༤. ཀུ་ཎྜ་དྷཱ་ན་ཝ་གྒོ
༡. ཀུ་ཎྜ་དྷཱ་ན་ཏྠེ་ར་ཨ་པ་དཱ་ན་ཝ་ཎྞ་ནཱ
ས་ཏྟཱ་ཧཾ པ་ཊི་ས་ལླཱི་ནནྟི་ཨཱ་དི་ཀཾ ཨཱ་ཡ་སྨ་ཏོ ཀུ་ཎྜ་དྷཱ་ན་ཏྠེ་ར་སྶ ཨ་པ་དཱ་ནཾ. ཨ་ཡ་མྤི པུ་རི་མ་བུ་དྡྷེ་སུ ཀ་ཏཱ་དྷི་ཀཱ་རོ ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ བྷ་ཝེ ཝི་ཝ་ཊྚཱུ་པ་ནི་སྶ་ཡཱ་ནི པུ་ཉྙཱ་ནི ཨུ་པ་ཙི་ན་ནྟོ པ་དུ་མུ་ཏྟ་ར་སྶ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཀཱ་ལེ ཧཾ་ས་ཝ་ཏཱི་ན་ག་རེ ཀུ་ལ་གེ་ཧེ ནི་བྦ་ཏྟོ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏྭཱ དྷ་མྨཾ སུ་ཎ་ནྟོ ས་ཏྠཱ་རཾ ཨེ་ཀཾ བྷི་ཀྑུཾ པ་ཋ་མཾ ས་ལཱ་ཀཾ ག་ཎྷ་ནྟཱ་ནཾ ཨ་གྒ་ཊྛཱ་ནེ ཋ་པེ་ནྟཾ དི་སྭཱ ཏཾ ཋཱ་ན་ནྟ་རཾ པ་ཏྠེ་ཏྭཱ ཏ་ད་ནུ་རཱུ་པཾ པུ་ཉྙཾ ཀ་རོ་ནྟོ ཝི་ཙ་རི. སོ ཨེ་ཀ་དི་ཝ་སཾ པ་དུ་མུ་ཏྟ་ར་སྶ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ནི་རོ་དྷ་ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཏོ ཝུ་ཊྛཱ་ཡ ནི་སི་ནྣ་སྶ མ་ནོ་སི་ལཱ་ཙུ་ཎྞ་པི་ཉྫ་རཾ མ་ཧ་ནྟཾ ཀ་ད་ལི་ཕ་ལ་ཀ་ཎྞི་ཀཾ ཨུ་པ་ནེ་སི, ཏཾ བྷ་ག་ཝཱ པ་ཊི་གྒ་ཧེ་ཏྭཱ པ་རི་བྷུ་ཉྫི. སོ ཏེ་ན པུ་ཉྙ་ཀ་མྨེ་ན ཨེ་ཀཱ་ད་ས་ཀྑ་ཏྟུཾ དེ་ཝེ་སུ དེ་ཝ་ར་ཛྫཾ ཀཱ་རེ་སི. ཙ་ཏུ་ཝཱི་ས་ཏི་ཝཱ་རེ ཙ རཱ་ཛཱ ཨ་ཧོ་སི ཙ་ཀྐ་ཝ་ཏྟཱི.
སོ ཨེ་ཝཾ ཨ་པ་རཱ་པ་རཾ པུ་ཉྙཱ་ནི ཀ་ཏྭཱ དེ་ཝ་མ་ནུ་སྶེ་སུ སཾ་ས་ར་ནྟོ ཀ་སྶ་པ་བུ་དྡྷ་ཀཱ་ལེ བྷུ་མྨ་དེ་ཝ་ཏཱ ཧུ་ཏྭཱ ནི་བྦ་ཏྟི. དཱི་གྷཱ་ཡུ་ཀ་བུ་དྡྷཱ་ན་ཉྩ ནཱ་མ ན ཨ་ནྭ་དྡྷ་མཱ་སི་ཀོ ཨུ་པོ་ས་ཐོ ཧོ་ཏི. ཏ་ཐཱ ཧི ཝི་པ་སྶི་སྶ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཚ་བྦ་སྶ་ནྟ་རེ ཚ་བྦ་སྶ་ནྟ་རེ ཨུ་པོ་ས་ཐོ ཨ་ཧོ་སི, ཀ་སྶ་པ་ད་ས་བ་ལོ པ་ན ཚ་ཊྛེ ཚ་ཊྛེ མཱ་སེ པཱ་ཏི་མོ་ཀྑཾ ཨོ་སཱ་རེ་སི, ཏ་སྶ པཱ་ཏི་མོ་ཀྑ་སྶ ཨོ་སཱ་ར་ཎ་ཀཱ་ལེ དི་སཱ་ཝཱ་སི་ཀཱ དྭེ ས་ཧཱ་ཡ་ཀཱ བྷི་ཀྑཱུ ‘‘ཨུ་པོ་ས་ཐཾ ཀ་རི་སྶཱ་མཱ’’ཏི ག་ཙྪ་ནྟི. ཨ་ཡཾ བྷུ་མྨ་དེ་ཝ་ཏཱ ཙི་ནྟེ་སི – ‘‘ཨི་མེ་སཾ དྭི་ནྣཾ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ མེ་ཏྟི ཨ་ཏི་ཝི་ཡ ད་ལ༹ྷཱ, ཀིཾ ནུ ཁོ བྷེ་ད་ཀེ ས་ཏི བྷི་ཛྫེ་ཡྻ, ན བྷི་ཛྫེ་ཡྻཱ’’ཏི. ཏེ་སཾ ཨོ་ཀཱ་སཾ ཨོ་ལོ་ཀ་ཡ་མཱ་ནཱ ཏེ་སཾ ཨ་ཝི་དཱུ་རེ ག་ཙྪ་ཏི.
ཨ་ཐེ་ཀོ ཐེ་རོ ཨེ་ཀ་སྶ ཧ་ཏྠེ པ་ཏྟ་ཙཱི་ཝ་རཾ ད་ཏྭཱ ས་རཱི་ར་ཝ་ལ༹་ཉྫ་ན་ཏྠཾ ཨུ་ད་ཀ་ཕཱ་སུ་ཀ་ཊྛཱ་ནཾ ག་ནྟྭཱ དྷོ་ཏ་ཧ་ཏྠ་པཱ་དོ ཧུ་ཏྭཱ གུ་མྦ་ས་མཱི་པ་ཏོ ནི་ཀྑ་མ་ཏི. བྷུ་མྨ་དེ་ཝ་ཏཱ ཏ་སྶ ཐེ་ར་སྶ པ་ཙྪ་ཏོ པ་ཙྪ་ཏོ ཨུ་ཏྟ་མ་རཱུ་པཱ ཨི་ཏྠཱི ཧུ་ཏྭཱ ཀེ་སེ ཝི་དྷུ་ནི་ཏྭཱ སཾ་ཝི་དྷཱ་ཡ བ་ནྡྷ་ནྟཱི ཝི་ཡ པི་ཊྛི་ཡཾ པཾ་སུཾ པུ་ཉྪ་མཱ་ནཱ ཝི་ཡ སཱ་ཊ་ཀཾ སཾ་ཝི་དྷཱ་ཡ ནི་ཝཱ་ས་ཡ་མཱ་ནཱ ཝི་ཡ ཙ ཧུ་ཏྭཱ ཐེ་ར་སྶ པ་དཱ་ནུ་པ་དི་ཀཱ ཧུ་ཏྭཱ གུ་མྦ་ཏོ ནི་ཀྑ་ནྟཱ. ཨེ་ཀ་མ་ནྟེ ཋི་ཏོ ས་ཧཱ་ཡ་ཀ་ཏྠེ་རོ ཏཾ ཀཱ་ར་ཎཾ དི་སྭཱ་ཝ དོ་མ་ན་སྶ་ཛཱ་ཏོ ‘‘ན་ཊྛོ དཱ་ནི མེ ཨི་མི་ནཱ བྷི་ཀྑུ་ནཱ ས་དྡྷིཾ དཱི་གྷ་ར་ཏྟཱ་ནུ་ག་ཏོ སི་ནེ་ཧོ, ས་ཙཱ་ཧཾ ཨེ་ཝཾ་ཝི་དྷ་བྷཱ་ཝཾ ཛཱ་ནེ་ཡྻཾ, ཨེ་ཏྟ་ཀཾ ཀཱ་ལཾ ཨི་མི་ནཱ ས་དྡྷིཾ ཝི་སྶཱ་སཾ ན ཀ་རེ་ཡྻ’’ནྟི ཙི་ནྟེ་ཏྭཱ ཨཱ་ག་ཙྪ་ནྟཾ་ཡེ་ཝ ནཾ ‘‘ག་ཎྷཱ་ཧཱ་ཝུ་སོ, ཏུ་ཡ྄ཧཾ པ་ཏྟ་ཙཱི་ཝ་རཾ, ཏཱ་དི་སེ་ན པཱ་པེ་ན ས་དྡྷིཾ ཨེ་ཀ་མ་གྒེ་ན ན ག་ཙྪཱ་མཱི’’ཏི ཨཱ་ཧ. ཏཾ ཀ་ཐཾ སུ་ཏྭཱ ཏ་སྶ ལ་ཛྫི་བྷི་ཀྑུ་ནོ ཧ་ད་ཡཾ ཏི་ཁི་ཎ་ས་ཏྟིཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཝི་དྡྷཾ ཝི་ཡ ཨ་ཧོ་སི. ཏ་ཏོ ནཾ ཨཱ་ཧ – ‘‘ཨཱ་ཝུ་སོ, ཀི་ནྣཱ་མེ་ཏཾ ཝ་ད་སི, ཨ་ཧཾ ཨེ་ཏྟ་ཀཾ ཀཱ་ལཾ དུ་ཀྐ་ཊ་མ་ཏྟ་མྤི ཨཱ་པ་ཏྟིཾ ན ཛཱ་ནཱ་མི, ཏྭཾ པ་ན མཾ ཨ་ཛྫ ‘པཱ་པོ’ཏི ཝ་ད་སི, ཀིཾ ཏེ དི་ཊྛ་ནྟི, ཀིཾ ཨ་ཉྙེ་ན དི་ཊྛེ་ན, ཀིཾ ཏྭཾ ཨེ་ཝཾ་ཝི་དྷེ་ན ཨ་ལ་ངྐ་ཏ་པ་ཊི་ཡ་ཏྟེ་ན མཱ་ཏུ་གཱ་མེ་ན ས་དྡྷིཾ ཨེ་ཀ་ཊྛཱ་ནེ ཧུ་ཏྭཱ ནི་ཀྑ་ནྟོ’’ཏི? ‘‘ན་ཏྠེ་ཏཾ, ཨཱ་ཝུ་སོ, མ་ཡ྄ཧཾ, ནཱ་ཧཾ ཨེ་ཝ་རཱུ་པཾ མཱ་ཏུ་གཱ་མཾ པ་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཏ་སྶ ཡཱ་ཝ་ཏ་ཏི་ཡཾ ཀ་ཐེ་ནྟ་སྶཱ་པི ཨི་ཏ་རོ ཐེ་རོ ཀ་ཐཾ ཨ་ས་དྡ་ཧི་ཏྭཱ ཨ་ཏྟ་ནཱ དི་ཊྛ་ཀཱ་ར་ཎཾ་ཡེ་ཝ བྷཱུ་ཏ་ཏྟཾ ཀ་ཏྭཱ ག་ཎྷ་ནྟོ ཏེ་ན ས་དྡྷིཾ ཨེ་ཀ་མ་གྒེ་ན ཨ་ག་ནྟྭཱ ཨ་ཉྙེ་ན མ་གྒེ་ན ས་ཏྠུ ས་ནྟི་ཀཾ ག་ཏོ. ཨི་ཏ་རོ་པི བྷི་ཀྑུ ཨ་ཉྙེ་ན མ་གྒེ་ན ས་ཏྠུ ས་ནྟི་ཀཾ་ཡེ་ཝ ག་ཏོ.
