༥. ཙུ་ནྡ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༨༣. པུ་ཙྪཱ་མི མུ་ནིཾ པ་ཧཱུ་ཏ་པ་ཉྙནྟི ཙུ་ནྡ་སུ་ཏྟཾ. ཀཱ ཨུ་པྤ་ཏྟི? ས་ངྑེ་པ་ཏོ ཏཱ་ཝ ཨ་ཏྟ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡ་པ་ར་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡ་ཨ་ཊྛུ་པྤ་ཏྟི་པུ་ཙྪཱ་ཝ་སི་ཀ་བྷེ་ད་ཏོ ཙ་ཏཱུ་སུ ཨུ་པྤ་ཏྟཱི་སུ ཨི་མ་སྶ སུ་ཏྟ་སྶ པུ་ཙྪཱ་ཝ་སི་ཀཱ ཨུ་པྤ་ཏྟི. ཝི་ཏྠཱ་ར་ཏོ པ་ན ཨེ་ཀཾ ས་མ་ཡཾ བྷ་ག་ཝཱ མ་ལླེ་སུ ཙཱ་རི་ཀཾ ཙ་ར་མཱ་ནོ མ་ཧ་ཏཱ བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷེ་ན ས་དྡྷིཾ ཡེ་ན པཱ་ཝཱ ཏ་ད་ཝ་ས་རི. ཏ་ཏྲ སུ་དཾ བྷ་ག་ཝཱ པཱ་ཝཱ་ཡཾ ཝི་ཧ་ར་ཏི ཙུ་ནྡ་སྶ ཀ་མྨཱ་ར་པུ་ཏྟ་སྶ ཨ་མྦ་ཝ་ནེ. ཨི་ཏོ པ་བྷུ་ཏི ཡཱ་ཝ ‘‘ཨ་ཐ ཁོ བྷ་ག་ཝཱ པུ་བྦ་ཎྷ་ས་མ་ཡཾ ནི་ཝཱ་སེ་ཏྭཱ པ་ཏྟ་ཙཱི་ཝ་ར་མཱ་དཱ་ཡ ས་དྡྷིཾ བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷེ་ན ཡེ་ན ཙུ་ནྡ་སྶ ཀ་མྨཱ་ར་པུ་ཏྟ་སྶ ནི་ཝེ་ས་ནཾ ཏེ་ནུ་པ་ས་ངྐ་མི; ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏྭཱ པ་ཉྙ་ཏྟེ ཨཱ་ས་ནེ ནི་སཱི་དཱི’’ཏི (དཱི. ནི. ༢.༡༨༩), ཏཱ་ཝ སུ་ཏྟེ ཨཱ་ག་ཏ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ ཝི་ཏྠཱ་རེ་ཏ་བྦཾ.
ཨེ་ཝཾ བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷེ་ན ས་དྡྷིཾ ནི་སི་ནྣེ བྷ་ག་ཝ་ཏི ཙུ་ནྡོ ཀ་མྨཱ་ར་པུ་ཏྟོ བུ་དྡྷ་པྤ་མུ་ཁཾ བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷཾ པ་རི་ཝི་ས་ནྟོ བྱ་ཉྫ་ན་སཱུ་པཱ་དི་ག་ཧ་ཎ་ཏྠཾ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ སུ་ཝ་ཎྞ་བྷཱ་ཛ་ནཱ་ནི ཨུ་པ་ནཱ་མེ་སི. ཨ་པ་ཉྙ་ཏྟེ སི་ཀྑཱ་པ་དེ ཀེ་ཙི བྷི་ཀྑཱུ སུ་ཝ་ཎྞ་བྷཱ་ཛ་ནཱ་ནི པ་ཊི་ཙྪིཾ་སུ ཀེ་ཙི ན པ་ཊི་ཙྪིཾ་སུ. བྷ་ག་ཝ་ཏོ པ་ན ཨེ་ཀ་མེ་ཝ བྷཱ་ཛ་ནཾ ཨ་ཏྟ་ནོ སེ་ལ་མ་ཡཾ པ་ཏྟཾ, དུ་ཏི་ཡ་བྷཱ་ཛ་ནཾ བུ་དྡྷཱ ན ག་ཎྷ་ནྟི. ཏ་ཏྠ ཨ་ཉྙ་ཏ་རོ པཱ་པ་བྷི་ཀྑུ ས་ཧ་སྶ་གྒྷ་ན་ཀཾ སུ་ཝ་ཎྞ་བྷཱ་ཛ་ནཾ ཨ་ཏྟ་ནོ བྷོ་ཛ་ན་ཏྠཱ་ཡ ས་མྤ་ཏྟཾ ཐེ་ཡྻ་ཙི་ཏྟེ་ན ཀུ་ཉྩི་ཀ་ཏྠ་ཝི་ཀཱ་ཡ པ་ཀྑི་པི. ཙུ་ནྡོ པ་རི་ཝི་སི་ཏྭཱ ཧ་ཏྠ་པཱ་དཾ དྷོ་ཝི་ཏྭཱ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ན་མ་སྶ་མཱ་ནོ བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷཾ ཨོ་ལོ་ཀེ་ནྟོ ཏཾ བྷི་ཀྑུཾ ཨ་དྡ་ས, དི་སྭཱ ཙ པ་ན ཨ་པ་སྶ་མཱ་ནོ ཝི་ཡ ཧུ་ཏྭཱ ན ནཾ ཀི་ཉྩི ཨ་བྷ་ཎི བྷ་ག་ཝ་ཏི ཐེ་རེ་སུ ཙ གཱ་ར་ཝེ་ན, ཨ་པི་ཙ ‘‘མི་ཙྪཱ་དི་ཊྛི་ཀཱ་ནཾ ཝ་ཙ་ན་པ་ཐོ མཱ ཨ་ཧོ་སཱི’’ཏི. སོ ‘‘ཀིཾ ནུ ཁོ སཾ་ཝ་ར་ཡུ་ཏྟཱ་ཡེ་ཝ ས་མ་ཎཱ, ཨུ་དཱ་ཧུ བྷི་ནྣ་སཾ་ཝ་རཱ ཨཱི་དི་སཱ་པི ས་མ་ཎཱ’’ཏི ཉཱ་ཏུ་ཀཱ་མོ སཱ་ཡ་ནྷ་ས་མ་ཡེ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏྭཱ ཨཱ་ཧ ‘‘པུ་ཙྪཱ་མི མུ་ནི’’ནྟི.
