ་པྤ་ནྣེ ལོ་ཀོ ས་མུ་པྤ་ནྣོ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཡ་ཉྷེ་ཏྠ ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ས་ཏྟ་ལོ་ཀ་ས་ངྑཱ་ར་ལོ་ཀེ ས་ནྡྷཱ་ཡ པུ་ཙྪ་ཏི. ཀི་སྨིཾ ཀུ་བྦ་ཏི ས་ནྠ་ཝནྟི ཨ་ཧ་ནྟི ཝཱ མ་མ་ནྟི ཝཱ ཏ་ཎྷཱ་དི་ཊྛི་ས་ནྠ་ཝཾ ཀི་སྨིཾ ཀུ་བྦ་ཏི, ཨ་དྷི་ཀ་ར་ཎ་ཏྠེ བྷུ་མྨ་ཝ་ཙ་ནཾ. ཀི་སྶ ལོ་ཀོཏི ཨུ་པ་ཡོ་ག་ཏྠེ སཱ་མི་ཝ་ཙ་ནཾ, ཀིཾ ཨུ་པཱ་དཱ་ཡ ལོ་ཀོ་ཏི ས་ངྑྱཾ ག་ཙྪ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཡ་ཉྷེ་ཏྠ ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཀི་སྨིཾ ལོ་ཀོཏི བྷཱ་ཝེ་ན་བྷཱ་ཝ་ལ་ཀྑ་ཎ་ཀཱ་ར་ཎ་ཏྠེ་སུ བྷུ་མྨ་ཝ་ཙ་ནཾ. ཀི་སྨིཾ ས་ཏི ཀེ་ན ཀཱ་ར་ཎེ་ན ལོ་ཀོ ཝི་ཧ་ཉྙ་ཏི པཱི་ལཱི༹་ཡ་ཏི བཱ་དྷཱི་ཡ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཡ་ཉྷེ་ཏྠ ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ.
༡༧༡. ཨ་ཐ བྷ་ག་ཝཱ ཡ་སྨཱ ཚ་སུ ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟི་ཀ་བཱ་ཧི་རེ་སུ ཨཱ་ཡ་ཏ་ནེ་སུ ཨུ་པྤ་ནྣེ་སུ ས་ཏྟ་ལོ་ཀོ ཙ དྷ་ན་དྷ་ཉྙཱ་དི་ཝ་སེ་ན ས་ངྑཱ་ར་ལོ་ཀོ ཙ ཨུ་པྤ་ནྣོ ཧོ་ཏི, ཡ་སྨཱ ཙེ་ཏྠ ས་ཏྟ་ལོ་ཀོ ཏེ་སྭེ་ཝ ཚ་སུ དུ་ཝི་དྷ་མྤི ས་ནྠ་ཝཾ ཀ་རོ་ཏི. ཙ་ཀྑཱ་ཡ་ཏ་ནཾ ཝཱ ཧི ‘‘ཨ་ཧཾ མ་མ’’ནྟི ག་ཎྷཱ་ཏི ཨ་ཝ་སེ་སེ་སུ ཝཱ ཨ་ཉྙ་ཏ་རཾ. ཡ་ཐཱ་ཧ – ‘‘ཙ་ཀྑུ ཨ་ཏྟཱ་ཏི ཡོ ཝ་དེ་ཡྻ, ཏཾ ན ཨུ་པ་པ་ཛྫ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི (མ. ནི. ༣.༤༢༢). ཡ་སྨཱ ཙ ཨེ་ཏཱ་ནི་ཡེ་ཝ ཚ ཨུ་པཱ་དཱ་ཡ དུ་ཝི་དྷོ་པི ལོ་ཀོ་ཏི ས་ངྑྱཾ ག་ཙྪ་ཏི, ཡ་སྨཱ ཙ ཏེ་སྭེ་ཝ ཚ་སུ ས་ཏི ས་ཏྟ་ལོ་ཀོ དུ་ཀྑ་པཱ་ཏུ་བྷཱ་ཝེ་ན ཝི་ཧ་ཉྙ་ཏི. ཡ་ཐཱ་ཧ –
‘‘ཧ་ཏྠེ་སུ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ས་ཏི ཨཱ་དཱ་ན་ནི་ཀྑེ་པ་ནཾ ཧོ་ཏི, པཱ་དེ་སུ ས་ཏི ཨ་བྷི་ཀྐ་མ་པ་ཊི་ཀྐ་མོ ཧོ་ཏི, པ་བྦེ་སུ ས་ཏི ས་མི་ཉྫ་ན་པ་སཱ་ར་ཎཾ ཧོ་ཏི, ཀུ་ཙྪི་སྨིཾ ས་ཏི ཛི་གྷ་ཙྪཱ་པི་པཱ་སཱ ཧོ་ཏི; ཨེ་ཝ་མེ་ཝ ཁོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཙ་ཀྑུ་སྨིཾ ས་ཏི ཙ་ཀྑུ་ས་མྥ་སྶ་པ་ཙྩ་ཡཱ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟཾ སུ་ཁཾ དུ་ཀྑ’’ནྟི་ཨཱ་དི (སཾ. ནི. ༤.༢༣༧).
ཏ་ཐཱ ཏེ་སུ ཨཱ་དྷཱ་ར་བྷཱུ་ཏེ་སུ པ་ཊི་ཧ་ཏོ ས་ངྑཱ་ར་ལོ་ཀོ ཝི་ཧ་ཉྙ་ཏི. ཡ་ཐཱ་ཧ –
‘‘ཙ་ཀྑུ་སྨིཾ ཨ་ནི་ད་སྶ་ནེ ས་པྤ་ཊི་གྷེ པ་ཊི་ཧ་ཉྙི ཝཱ’’ཨི་ཏི (དྷ. ས. ༥༩༧-༨) ཙ.