ཏ་ཏོ བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷ་སྶ ཨུ་པོ་ས་ཐཱ་གཱ་རཾ པ་ཝི་ས་ན་ཝེ་ལཱ་ཡ སོ བྷི་ཀྑུ ཏཾ བྷི་ཀྑུཾ ཨུ་པོ་ས་ཐ་གྒེ དི་སྭཱ ས་ཉྫཱ་ནི་ཏྭཱ ‘‘ཨི་མ་སྨིཾ ཨུ་པོ་ས་ཐ་གྒེ ཨེ་ཝ་རཱུ་པོ ནཱ་མ པཱ་པ་བྷི་ཀྑུ ཨ་ཏྠི, ནཱ་ཧཾ ཏེ་ན ས་དྡྷིཾ ཨུ་པོ་ས་ཐཾ ཀ་རི་སྶཱ་མཱི’’ཏི ནི་ཀྑ་མི་ཏྭཱ བ་ཧི ཨ་ཊྛཱ་སི. ཨ་ཐ བྷུ་མྨ་དེ་ཝ་ཏཱ ‘‘བྷཱ་རི་ཡཾ མ་ཡཱ ཀ་མྨཾ ཀ་ཏ’’ནྟི མ་ཧ་ལླ་ཀ་ཨུ་པཱ་ས་ཀ་ཝ་ཎྞེ་ན ཏ་སྶ ས་ནྟི་ཀཾ ག་ནྟྭཱ – ‘‘ཀ་སྨཱ, བྷ་ནྟེ, ཨ་ཡྻོ ཨི་མ་སྨིཾ ཋཱ་ནེ ཋི་ཏོ’’ཏི ཨཱ་ཧ. ‘‘ཨུ་པཱ་ས་ཀ, ཨི་མཾ ཨུ་པོ་ས་ཐ་གྒཾ ཨེ་ཀོ པཱ་པ་བྷི་ཀྑུ པ་ཝི་ཊྛོ, ‘ཨ་ཧཾ ཏེ་ན ས་དྡྷིཾ ཨུ་པོ་ས་ཐཾ ན ཀ་རོ་མཱི’ཏི བ་ཧི ཋི་ཏོ་མྷཱི’’ཏི. ‘‘བྷ་ནྟེ, མཱ ཨེ་ཝཾ ག་ཎྷ་ཐ, པ་རི་སུ་དྡྷ་སཱི་ལོ ཨེ་ས བྷི་ཀྑུ, ཏུ་མྷེ་ཧི དི་ཊྛ་མཱ་ཏུ་གཱ་མོ ནཱ་མ ཨ་ཧཾ. མ་ཡཱ ཏུ་མྷཱ་ཀཾ ཝཱི་མཾ་ས་ན་ཏྠཱ་ཡ ‘ད་ལ༹ྷཱ ནུ ཁོ ཨི་མེ་སཾ ཐེ་རཱ་ནཾ མེ་ཏྟི, ནོ ད་ལ༹ྷཱ’ཏི བྷི་ཛྫ་ནཱ་བྷི་ཛྫ་ན་བྷཱ་ཝཾ ཨོ་ལོ་ཀེ་ནྟེ་ན ཏཾ ཀ་མྨཾ ཀ་ཏ’’ནྟི. ‘‘ཀོ པ་ན ཏྭཾ, ས་པྤུ་རི་སཱ’’ཏི? ‘‘ཨ་ཧཾ ཨེ་ཀཱ བྷུ་མྨ་དེ་ཝ་ཏཱ, བྷ་ནྟེ’’ཏི. དེ་ཝ་པུ་ཏྟོ ཀ་ཐེ་ནྟོ་ཡེ་ཝ དི་བྦཱ་ནུ་བྷཱ་ཝེ་ན ཋ་ཏྭཱ ཐེ་ར་སྶ པཱ་ད་མཱུ་ལེ པ་ཏི་ཏྭཱ ‘‘མ་ཡ྄ཧཾ, བྷ་ནྟེ, ཁ་མ་ཐ, ཐེ་ར་སྶ ཨེ་སོ དོ་སོ ན་ཏྠི, ཨུ་པོ་ས་ཐཾ ཀ་རོ་ཐཱ’’ཏི ཐེ་རཾ ཡཱ་ཙི་ཏྭཱ ཨུ་པོ་ས་ཐ་གྒཾ པ་ཝེ་སེ་སི. སོ ཐེ་རོ ཨུ་པོ་ས་ཐཾ ཏཱ་ཝ ཨེ་ཀ་ཊྛཱ་ནེ ཨ་ཀཱ་སི. མི་ཏྟ་ས་ནྠ་ཝ་ཝ་སེ་ན པ་ན པུ་ན ཏེ་ན ས་དྡྷིཾ ན ཨེ་ཀ་ཊྛཱ་ནེ ཝ་སི. ཨི་མ་སྶ ཐེ་ར་སྶ དོ་སཾ ན ཀ་ཐེ་སི. ཨ་པ་ར་བྷཱ་གེ ཙུ་དི་ཏ་ཀ་ཏྠེ་རོ པ་ན ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཡ ཀ་མྨཾ ཀ་རོ་ནྟོ ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ པཱ་པུ་ཎི.
བྷུ་མྨ་དེ་ཝ་ཏཱ ཏ་སྶ ཀ་མྨ་སྶ ནི་སྶ་ནྡེ་ན ཨེ་ཀཾ བུ་དྡྷ་ནྟ་རཾ ཨ་པཱ་ཡ་ཏོ ན མུ་ཙྩི་ཏྠ. ས་ཙེ པ་ན ཀཱ་ལེ་ན ཀཱ་ལཾ མ་ནུ་སྶ་ཏྟཾ ཨཱ་ག་ཙྪ་ཏི, ཨ་ཉྙེ་ན ཡེ་ན ཀེ་ན་ཙི ཀ་ཏོ དོ་སོ ཏ་སྶེ་ཝ ཨུ་པ་རི པ་ཏ་ཏི. སོ ཨ་མྷཱ་ཀཾ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཨུ་པྤ་ནྣ་ཀཱ་ལེ སཱ་ཝ་ཏྠི་ཡཾ བྲཱ་ཧྨ་ཎ་ཀུ་ལེ ནི་བྦ་ཏྟི, དྷཱ་ན་མཱ་ཎ་ཝོཏི་སྶ ནཱ་མཾ ཨ་ཀཾ་སུ. སོ ཝ་ཡ་པྤ་ཏྟོ ཏ་ཡོ ཝེ་དེ ཨུ་གྒ་ཎྷི་ཏྭཱ མ་ཧ་ལླ་ཀ་ཀཱ་ལེ ས་ཏྠུ དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཾ སུ་ཏྭཱ པ་ཊི་ལ་དྡྷ་ས་དྡྷོ སཱ་ས་ནེ པ་བྦ་ཛི. ཏ་སྶ ཨུ་པ་ས་མྤ་ནྣ་དི་ཝ་ས་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཨེ་ཀཱ ཨ་ལ་ངྐ་ཏ་པ་ཊི་ཡ་ཏྟཱ ཨི་ཏྠཱི ཏ་སྨིཾ གཱ་མཾ པ་ཝི་ས་ནྟེ ས་དྡྷིཾ་ཡེ་ཝ པ་ཝི་ས་ཏི, ནི་ཀྑ་མ་ནྟེ ནི་ཀྑ་མ་ཏི, ཝི་ཧཱ་རཾ པ་ཝི་ས་ནྟེ་པི ས་དྡྷིཾ པ་ཝི་ས་ཏི, ཏི་ཊྛ་ནྟེ་པི ཏི་ཊྛ་ཏཱི་ཏི ཨེ་ཝཾ ནི་ཙྩཱ་ནུ་བ་ནྡྷཱ པ་ཉྙཱ་ཡ་ཏི. ཐེ་རོ ཏཾ ན པ་སྶ་ཏི. ཏ་སྶ པ་ན པུ་རི་མ་ཀ་མྨ་སྶ ནི་སྶ་ནྡེ་ན སཱ ཨ་ཉྙེ་སཾ ཨུ་པ་ཊྛཱ་སི.