ཏ་ཏྠ པུ་ཙྪཱ་མཱིཏི ཨི་དཾ ‘‘ཏི་སྶོ པུ་ཙྪཱ ཨ་དི་ཊྛ་ཛོ་ཏ་ནཱ པུ་ཙྪཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (ཙཱུ་ལ༹་ནི. པུ་ཎྞ་ཀ་མཱ་ཎ་ཝ་པུ་ཙྪཱ་ནི་དྡེ་ས ༡༢) ན་ཡེ་ན ནི་དྡེ་སེ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡ་མེ་ཝ. མུ་ནིནྟི ཨེ་ཏ་མྤི ‘‘མོ་ནཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི ཉཱ་ཎཾ. ཡཱ པ་ཉྙཱ པ་ཛཱ་ན་ནཱ…པེ… ས་མྨཱ་དི་ཊྛི, ཏེ་ན ཉཱ་ཎེ་ན ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ མུ་ནི, མོ་ན་པྤ་ཏྟོ་ཏི, ཏཱི་ཎི མོ་ནེ་ཡྻཱ་ནི ཀཱ་ཡ་མོ་ནེ་ཡྻ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ (མ་ཧཱ་ནི. ༡༤) ན་ཡེ་ན ཏ་ཏྠེ་ཝ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡ་མེ་ཝ. ཨ་ཡ་མྤ་ནེ་ཏྠ ས་ངྑེ་པོ. པུ་ཙྪཱ་མཱིཏི ཨོ་ཀཱ་སཾ ཀཱ་རེ་ནྟོ མུ་ནིནྟི མུ་ནི་མུ་ནིཾ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ཨཱ་ལ་པ་ཏི. པ་ཧཱུ་ཏ་པ་ཉྙནྟི་ཨཱ་དཱི་ནི ཐུ་ཏི་ཝ་ཙ་ནཱ་ནི, ཏེ་ཧི ཏཾ མུ་ནིཾ ཐུ་ནཱ་ཏི. ཏ་ཏྠ པ་ཧཱུ་ཏ་པ་ཉྙནྟི ཝི་པུ་ལ་པ་ཉྙཾ. ཉེ་ཡྻ་པ་རི་ཡ་ནྟི་ཀ་ཏྟཱ ཙ་སྶ ཝི་པུ་ལ་ཏཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ཨི་ཏི ཙུ་ནྡོ ཀ་མྨཱ་ར་པུ་ཏྟོཏི ཨི་དཾ དྭ་ཡཾ དྷ་ནི་ཡ་སུ་ཏྟེ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡ་མེ་ཝ. ཨི་ཏོ པ་རཾ པ་ན ཨེ་ཏྟ་ཀ་མྤི ཨ་ཝ་ཏྭཱ ས་བྦཾ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡཾ ཚ་ཌྜེ་ཏྭཱ ཨ་ཝུ་ཏྟ་ན་ཡ་མེ་ཝ ཝ་ཎྞ་ཡི་སྶཱ་མ.
བུ་དྡྷནྟི ཏཱི་སུ བུ་དྡྷེ་སུ ཏ་ཏི་ཡ་བུ་དྡྷཾ. དྷ་མྨ་སྶཱ་མིནྟི མ་གྒ་དྷ་མྨ་སྶ ཛ་ན་ཀ་ཏྟཱ པུ་ཏྟ་སྶེ་ཝ པི་ཏ་རཾ ཨ་ཏྟ་ནཱ ཨུ་པྤཱ་དི་ཏ་སི་པྤཱ་ཡ་ཏ་ནཱ་དཱི་ནཾ ཝི་ཡ ཙ ཨཱ་ཙ་རི་ཡཾ དྷ་མྨ་སྶ སཱ་མིཾ, དྷ་མྨི་སྶ་རཾ དྷ་མྨ་རཱ་ཛཾ དྷ་མྨ་ཝ་ས་ཝ་ཏྟི་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཝུ་ཏྟ་མྤི ཙེ་ཏཾ –
‘‘སོ ཧི, བྲཱ་ཧྨ་ཎ, བྷ་ག་ཝཱ ཨ་ནུ་པྤ་ནྣ་སྶ མ་གྒ་སྶ ཨུ་པྤཱ་དེ་ཏཱ, ཨ་ས་ཉྫཱ་ཏ་སྶ མ་གྒ་སྶ ས་ཉྫ་ནེ་ཏཱ, ཨ་ན་ཀྑཱ་ཏ་སྶ མ་གྒ་སྶ ཨ་ཀྑཱ་ཏཱ, མ་གྒ་ཉྙཱུ, མ་གྒ་ཝི་དཱུ, མ་གྒ་ཀོ་ཝི་དོ. མ་གྒཱ་ནུ་གཱ ཙ པ་ན ཨེ་ཏ་ར་ཧི སཱ་ཝ་ཀཱ ཝི་ཧ་ར་ནྟི པ་ཙྪཱ ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏཱ’’ཏི (མ. ནི. ༣.༧༩).
ཝཱི་ཏ་ཏ་ཎྷནྟི ཝི་ག་ཏ་ཀཱ་མ་བྷ་ཝ་ཝི་བྷ་ཝ་ཏ་ཎྷཾ. དྭི་པ་དུ་ཏྟ་མནྟི དྭི་པ་དཱ་ནཾ ཨུ་ཏྟ་མཾ. ཏ་ཏྠ ཀི་ཉྩཱ་པི བྷ་ག་ཝཱ ན ཀེ་ཝ་ལཾ དྭི་པ་དུ་ཏྟ་མོ ཨེ་ཝ, ཨ་ཐ ཁོ ཡཱ་ཝ་ཏཱ ས་ཏྟཱ ཨ་པ་དཱ ཝཱ དྭི་པ་དཱ ཝཱ…པེ… ནེ་ཝ་ས་ཉྙཱི་ནཱ་ས་ཉྙི་ནོ ཝཱ, ཏེ་སཾ ས་བྦེ་སཾ ཨུ་ཏྟ་མོ. ཨ་ཐ ཁོ ཨུ་ཀྐ་ཊྛ་པ་རི་ཙྪེ་ད་ཝ་སེ་ན དྭི་པ་དུ་ཏྟ་མོ་ཏྭེ་ཝ ཝུ་ཙྩ་ཏི. དྭི་པ་དཱ ཧི ས་བྦ་ས་ཏྟཱ་ནཾ ཨུ་ཀྐ་ཊྛཱ ཙ་ཀྐ་ཝ་ཏྟི་མ་ཧཱ་སཱ་ཝ་ཀ་པ་ཙྩེ་ཀ་བུ་དྡྷཱ་ནཾ ཏ་ཏྠ ཨུ་པྤ་ཏྟི་ཏོ, ཏེ་ས་ཉྩ ཨུ་ཏྟ་མོ་ཏི ཝུ་ཏྟེ ས་བྦ་ས་ཏྟུ་ཏྟ་མོ་ཏི ཝུ་ཏྟོ་ཡེ་ཝ ཧོ་ཏི. སཱ་ར་ཐཱི་ནཾ པ་ཝ་རནྟི སཱ་རེ་ཏཱི་ཏི སཱ་ར་ཐི, ཧ་ཏྠི་ད་མ་ཀཱ་དཱི་ན་མེ་ཏཾ ཨ་དྷི་ཝ་ཙ་ནཾ. ཏེ་ས་ཉྩ བྷ་ག་ཝཱ པ་ཝ་རོ ཨ་ནུ་ཏྟ་རེ་ན ད་མ་ནེ་ན པུ་རི་ས་ད་མྨེ ད་མེ་ཏུཾ ས་མ་ཏྠ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཡ་ཐཱ་ཧ –