‘‘ཙ་ཀྑུ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, པ་ཊི་ཧ་ཉྙ་ཏི མ་ནཱ་པཱ་མ་ནཱ་པེ་སུ རཱུ་པེ་སཱུ’’ཏི (སཾ. ནི. ༤.༢༣༨) ཨེ་ཝ་མཱ་དི.
ཏ་ཐཱ ཏེ་ཧི་ཡེ་ཝ ཀཱ་ར་ཎ་བྷཱུ་ཏེ་ཧི དུ་ཝི་དྷོ་པི ལོ་ཀོ ཝི་ཧ་ཉྙ་ཏི. ཡ་ཐཱ་ཧ –
‘‘ཙ་ཀྑུ ཝི་ཧ་ཉྙ་ཏི མ་ནཱ་པཱ་མ་ནཱ་པེ་སུ རཱུ་པེ་སཱུ’’ཏི (སཾ. ནི. ༤.༢༣༨) ཙ.
‘‘ཙ་ཀྑུ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨཱ་དི་ཏྟཾ, རཱུ་པཱ ཨཱ་དི་ཏྟཱ. ཀེ་ན ཨཱ་དི་ཏྟཾ? རཱ་ག་གྒི་ནཱ’’ཏི (སཾ. ནི. ༤.༢༨; མ་ཧཱ་ཝ. ༥༤) ཨེ་ཝ་མཱ་དི.
ཏ་སྨཱ ཚ་ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟི་ཀ་བཱ་ཧི་རཱ་ཡ་ཏ་ན་ཝ་སེ་ན ཏཾ པུ་ཙྪཾ ཝི་སྶ་ཛྫེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘ཚ་སུ ལོ་ཀོ ས་མུ་པྤ་ནྣོ’’ཏི.
༡༧༢. ཨ་ཐ སོ ཡ་ཀྑོ ཨ་ཏྟ་ནཱ ཝ་ཊྚ་ཝ་སེ་ན པུ་ཊྛ་པ་ཉྷཾ བྷ་ག་ཝ་ཏཱ དྭཱ་ད་སཱ་ཡ་ཏ་ན་ཝ་སེ་ན ས་ངྑི་པི་ཏྭཱ ཝི་སྶ་ཛྫི་ཏཾ ན སུ་ཊྛུ ཨུ་པ་ལ་ཀྑེ་ཏྭཱ ཏ་ཉྩ ཨ་ཏྠཾ ཏ་པྤ་ཊི་པ་ཀྑ་ཉྩ ཉཱ་ཏུ་ཀཱ་མོ ས་ངྑེ་པེ་ནེ་ཝ ཝ་ཊྚ་ཝི་ཝ་ཊྚཾ པུ་ཙྪ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘ཀ་ཏ་མཾ ཏ’’ནྟི. ཏ་ཏྠ ཨུ་པཱ་དཱ་ཏ་བྦ་ཊྛེ་ན ཨུ་པཱ་དཱ་ནཾ, དུ་ཀྑ་ས་ཙྩ་སྶེ་ཏཾ ཨ་དྷི་ཝ་ཙ་ནཾ. ཡ་ཏྠ ལོ་ཀོ ཝི་ཧ་ཉྙ་ཏཱིཏི ‘‘ཚ་སུ ལོ་ཀོ ཝི་ཧ་ཉྙ་ཏཱི’’ཏི ཨེ་ཝཾ བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ཡ་ཏྠ ཚ་བྦི་དྷེ ཨུ་པཱ་དཱ་ནེ ལོ་ཀོ ཝི་ཧ་ཉྙ་ཏཱི་ཏི ཝུ་ཏྟོ, ཏཾ ཀ་ཏ་མཾ ཨུ་པཱ་དཱ་ན་ནྟི? ཨེ་ཝཾ ཨུ་པ་ཌྜྷ་གཱ་ཐཱ་ཡ ས་རཱུ་པེ་ནེ་ཝ དུ་ཀྑ་ས་ཙྩཾ པུ་ཙྪི. ས་མུ་ད་ཡ་ས་ཙྩཾ པ་ན ཏ་སྶ ཀཱ་ར་ཎ་བྷཱ་ཝེ་ན ག་ཧི་ཏ་མེ་ཝ ཧོ་ཏི. ནི་ཡྻཱ་ནཾ པུ་ཙྪི་ཏོཏི ཨི་མཱ་ཡ པ་ན ཨུ་པ་ཌྜྷ་གཱ་ཐཱ་ཡ མ་གྒ་ས་ཙྩཾ པུ་ཙྪི. མ་གྒ་ས་ཙྩེ་ན ཧི ཨ་རི་ཡ་སཱ་ཝ་ཀོ དུ་ཀྑཾ པ་རི་ཛཱ་ན་ནྟོ, ས་མུ་ད་ཡཾ པ་ཛ་ཧ་ནྟོ, ནི་རོ་དྷཾ ས་ཙྪི་ཀ་རོ་ནྟོ, མ་གྒཾ བྷཱ་ཝེ་ནྟོ ལོ་ཀ་མྷཱ ནི་ཡྻཱ་ཏི, ཏ་སྨཱ ནི་ཡྻཱ་ན་ནྟི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཀ་ཐནྟི ཀེ་ན པ་ཀཱ་རེ་ན. དུ་ཀྑཱ པ་མུ་ཙྩ་ཏཱིཏི ‘‘ཨུ་པཱ་དཱ་ན’’ནྟི ཝུ་ཏྟཱ ཝ་ཊྚ་དུ་ཀྑཱ པ་མོ་ཀྑཾ པཱ་པུ་ཎཱ་ཏི. ཨེ་ཝ་མེ་ཏྠ ས་རཱུ་པེ་ནེ་ཝ མ་གྒ་ས་ཙྩཾ པུ་ཙྪི, ནི་རོ་དྷ་ས་ཙྩཾ པ་ན ཏ་སྶ ཝི་ས་ཡ་བྷཱ་ཝེ་ན ག་ཧི་ཏ་མེ་ཝ ཧོ་ཏི.