གཱ་མེ ཡཱ་གུ་བྷི་ཀྑཾ ད་ད་མཱ་ནཱ ཨི་ཏྠི་ཡོ, ‘‘བྷ་ནྟེ, ཨ་ཡཾ ཨེ་ཀོ ཡཱ་གུ་ཨུ་ལུ༹་ངྐོ ཏུ་མྷཱ་ཀཾ, ཨེ་ཀོ ཨི་མི་སྶཱ ཨ་མྷཱ་ཀཾ ས་ཧཱ་ཡི་ཀཱ་ཡཱ’’ཏི པ་རི་ཧཱ་སཾ ཀ་རོ་ནྟི. ཐེ་ར་སྶ མ་ཧ་ཏཱི ཝི་ཧེ་སཱ ཧོ་ཏི. ཝི་ཧཱ་ར་ག་ཏ་མྤི ནཾ སཱ་མ་ཎེ་རཱ ཙེ་ཝ ད་ཧ་ར་བྷི་ཀྑཱུ ཙ པ་རི་ཝཱ་རེ་ཏྭཱ ‘‘དྷཱ་ནོ ཀོ་ཎྜོ ཛཱ་ཏོ’’ཏི པ་རི་ཧཱ་སཾ ཀ་རོ་ནྟི. ཨ་ཐ་སྶ ཏེ་ནེ་ཝ ཀཱ་ར་ཎེ་ན ཀུ་ཎྜ་དྷཱ་ནོ ཐེ་རོཏི ནཱ་མཾ ཛཱ་ཏཾ. སོ ཨུ་ཊྛཱ་ཡ ས་མུ་ཊྛཱ་ཡ ཏེ་ཧི ཀ་རི་ཡ་མཱ་ནཾ ཀེ་ལི༹ཾ ས་ཧི་ཏུཾ ཨ་ས་ཀྐོ་ནྟོ ཨུ་མྨཱ་དཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ‘‘ཏུ་མྷེ ཀོ་ཎྜཱ, ཏུ་མྷཱ་ཀཾ ཨུ་པ་ཛ྄ཛྷཱ་ཡོ ཀོ་ཎྜོ, ཨཱ་ཙ་རི་ཡོ ཀོ་ཎྜོ’’ཏི ཝ་ད་ཏི. ཨ་ཐ ནཾ ས་ཏྠུ ཨཱ་རོ་ཙེ་སུཾ – ‘‘ཀུ་ཎྜ་དྷཱ་ནོ, བྷ་ནྟེ, ད་ཧ་ར་སཱ་མ་ཎེ་རེ་ཧི ས་དྡྷིཾ ཨེ་ཝཾ ཕ་རུ་ས་ཝཱ་ཙཾ ཝ་ད་ཏཱི’’ཏི. ས་ཏྠཱ ཏཾ པ་ཀྐོ་སཱ་པེ་ཏྭཱ ‘‘ས་ཙྩཾ ཀི་ར ཏྭཾ, དྷཱ་ན, ད་ཧ་ར་སཱ་མ་ཎེ་རེ་ཧི ས་དྡྷིཾ ཕ་རུ་ས་ཝཱ་ཙཾ ཝ་ད་སཱི’’ཏི པུ་ཙྪི. ཏེ་ན ‘‘ས་ཙྩཾ བྷ་ག་ཝཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟེ – ‘‘ཀ་སྨཱ ཨེ་ཝཾ ཝ་ད་སཱི’’ཏི ཨཱ་ཧ. ‘‘བྷ་ནྟེ, ནི་བ་དྡྷཾ ཝི་ཧེ་སཾ ས་ཧི་ཏུཾ ཨ་ས་ཀྐོ་ནྟོ ཨེ་ཝཾ ཀ་ཐེ་མཱི’’ཏི. ‘‘ཏྭཾ པུ་བྦེ ཀ་ཏ་ཀ་མྨཾ ཡཱ་ཝ་ཛྫ་དི་ཝ་སཱ ཛཱི་རཱ་པེ་ཏུཾ ན ས་ཀྐོ་སི, པུ་ན ཨེ་ཝཾ ཕ་རུ་ས་ཝཱ་ཙཾ མཱ ཝ་ད བྷི་ཀྑཱུ’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ཨཱ་ཧ –
‘‘མཱ་ཝོ་ཙ ཕ་རུ་སཾ ཀ་ཉྩི, ཝུ་ཏྟཱ པ་ཊི་ཝ་དེ་ཡྻུ ཏཾ;
དུ་ཀྑཱ ཧི སཱ་ར་མྦྷ་ཀ་ཐཱ, པ་ཊི་ད་ཎྜཱ ཕུ་སེ་ཡྻུ ཏཾ.
‘‘ས་ཙེ ནེ་རེ་སི ཨ་ཏྟཱ་ནཾ, ཀཾ་སོ ཨུ་པ་ཧ་ཏོ ཡ་ཐཱ;
ཨེ་ས པ་ཏྟོ་སི ནི་བྦཱ་ནཾ, སཱ་ར་མྦྷོ ཏེ ན ཝི་ཛྫ་ཏཱི’’ཏི. (དྷ. པ. ༡༣༣-༡༣༤) –
ཨི་མ་ཉྩ པ་ན ཏ་སྶ ཐེ་ར་སྶ མཱ་ཏུ་གཱ་མེ་ན ས་དྡྷིཾ ཝི་ཙ་ར་ཎ་བྷཱ་ཝཾ ཀོ་ས་ལ་ར་ཉྙོ་པི ཀ་ཐ་ཡིཾ་སུ. རཱ་ཛཱ ‘‘ག་ཙྪ་ཐ, བྷ་ཎེ, ནཾ ཝཱི་མཾ་ས་ཐཱ’’ཏི པེ་སེ་ཏྭཱ ས་ཡ་མྤི མ་ནྡེ་ནེ་ཝ པ་རི་ཝཱ་རེ་ན ས་དྡྷིཾ ཐེ་ར་སྶ ས་ནྟི་ཀཾ ག་ནྟྭཱ ཨེ་ཀ་མ་ནྟེ ཨོ་ལོ་ཀེ་ནྟོ ཨ་ཊྛཱ་སི. ཏ་སྨིཾ ཁ་ཎེ ཐེ་རོ སཱུ་ཙི་ཀ་མྨཾ ཀ་རོ་ནྟོ ནི་སི་ནྣོ ཧོ་ཏི. སཱ་པི ཨི་ཏྠཱི ཨ་ཝི་དཱུ་རེ ཋཱ་ནེ ཋི་ཏཱ ཝི་ཡ པ་ཉྙཱ་ཡ་ཏི.
རཱ་ཛཱ ཏཾ དི་སྭཱ ‘‘ཨ་ཏྠི ཏཾ ཀཱ་ར་ཎ’’ནྟི ཏ་སྶཱ ཋི་ཏ་ཊྛཱ་ནཾ ཨ་ག་མཱ་སི. སཱ ཏ་སྨིཾ ཨཱ་ག་ཙྪ་ནྟེ ཐེ་ར་སྶ ཝ་ས་ན་པ་ཎྞ་སཱ་ལཾ པ་ཝི་ཊྛཱ ཝི་ཡ ཨ་ཧོ་སི. རཱ་ཛཱ་པི ཏཱ་ཡ ས་དྡྷིཾ ཨེ་ཝ པ་ཎྞ་སཱ་ལཱ་ཡཾ པ་ཝི་སི་ཏྭཱ ས་བྦ་ཏྠ ཨོ་ལོ་ཀེ་ནྟོ ཨ་དི་སྭཱ ‘‘ནཱ་ཡཾ མཱ་ཏུ་གཱ་མོ, ཐེ་ར་སྶ ཨེ་ཀོ ཀ་མྨ་ཝི་པཱ་ཀོ’’ཏི ས་ཉྙཾ ཀ་ཏྭཱ པ་ཋ་མཾ ཐེ་ར་སྶ ས་མཱི་པེ་ན ག་ཙྪ་ནྟོ་པི ཐེ་རཾ ཨ་ཝ་ནྡི་ཏྭཱ ཏ་སྶ ཀཱ་ར་ཎ་སྶ ཨ་བྷཱུ་ཏ་བྷཱ་ཝཾ ཉ་ཏྭཱ པ་ཎྞ་སཱ་ལ་ཏོ ནི་ཀྑ་མི་ཏྭཱ ཐེ་རཾ ཝ་ནྡི་ཏྭཱ ཨེ་ཀ་མ་ནྟེ ནི་སི་ནྣོ ‘‘ཀ་ཙྩི, བྷ་ནྟེ, པི་ཎྜ་ཀེ་ན ན ཀི་ལ་མ་ཐཱ’’ཏི པུ་ཙྪི. ཐེ་རོ ‘‘ཝ་ཊྚ་ཏི, མ་ཧཱ་རཱ་ཛཱ’’ཏི ཨཱ་ཧ. ‘‘ཛཱ་ནཱ་མ་ཧཾ, བྷ་ནྟེ, ཨ་ཡྻ་སྶ ཀ་ཐཾ, ཨེ་ཝ་རཱུ་པེ་ནུ་པ་ཀྐི་ལེ་སེ་ན ས་དྡྷིཾ ཙ་ར་ནྟཱ་ནཾ ཏུ་མྷཱ་ཀཾ ཀེ ནཱ་མ པ་སཱི་དི་སྶ་ནྟི, ཨི་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཝོ ཀ་ཏྠ་ཙི ག་མ་ན་ཀི་ཙྩཾ ན་ཏྠི. ཨ་ཧཾ ཙ་ཏཱུ་ཧི པ་ཙྩ་ཡེ་ཧི ཨུ་པ་ཊྛ་ཧི་སྶཱ་མི, ཏུ་མྷེ ཡོ་ནི་སོ་མ་ན་སི་ཀཱ་རེ མཱ པ་མ་ཛྫི་ཏྠཱ’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ནི་བ་དྡྷ་བྷི་ཀྑཾ པ་ཊྛ་པེ་སི. ཐེ་རོ རཱ་ཛཱ་ནཾ ཨུ་པ་ཏྠ་མྦྷ་ཀཾ ལ་བྷི་ཏྭཱ བྷོ་ཛ་ན་ས་པྤཱ་ཡེ་ན ཨེ་ཀ་གྒ་ཙི་ཏྟོ ཧུ་ཏྭཱ ཝི་པ་སྶ་ནཾ ཝ་ཌྜྷེ་ཏྭཱ ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ པཱ་པུ་ཎི. ཏ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ སཱ ཨི་ཏྠཱི ཨ་ནྟ་ར་དྷཱ་ཡི.