‘‘ཧ་ཏྠི་ད་མ་ཀེ་ན, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཧ་ཏྠི་ད་མྨོ སཱ་རི་ཏོ ཨེ་ཀཾ ཨེ་ཝ དི་སཾ དྷཱ་ཝ་ཏི པུ་ར་ཏྠི་མཾ ཝཱ པ་ཙྪི་མཾ ཝཱ ཨུ་ཏྟ་རཾ ཝཱ ད་ཀྑི་ཎཾ ཝཱ. ཨ་སྶ་ད་མ་ཀེ་ན, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨ་སྶ་ད་མྨོ…པེ… གོ་ད་མ་ཀེ་ན, བྷི་ཀྑ་ཝེ, གོ་ད་མྨོ…པེ… ད་ཀྑི་ཎཾ ཝཱ. ཏ་ཐཱ་ག་ཏེ་ན ཧི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨ་ར་ཧ་ཏཱ ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷེ་ན པུ་རི་ས་ད་མྨོ སཱ་རི་ཏོ ཨ་ཊྛ དི་སཱ ཝི་དྷཱ་ཝ་ཏི, རཱུ་པཱི རཱུ་པཱ་ནི པ་སྶ་ཏི, ཨ་ཡ་མེ་ཀཱ དི་སཱ…པེ… ས་ཉྙཱ་ཝེ་ད་ཡི་ཏ་ནི་རོ་དྷཾ ཨུ་པ་ས་མྤ་ཛྫ ཝི་ཧ་ར་ཏི, ཨ་ཡཾ ཨ་ཊྛ་མཱི དི་སཱ’’ཏི (མ. ནི. ༣.༣༡༢).
ཀ་ཏཱིཏི ཨ་ཏྠ་པྤ་བྷེ་ད་པུ་ཙྪཱ. ལོ་ཀེཏི ས་ཏྟ་ལོ་ཀེ. ས་མ་ཎཱཏི པུ་ཙྪི་ཏ་བྦ་ཨ་ཏྠ་ནི་ད་སྶ་ནཾ. ཨི་ངྒྷཱཏི ཡཱ་ཙ་ན་ཏྠེ ནི་པཱ་ཏོ. ཏ་དི་ངྒྷཱཏི ཏེ ཨི་ངྒྷ. བྲཱུ་ཧཱིཏི ཨཱ་ཙི་ཀྑ ཀ་ཐ་ཡ་སྶཱུ་ཏི.
༨༤. ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟེ བྷ་ག་ཝཱ ཙུ་ནྡཾ ཀ་མྨཱ་ར་པུ་ཏྟཾ ‘‘ཀིཾ, བྷ་ནྟེ, ཀུ་ས་ལཾ, ཀིཾ ཨ་ཀུ་ས་ལ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ (མ. ནི. ༣.༢༩༦) ན་ཡེ་ན གི་ཧི་པ་ཉྷཾ ཨ་པུ་ཙྪི་ཏྭཱ ས་མ་ཎ་པ་ཉྷཾ པུ་ཙྪ་ནྟཾ དི་སྭཱ ཨཱ་ཝ་ཛྫེ་ནྟོ ‘‘ཏཾ པཱ་པ་བྷི་ཀྑུཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཨ་ཡཾ པུ་ཙྪ་ཏཱི’’ཏི ཉ་ཏྭཱ ཏ་སྶ ཨ་ཉྙ་ཏྲ ཝོ་ཧཱ་ར་མ་ཏྟཱ ཨ་སྶ་མ་ཎ་བྷཱ་ཝཾ དཱི་པེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘ཙ་ཏུ་རོ ས་མ་ཎཱ’’ཏི. ཏ་ཏྠ ཙ་ཏུ་རོཏི ས་ངྑྱཱ་པ་རི་ཙྪེ་དོ. ས་མ་ཎཱཏི ཀ་དཱ་ཙི བྷ་ག་ཝཱ ཏི་ཏྠི་ཡེ ས་མ་ཎ་ཝཱ་དེ་ན ཝ་ད་ཏི; ཡ་ཐཱ་ཧ – ‘‘ཡཱ་ནི ཏཱ་ནི པུ་ཐུ་ས་མ་ཎ་བྲཱ་ཧྨ་ཎཱ་ནཾ ཝ་ཏ་ཀོ་ཏཱུ་ཧ་ལ་མ་ངྒ་ལཱ་ནཱི’’ཏི (མ. ནི. ༡.༤༠༧). ཀ་དཱ་ཙི པུ་ཐུ་ཛྫ་ནེ; ཡ་ཐཱ་ཧ – ‘‘ས་མ་ཎཱ ས་མ་ཎཱ་ཏི ཁོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཛ་ནོ ས་ཉྫཱ་ནཱ་ཏཱི’’ཏི (མ. ནི. ༡.༤༣༥). ཀ་དཱ་ཙི སེ་ཀྑེ; ཡ་ཐཱ་ཧ – ‘‘ཨི་དྷེ་ཝ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ས་མ་ཎོ, ཨི་དྷ དུ་ཏི་ཡོ ས་མ་ཎོ’’ཏི (མ. ནི. ༡.༡༣༩; དཱི. ནི. ༢.༢༡༤; ཨ. ནི. ༤.༢༤༡). ཀ་དཱ་ཙི ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝེ; ཡ་ཐཱ་ཧ – ‘‘ཨཱ་ས་ཝཱ་ནཾ ཁ་ཡཱ ས་མ་ཎོ ཧོ་ཏཱི’’ཏི (མ. ནི. ༡.༤༣༨). ཀ་དཱ་ཙི ཨ་ཏྟཱ་ནཾ་ཡེ་ཝ; ཡ་ཐཱ་ཧ – ‘‘ས་མ་ཎོ་ཏི ཁོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཏ་ཐཱ་ག་ཏ་སྶེ་ཏཾ ཨ་དྷི་ཝ་ཙ་ན’’ནྟི (ཨ. ནི. ༨.༨༥). ཨི་དྷ པ་ན ཏཱི་ཧི པ་དེ་ཧི ས་བྦེ་པི ཨ་རི་ཡེ སཱི་ལ་ཝ་ནྟཾ པུ་ཐུ་ཛྫ་ན་ཉྩ, ཙ་ཏུ་ཏྠེ་ན ཨི་ཏ་རཾ ཨ་སྶ་མ་ཎ་མྤི བྷ་ཎྜུཾ ཀཱ་སཱ་ཝ་ཀ་ཎྛཾ ཀེ་ཝ་ལཾ ཝོ་ཧཱ་ར་མ་ཏྟ་ཀེ་ན ས་མ་ཎོ་ཏི ས་ངྒ་ཎྷི་ཏྭཱ ‘‘ཙ་ཏུ་རོ ས་མ་ཎཱ’’ཏི ཨཱ་ཧ. ན པ་ཉྩ་མ་ཏྠཱིཏི ཨི་མ་སྨིཾ དྷ་མྨ་ཝི་ན་ཡེ ཝོ་ཧཱ་ར་མ་ཏྟ་ཀེ་ན པ་ཊི་ཉྙཱ་མ་ཏྟ་ཀེ་ནཱ་པི པ་ཉྩ་མོ ས་མ་ཎོ ནཱ་མ ན་ཏྠི.