༡༧༣. ཨེ་ཝཾ ཡ་ཀྑེ་ན ས་རཱུ་པེ་ན ད་སྶེ་ཏྭཱ ཙ ཨ་ད་སྶེ་ཏྭཱ ཙ ཙ་ཏུ་ས་ཙྩ་ཝ་སེ་ན པ་ཉྷཾ པུ་ཊྛོ བྷ་ག་ཝཱ ཏེ་ནེ་ཝ ན་ཡེ་ན ཝི་སྶ་ཛྫེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘པ་ཉྩ ཀཱ་མ་གུ་ཎཱ’’ཏི. ཏ་ཏྠ པ་ཉྩ་ཀཱ་མ་གུ་ཎ་ས་ངྑཱ་ཏ་གོ་ཙ་ར་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ཏ་གྒོ་ཙ་རཱ་ནི པ་ཉྩཱ་ཡ་ཏ་ནཱ་ནི ག་ཧི་ཏཱ་ནེ་ཝ ཧོ་ནྟི. མ་ནོ ཚ་ཊྛོ ཨེ་ཏེ་ས་ནྟི མ་ནོ་ཚ་ཊྛཱ. པ་ཝེ་དི་ཏཱཏི པ་ཀཱ་སི་ཏཱ. ཨེ་ཏྠ ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟི་ཀེ་སུ ཚ་ཊྛ་སྶ མ་ནཱ་ཡ་ཏ་ན་སྶ ག་ཧ་ཎེ་ན ཏ་སྶ ཝི་ས་ཡ་བྷཱུ་ཏཾ དྷ་མྨཱ་ཡ་ཏ་ནཾ ག་ཧི་ཏ་མེ་ཝ ཧོ་ཏི. ཨེ་ཝཾ ‘‘ཀ་ཏ་མཾ ཏཾ ཨུ་པཱ་དཱ་ན’’ནྟི ཨི་མཾ པ་ཉྷཾ ཝི་སྶ་ཛྫེ་ནྟོ པུ་ན་པི དྭཱ་ད་སཱ་ཡ་ཏ་ནཱ་ནཾ ཝ་སེ་ནེ་ཝ དུ་ཀྑ་ས་ཙྩཾ པ་ཀཱ་སེ་སི. མ་ནོ་ག་ཧ་ཎེ་ན ཝཱ ས་ཏྟ་ནྣཾ ཝི་ཉྙཱ་ཎ་དྷཱ་ཏཱུ་ནཾ ག་ཧི་ཏ་ཏྟཱ ཏཱ་སུ པུ་རི་མ་པ་ཉྩ་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་དྷཱ་ཏུ་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ཏཱ་སཾ ཝ་ཏྠཱུ་ནི པ་ཉྩ ཙ་ཀྑཱ་དཱི་ནི ཨཱ་ཡ་ཏ་ནཱ་ནི, མ་ནོ་དྷཱ་ཏུ་མ་ནོ་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་དྷཱ་ཏུ་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ཏཱ་སཾ ཝ་ཏྠུ་གོ་ཙ་ར་བྷེ་དཾ དྷ་མྨཱ་ཡ་ཏ་ནཾ ག་ཧི་ཏ་མེ་ཝཱ་ཏི ཨེ་ཝ་མྤི དྭཱ་ད་སཱ་ཡ་ཏ་ན་ཝ་སེ་ན དུ་ཀྑ་ས་ཙྩཾ པ་ཀཱ་སེ་སི. ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་མ་ནཱ་ཡ་ཏ་ན་དྷ་མྨཱ་ཡ་ཏ་ནེ་ཀ་དེ་སོ པ་ནེ་ཏྠ ཡ་ཏྠ ལོ་ཀོ ཝི་ཧ་ཉྙ་ཏི, ཏཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ནི་དྡི་ཊྛ་ཏྟཱ ན ས་ངྒ་ཡ྄ཧ་ཏི.