ཏ་དཱ མ་ཧཱ་སུ་བྷ་དྡཱ ཨུ་གྒ་ན་ག་རེ མི་ཙྪཱ་དི་ཊྛི་ཀུ་ལེ ཝ་ས་མཱ་ནཱ ‘‘ས་ཏྠཱ མཾ ཨ་ནུ་ཀ་མྤ་ཏཱུ’’ཏི ཨུ་པོ་ས་ཐ་ངྒཾ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ཡ ནི་རཱ་མ་ག་ནྡྷཱ ཧུ་ཏྭཱ ཨུ་པ་རི་པཱ་སཱ་ད་ཏ་ལེ ཋི་ཏཱ ‘‘ཨི་མཱ་ནི པུ་པྥཱ་ནི ཨ་ནྟ་རེ ཨ་ཊྛ་ཏྭཱ ད་ས་བ་ལ་སྶ མ་ཏྠ་ཀེ ཝི་ཏཱ་ནཾ ཧུ་ཏྭཱ ཏི་ཊྛ་ནྟུ, ད་ས་བ་ལོ ཨི་མཱ་ཡ ས་ཉྙཱ་ཡ སྭེ པ་ཉྩ་ཧི བྷི་ཀྑུ་ས་ཏེ་ཧི ས་དྡྷིཾ མ་ཡ྄ཧཾ བྷི་ཀྑཾ ག་ཎྷ་ཏཱུ’’ཏི ས་ཙྩ་ཀི་རི་ཡཾ ཀ་ཏྭཱ ཨ་ཊྛ སུ་མ་ན་པུ་པྥ་མུ་ཊྛི་ཡོ ཝི་སྶ་ཛྫེ་སི. པུ་པྥཱ་ནི ག་ནྟྭཱ དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཱ་ཝེ་ལཱ་ཡ ས་ཏྠུ མ་ཏྠ་ཀེ ཝི་ཏཱ་ནཾ ཧུ་ཏྭཱ ཨ་ཊྛཾ་སུ. ས་ཏྠཱ ཏཾ སུ་མ་ན་པུ་པྥ་ཝི་ཏཱ་ནཾ དི་སྭཱ ཙི་ཏྟེ་ནེ་ཝ སུ་བྷ་དྡཱ་ཡ བྷི་ཀྑཾ ཨ་དྷི་ཝཱ་སེ་ཏྭཱ པུ་ན་དི་ཝ་སེ ཨ་རུ་ཎེ ཨུ་ཊྛི་ཏེ ཨཱ་ན་ནྡ་ཏྠེ་རཾ ཨཱ་ཧ – ‘‘ཨཱ་ན་ནྡ, མ་ཡཾ ཨ་ཛྫ དཱུ་རཾ བྷི་ཀྑཱ་ཙཱ་རཾ ག་མི་སྶཱ་མ, པུ་ཐུ་ཛྫ་ནཱ་ནཾ ཨ་ད་ཏྭཱ ཨ་རི་ཡཱ་ནཾ་ཡེ་ཝ ས་ལཱ་ཀཾ དེ་ཧཱི’’ཏི. ཐེ་རོ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ ཨཱ་རོ་ཙེ་སི – ‘‘ཨཱ་ཝུ་སོ, ས་ཏྠཱ ཨ་ཛྫ དཱུ་རཾ བྷི་ཀྑཱ་ཙཱ་རཾ ག་མི་སྶ་ཏི. པུ་ཐུ་ཛྫ་ནཱ མཱ ག་ཎྷ་ནྟུ, ཨ་རི་ཡཱ་ཝ ས་ལཱ་ཀཾ ག་ཎྷ་ནྟཱུ’’ཏི. ཀུ་ཎྜ་དྷཱ་ན་ཏྠེ་རོ – ‘‘ཨཱ་ཧ་རཱ་ཝུ་སོ, ས་ལཱ་ཀ’’ནྟི པ་ཋ་མཾ་ཡེ་ཝ ཧ་ཏྠཾ པ་སཱ་རེ་སི. ཨཱ་ན་ནྡོ ‘‘ས་ཏྠཱ ཏཱ་དི་སཱ་ནཾ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ ས་ལཱ་ཀཾ ན དཱ་པེ་ཏི, ཨ་རི་ཡཱ་ནཾ་ཡེ་ཝ དཱ་པེ་ཏཱི’’ཏི ཝི་ཏ་ཀྐཾ ཨུ་པྤཱ་དེ་ཏྭཱ ག་ནྟྭཱ ས་ཏྠུ ཨཱ་རོ་ཙེ་སི. ས་ཏྠཱ ‘‘ཨཱ་ཧ་རཱ་པེ་ནྟ་སྶ ས་ལཱ་ཀཾ དེ་ཧཱི’’ཏི ཨཱ་ཧ. ཐེ་རོ ཙི་ནྟེ་སི – ‘‘ས་ཙེ ཀུ་ཎྜ་དྷཱ་ན་སྶ ས་ལཱ་ཀཱ དཱ་ཏུཾ ན ཡུ་ཏྟཱ, ཨ་ཐ ས་ཏྠཱ པ་ཊི་བཱ་ཧེ་ཡྻ, བྷ་ཝི་སྶ་ཏི ཨེ་ཏྠ ཀཱ་ར་ཎ’’ནྟི ‘‘ཀུ་ཎྜ་དྷཱ་ན་སྶ ས་ལཱ་ཀཾ ད་སྶཱ་མཱི’’ཏི ག་མ་ནཾ ཨ་བྷི་ནཱི་ཧ་རི. ཀུ་ཎྜ་དྷཱ་ནོ ཏ་སྶ པུ་རཱ་ག་མ་ནཱ ཨེ་ཝ ཨ་བྷི་ཉྙཱ་པཱ་ད་ཀཾ ཙ་ཏུ་ཏྠ་ཛ྄ཛྷཱ་ནཾ ས་མཱ་པ་ཛྫི་ཏྭཱ ཨི་དྡྷི་ཡཱ ཨཱ་ཀཱ་སེ ཋ་ཏྭཱ ‘‘ཨཱ་ཧ་རཱ་ཝུ་སོ ཨཱ་ན་ནྡ, ས་ཏྠཱ མཾ ཛཱ་ནཱ་ཏི, མཱ་དི་སཾ བྷི་ཀྑུཾ པ་ཋ་མཾ ས་ལཱ་ཀཾ ག་ཎྷ་ནྟཾ ན ས་ཏྠཱ ཝཱ་རེ་ཏཱི’’ཏི ཧ་ཏྠཾ པ་སཱ་རེ་ཏྭཱ ས་ལཱ་ཀཾ ག་ཎྷི. ས་ཏྠཱ ཏཾ ཨ་ཊྛུ་པྤ་ཏྟིཾ ཀ་ཏྭཱ ཐེ་རཾ ཨི་མ་སྨིཾ སཱ་ས་ནེ པ་ཋ་མཾ ས་ལཱ་ཀཾ ག་ཎྷ་ནྟཱ་ནཾ ཨ་གྒ་ཊྛཱ་ནེ ཋ་པེ་སི. ཡ་སྨཱ ཨ་ཡཾ ཐེ་རོ རཱ་ཛཱ་ནཾ ཨུ་པ་ཏྠ་མྦྷཾ ལ་བྷི་ཏྭཱ ས་པྤཱ་ཡཱ་ཧཱ་ར་པ་ཊི་ལཱ་བྷེ་ན ས་མཱ་ཧི་ཏ་ཙི་ཏྟོ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཡ ཀ་མྨཾ ཀ་རོ་ནྟོ ཨུ་པ་ནི་སྶ་ཡ་ས་མྤ་ནྣ་ཏཱ་ཡ ཚ་ལ༹་བྷི་ཉྙོ ཨ་ཧོ་སི. ཨེ་ཝཾ་བྷཱུ་ཏ་སྶཱ་པི ཨི་མ་སྶ ཐེ་ར་སྶ གུ་ཎེ ཨ་ཛཱ་ན་ནྟཱ ཡེ པུ་ཐུ་ཛྫ་ནཱ བྷི་ཀྑཱུ ‘‘ཨ་ཡཾ པ་ཋ་མཾ ས་ལཱ་ཀཾ ག་ཎྷ་ཏི, ཀིཾ ནུ ཁོ ཨེ་ཏ’’ནྟི ཝི་མ་ཏིཾ ཨུ་པྤཱ་དེ་ནྟི. ཏེ་སཾ ཏཾ ཝི་མ་ཏི་ཝི་དྷ་མ་ན་ཏྠཾ ཐེ་རོ ཨཱ་ཀཱ་སཾ ཨ་བྦྷུ་གྒ་ནྟྭཱ ཨི་དྡྷི་པཱ་ཊི་ཧཱ་རི་ཡཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ ཨ་ཉྙཱ་པ་དེ་སེ་ན ཨ་ཉྙཾ བྱཱ་ཀ་རོ་ནྟོ ‘‘པ་ཉྩ ཚི་ནྡེ’’ཏི གཱ་ཐཾ ཨ་བྷཱ་སི.
༡. ཨེ་ཝཾ སོ པཱུ་རི་ཏ་པུ་ཉྙ་ས་མྦྷཱ་རཱ་ནུ་རཱུ་པེ་ན ཨ་ར་ཧཱ ཧུ་ཏྭཱ པ་ཏྟ་ཨེ་ཏ་ད་གྒ་ཊྛཱ་ནོ ཨ་ཏྟ་ནོ པུ་བྦ་ཀ་མྨཾ ས་རི་ཏྭཱ སོ་མ་ན་སྶ་ཝ་སེ་ན པུ་བྦ་ཙ་རི་ཏཱ་པ་དཱ་ནཾ པ་ཀཱ་སེ་ནྟོ ས་ཏྟཱ་ཧཾ པ་ཊི་ས་ལླཱི་ནནྟི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ ས་ཏྠཱ་ཧཾ ས་ཏྟ་དི་ཝ་སཾ ནི་རོ་དྷ་ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཝི་ཧཱ་རེ་ན པ་ཊི་ས་ལླཱི་ནཾ ཝི་ཝེ་ཀ་བྷཱུ་ཏ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. སེ་སཾ ཨུ་ཏྟཱ་ན་ཏྠ་མེ་ཝཱ་ཏི.