ཏེ ཏེ ཨཱ་ཝི་ཀ་རོ་མཱིཏི ཏེ ཙ་ཏུ་རོ ས་མ་ཎེ ཏ་ཝ པཱ་ཀ་ཊེ ཀ་རོ་མི. ས་ཀྑི་པུ་ཊྛོཏི ས་མྨུ་ཁཱ པུ་ཙྪི་ཏོ. མ་གྒ་ཛི་ནོཏི མ་གྒེ་ན ས་བྦ་ཀི་ལེ་སེ ཝི་ཛི་ཏཱ་ཝཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. མ་གྒ་དེ་ས་ཀོཏི པ་རེ་སཾ མ་གྒཾ དེ་སེ་ཏཱ. མ་གྒེ ཛཱི་ཝ་ཏཱིཏི ས་ཏྟ་སུ སེ་ཀྑེ་སུ ཡོ ཀོ་ཙི སེ་ཀྑོ ཨ་པ་རི་ཡོ་སི་ཏ་མ་གྒ་ཝཱ་ས་ཏྟཱ ལོ་ཀུ་ཏྟ་རེ, སཱི་ལ་ཝ་ནྟ་པུ་ཐུ་ཛྫ་ནོ ཙ ལོ་ཀི་ཡེ མ་གྒེ ཛཱི་ཝ་ཏི ནཱ་མ, སཱི་ལ་ཝ་ནྟ་པུ་ཐུ་ཛྫ་ནོ ཝཱ ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་མ་གྒ་ནི་མི་ཏྟཾ ཛཱི་ཝ་ན་ཏོ་པི མ་གྒེ ཛཱི་ཝ་ཏཱི་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཡོ ཙ མ་གྒ་དཱུ་སཱིཏི ཡོ ཙ དུ་སྶཱི་ལོ མི་ཙྪཱ་དི་ཊྛི མ་གྒ་པ་ཊི་ལོ་མཱ་ཡ པ་ཊི་པ་ཏྟི་ཡཱ མ་གྒ་དཱུ་ས་ཀོ་ཏི ཨ་ཏྠོ.
༨༥. ‘‘ཨི་མེ ཏེ ཙ་ཏུ་རོ ས་མ་ཎཱ’’ཏི ཨེ་ཝཾ བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ས་ངྑེ་པེ་ན ཨུ་དྡི་ཊྛེ ཙ་ཏུ་རོ ས་མ་ཎེ ‘‘ཨ་ཡཾ ནཱ་མེ་ཏྠ མ་གྒ་ཛི་ནོ, ཨ་ཡཾ མ་གྒ་དེ་ས་ཀོ, ཨ་ཡཾ མ་གྒེ ཛཱི་ཝ་ཏི, ཨ་ཡཾ མ་གྒ་དཱུ་སཱི’’ཏི ཨེ་ཝཾ པ་ཊི་ཝི་ཛ྄ཛྷི་ཏུཾ ཨ་ས་ཀྐོ་ནྟོ པུ་ན པུ་ཙྪི་ཏུཾ ཙུ་ནྡོ ཨཱ་ཧ ‘‘ཀཾ མ་གྒ་ཛི་ན’’ནྟི. ཏ་ཏྠ མ་གྒེ ཛཱི་ཝ་ཏི མེཏི ཡོ སོ མ་གྒེ ཛཱི་ཝ་ཏི, ཏཾ མེ བྲཱུ་ཧི པུ་ཊྛོ་ཏི. སེ་སཾ པཱ་ཀ་ཊ་མེ་ཝ.
༨༦. ཨི་དཱ་ནི་སྶ བྷ་ག་ཝཱ ཙ་ཏུ་རོ་པི ས་མ་ཎེ ཙ་ཏཱུ་ཧི གཱ་ཐཱ་ཧི ནི་དྡི་ས་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘ཡོ ཏི་ཎྞ་ཀ་ཐཾ་ཀ་ཐོ ཝི་ས་ལློ’’ཏི. ཏ་ཏྠ ཏི་ཎྞ་ཀ་ཐཾ་ཀ་ཐོ ཝི་ས་ལློཏི ཨེ་ཏཾ ཨུ་ར་ག་སུ་ཏྟེ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡ་མེ་ཝ. ཨ་ཡཾ པ་ན ཝི་སེ་སོ. ཡ་སྨཱ ཨི་མཱ་ཡ གཱ་ཐཱ་ཡ མ་གྒ་ཛི་ནོ་ཏི བུ་དྡྷ་ས་མ་ཎོ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏོ, ཏ་སྨཱ ས་བྦ་ཉྙུ་ཏ་ཉྙཱ་ཎེ་ན ཀ་ཐཾ་ཀ་ཐཱ་པ་ཏི་རཱུ་པ་ཀ་སྶ ས་བྦ་དྷ་མྨེ་སུ ཨ་ཉྙཱ་ཎ་སྶ ཏི་ཎྞ་ཏྟཱ་པི ‘‘ཏི་ཎྞ་ཀ་ཐཾ་ཀ་ཐོ’’ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. པུ་བྦེ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན ཧི ཏི་ཎྞ་ཀ་ཐཾ་ཀ་ཐཱ་པི སོ་ཏཱ་པ་ནྣཱ་ད་ཡོ པ་ཙྩེ་ཀ་བུ་དྡྷ་པ་རི་ཡོ་སཱ་ནཱ ས་ཀ་དཱ་གཱ་མི་ཝི་ས་ཡཱ་དཱི་སུ བུ་དྡྷ་ཝི་ས་ཡ་པ་རི་ཡོ་སཱ་ནེ་སུ པ་ཊི་ཧ་ཏ་ཉཱ་ཎ་པྤ་བྷཱ་ཝ་ཏྟཱ པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན ཨ་ཏི་ཎྞ་ཀ་ཐཾ་ཀ་ཐཱ་ཝ ཧོ་ནྟི. བྷ་ག་ཝཱ པ་ན ས་བྦ་པྤ་ཀཱ་རེ་ན ཏི་ཎྞ་ཀ་ཐཾ་ཀ་ཐོ་ཏི. ནི་བྦཱ་ནཱ་བྷི་ར་ཏོཏི ནི་བྦཱ་ནེ ཨ་བྷི་ར་ཏོ, ཕ་ལ་ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཝ་སེ་ན ས་དཱ ནི་བྦཱ་ན་ནི་ནྣ་ཙི་ཏྟོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏཱ་དི་སོ ཙ བྷ་ག་ཝཱ. ཡ་ཐཱ་ཧ –
‘‘སོ ཁོ ཨ་ཧཾ, ཨ་གྒི་ཝེ་སྶ་ན, ཏ་སྶཱ ཨེ་ཝ ཀ་ཐཱ་ཡ པ་རི་ཡོ་སཱ་ནེ, ཏ་སྨིཾ་ཡེ་ཝ པུ་རི་མ་སྨིཾ ས་མཱ་དྷི་ནི་མི་ཏྟེ ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟ་མེ་ཝ ཙི་ཏྟཾ ས་ཎྛ་པེ་མི, ས་ནྣི་སཱ་དེ་མི, ཨེ་ཀོ་དིཾ ཀ་རོ་མི, ས་མཱ་ད་ཧཱ་མཱི’’ཏི (མ. ནི. ༡.༣༨༧).