ཨེ་ཏྠ ཚ་ནྡཾ ཝི་རཱ་ཛེ་ཏྭཱཏི ཨེ་ཏྠ དྭཱ་ད་སཱ་ཡ་ཏ་ན་བྷེ་དེ དུ་ཀྑ་ས་ཙྩེ ཏཱ་ནེ་ཝཱ་ཡ་ཏ་ནཱ་ནི ཁ་ནྡྷ་ཏོ དྷཱ་ཏུ་ཏོ ནཱ་མ་རཱུ་པ་ཏོ་ཏི ཏ་ཐཱ ཏ་ཐཱ ཝ་ཝ་ཏྠ་པེ་ཏྭཱ, ཏི་ལ་ཀྑ་ཎཾ ཨཱ་རོ་པེ་ཏྭཱ, ཝི་པ་སྶ་ནྟོ ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་མ་གྒ་པ་རི་ཡོ་སཱ་ནཱ་ཡ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཡ ཏ་ཎྷཱ་ས་ངྑཱ་ཏཾ ཚ་ནྡཾ ས་བྦ་སོ ཝི་རཱ་ཛེ་ཏྭཱ ཝི་ནེ་ཏྭཱ ཝི་དྡྷཾ་སེ་ཏྭཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨེ་ཝཾ དུ་ཀྑཱ པ་མུ་ཙྩ་ཏཱིཏི ཨི་མི་ནཱ པ་ཀཱ་རེ་ན ཨེ་ཏ་སྨཱ ཝ་ཊྚ་དུ་ཀྑཱ པ་མུ་ཙྩ་ཏཱི་ཏི. ཨེ་ཝ་མི་མཱ་ཡ ཨུ་པ་ཌྜྷ་གཱ་ཐཱ་ཡ ‘‘ནི་ཡྻཱ་ནཾ པུ་ཙྪི་ཏོ བྲཱུ་ཧི, ཀ་ཐཾ དུ་ཀྑཱ པ་མུ་ཙྩ་ཏཱི’’ཏི ཨ་ཡཾ པ་ཉྷོ ཝི་སྶ་ཛྫི་ཏོ ཧོ་ཏི, མ་གྒ་ས་ཙྩ་ཉྩ པ་ཀཱ་སི་ཏཾ ས་མུ་ད་ཡ་ནི་རོ་དྷ་ས་ཙྩཱ་ནི པ་ནེ་ཏྠ པུ་རི་མ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ ས་ངྒ་ཧི་ཏ་ཏྟཱ པ་ཀཱ་སི་ཏཱ་ནེ་ཝ ཧོ་ནྟཱི་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ་ནི. ཨུ་པ་ཌྜྷ་གཱ་ཐཱ་ཡ ཝཱ དུ་ཀྑ་ས་ཙྩཾ, ཚ་ནྡེ་ན ས་མུ་ད་ཡ་ས་ཙྩཾ, ‘‘ཝི་རཱ་ཛེ་ཏྭཱ’’ཏི ཨེ་ཏྠ ཝི་རཱ་གེ་ན ནི་རོ་དྷ་ས་ཙྩཾ, ‘‘ཝི་རཱ་གཱ་ཝི་མུ་ཙྩ་ཏཱི’’ཏི ཝ་ཙ་ན་ཏོ ཝཱ མ་གྒ་ས་ཙྩཾ. ‘‘ཨེ་ཝ’’ནྟི ཨུ་པཱ་ཡ་ནི་ད་སྶ་ནེ་ན མ་གྒ་ས་ཙྩཾ, དུ་ཀྑ་ནི་རོ་དྷ་ནྟི ཝ་ཙ་ན་ཏོ ཝཱ. ‘‘དུ་ཀྑཱ པ་མུ་ཙྩ་ཏཱི’’ཏི དུ་ཀྑ་པ་མོ་ཀྑེ་ན ནི་རོ་དྷ་ས་ཙྩ་ནྟི ཨེ་ཝ་མེ་ཏྠ ཙ་ཏྟཱ་རི ས་ཙྩཱ་ནི པ་ཀཱ་སི་ཏཱ་ནི ཧོ་ནྟཱི་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ་ནི.
༡༧༤. ཨེ་ཝཾ ཙ་ཏུ་ས་ཙྩ་ག་བྦྷཱ་ཡ གཱ་ཐཱ་ཡ ལ་ཀྑ་ཎ་ཏོ ནི་ཡྻཱ་ནཾ པ་ཀཱ་སེ་ཏྭཱ པུ་ན ཏ་དེ་ཝ ས་ཀེ་ན ནི་རུ་ཏྟཱ་བྷི་ལཱ་པེ་ན ནི་ག་མེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘ཨེ་ཏཾ ལོ་ཀ་སྶ ནི་ཡྻཱ་ན’’ནྟི. ཨེ་ཏྠ ཨེ་ཏནྟི པུ་བྦེ ཝུ་ཏྟ་སྶ ནི་དྡེ་སོ, ལོ་ཀ་སྶཱཏི ཏེ་དྷཱ་ཏུ་ཀ་ལོ་ཀ་སྶ. ཡ་ཐཱ་ཏ་ཐནྟི ཨ་ཝི་པ་རཱི་ཏཾ. ཨེ་ཏཾ ཝོ ཨ་ཧ་མ་ཀྑཱ་མཱིཏི ས་ཙེ་པི མཾ ས་ཧ་སྶ་ཀྑ་ཏྟུཾ པུ་ཙྪེ་ཡྻཱ་ཐ, ཨེ་ཏཾ ཝོ ཨ་ཧ་མ་ཀྑཱ་མི, ན ཨ་ཉྙཾ. ཀ་སྨཱ? ཡ་སྨཱ ཨེ་ཝཾ དུ་ཀྑཱ པ་མུ་ཙྩ་ཏི, ན ཨ་ཉྙ་ཐཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཨ་ཐ ཝཱ ཨེ་ཏེ་ན ནི་ཡྻཱ་ནེ་ན ཨེ་ཀ་དྭ་ཏྟི་ཀྑ་ཏུཾ ནི་གྒ་ཏཱ་ན་མྤི ཨེ་ཏཾ ཝོ ཨ་ཧ་མ་ཀྑཱ་མི, ཨུ་པ་རི་ཝི་སེ་སཱ་དྷི་ག་མཱ་ཡ་པི ཨེ་ཏ་དེ་ཝ ཨ་ཧ་མ་ཀྑཱ་མཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཀ་སྨཱ? ཡ་སྨཱ ཨེ་ཝཾ དུ་ཀྑཱ པ་མུ་ཙྩ་ཏི ཨ་སེ་ས་ནི་སྶེ་སཱ་ཏི ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་ནི་ཀཱུ་ཊེ་ན དེ་ས་ནཾ ནི་ཊྛཱ་པེ་སི. དེ་ས་ནཱ་པ་རི་ཡོ་སཱ་ནེ དྭེ་པི ཡ་ཀྑ་སེ་ནཱ་པ་ཏ་ཡོ སོ་ཏཱ་པ་ཏྟི་ཕ་ལེ པ་ཏི་ཊྛ་ཧིཾ་སུ ས་དྡྷིཾ ཡ་ཀྑ་ས་ཧ་སྶེ་ན.