ཀུ་ཎྜ་དྷཱ་ན་ཏྠེ་ར་ཨ་པ་དཱ་ན་ཝ་ཎྞ་ནཱ ས་མ་ཏྟཱ.
༢. སཱ་ག་ཏ་ཏྠེ་ར་ཨ་པ་དཱ་ན་ཝ་ཎྞ་ནཱ
སོ་བྷི་ཏོ ནཱ་མ ནཱ་མེ་ནཱཏི་ཨཱ་དི་ཀཾ ཨཱ་ཡ་སྨ་ཏོ སཱ་ག་ཏ་ཏྠེ་ར་སྶ ཨ་པ་དཱ་ནཾ. ཨ་ཡ་མྤི པུ་རི་མ་བུ་དྡྷེ་སུ ཀ་ཏཱ་དྷི་ཀཱ་རོ ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ བྷ་ཝེ ཝི་ཝ་ཊྚཱུ་པ་ནི་སྶ་ཡཱ་ནི པུ་ཉྙཱ་ནི ཨུ་པ་ཙི་ན་ནྟོ པ་དུ་མུ་ཏྟ་ར་སྶ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཀཱ་ལེ ཨེ་ཀ་སྨིཾ བྲཱ་ཧྨ་ཎ་ཀུ་ལེ ནི་བྦ་ཏྟོ ས་བྦ་སི་པྤེ་སུ ནི་པྥ་ཏྟིཾ པ་ཏྟོ ནཱ་མེ་ན སོ་བྷི་ཏོ ནཱ་མ ཧུ་ཏྭཱ ཏི་ཎྞཾ ཝེ་དཱ་ནཾ པཱ་ར་གཱུ ས་ནི་གྷ་ཎྜུ་ཀེ་ཊུ་བྷཱ་ནཾ སཱ་ཀྑ་ར་པྤ་བྷེ་དཱ་ནཾ ཨི་ཏི་ཧཱ་ས་པ་ཉྩ་མཱ་ནཾ པ་ད་ཀོ ཝེ་ཡྻཱ་ཀ་ར་ཎོ ལོ་ཀཱ་ཡ་ཏ་མ་ཧཱ་པུ་རི་ས་ལ་ཀྑ་ཎེ་སུ ཨ་ན་ཝ་ཡོ. སོ ཨེ་ཀ་དི་ཝ་སཾ པ་དུ་མུ་ཏྟ་རཾ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ དྭ་ཏྟིཾ་ས་མ་ཧཱ་པུ་རི་ས་ལ་ཀྑ་ཎ་སི་རི་ཡཱ སོ་བྷ་མཱ་ནཾ ཨུ་ཡྻཱ་ན་དྭཱ་རེ་ན ག་ཙྪ་ནྟཾ དི་སྭཱ ཨ་ཏཱི་ཝ པ་ས་ནྣ་མཱ་ན་སོ ཨ་ནེ་ཀེ་ཧི ཨུ་པཱ་ཡེ་ཧི ཨ་ནེ་ཀེ་ཧི གུ་ཎ་ཝ་ཎྞེ་ཧི ཐོ་མ་ནཾ ཨ་ཀཱ་སི. བྷ་ག་ཝཱ ཏ་སྶ ཐོ་མ་ནཾ སུ་ཏྭཱ ‘‘ཨ་ནཱ་ག་ཏེ གོ་ཏ་མ་སྶ བྷ་ག་ཝ་ཏོ སཱ་ས་ནེ སཱ་ག་ཏོ ནཱ་མ སཱ་ཝ་ཀོ བྷ་ཝི་སྶ་ཏཱི’’ཏི བྱཱ་ཀ་ར་ཎཾ ཨ་དཱ་སི. སོ ཏ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ པུ་ཉྙཱ་ནི ཀ་རོ་ནྟོ ཡཱ་ཝ་ཏཱ་ཡུ་ཀཾ ཋ་ཏྭཱ ཏ་ཏོ ཙུ་ཏོ དེ་ཝ་ལོ་ཀེ ནི་བྦ་ཏྟོ. ཀ་པྤ་ས་ཏ་ས་ཧ་སྶ་དེ་ཝ་མ་ནུ་སྶེ་སུ ཨུ་བྷ་ཡ་ས་མྤ་ཏྟི་ཡོ ཨ་ནུ་བྷ་ཝི་ཏྭཱ ཨི་མ་སྨིཾ བུ་དྡྷུ་པྤཱ་དེ ཨེ་ཀ་སྨིཾ ཀུ་ལ་གེ་ཧེ ནི་བྦ་ཏྟོ. ཏ་སྶ མཱ་ཏཱ་པི་ཏ་རོ སོ་མ་ན་སྶཾ ཝ་ཌྜྷེ་ནྟོ སུ་ཛཱ་ཏོ ཨཱ་ག་ཏོ་ཏི སཱ་ག་ཏོཏི ནཱ་མཾ ཀ་རིཾ་སུ. སོ སཱ་ས་ནེ པ་སཱི་དི་ཏྭཱ པ་བྦ་ཛི་ཏྭཱ ཝི་པ་སྶ་ནཾ ཝ་ཌྜྷེ་ཏྭཱ ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ པ་ཏྟོ.
༡༧. ཨེ་ཝཾ སོ པུ་ཉྙ་ས་མྦྷཱ་རཱ་ནུ་རཱུ་པེ་ན པ་ཏྟ་ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་ཕ་ལོ ཨ་ཏྟ་ནོ པུ་བྦ་ཀ་མྨཾ ས་རི་ཏྭཱ སོ་མ་ན་སྶ་ཛཱ་ཏོ པུ་བྦ་ཙ་རི་ཏཱ་པ་དཱ་ནཾ པ་ཀཱ་སེ་ནྟོ སོ་བྷི་ཏོ ནཱ་མ ནཱ་མེ་ནཱཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ ཏ་དཱ པུ་ཉྙ་ས་མྦྷཱ་ར་སྶ པ་རི་པཱུ་ར་ཎ་ས་མ་ཡེ ནཱ་མེ་ན སོ་བྷི་ཏོ ནཱ་མ བྲཱ་ཧྨ་ཎོ ཨ་ཧོ་སི་ནྟི ས་མྦ་ནྡྷོ.
༢༡. ཝི་པ་ཐཱ ཨུ་དྡྷ་རི་ཏྭཱ་ནཱཏི ཝི་རུ་དྡྷ་པ་ཐཱ ཀུ་མ་གྒཱ, ཨུ་པྤ་ཐཱ ཝཱ ཨུ་དྡྷ་རི་ཏྭཱ ཨ་པ་ནེ་ཏྭཱ. པ་ཐཾ ཨཱ་ཙི་ཀྑ་སེཏི, བྷ་ནྟེ, ས་བྦ་ཉྙུ ཏུ་ཝཾ པ་ཐཾ ས་པྤུ་རི་ས་མ་གྒཾ ནི་བྦཱ་ནཱ་དྷི་ག་མ་ནུ་པཱ་ཡཾ ཨཱ་ཙི་ཀྑ་སེ ཀ་ཐེ་སི དེ་སེ་སི ཝི་བྷ་ཛི ཨུ་ཏྟཱ་ནིཾ ཨ་ཀཱ་སཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. སེ་སཾ ཨུ་ཏྟཱ་ན་ཏྠ་མེ་ཝཱ་ཏི.
སཱ་ག་ཏ་ཏྠེ་ར་ཨ་པ་དཱ་ན་ཝ་ཎྞ་ནཱ ས་མ་ཏྟཱ.
༣. མ་ཧཱ་ཀ་ཙྩཱ་ན་ཏྠེ་ར་ཨ་པ་དཱ་ན་ཝ་ཎྞ་ནཱ
པ་དུ་མུ་ཏྟ་ར་ནཱ་ཐ་སྶཱཏི་ཨཱ་དི་ཀཾ ཨཱ་ཡ་སྨ་ཏོ ཀ་ཙྩཱ་ན་ཏྠེ་ར་སྶ ཨ་པ་དཱ་ནཾ. ཨ་ཡ་མྤི པུ་རི་མ་བུ་དྡྷེ་སུ ཀ་ཏཱ་དྷི་ཀཱ་རོ ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ བྷ་ཝེ ཝི་ཝ་ཊྚཱུ་པ་ནི་སྶ་ཡཱ་ནི པུ་ཉྙཱ་ནི ཨུ་པ་ཙི་ན་ནྟོ པ་དུ་མུ་ཏྟ་ར་སྶ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཀཱ་ལེ ག་ཧ་པ་ཏི་མ་ཧཱ་སཱ་ལ་ཀུ་ལ་གེ་ཧེ ནི་བྦ་ཏྟེ་ཏྭཱ ཝུ་དྡྷི་པྤ་ཏྟོ ཨེ་ཀ་དི་ཝ་སཾ ས་ཏྠུ ས་ནྟི་ཀེ དྷ་མྨཾ སུ་ཎ་ནྟོ ས་ཏྠཱ་རཾ ཨེ་ཀཾ བྷི་ཀྑུཾ སཾ་ཁི་ཏྟེ་ན བྷཱ་སི་ཏ་སྶ ཝི་ཏྠཱ་རེ་ན ཨ་ཏྠཾ ཝི་བྷ་ཛ་ནྟཱ་ནཾ ཨ་གྒ་ཊྛཱ་ནེ ཋ་པེ་ནྟཾ དི་སྭཱ ས་ཡ་མྤི ཏཾ ཋཱ་ན་ནྟ་རཾ པ་ཏྠེ་ནྟོ དཱ་ནཱ་དཱི་ནི པུ་ཉྙཱ་ནི ཀ་ཏྭཱ དེ་ཝ་མ་ནུ་སྶེ་སུ སཾ་ས་ར་ནྟོ སུ་མེ་དྷ་སྶ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཀཱ་ལེ ཝི་ཛྫཱ་དྷ་རོ ཧུ་ཏྭཱ ཨཱ་ཀཱ་སེ་ན ག་ཙྪ་ནྟོ ས་ཏྠཱ་རཾ ཨེ་ཀ་སྨིཾ ཝ་ན་ས་ཎྜེ ནི་སི་ནྣཾ དི་སྭཱ པ་ས་ནྣ་མཱ་ན་སོ ཀ་ཎི་ཀཱ་ར་པུ་པྥེ་ཧི པཱུ་ཛཾ ཨ་ཀཱ་སི.