ཨ་ནཱ་ནུ་གི་དྡྷོཏི ཀ་ཉྩི དྷ་མྨཾ ཏ་ཎྷཱ་གེ་དྷེ་ན ཨ་ན་ནུ་གི་ཛ྄ཛྷ་ནྟོ. ལོ་ཀ་སྶ ས་དེ་ཝ་ཀ་སྶ ནེ་ཏཱཏི ཨཱ་ས་ཡཱ་ནུ་ས་ཡཱ་ནུ་ལོ་མེ་ན དྷ་མྨཾ དེ་སེ་ཏྭཱ པཱ་རཱ་ཡ་ན་མ་ཧཱ་ས་མ་ཡཱ་དཱི་སུ ཨ་ནེ་ཀེ་སུ སུ་ཏྟ་ནྟེ་སུ ཨ་པ་རི་མཱ་ཎཱ་ནཾ དེ་ཝ་མ་ནུ་སྶཱ་ནཾ ས་ཙྩ་པ་ཊི་ཝེ་དྷ་ས་མྤཱ་ད་ནེ་ན ས་དེ་ཝ་ཀ་སྶ ལོ་ཀ་སྶ ནེ་ཏཱ, ག་མ་ཡི་ཏཱ, ཏཱ་རེ་ཏཱ, པཱ་རཾ ས་མྤཱ་པེ་ཏཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏཱ་དིནྟི ཏཱ་དི་སཾ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་པྤ་ཀཱ་ར་ལོ་ཀ་དྷ་མྨེ་ཧི ནི་བྦི་ཀཱ་ར་ནྟི ཨ་ཏྠོ. སེ་ས་མེ་ཏྠ པཱ་ཀ་ཊ་མེ་ཝ.
༨༧. ཨེ་ཝཾ བྷ་ག་ཝཱ ཨི་མཱ་ཡ གཱ་ཐཱ་ཡ ‘‘མ་གྒ་ཛི་ན’’ནྟི བུ་དྡྷ་ས་མ་ཎཾ ནི་དྡི་སི་ཏྭཱ ཨི་དཱ་ནི ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝ་ས་མ་ཎཾ ནི་དྡི་ས་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘པ་ར་མཾ པ་ར་མ་ནྟཱི’’ཏི. ཏ་ཏྠ པ་ར་མཾ ནཱ་མ ནི་བྦཱ་ནཾ, ས་བྦ་དྷ་མྨཱ་ནཾ ཨ་གྒཾ ཨུ་ཏྟ་མ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. པ་ར་མ་ནྟི ཡོ་དྷ ཉ་ཏྭཱཏི ཏཾ པ་ར་མཾ པ་ར་མ་མི་ཙྩེ་ཝ ཡོ ཨི་དྷ སཱ་ས་ནེ ཉ་ཏྭཱ པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎ་ཉཱ་ཎེ་ན. ཨ་ཀྑཱ་ཏི ཝི་བྷ་ཛ་ཏེ ཨི་དྷེ་ཝ དྷ་མྨནྟི ནི་བྦཱ་ན་དྷ་མྨཾ ཨ་ཀྑཱ་ཏི, ཨ་ཏྟ་ནཱ པ་ཊི་ཝི་དྡྷ་ཏྟཱ པ་རེ་སཾ པཱ་ཀ་ཊཾ ཀ་རོ་ཏི ‘‘ཨི་དཾ ནི་བྦཱ་ན’’ནྟི, མ་གྒ་དྷ་མྨཾ ཝི་བྷ་ཛ་ཏི ‘‘ཨི་མེ ཙ་ཏྟཱ་རོ ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ནཱ…པེ… ཨ་རི་ཡོ ཨ་ཊྛ་ངྒི་ཀོ མ་གྒོ’’ཏི. ཨུ་བྷ་ཡ་མྤི ཝཱ ཨུ་གྒྷ་ཊི་ཏ་ཉྙཱུ་ནཾ ས་ངྑེ་པ་དེ་ས་ནཱ་ཡ ཨཱ་ཙི་ཀྑ་ཏི, ཝི་པ་ཉྩི་ཏ་ཉྙཱུ་ནཾ ཝི་ཏྠཱ་ར་དེ་ས་ནཱ་ཡ ཝི་བྷ་ཛ་ཏི. ཨེ་ཝཾ ཨཱ་ཙི་ཀྑ་ནྟོ ཝི་བྷ་ཛ་ནྟོ ཙ ‘‘ཨི་དྷེ་ཝ སཱ་ས་ནེ ཨ་ཡཾ དྷ་མྨོ, ན ཨི་ཏོ བ་ཧི་དྡྷཱ’’ཏི སཱི་ཧ་ནཱ་དཾ ན་ད་ནྟོ ཨ་ཀྑཱ་ཏི ཙ ཝི་བྷ་ཛ་ཏི ཙ. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨ་ཀྑཱ་ཏི ཝི་བྷ་ཛ་ཏེ ཨི་དྷེ་ཝ དྷ་མྨ’’ནྟི. ཏཾ ཀ་ངྑ་ཚི་དཾ མུ་ནིཾ ཨ་ནེ་ཛནྟི ཏཾ ཨེ་ཝ་རཱུ་པཾ ཙ་ཏུ་ས་ཙྩ་པ་ཊི་ཝེ་དྷེ་ན ཨ་ཏྟ་ནོ, དེ་ས་ནཱ་ཡ ཙ པ་རེ་སཾ ཀ་ངྑ་ཙྪེ་ད་ནེ་ན ཀ་ངྑ་ཙྪི་དཾ, མོ་ནེ་ཡྻ་ས་མ་ནྣཱ་ག་མེ་ན མུ་ནིཾ, ཨེ་ཛཱ་ས་ངྑཱ་ཏཱ་ཡ ཏ་ཎྷཱ་ཡ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨ་ནེ་ཛཾ དུ་ཏི་ཡཾ བྷི་ཀྑུ་ན་མཱ་ཧུ མ་གྒ་དེ་སིནྟི.