༡༧༥. ཨ་ཐ ཧེ་མ་ཝ་ཏོ པ་ཀ་ཏི་ཡཱ་པི དྷ་མྨ་ག་རུ ཨི་དཱ་ནི ཨ་རི་ཡ་བྷཱུ་མི་ཡཾ པ་ཏི་ཊྛཱ་ཡ སུ་ཊྛུ་ཏ་རཾ ཨ་ཏི་ཏྟོ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཝི་ཙི་ཏྲ་པ་ཊི་བྷཱ་ནཱ་ཡ དེ་ས་ནཱ་ཡ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ སེ་ཀྑཱ་སེ་ཀྑ་བྷཱུ་མིཾ པུ་ཙྪ་ནྟོ ‘‘ཀོ སཱུ་དྷ ཏ་ར་ཏཱི’’ཏི གཱ་ཐ་མ་བྷཱ་སི. ཏ་ཏྠ ཀོ སཱུ་དྷ ཏ་ར་ཏི ཨོ་གྷནྟི ཨི་མི་ནཱ ཙ་ཏུ་རོ་གྷཾ ཀོ ཏ་ར་ཏཱི་ཏི སེ་ཀྑ་བྷཱུ་མིཾ པུ་ཙྪ་ཏི ཨ་ཝི་སེ་སེ་ན. ཡ་སྨཱ ཨ་ཎྞ་ཝནྟི ན ཝི་ཏྠ་ཏ་མ་ཏྟཾ ནཱ་པི ག་མྦྷཱི་ར་མ་ཏྟཾ ཨ་པི་ཙ པ་ན ཡཾ ཝི་ཏྠ་ཏ་ཏ་ར་ཉྩ ག་མྦྷཱི་ར་ཏ་ར་ཉྩ, ཏཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཏཱ་དི་སོ ཙ སཾ་སཱ་ར་ཎྞ་ཝོ. ཨ་ཡ་ཉྷི ས་མ་ནྟ་ཏོ པ་རི་ཡ་ནྟཱ་བྷཱ་ཝེ་ན ཝི་ཏྠ་ཏོ, ཧེ་ཊྛཱ པ་ཏི་ཊྛཱ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨུ་པ་རི ཨཱ་ལ་མྦ་ནཱ་བྷཱ་ཝེ་ན ཙ ག་མྦྷཱི་རོ, ཏ་སྨཱ ‘‘ཀོ ཨི་དྷ ཏ་ར་ཏི ཨ་ཎྞ་ཝཾ, ཏ་སྨི་ཉྩ ཨ་པྤ་ཏི་ཊྛེ ཨ་ནཱ་ལ་མྦེ ག་མྦྷཱི་རེ ཨ་ཎྞ་ཝེ ཀོ ན སཱི་ད་ཏཱི’’ཏི ཨ་སེ་ཀྑ་བྷཱུ་མིཾ པུ་ཙྪ་ཏི.
༡༧༦. ཨ་ཐ བྷ་ག་ཝཱ ཡོ བྷི་ཀྑུ ཛཱི་ཝི་ཏ་ཧེ་ཏུ་པི ཝཱི་ཏི་ཀྐ་མཾ ཨ་ཀ་རོ་ནྟོ ས་བྦ་དཱ སཱི་ལ་ས་མྤ་ནྣོ ལོ་ཀི་ཡ་ལོ་ཀུ་ཏྟ་རཱ་ཡ ཙ པ་ཉྙཱ་ཡ པ་ཉྙ་ཝཱ, ཨུ་པ་ཙཱ་ར་པྤ་ནཱ་ས་མཱ་དྷི་ནཱ ཨི་རི་ཡཱ་པ་ཐ་ཧེ་ཊྛི་མ་མ་གྒ་ཕ་ལེ་ཧི ཙ སུ་ས་མཱ་ཧི་ཏོ, ཏི་ལ་ཀྑ་ཎཾ ཨཱ་རོ་པེ་ཏྭཱ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཡ ནི་ཡ་ཀ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟ་ཙི་ནྟ་ན་སཱི་ལོ, སཱ་ཏ་ཙྩ་ཀི་རི་ཡཱ་ཝ་ཧཱ་ཡ ཨ་པྤ་མཱ་ད་ས་ཏི་ཡཱ ཙ ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ. ཡ་སྨཱ སོ ཙ་ཏུ་ཏྠེ་ན མ་གྒེ་ན ཨི་མཾ སུ་དུ་ཏྟ་རཾ ཨོ་གྷཾ ཨ་ན་ཝ་སེ་སཾ ཏ་ར་ཏི, ཏ་སྨཱ སེ་ཀྑ་བྷཱུ་མིཾ ཝི་སྶ་ཛྫེ་ནྟོ ‘‘ས་བྦ་དཱ སཱི་ལ་ས་མྤ་ནྣོ’’ཏི ཨི་མཾ ཏི་སི་ཀྑཱ་ག་བྦྷཾ གཱ་ཐ་མཱ་ཧ. ཨེ་ཏྠ ཧི སཱི་ལ་ས་མྤ་དཱ་ཡ ཨ་དྷི་སཱི་ལ་སི་ཀྑཱ, ས་ཏི་ས་མཱ་དྷཱི་ཧི ཨ་དྷི་ཙི་ཏྟ་སི་ཀྑཱ, ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟ་ཙི་ནྟི་ཏཱ་པ་ཉྙཱ་ཧི ཨ་དྷི་པ་ཉྙཱ་སི་ཀྑཱ་ཏི ཏི་སྶོ སི་ཀྑཱ ས་ཨུ་པ་ཀཱ་རཱ སཱ་ནི་སཾ་སཱ ཙ ཝུ་ཏྟཱ. ཨུ་པ་ཀཱ་རོ ཧི སི་ཀྑཱ་ནཾ ལོ་ཀི་ཡ་པ་ཉྙཱ ས་ཏི ཙ, ཨ་ནི་སཾ་སོ སཱ་མ་ཉྙ་ཕ་ལཱ་ནཱི་ཏི.