སོ ཏེ་ན པུ་ཉྙ་ཀ་མྨེ་ན ཨ་པ་རཱ་པ་རཾ སུ་ག་ཏཱི་སུ་ཡེ་ཝ པ་རི་ཝ་ཏྟེ་ཏྭཱ ཀ་སྶ་པ་ད་ས་བ་ལ་སྶ ཀཱ་ལེ བཱ་རཱ་ཎ་སི་ཡཾ ཀུ་ལ་གྷ་རེ ནི་བྦ་ཏྟི་ཏྭཱ པ་རི་ནི་བྦུ་ཏེ བྷ་ག་ཝ་ཏི སུ་ཝ་ཎྞ་ཙེ་ཏི་ཡ་ཀ་ར་ཎ་ཊྛཱ་ནཾ ད་ས་ས་ཧ་སྶ་གྒྷ་ནི་ཀཱ་ཡ སུ་ཝ་ཎྞི་ཊྛ་ཀཱ་ཡ པཱུ་ཛཾ ཀ་ཏྭཱ ‘‘བྷ་ག་ཝཱ མ་ཡ྄ཧཾ ནི་བྦ་ཏྟ་ནི་བྦ་ཏྟ་ཊྛཱ་ནེ ས་རཱི་རཾ སུ་ཝ་ཎྞ་ཝ་ཎྞཾ ཧོ་ཏཱུ’’ཏི པ་ཏྠ་རཾ ཨ་ཀཱ་སི. ཏ་ཏོ ཡཱ་ཝ་ཛཱི་ཝཾ ཀུ་ས་ལཾ ཀ་ཏྭཱ ཨེ་ཀཾ བུ་དྡྷ་ནྟ་རཾ དེ་ཝ་མ་ནུ་སྶེ་སུ སཾ་ས་རི་ཏྭཱ ཨི་མ་སྨིཾ བུ་དྡྷུ་པྤཱ་དེ ཨུ་ཛྫེ་ནི་ཡཾ ར་ཉྙོ ཙ་ཎྜ་པ་ཛྫོ་ཏ་སྶ པུ་རོ་ཧི་ཏ་སྶ གེ་ཧེ ནི་བྦ་ཏྟི, ཏ་སྶ ནཱ་མ་གྒ་ཧ་ཎ་དི་ཝ་སེ མཱ་ཏཱ་པི་ཏ་རོ ‘‘ཨ་མྷཱ་ཀཾ པུ་ཏྟོ སུ་ཝ་ཎྞ་ཝ་ཎྞོ ཨ་ཏྟ་ནོ ནཱ་མཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཨཱ་ག་ཏོ’’ཏི ཀ་ཉྩ་ན་མཱ་ཎ་ཝོཏྭེ་ཝ ནཱ་མཾ ཀ་རིཾ་སུ. སོ ཝུ་དྡྷི་མ་ནྭཱ་ཡ ཏ་ཡོ ཝེ་དེ ཨུ་གྒ་ཎྷི་ཏྭཱ པི་ཏུ ཨ་ཙྩ་ཡེ་ན པུ་རོ་ཧི་ཏ་ཊྛཱ་ནཾ ལ་བྷི. སོ གོ་ཏྟ་ཝ་སེ་ན ཀ་ཙྩཱ་ནོཏི པ་ཉྙཱ་ཡི་ཏྠ.
རཱ་ཛཱ ཙ་ཎྜ་པ་ཛྫོ་ཏོ བུ་དྡྷུ་པྤཱ་དཾ སུ་ཏྭཱ, ‘‘ཨཱ་ཙ་རི་ཡ, ཏྭཾ ཏ་ཏྠ ག་ནྟྭཱ ས་ཏྠཱ་རཾ ཨི་དྷཱ་ནེ་ཧཱི’’ཏི པེ་སེ་སི. སོ ཨ་ཏྟ་ཊྛ་མོ ས་ཏྠུ ས་ནྟི་ཀཾ ཨུ་པ་ག་ཏོ. ཏ་སྶ ས་ཏྠཱ དྷ་མྨཾ དེ་སེ་སི. དེ་ས་ནཱ་པ་རི་ཡོ་སཱ་ནེ སོ ས་ཏྟ་ཧི ཛ་ནེ་ཧི ས་དྡྷིཾ ས་ཧ་པ་ཊི་ས་མྦྷི་དཱ་ཧི ཨ་ར་ཧ་ཏྟེ པ་ཏི་ཊྛཱ་སི. ཨ་ཐ ས་ཏྠཱ ‘‘ཨེ་ཐ, བྷི་ཀྑ་ཝོ’’ཏི ཧ་ཏྠཾ པ་སཱ་རེ་སི. ཏེ ཏཱ་ཝ་དེ་ཝ དྭ་ངྒུ་ལ་མ་ཏྟ་ཀེ་ས་མ་སྶུ་ཀཱ ཨི་དྡྷི་མ་ཡ་པ་ཏྟ་ཙཱི་ཝ་ར་དྷ་རཱ ཝ་སྶ་ས་ཊྛི་ཀ་ཏྠེ་རཱ ཝི་ཡ ཨ་ཧེ་སུཾ. ཨེ་ཝཾ ཐེ་རོ ས་ད་ཏྠཾ ནི་པྥཱ་དེ་ཏྭཱ, ‘‘བྷ་ནྟེ, རཱ་ཛཱ པ་ཛྫོ་ཏོ ཏུ་མྷཱ་ཀཾ པཱ་དེ ཝ་ནྡི་ཏུཾ དྷ་མྨ་ཉྩ སོ་ཏུཾ ཨི་ཙྪ་ཏཱི’’ཏི ས་ཏྠུ ཨཱ་རོ་ཙེ་སི. ས་ཏྠཱ ‘‘ཏྭཾ་ཡེ་ཝ བྷི་ཀྑུ ཏ་ཏྠ ག་ཙྪ, ཏ་ཡི ག་ཏེ་པི རཱ་ཛཱ པ་སཱི་དི་སྶ་ཏཱི’’ཏི ཨཱ་ཧ. ཐེ་རོ ཨ་ཏྟ་ཊྛ་མོ ཏ་ཏྠ ག་ནྟྭཱ རཱ་ཛཱ་ནཾ པ་སཱ་དེ་ཏྭཱ ཨ་ཝ་ནྟཱི་སུ སཱ་ས་ནཾ པ་ཏི་ཊྛཱ་པེ་ཏྭཱ པུ་ན ས་ཏྠུ ས་ནྟི་ཀ་མེ་ཝ ག་ཏོ.
༣༡. ཨེ་ཝཾ སོ པ་ཏྟ་ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་ཕ་ལོ ‘‘ཨེ་ཏ་ད་གྒཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, མ་མ སཱ་ཝ་ཀཱ་ནཾ སཾ་ཁི་ཏྟེ་ན བྷཱ་སི་ཏ་སྶ ཝི་ཏྠཱ་རེ་ན ཨ་ཏྠཾ ཝི་བྷ་ཛ་ནྟཱ་ནཾ ཡ་དི་དཾ མ་ཧཱ་ཀ་ཙྩཱ་ནོ’’ཏི (ཨ. ནི. ༡.༡༨༨, ༡༩༧) ཨེ་ཏ་ད་གྒ་ཊྛཱ་ནཾ པ་ཏྭཱ ཨ་ཏྟ་ནོ པུ་བྦ་ཀ་མྨཾ ས་རི་ཏྭཱ པུ་བྦ་ཙ་རི་ཏཱ་པ་དཱ་ནཾ པ་ཀཱ་སེ་ནྟོ པ་དུ་མུ་ཏྟ་ར་ནཱ་ཐ་སྶཱཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ པ་དུ་མཾ ནཱ་མ ཙེ་ཏི་ཡནྟི པ་དུ་མེ་ཧི ཚཱ་དི་ཏ་ཏྟཱ ཝཱ པ་དུ་མཱ་ཀཱ་རེ་ཧི ཀ་ཏ་ཏྟཱ ཝཱ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཝ་ས་ན་ག་ནྡྷ་ཀུ་ཊི་ཝི་ཧཱ་རོ་ཝ པཱུ་ཛ་ནཱི་ཡ་བྷཱ་ཝེ་ན ཙེ་ཏི་ཡཾ, ཡ་ཐཱ ‘‘གོ་ཏ་མ་ཀ་ཙེ་ཏི་ཡཾ, ཨཱ་ལ༹་ཝ་ཀ་ཙེ་ཏི་ཡ’’ནྟི ཝུ་ཏྟེ ཏེ་སཾ ཡ་ཀྑཱ་ནཾ ནི་ཝ་ས་ན་ཊྛཱ་ནཾ པཱུ་ཛ་ནཱི་ཡ་ཊྛཱ་ན་ཏྟཱ ཙེ་ཏི་ཡ་ནྟི ཝུ་ཙྩ་ཏི, ཨེ་ཝ་མི་དཾ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཝ་ས་ན་ཊྛཱ་ནཾ ཙེ་ཏི་ཡ་ནྟི ཝུ་ཙྩ་ཏི, ན དྷཱ་ཏུ་ནི་དྷཱ་ཡ་ཀ་ཙེ་ཏི་ཡ་ནྟི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ན ཧི ཨ་པ་རི་ནི་བྦུ་ཏ་སྶ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ས་རཱི་ར་དྷཱ་ཏཱུ་ནཾ ཨ་བྷཱ་ཝཱ དྷཱ་ཏུ་ཙེ་ཏི་ཡཾ ཨ་ཀ་རི. སི་ལཱ་ས་ནཾ ཀཱ་ར་ཡི་ཏྭཱཏི ཏ་སྶཱ པ་དུ་མ་ནཱ་མི་ཀཱ་ཡ ག་ནྡྷ་ཀུ་ཊི་ཡཱ པུ་པྥཱ་དྷཱ་ར་ཏྠཱ་ཡ ཧེ་ཊྛཱ ཕ་ལི་ཀ་མ་ཡཾ སི་ལཱ་ས་ནཾ ཀཱ་རེ་ཏྭཱ. སུ་ཝ་ཎྞེ་ནཱ་བྷི་ལེ་པ་ཡིནྟི ཏཾ སི་ལཱ་ས་ནཾ ཛ་མྦོ་ན་ད་སུ་ཝ་ཎྞེ་ན ཨ་བྷི་ཝི་སེ་སེ་ན ལེ་པ་ཡིཾ ཚཱ་དེ་སི་ནྟི ཨ་ཏྠོ.