༨༨. ཨེ་ཝཾ ཨི་མཱ་ཡ གཱ་ཐཱ་ཡ ས་ཡཾ ཨ་ནུ་ཏྟ་རཾ མ་གྒཾ ཨུ་པྤཱ་དེ་ཏྭཱ དེ་ས་ནཱ་ཡ ཨ་ནུ་ཏྟ་རོ མ་གྒ་དེ་སཱི ས་མཱ་ནོ་པི དཱུ་ཏ་མི་ཝ ལེ་ཁ་ཝཱ་ཙ་ཀ་མི་ཝ ཙ ར་ཉྙོ ཨ་ཏྟ་ནོ སཱ་ས་ན་ཧ་རཾ སཱ་ས་ན་ཛོ་ཏ་ཀ་ཉྩ ‘‘མ་གྒ་དེ་སི’’ནྟི ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝ་ས་མ་ཎཾ ནི་དྡི་སི་ཏྭཱ ཨི་དཱ་ནི སེ་ཀྑ་ས་མ་ཎ་ཉྩ སཱི་ལ་ཝ་ནྟ་པུ་ཐུ་ཛྫ་ན་ས་མ་ཎ་ཉྩ ནི་དྡི་ས་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘ཡོ དྷ་མྨ་པ་དེ’’ཏི. ཏ་ཏྠ པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ པཱ་ཀ་ཊཱ་ཡེ་ཝ. ཨ་ཡཾ པ་ནེ་ཏྠ ཨ་ཏྠ་ཝ་ཎྞ་ནཱ – ཡོ ནི་བྦཱ་ན་དྷ་མྨ་སྶ པ་ད་ཏྟཱ དྷ་མྨ་པ་དེ, ཨུ་བྷོ ཨ་ནྟེ ཨ་ནུ་པ་ག་མྨ དེ་སི་ཏ་ཏྟཱ ཨཱ་ས་ཡཱ་ནུ་རཱུ་པ་ཏོ ཝཱ ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ནཱ་དི་ནཱ་ན་པྤ་ཀཱ་རེ་ཧི དེ་སི་ཏ་ཏྟཱ སུ་དེ་སི་ཏེ, མ་གྒ་ས་མ་ངྒཱི་པི ཨ་ན་ཝ་སི་ཏ་མ་གྒ་ཀི་ཙྩ་ཏྟཱ མ་གྒེ ཛཱི་ཝ་ཏི, སཱི་ལ་སཾ་ཡ་མེ་ན ས་ཉྙ་ཏོ, ཀཱ་ཡཱ་དཱི་སུ སཱུ་པ་ཊྛི་ཏཱ་ཡ ཙི་ར་ཀ་ཏཱ་དི་ས་ར་ཎཱ་ཡ ཝཱ ས་ཏི་ཡཱ ས་ཏི་མཱ, ཨ་ཎུ་མ་ཏྟ་སྶཱ་པི ཝ་ཛྫ་སྶ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨ་ན་ཝ་ཛྫ་ཏྟཱ, ཀོ་ཊྛཱ་ས་བྷཱ་ཝེ་ན ཙ པ་ད་ཏྟཱ ས་ཏྟ་ཏིཾ་ས་བོ་དྷི་པ་ཀྑི་ཡ་དྷ་མྨ་ས་ངྑཱ་ཏཱ་ནི ཨ་ན་ཝ་ཛྫ་པ་དཱ་ནི བྷ་ངྒ་ཉཱ་ཎ་ཏོ པ་བྷུ་ཏི བྷཱ་ཝ་ནཱ་སེ་ཝ་ནཱ་ཡ སེ་ཝ་མཱ་ནོ, ཏཾ བྷི་ཀྑུ་ནཾ ཏ་ཏི་ཡཾ མ་གྒ་ཛཱི་ཝིནྟི ཨཱ་ཧཱུཏི.
༨༩. ཨེ་ཝཾ བྷ་ག་ཝཱ ཨི་མཱ་ཡ གཱ་ཐཱ་ཡ ‘‘མ་གྒ་ཛཱི་ཝི’’ནྟི སེ་ཀྑ་ས་མ་ཎཾ སཱི་ལ་ཝ་ནྟ་པུ་ཐུ་ཛྫ་ན་ས་མ་ཎ་ཉྩ ནི་དྡི་སི་ཏྭཱ ཨི་དཱ་ནི ཏཾ བྷ་ཎྜུཾ ཀཱ་སཱ་ཝ་ཀ་ཎྛཾ ཀེ་ཝ་ལཾ ཝོ་ཧཱ་ར་མ་ཏྟ་ས་མ་ཎཾ ནི་དྡི་ས་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘ཚ་ད་ནཾ ཀ་ཏྭཱ་ནཱ’’ཏི. ཏ་ཏྠ ཚ་ད་ནཾ ཀ་ཏྭཱ་ནཱཏི པ་ཏི་རཱུ་པཾ ཀ་རི་ཏྭཱ, ཝེ་སཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ, ལི་ངྒཾ དྷཱ་རེ་ཏྭཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. སུ་བྦ་ཏཱ་ནནྟི བུ་དྡྷ་པ་ཙྩེ་ཀ་བུ་དྡྷ་སཱ་ཝ་ཀཱ་ནཾ. ཏེ་ས་ཉྷི སུ་ནྡ་རཱ་ནི ཝ་ཏཱ་ནི, ཏ་སྨཱ ཏེ སུ་བྦ་ཏཱ་ཏི ཝུ་ཙྩ་ནྟི. པ་ཀྑ་ནྡཱིཏི པ་ཀྑ་ནྡ་ཀོ, ཨ་ནྟོ པ་ཝི་ས་ཀོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. དུ་སྶཱི་ལོ ཧི གཱུ་ཐ་པ་ཊི་ཙྪཱ་ད་ན་ཏྠཾ ཏི་ཎ་པ་ཎྞཱ་དི་ཙྪ་ད་ནཾ ཝི་ཡ ཨ་ཏྟ་ནོ དུ་སྶཱི་ལ་བྷཱ་ཝཾ པ་ཊི་ཙྪཱ་ད་ན་ཏྠཾ སུ་བྦ་ཏཱ་ནཾ ཚ་ད་ནཾ ཀ་ཏྭཱ ‘‘ཨ་ཧ་མྤི བྷི་ཀྑཱུ’’ཏི