༡༧༧. ཨེ་ཝཾ པ་ཋ་མ་གཱ་ཐཱ་ཡ སེ་ཀྑ་བྷཱུ་མིཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ ཨི་དཱ་ནི ཨ་སེ་ཀྑ་བྷཱུ་མིཾ ད་སྶེ་ནྟོ དུ་ཏི་ཡ་གཱ་ཐ་མཱ་ཧ. ཏ་སྶ་ཏྠོ ཝི་ར་ཏོ ཀཱ་མ་ས་ཉྙཱ་ཡཱཏི ཡཱ ཀཱ་ཙི ཀཱ་མ་ས་ཉྙཱ, ཏ་ཏོ ས་བྦ་ཏོ ཙ་ཏུ་ཏྠ་མ་གྒ་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟཱ་ཡ ས་མུ་ཙྪེ་ད་ཝི་ར་ཏི་ཡཱ ཝི་ར་ཏོ. ‘‘ཝི་ར་ཏྟོ’’ཏི་པི པཱ་ཋོ. ཏ་དཱ ‘‘ཀཱ་མ་ས་ཉྙཱ་ཡཱ’’ཏི བྷུ་མྨ་ཝ་ཙ་ནཾ ཧོ་ཏི, ས་གཱ་ཐཱ་ཝ་གྒེ པ་ན ‘‘ཀཱ་མ་ས་ཉྙཱ་སཱུ’’ཏི་པི (སཾ. ནི. ༡.༩༦) པཱ་ཋོ. ཙ་ཏཱུ་ཧི་པི མ་གྒེ་ཧི ད་ས་ནྣཾ སཾ་ཡོ་ཛ་ནཱ་ནཾ ཨ་ཏཱི་ཏ་ཏྟཱ ས་བྦ་སཾ་ཡོ་ཛ་ནཱ་ཏི་གོ, ཙ་ཏུ་ཏྠེ་ནེ་ཝ ཝཱ ཨུ་དྡྷ་མྦྷཱ་གི་ཡ་ས་བྦ་སཾ་ཡོ་ཛ་ནཱ་ཏི་གོ, ཏ་ཏྲ་ཏ་ཏྲཱ་བྷི་ན་ནྡི་ནཱི་ཏ་ཎྷཱ་ས་ངྑཱ་ཏཱ་ཡ ན་ནྡི་ཡཱ ཏི་ཎྞ་ཉྩ བྷ་ཝཱ་ནཾ པ་རི་ཀྑཱི་ཎ་ཏྟཱ ན་ནྡཱི་བྷ་ཝ་པ་རི་ཀྑཱི་ཎོ སོ ཏཱ་དི་སོ ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝོ བྷི་ཀྑུ ག་མྦྷཱི་རེ སཾ་སཱ་ར་ཎྞ་ཝེ ན སཱི་ད་ཏི ན་ནྡཱི་པ་རི་ཀྑ་ཡེ་ན ས་ཨུ་པཱ་དི་སེ་སཾ, བྷ་ཝ་པ་རི་ཀྑ་ཡེ་ན ཙ ཨ་ནུ་པཱ་དི་སེ་སཾ ནི་བྦཱ་ན་ཐ་ལཾ ས་མཱ་པ་ཛྫ པ་ར་མ་སྶཱ་ས་པྤ་ཏྟི་ཡཱ་ཏི.
༡༧༨. ཨ་ཐ ཧེ་མ་ཝ་ཏོ ས་ཧཱ་ཡ་ཉྩ ཡ་ཀྑ་པ་རི་ས་ཉྩ ཨོ་ལོ་ཀེ་ཏྭཱ པཱི་ཏི་སོ་མ་ན་སྶ་ཛཱ་ཏོ ‘‘ག་མྦྷཱི་ར་པ་ཉྙ’’ནྟི ཨེ་ཝ་མཱ་དཱི་ཧི གཱ་ཐཱ་ཧི བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ཨ་བྷི་ཏྠ་ཝི་ཏྭཱ ས་བྦཱ་ཝ་ཏི་ཡཱ པ་རི་སཱ་ཡ ས་ཧཱ་ཡེ་ན ཙ ས་དྡྷིཾ ཨ་བྷི་ཝཱ་དེ་ཏྭཱ, པ་ད་ཀྑི་ཎཾ ཀ་ཏྭཱ, ཨ་ཏྟ་ནོ ཝ་ས་ན་ཊྛཱ་ནཾ ཨ་ག་མཱ་སི.