༣༢. ར་ཏ་ནཱ་མ་ཡཾ ས་ཏྟ་ཧི ར་ཏ་ནེ་ཧི ཀ་ཏཾ ཚ་ཏྟཾ པ་གྒ་ཡ྄ཧ མུ་དྡྷ་ནི དྷཱ་རེ་ཏྭཱ ཝཱ་ལ༹་བཱི་ཛ་ནི་ཉྩ སེ་ཏ་པ་ཝ་ར་ཙཱ་མ་རི་ཉྩ པ་གྒ་ཡ྄ཧ བུ་དྡྷ་སྶ ཨ་བྷི་རོ་པ་ཡིཾ. ལོ་ཀ་བ་ནྡྷུ་སྶ ཏཱ་དི་ནོཏི ས་ཀ་ལ་ལོ་ཀ་བ་ནྡྷུ་ས་དི་ས་སྶ ཏཱ་དི་གུ་ཎ་ས་མ་ངྒི་སྶ བུ་དྡྷ་སྶ དྷཱ་རེ་སི་ནྟི ཨ་ཏྠོ. སེ་སཾ ཨུ་ཏྟཱ་ན་ཏྠ་མེ་ཝཱ་ཏི.
མ་ཧཱ་ཀ་ཙྩཱ་ན་ཏྠེ་ར་ཨ་པ་དཱ་ན་ཝ་ཎྞ་ནཱ ས་མ་ཏྟཱ.
༤. ཀཱ་ལུ༹་དཱ་ཡི་ཏྠེ་ར་ཨ་པ་དཱ་ན་ཝ་ཎྞ་ནཱ
པ་དུ་མུ་ཏྟ་ར་བུ་དྡྷ་སྶཱཏི་ཨཱ་དི་ཀཾ ཨཱ་ཡ་སྨ་ཏོ ཀཱ་ལུ༹་དཱ་ཡི་ཏྠེ་ར་སྶ ཨ་པ་དཱ་ནཾ. ཨ་ཡ་མྤི པུ་རི་མ་བུ་དྡྷེ་སུ ཀ་ཏཱ་དྷི་ཀཱ་རོ ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ བྷ་ཝེ ཝི་ཝ་ཊྚཱུ་པ་ནི་སྶ་ཡཱ་ནི པུ་ཉྙཱ་ནི ཨུ་པ་ཙི་ན་ནྟོ པ་དུ་མུ་ཏྟ་ར་སྶ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཀཱ་ལེ ཧཾ་ས་ཝ་ཏཱི་ན་ག་རེ ཀུ་ལ་གེ་ཧེ ནི་བྦ་ཏྟོ ས་ཏྠུ དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཾ སུ་ཎ་ནྟོ ས་ཏྠཱ་རཾ ཨེ་ཀཾ བྷི་ཀྑུཾ ཀུ་ལ་པྤ་སཱ་ད་ཀཱ་ནཾ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ ཨ་གྒ་ཊྛཱ་ནེ ཋ་པེ་ནྟཾ དི་སྭཱ ཏ་ཛྫཾ ཨ་བྷི་ནཱི་ཧཱ་རཾ ཀ་ཏྭཱ ཏཾ ཋཱ་ན་ནྟ་རཾ པ་ཏྠེ་སི.
སོ ཡཱ་ཝ་ཛཱི་ཝཾ ཀུ་ས་ལཾ ཀ་ཏྭཱ དེ་ཝ་མ་ནུ་སྶེ་སུ སཾ་ས་ར་ནྟོ ཨ་མྷཱ་ཀཾ བོ་དྷི་ས་ཏྟ་སྶ མཱ་ཏུ་ཀུ་ཙྪི་ཡཾ པ་ཊི་ས་ནྡྷི་གྒ་ཧ་ཎ་དི་ཝ་སེ ཀ་པི་ལ་ཝ་ཏྠུ་སྨིཾ་ཡེ་ཝ ཨ་མ་ཙྩ་གེ་ཧེ པ་ཊི་ས་ནྡྷིཾ ག་ཎྷི, བོ་དྷི་ས་ཏྟེ་ན ས་དྡྷིཾ ཨེ་ཀ་དི་ཝ་སཾ་ཡེ་ཝ ཛཱ་ཏོ་ཏི ཏཾ དི་ཝ་སཾ་ཡེ་ཝ ནཾ དུ་ཀཱུ་ལ་ཙུ་མྦ་ཊ་ཀེ ནི་པ་ཛྫཱ་པེ་ཏྭཱ བོ་དྷི་ས་ཏྟ་སྶ ཨུ་པ་ཊྛཱ་ན་ཏྠཱ་ཡ ན་ཡིཾ་སུ. བོ་དྷི་ས་ཏྟེ་ན ཧི ས་དྡྷིཾ བོ་དྷི་རུ་ཀྑོ, རཱ་ཧུ་ལ་མཱ་ཏཱ, ཙ་ཏྟཱ་རོ ནི་དྷཱི, ཨཱ་རོ་ཧ་ན་ཧ་ཏྠཱི, ཨ་སྶ་ཀ་ཎྜ་ཀོ, ཨཱ་ན་ནྡོ, ཚ་ནྣོ, ཀཱ་ལུ༹་དཱ་ཡཱི་ཏི ཨི་མེ ས་ཏྟ ཨེ་ཀ་དི་ཝ་སེ ཛཱ་ཏ་ཏྟཱ ས་ཧ་ཛཱ་ཏཱ ནཱ་མ ཨ་ཧེ་སུཾ. ཨ་ཐ་སྶ ནཱ་མ་གྒ་ཧ་ཎ་དི་ཝ་སེ ས་ཀ་ལ་ན་ག་ར་སྶ ཨུ་ད་གྒ་ཙི་ཏྟ་དི་ཝ་སེ ཛཱ་ཏ་ཏྟཱ ཨུ་དཱ་ཡིཏྭེ་ཝ ནཱ་མཾ ཨ་ཀཾ་སུ. ཐོ་ཀཾ ཀཱ་ལ༹་དྷཱ་ཏུ་ཀ་ཏྟཱ པ་ན ཀཱ་ལུ༹་དཱ་ཡཱིཏི པ་ཉྙཱ་ཡི་ཏྠ. སོ བོ་དྷི་ས་ཏྟེ་ན ས་དྡྷིཾ ཀུ་མཱ་ར་ཀཱི་ལ༹ཾ ཀཱི་ལ༹་ནྟོ ཝུ་དྡྷིཾ ཨ་ག་མཱ་སི.
ཨ་པ་ར་བྷཱ་གེ ལོ་ཀ་ནཱ་ཐེ མ་ཧཱ་བྷི་ནི་ཀྑ་མ་ནཾ ནི་ཀྑ་མི་ཏྭཱ ཨ་ནུ་ཀྐ་མེ་ན ས་བྦ་ཉྙུ་ཏཾ པ་ཏྭཱ པ་ཝ་ཏྟི་ཏ་ཝ་ར་དྷ་མྨ་ཙ་ཀྐེ རཱ་ཛ་ག་ཧཾ ཨུ་པ་ནི་སྶཱ་ཡ ཝེ་ལུ༹་ཝ་ནེ ཝི་ཧ་ར་ནྟེ སུ་དྡྷོ་ད་ན་མ་ཧཱ་རཱ་ཛཱ ཏཾ པ་ཝ་ཏྟིཾ སུ་ཏྭཱ པུ་རི་ས་ས་ཧ་སྶ་པ་རི་ཝཱ་རཾ ཨེ་ཀཾ ཨ་མ་ཙྩཾ ‘‘པུ་ཏྟཾ མེ ཨི་དྷཱ་ནེ་ཧཱི’’ཏི པེ་སེ་སི. སོ དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཱ་ཝེ་ལཱ་ཡཾ ས་ཏྠུ ས་ནྟི་ཀཾ ག་ནྟྭཱ པ་རི་ས་པ་རི་ཡ་ནྟེ ཋི་ཏོ དྷ་མྨཾ སུ་ཏྭཱ ས་པ་རི་ཝཱ་རོ ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ པཱ་པུ་ཎི. ཨ་ཐ ནེ ས་ཏྠཱ ‘‘ཨེ་ཐ, བྷི་ཀྑ་ཝོ’’ཏི ཧ་ཏྠཾ པ་སཱ་རེ་སི. ས་བྦེ ཏ་ངྑ་ཎ་ཉྙེ་ཝ ཨི་དྡྷི་མ་ཡ་པ་ཏྟ་ཙཱི་ཝ་ར་དྷ་རཱ ཝ་སྶ་ས་ཊྛི་ཀ་ཏྠེ་རཱ ཝི་ཡ ཨ་ཧེ་སུཾ. ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་པྤ་ཏྟི་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ པ་ན ཨ་རི་ཡཱ མ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟཱ་ཝ ཧོ་ནྟི. ཏ་སྨཱ ར་ཉྙཱ པ་ཧི་ཏ་སཱ་ས་ནཾ ད་ས་བ་ལ་སྶ ན ཀ་ཐེ་སི. རཱ་ཛཱ ‘‘ནེ་ཝ ག་ཏོ ཨཱ་ག་ཙྪ་ཏི, ན སཱ་ས་ནཾ སུ་ཡྻ་ཏཱི’’ཏི ཨ་པ་རཾ ཨ་མ་ཙྩཾ པུ་རི་ས་ས་ཧ་སྶེ་ཧི པེ་སེ་སི. ཏ་སྨི་མྤི ཏ་ཐཱ པ་ཊི་པ་ནྣེ ཨ་པ་ར་མྤི པེ་སེ་སཱི་ཏི ཨེ་ཝཾ ན་ཝ་ཧི པུ་རི་ས་ས་ཧ་སྶེ་ཧི ས་དྡྷིཾ ན་ཝ ཨ་མ་ཙྩེ པེ་སེ་སི. ས་བྦེ ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ པ་ཏྭཱ ཏུ་ཎྷཱི ཨ་ཧེ་སུཾ.