བྷི་ཀྑུ་མ་ཛ྄ཛྷེ པ་ཀྑ་ནྡ་ཏི, ‘‘ཨེ་ཏྟ་ཀ་ཝ་སྶེ་ན བྷི་ཀྑུ་ནཱ ག་ཧེ་ཏ་བྦཾ ཨེ་ཏ’’ནྟི ལཱ་བྷེ དཱི་ཡ་མཱ་ནེ ‘‘ཨ་ཧཾ ཨེ་ཏྟ་ཀ་ཝ་སྶོ’’ཏི ག་ཎྷི་ཏུཾ པ་ཀྑ་ནྡ་ཏི, ཏེ་ན ཝུ་ཙྩ་ཏི ‘‘ཚ་ད་ནཾ ཀ་ཏྭཱ་ན སུ་བྦ་ཏཱ་ནཾ པ་ཀྑ་ནྡཱི’’ཏི. ཙ་ཏུ་ནྣ་མྤི ཁ་ཏྟི་ཡཱ་དི་ཀུ་ལཱ་ནཾ ཨུ་པྤ་ནྣཾ པ་སཱ་དཾ ཨ་ན་ནུ་རཱུ་པ་པ་ཊི་པ་ཏྟི་ཡཱ དཱུ་སེ་ཏཱི་ཏི ཀུ་ལ་དཱུ་ས་ཀོ. པ་ག་བྦྷོཏི ཨ་ཊྛ་ཊྛཱ་ནེ་ན ཀཱ་ཡ་པཱ་ག་བྦྷི་ཡེ་ན, ཙ་ཏུ་ཊྛཱ་ནེ་ན ཝ་ཙཱི་པཱ་ག་བྦྷི་ཡེ་ན, ཨ་ནེ་ཀ་ཊྛཱ་ནེ་ན མ་ནོ་པཱ་ག་བྦྷི་ཡེ་ན ཙ ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ཡ་མེ་ཏྠ ས་ངྑེ་པོ, ཝི་ཏྠཱ་རཾ པ་ན མེ་ཏྟ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡཾ ཝ་ཀྑཱ་མ.
ཀ་ཏ་པ་ཊི་ཙྪཱ་ད་ན་ལ་ཀྑ་ཎཱ་ཡ མཱ་ཡཱ་ཡ ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏ་ཏྟཱ མཱ་ཡཱ་ཝཱི. སཱི་ལ་སཾ་ཡ་མཱ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨ་ས་ཉྙ་ཏོ. པ་ལཱ་པ་ས་དི་ས་ཏྟཱ པ་ལཱ་པོ. ཡ་ཐཱ ཧི པ་ལཱ་པོ ཨ་ནྟོ ཏ་ཎྜུ་ལ་ར་ཧི་ཏོ་པི བ་ཧི ཐུ་སེ་ན ཝཱི་ཧི ཝི་ཡ དི་སྶ་ཏི, ཨེ་ཝ་མི་དྷེ་ཀ་ཙྩོ ཨ་ནྟོ སཱི་ལཱ་དི་གུ་ཎ་སཱ་ར་ཝི་ར་ཧི་ཏོ་པི བ་ཧི སུ་བྦ་ཏ་ཙྪ་ད་ནེ་ན ས་མ་ཎ་ཝེ་སེ་ན ས་མ་ཎོ ཝི་ཡ དི་སྶ་ཏི. སོ ཨེ་ཝཾ པ་ལཱ་པ་ས་དི་ས་ཏྟཱ ‘‘པ་ལཱ་པོ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཨཱ་ནཱ་པཱ་ན་སྶ་ཏི་སུ་ཏྟེ པ་ན ‘‘ཨ་པ་ལཱ་པཱ་ཡཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, པ་རི་སཱ, ནི་པྤ་ལཱ་པཱ་ཡཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, པ་རི་སཱ, སུ་དྡྷཱ སཱ་རེ པ་ཏི་ཊྛི་ཏཱ’’ཏི (མ. ནི. ༣.༡༤༦) ཨེ་ཝཾ པུ་ཐུ་ཛྫ་ན་ཀ་ལྱཱ་ཎོ་པི ‘‘པ་ལཱ་པོ’’ཏི ཝུ་ཏྟོ. ཨི་དྷ པ་ན ཀ་པི་ལ་སུ་ཏྟེ ཙ ‘‘ཏ་ཏོ པ་ལཱ་པེ ཝཱ་ཧེ་ཐ, ཨ་སྶ་མ་ཎེ ས་མ་ཎ་མཱ་ནི་ནེ’’ཏི (སུ. ནི. ༢༨༤) ཨེ་ཝཾ པ་རཱ་ཛི་ཏ་ཀོ ‘‘པ་ལཱ་པོ’’ཏི ཝུ་ཏྟོ. པ་ཏི་རཱུ་པེ་ན ཙ་རཾ ས་མ་གྒ་དཱུ་སཱིཏི ཏཾ སུ་བྦ་ཏཱ་ནཾ ཚ་ད་ནཾ ཀ་ཏྭཱ ཡ་ཐཱ ཙ་ར་ནྟཾ ‘‘ཨཱ་ར་ཉྙི་ཀོ ཨ་ཡཾ རུ་ཀྑ་མཱུ་ལི་ཀོ, པཾ་སུ་ཀཱུ་ལི་ཀོ, པི་ཎྜ་པཱ་ཏི་ཀོ, ཨ་པྤི་ཙྪོ, ས་ནྟུ་ཊྛོ’’ཏི ཛ་ནོ ཛཱ་ནཱ་ཏི, ཨེ་ཝཾ པ་ཏི་རཱུ་པེ་ན ཡུ་ཏྟ་རཱུ་པེ་ན བཱ་ཧི་ར་མ་ཊྛེ་ན ཨཱ་ཙཱ་རེ་ན ཙ་ར་ནྟོ པུ་གྒ་ལོ ཨ་ཏྟ་ནོ ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་མ་གྒ་སྶ, པ་རེ་སཾ སུ་ག་ཏི་མ་གྒ་སྶ ཙ དཱུ་ས་ན་ཏོ ‘‘མ་གྒ་དཱུ་སཱི’’ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦོ.