ཏཱ་སཾ པ་ན གཱ་ཐཱ་ནཾ ཨ་ཡཾ ཨ་ཏྠ་ཝ་ཎྞ་ནཱ – ག་མྦྷཱི་ར་པ་ཉྙནྟི ག་མྦྷཱི་རཱ་ཡ པ་ཉྙཱ་ཡ ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏཾ. ཏ་ཏྠ པ་ཊི་ས་མྦྷི་དཱ་ཡཾ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན ག་མྦྷཱི་ར་པ་ཉྙཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ཝུ་ཏྟ་ཉྷི ཏ་ཏྠ ‘‘ག་མྦྷཱི་རེ་སུ ཁ་ནྡྷེ་སུ ཉཱ་ཎཾ པ་ཝ་ཏྟ་ཏཱི་ཏི ག་མྦྷཱི་ར་པ་ཉྙཱ’’ཏི་ཨཱ་དི (པ་ཊི. མ. ༣.༤). ནི་པུ་ཎ་ཏྠ་ད་སྶིནྟི ནི་པུ་ཎེ་ཧི ཁ་ཏྟི་ཡ་པ་ཎྜི་ཏཱ་དཱི་ཧི ཨ་བྷི་ས་ངྑ་ཏཱ་ནཾ པ་ཉྷཱ་ནཾ ཨ་ཏྠ་ད་སྶིཾ ཨ་ཏྠཱ་ནཾ ཝཱ ཡཱ་ནི ནི་པུ་ཎཱ་ནི ཀཱ་ར་ཎཱ་ནི དུ་པྤ་ཊི་ཝི་ཛ྄ཛྷཱ་ནི ཨ་ཉྙེ་ཧི ཏེ་སཾ ད་སྶ་ནེ་ན ནི་པུ་ཎ་ཏྠ་ད་སྶིཾ. རཱ་གཱ་དི་ཀི་ཉྩ་ནཱ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨ་ཀི་ཉྩ་ནཾ. དུ་ཝི་དྷེ ཀཱ་མེ ཏི་ཝི་དྷེ ཙེ བྷ་ཝེ ཨ་ལ་གྒ་ནེ་ན ཀཱ་མ་བྷ་ཝེ ཨ་ས་ཏྟཾ. ཁ་ནྡྷཱ་དི་བྷེ་དེ་སུ ས་བྦཱ་ར་མྨ་ཎེ་སུ ཚ་ནྡ་རཱ་ག་བ་ནྡྷ་ནཱ་བྷཱ་ཝེ་ན ས་བྦ་དྷི ཝི་པྤ་མུ་ཏྟཾ. དི་བྦེ པ་ཐེ ཀ་མ་མཱ་ནནྟི ཨ་ཊྛ་ས་མཱ་པ་ཏྟི་བྷེ་དེ དི་བྦེ པ་ཐེ ས་མཱ་པ་ཛྫ་ན་ཝ་སེ་ན ཙ་ངྐ་མ་ནྟཾ. ཏ་ཏྠ ཀི་ཉྩཱ་པི ན ཏཱ་ཡ ཝེ་ལཱ་ཡ བྷ་ག་ཝཱ དི་བྦེ པ་ཐེ ཀ་མ་ཏི, ཨ་པི་ཙ ཁོ པུ་བྦེ ཀ་མ་ནཾ ཨུ་པཱ་དཱ་ཡ ཀ་མ་ན་ས་ཏྟི་ས་བྦྷཱ་ཝེ་ན ཏ་ཏྠ ལ་དྡྷ་ཝ་སཱི་བྷཱ་ཝ་ཏཱ་ཡ ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཨ་ཐ ཝཱ ཡེ ཏེ ཝི་སུ་དྡྷི་དེ་ཝཱ ཨ་ར་ཧ་ནྟོ, ཏེ་སཾ པ་ཐེ ས་ནྟ་ཝི་ཧཱ་རེ ཀ་མ་ནེ་ནཱ་པེ་ཏཾ ཝུ་ཏྟཾ. མ་ཧ་ནྟཱ་ནཾ གུ་ཎཱ་ནཾ ཨེ་ས་ནེ་ན མ་ཧེ་སིཾ.
༡༧༩. དུ་ཏི་ཡ་གཱ་ཐཱ་ཡ ཨ་པ་རེ་ན པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན ཐུ་ཏི ཨཱ་ར་དྡྷཱ་ཏི ཀ་ཏྭཱ པུ་ན ནི་པུ་ཎ་ཏྠ་ད་སྶི་གྒ་ཧ་ཎཾ ནི་ད་སྶེ་ཏི. ཨ་ཐ ཝཱ ནི་པུ་ཎ་ཏྠེ ད་སྶེ་ཏཱ་ར་ནྟི ཨ་ཏྠོ. པ་ཉྙཱ་ད་དནྟི པ་ཉྙཱ་པ་ཊི་ལཱ་བྷ་སཾ་ཝ་ཏྟ་ནི་ཀཱ་ཡ པ་ཊི་པ་ཏྟི་ཡཱ ཀ་ཐ་ནེ་ན པ་ཉྙཱ་དཱ་ཡ་ཀཾ. ཀཱ་མཱ་ལ་ཡེ ཨ་ས་ཏྟནྟི ཡྭཱ་ཡཾ་ཀཱ་མེ་སུ ཏ་ཎྷཱ་དི་ཊྛི་ཝ་སེ་ན དུ་ཝི་དྷོ ཨཱ་ལ་ཡོ, ཏ་ཏྠ ཨ་ས་ཏྟཾ. ས་བྦ་ཝི་དུནྟི ས་བྦ་དྷ་མྨ་ཝི་དུཾ, ས་བྦ་ཉྙུ་ནྟི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. སུ་མེ་དྷནྟི ཏ་སྶ ས་བྦ་ཉྙུ་བྷཱ་ཝ་སྶ མ་གྒ་བྷཱུ་ཏཱ་ཡ པཱ་ར་མཱི་པ་ཉྙཱ་ས་ངྑཱ་ཏཱ་ཡ མེ་དྷཱ་ཡ ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏཾ. ཨ་རི་ཡེ པ་ཐེཏི ཨ་ཊྛ་ངྒི་ཀེ མ་གྒེ, ཕ་ལ་ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཡཾ ཝཱ. ཀ་མ་མཱ་ནནྟི པ་ཉྙཱ་ཡ ཨ་ཛ྄ཛྷོ་གཱ་ཧ་མཱ་ནཾ མ་གྒ་ལ་ཀྑ་ཎཾ ཉ་ཏྭཱ དེ་ས་ན་ཏོ, པ་ཝི་ས་མཱ་ནཾ ཝཱ ཁ་ཎེ ཁ་ཎེ ཕ་ལ་ས་མཱ་པ་ཏྟི་ས་མཱ་པ་ཛྫ་ན་ཏོ, ཙ་ཏུ་བྦི་དྷ་མ་གྒ་བྷཱ་ཝ་ནཱ་ས་ངྑཱ་ཏཱ་ཡ ཀ་མ་ན་ས་ཏྟི་ཡཱ ཀ་མི་ཏ་པུ་བྦཾ ཝཱ.