༩༠. ཨེ་ཝཾ ཨི་མཱ་ཡ གཱ་ཐཱ་ཡ ‘‘མ་གྒ་དཱུ་སཱི’’ཏི དུ་སྶཱི་ལཾ ཝོ་ཧཱ་ར་མ་ཏྟ་ཀ་ས་མ་ཎཾ ནི་དྡི་སི་ཏྭཱ ཨི་དཱ་ནི ཏེ་སཾ ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙཾ ཨ་བྱཱ་མི་སྶཱི་བྷཱ་ཝཾ དཱི་པེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘ཨེ་ཏེ ཙ པ་ཊི་ཝི་ཛ྄ཛྷཱི’’ཏི. ཏ་སྶ་ཏྠོ – ཨེ་ཏེ ཙ་ཏུ་རོ ས་མ་ཎེ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟེ་ན ལ་ཀྑ་ཎེ་ན པ་ཊི་ཝི་ཛ྄ཛྷི ཨ་ཉྙཱ་སི ས་ཙྪཱ་ཀཱ་སི ཡོ ག་ཧ་ཊྛོ ཁ་ཏྟི་ཡོ ཝཱ བྲཱ་ཧྨ་ཎོ ཝཱ ཨ་ཉྙོ ཝཱ ཀོ་ཙི, ཨི་མེ་སཾ ཙ་ཏུ་ནྣཾ ས་མ་ཎཱ་ནཾ ལ་ཀྑ་ཎ་སྶ་ཝ་ན་མ་ཏྟེ་ན སུ་ཏ་ཝཱ, ཏ་སྶེ་ཝ ལ་ཀྑ་ཎ་སྶ ཨ་རི་ཡཱ་ནཾ ས་ནྟི་ཀེ སུ་ཏ་ཏྟཱ ཨ་རི་ཡ་སཱ་ཝ་ཀོ, ཏེ་ཡེ་ཝ ས་མ་ཎེ ‘‘ཨ་ཡ་ཉྩ ཨ་ཡ་ཉྩ ཨེ་ཝཾ་ལ་ཀྑ་ཎོ’’ཏི པ་ཛཱ་ན་ན་མ་ཏྟེ་ན ས་པྤ་ཉྙོ, ཡཱ་དི་སོ ཨ་ཡཾ པ་ཙྪཱ ཝུ་ཏྟོ མ་གྒ་དཱུ་སཱི, ཨི་ཏ་རེ་པི ས་བྦེ ནེ་ཏཱ་དི་སཱ་ཏི ཉ་ཏྭཱ ཨི་ཏི དི་སྭཱ ཨེ་ཝཾ པཱ་པཾ ཀ་རོ་ནྟ་མྤི ཨེ་ཏཾ པཱ་པ་བྷི་ཀྑུཾ དི་སྭཱ. ཏ་ཏྠཱ་ཡཾ ཡོ་ཛ་ནཱ – ཨེ་ཏེ ཙ པ་ཊི་ཝི་ཛ྄ཛྷི ཡོ ག་ཧ་ཊྛོ སུ་ཏ་ཝཱ ཨ་རི་ཡ་སཱ་ཝ་ཀོ ས་པྤ་ཉྙོ, ཏ་སྶ ཏཱ་ཡ པ་ཉྙཱ་ཡ ས་བྦེ ‘‘ནེ་ཏཱ་དི་སཱ’’ཏི ཉ་ཏྭཱ ཝི་ཧ་ར་ཏོ ཨི་ཏི དི་སྭཱ ན ཧཱ་པེ་ཏི ས་དྡྷཱ, ཨེ་ཝཾ པཱ་པ་ཀ་མྨཾ ཀ་རོ་ནྟཾ པཱ་པ་བྷི་ཀྑུཾ དི་སྭཱ་པི ན ཧཱ་པེ་ཏི, ན ཧཱ་ཡ་ཏི, ན ན་སྶ་ཏི ས་དྡྷཱ་ཏི.
ཨེ་ཝཾ ཨི་མཱ་ཡ གཱ་ཐཱ་ཡ ཏེ་སཾ ཨ་བྱཱ་མི་སྶཱི་བྷཱ་ཝཾ དཱི་པེ་ཏྭཱ ཨི་དཱ་ནི ཨི་ཏི དི་སྭཱ་པི ‘‘ས་བྦེ ནེ་ཏཱ་དི་སཱ’’ཏི ཛཱ་ན་ནྟཾ ཨ་རི་ཡ་སཱ་ཝ་ཀཾ པ་སཾ་ས་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘ཀ་ཐ་ཉྷི དུ་ཊྛེ་ནཱ’’ཏི. ཏ་སྶ ས་མྦ་ནྡྷོ – ཨེ་ཏ་དེ་ཝ ཙ ཡུ་ཏྟཾ སུ་ཏ་ཝ་ཏོ ཨ་རི་ཡ་སཱ་ཝ་ཀ་སྶ, ཡ་དི་དཾ ཨེ་ཀ་ཙྩཾ པཱ་པཾ ཀ་རོ་ནྟཾ ཨི་ཏི དི་སྭཱ་པི ས་བྦེ ‘‘ནེ་ཏཱ་དི་སཱ’’ཏི ཛཱ་ན་ནཾ. ཀིཾ ཀཱ་ར་ཎཱ? ཀ་ཐ་ཉྷི དུ་ཊྛེ་ན ཨ་ས་མྤ་དུ་ཊྛཾ, སུ་དྡྷཾ ཨ་སུ་དྡྷེ་ན ས་མཾ ཀ་རེ་ཡྻཱ་ཏི? ཏ་སྶ་ཏྠོ – ཀ་ཐ་ཉྷི སུ་ཏ་ཝཱ ཨ་རི་ཡ་སཱ་ཝ་ཀོ ས་པྤ་ཉྙོ, སཱི་ལ་ཝི་པ་ཏྟི་ཡཱ དུ་ཊྛེ་ན མ་གྒ་དཱུ་སི་ནཱ ཨ་དུ་ཊྛཾ ཨི་ཏ་རཾ ས་མ་ཎ་ཏྟ་ཡཾ, སུ་དྡྷཾ ས་མ་ཎ་ཏྟ་ཡ་མེ་ཝཾ ཨ་པ་རི་སུ་དྡྷ་ཀཱ་ཡ་ས་མཱ་ཙཱ་ར་ཏཱ་དཱི་ཧི ཨ་སུ་དྡྷེ་ན པ་ཙྪི་མེ་ན ཝོ་ཧཱ་ར་མ་ཏྟ་ཀ་ས་མ་ཎེ་ན ས་མཾ ཀ་རེ་ཡྻ ས་དི་ས་ནྟི ཛཱ་ནེ་ཡྻཱ་ཏི. སུ་ཏྟ་པ་རི་ཡོ་སཱ་ནེ ཨུ་པཱ་ས་ཀ་སྶ མ་གྒོ ཝཱ ཕ་ལཾ ཝཱ ན ཀ་ཐི་ཏཾ. ཀ་ངྑཱ་མ་ཏྟ་མེ་ཝ ཧི ཏ་སྶ པ་ཧཱི་ན་ནྟི.
པ་ར་མ་ཏྠ་ཛོ་ཏི་ཀཱ་ཡ ཁུ་དྡ་ཀ-ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡ
སུ་ཏྟ་ནི་པཱ་ཏ-ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡ ཙུ་ནྡ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.