༡༨༠. སུ་དི་ཊྛཾ ཝ་ཏ ནོ ཨ་ཛྫཱཏི. ཨ་ཛྫ ཨ་མྷེ་ཧི སུ་ནྡ་རཾ དི་ཊྛཾ, ཨ་ཛྫ ཝཱ ཨ་མྷཱ་ཀཾ སུ་ནྡ་རཾ དི་ཊྛཾ, ད་སྶ་ན་ནྟི ཨ་ཏྠོ. སུ་པྤ་བྷཱ་ཏཾ སུ་ཧུ་ཊྛི་ཏནྟི ཨ་ཛྫ ཨ་མྷཱ་ཀཾ སུ་ཊྛུ པ་བྷཱ་ཏཾ སོ་བྷ་ནཾ ཝཱ པ་བྷཱ་ཏཾ ཨ་ཧོ་སི. ཨ་ཛྫ ཙ ནོ སུ་ནྡ་རཾ ཨུ་ཊྛི་ཏཾ ཨ་ཧོ་སི, ཨ་ནུ་པ་རོ་དྷེ་ན ས་ཡ་ན་ཏོ ཨུ་ཊྛི་ཏཾ. ཀིཾ ཀཱ་ར་ཎཾ? ཡཾ ཨ་དྡ་སཱ་མ ས་མྦུ་དྡྷཾ, ཡ་སྨཱ ས་མྦུ་དྡྷཾ ཨ་དྡ་སཱ་མཱ་ཏི ཨ་ཏྟ་ནོ ལཱ་བྷ་ས་མྤ་ཏྟིཾ ཨཱ་ར་བྦྷ པཱ་མོ་ཛྫཾ པ་ཝེ་དེ་ཏི.
༡༨༡. ཨི་དྡྷི་མ་ནྟོཏི ཀ་མྨ་ཝི་པཱ་ཀ་ཛི་དྡྷི་ཡཱ ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏཱ. ཡ་ས་སྶི་ནོཏི ལཱ་བྷ་གྒ་པ་རི་ཝཱ་ར་གྒ་ས་མྤ་ནྣཱ. ས་ར་ཎཾ ཡ་ནྟཱིཏི ཀི་ཉྩཱ་པི མ་གྒེ་ནེ་ཝ ག་ཏཱ, ཏ་ཐཱ་པི སོ་ཏཱ་པ་ནྣ་བྷཱ་ཝ་པ་རི་དཱི་པ་ན་ཏྠཾ པ་སཱ་ད་ད་སྶ་ན་ཏྠ་ཉྩ ཝཱ་ཙཾ བྷི་ནྡ་ཏི.
༡༨༢. གཱ་མཱ གཱ་མནྟི དེ་ཝ་གཱ་མཱ དེ་ཝ་གཱ་མཾ. ན་གཱ ན་གནྟི དེ་ཝ་པ་བྦ་ཏཱ དེ་ཝ་པ་བྦ་ཏཾ. ན་མ་སྶ་མཱ་ནཱ ས་མྦུ་དྡྷཾ, དྷ་མྨ་སྶ ཙ སུ་དྷ་མྨ་ཏནྟི ‘‘ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷོ ཝ་ཏ བྷ་ག་ཝཱ, སྭཱ་ཀྑཱ་ཏོ ཝ་ཏ བྷ་ག་ཝ་ཏོ དྷ་མྨོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ན་ཡེ་ན བུ་དྡྷ་སུ་བོ་དྷི་ཏ་ཉྩ དྷ་མྨ་སུ་དྷ་མྨ་ཏ་ཉྩ. ‘‘སུ་པྤ་ཊི་པ་ནྣོ ཝ་ཏ བྷ་ག་ཝ་ཏོ སཱ་ཝ་ཀ་ས་ངྒྷོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ས་ངྒྷ-སུ་པྤ་ཊི་པ་ཏྟི་ཉྩ ཨ་བྷི་ཏྠ་ཝི་ཏྭཱ ཨ་བྷི་ཏྠ་ཝི་ཏྭཱ ན་མ་སྶ་མཱ་ནཱ དྷ་མྨ་གྷོ་ས་ཀཱ ཧུ་ཏྭཱ ཝི་ཙ་རི་སྶཱ་མཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. སེ་ས་མེ་ཏྠ ཨུ་ཏྟཱ་ན་ཏྠ་མེ་ཝཱ་ཏི.
པ་ར་མ་ཏྠ་ཛོ་ཏི་ཀཱ་ཡ ཁུ་དྡ་ཀ-ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡ
སུ་ཏྟ་ནི་པཱ་ཏ-ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡ ཧེ་མ་ཝ་ཏ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.