ཨ་ཐ རཱ་ཛཱ ཙི་ནྟེ་སི – ‘‘ཨེ་ཏྟ་ཀཱ ཛ་ནཱ མ་ཡི སི་ནེ་ཧཱ་བྷཱ་ཝེ་ན ད་ས་བ་ལ་སྶ ཨི་དྷཱ་ག་མ་ན་ཏྠཱ་ཡ ན ཀི་ཉྩི ཀ་ཐ་ཡིཾ་སུ, ཨ་ཡཾ ཁོ ཨུ་དཱ་ཡི ད་ས་བ་ལེ་ན ས་མ་ཝ་ཡོ, ས་ཧ་པཾ་སུ་ཀཱི་ལི༹་ཀོ, མ་ཡི ཙ སི་ནེ་ཧོ ཨ་ཏྠི, ཨི་མཾ པེ་སེ་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཏཾ པ་ཀྐོ་སཱ་པེ་ཏྭཱ, ‘‘ཏཱ་ཏ, ཏྭཾ པུ་རི་ས་ས་ཧ་སྶ་པ་རི་ཝཱ་རོ རཱ་ཛ་ག་ཧཾ ག་ནྟྭཱ ད་ས་བ་ལཾ ཨི་དྷཱ་ནེ་ཧཱི’’ཏི ཝ་ཏྭཱ པེ་སེ་སི. སོ པ་ན ག་ཙྪ་ནྟོ ‘‘ས་ཙཱ་ཧཾ, དེ་ཝ, པ་བྦ་ཛི་ཏུཾ ལ་བྷི་སྶཱ་མི, ཨེ་ཝཱ་ཧཾ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ཨི་དྷཱ་ནེ་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ‘‘ཡཾ ཀི་ཉྩི ཀ་ཏྭཱ མ་མ པུ་ཏྟཾ ད་སྶེ་ཧཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟོ རཱ་ཛ་ག་ཧཾ ག་ནྟྭཱ ས་ཏྠུ དྷ་མྨ་དེ་ས་ན་ཝེ་ལཱ་ཡཾ པ་རི་ས་པ་རི་ཡ་ནྟེ ཋི་ཏོ དྷ་མྨཾ སུ་ཏྭཱ ས་པ་རི་ཝཱ་རོ ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ པ་ཏྭཱ ཨེ་ཧི་བྷི་ཀྑུ་བྷཱ་ཝེ པ་ཏི་ཊྛཱ་སི. ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ པ་ན པ་ཏྭཱ ‘‘ན ཏཱ་ཝཱ་ཡཾ ད་ས་བ་ལ་སྶ ཀུ་ལ་ན་ག་རཾ ག་ནྟུཾ ཀཱ་ལོ, ཝ་ས་ནྟེ པ་ན ཨུ་པ་ག་ཏེ པུ་པྥི་ཏེ ཝ་ན་ས་ཎྜེ ཧ་རི་ཏ་ཏི་ཎ་ས་ཉྪ་ནྣཱ་ཡ བྷཱུ་མི་ཡཱ ག་མ་ན་ཀཱ་ལོ བྷ་ཝི་སྶ་ཏཱི’’ཏི ཀཱ་ལཾ པ་ཊི་མཱ་ནེ་ནྟོ ཝ་ས་ནྟེ ས་མྤ་ཏྟེ ས་ཏྠུ ཀུ་ལ་ན་ག་རཾ ག་ནྟུཾ ག་མ་ན་མ་གྒ་ཝ་ཎྞཾ སཾ་ཝ་ཎྞེ་ནྟོ –
‘‘ཨ་ངྒཱ་རི་ནོ དཱ་ནི དུ་མཱ བྷ་ད་ནྟེ, ཕ་ལེ་སི་ནོ ཚ་ད་ནཾ ཝི་པྤ་ཧཱ་ཡ;
ཏེ ཨ་ཙྩི་མ་ནྟོ་ཝ པ་བྷཱ་ས་ཡ་ནྟི, ས་མ་ཡོ མ་ཧཱ་ཝཱི་ར བྷཱ་གཱི ར་ཐཱ་ནཾ.
‘‘དུ་མཱ་ནི ཕུ་ལླཱ་ནི མ་ནོ་ར་མཱ་ནི, ས་མ་ནྟ་ཏོ ས་བྦ་དི་སཱ པ་ཝ་ནྟི;
པ་ཏྟཾ པ་ཧཱ་ཡ ཕ་ལ་མཱ་ས་སཱ་ནཱ, ཀཱ་ལོ ཨི་ཏོ པ་ཀྐ་མ་ནཱ་ཡ ཝཱི་ར.
‘‘ནེ་ཝཱ་ཏི་སཱི་ཏཾ ན པ་ནཱ་ཏི་ཨུ་ཎྷཾ, སུ་ཁཱ ཨུ་ཏུ ཨ་དྡྷ་ནི་ཡཱ བྷ་ད་ནྟེ;
པ་སྶ་ནྟུ ཏཾ སཱ་ཀི་ཡཱ ཀོ་ལི༹་ཡཱ ཙ, པ་ཙྪཱ་མུ་ཁཾ རོ་ཧི་ནི་ཡཾ ཏ་ར་ནྟཾ.
‘‘ཨཱ་སཱ་ཡ ཀ་ས་ཏེ ཁེ་ཏྟཾ, བཱི་ཛཾ ཨཱ་སཱ་ཡ ཝ་པྤ་ཏི;
ཨཱ་སཱ་ཡ ཝཱ་ཎི་ཛཱ ཡ་ནྟི, ས་མུ་དྡཾ དྷ་ན་ཧཱ་ར་ཀཱ;
ཡཱ་ཡ ཨཱ་སཱ་ཡ ཏི་ཊྛཱ་མི, སཱ མེ ཨཱ་སཱ ས་མི་ཛ྄ཛྷ་ཏུ. (ཐེ་ར་གཱ. ༥༢༧-༥༣༠);
‘‘ནཱ་ཏི་སཱི་ཏཾ ནཱ་ཏི་ཨུ་ཎྷཾ, ནཱ་ཏི་དུ་བྦྷི་ཀྑ་ཚཱ་ཏ་ཀཾ;
ས་དྡ་ལཱ ཧ་རི་ཏཱ བྷཱུ་མི, ཨེ་ས ཀཱ་ལོ མ་ཧཱ་མུ་ནི. (ཨ. ནི. ཨ་ཊྛ. ༡.༡.༢༢༥);
‘‘པུ་ན་པྤུ་ན་ཉྩེ་ཝ ཝ་པ་ནྟི བཱི་ཛཾ, པུ་ན་པྤུ་ནཾ ཝ་སྶ་ཏི དེ་ཝ་རཱ་ཛཱ;
པུ་ན་པྤུ་ནཾ ཁེ་ཏྟཾ ཀ་ས་ནྟི ཀ་སྶ་ཀཱ, པུ་ན་པྤུ་ནཾ དྷ་ཉྙ་མུ་པེ་ཏི ར་ཊྛཾ.
‘‘པུ་ན་པྤུ་ནཾ ཡཱ་ཙ་ན་ཀཱ ཙ་ར་ནྟི, པུ་ན་པྤུ་ནཾ དཱ་ན་པྤ་ཏཱི ད་ད་ནྟི;
པུ་ན་པྤུ་ནཾ དཱ་ན་པྤ་ཏཱི ད་དི་ཏྭཱ, པུ་ན་པྤུ་ནཾ ས་གྒ་མུ་པེ་ནྟི ཋཱ་ནཾ.
‘‘ཝཱི་རོ ཧ་ཝེ ས་ཏྟ་ཡུ་གཾ པུ་ནེ་ཏི, ཡ་སྨིཾ ཀུ་ལེ ཛཱ་ཡ་ཏི བྷཱུ་རི་པ་ཉྙོ;
མ་ཉྙཱ་མ་ཧཾ ས་ཀྐ་ཏི དེ་ཝ་དེ་ཝོ, ཏ་ཡཱ ཧི ཛཱ་ཏོ མུ་ནི ས་ཙྩ་ནཱ་མོ.
‘‘སུ་དྡྷོ་ད་ནོ ནཱ་མ པི་ཏཱ མ་ཧེ་སི་ནོ, བུ་དྡྷ་སྶ མཱ་ཏཱ པ་ན མཱ་ཡ་ནཱ་མཱ;
ཡཱ བོ་དྷི་ས་ཏྟཾ པ་རི་ཧ་རི་ཡ ཀུ་ཙྪི་ནཱ, ཀཱ་ཡ་སྶ བྷེ་དཱ ཏི་དི་ཝ་མྷི མོ་ད་ཏི.
‘‘སཱ གོ་ཏ་མཱི ཀཱ་ལ་ཀ་ཏཱ ཨི་ཏོ ཙུ་ཏཱ, དི་བྦེ་ཧི ཀཱ་མེ་ཧི ས་མ་ངྒི་བྷཱུ་ཏཱ;
སཱ མོ་ད་ཏི ཀཱ་མ་གུ་ཎེ་ཧི པ་ཉྩ་ཧི, པ་རི་ཝཱ་རི་ཏཱ དེ་ཝ་ག་ཎེ་ཧི ཏེ་ཧཱི’’ཏི. (ཐེ་ར་གཱ. ༥༣༡-༥༣༥);
ཨི་མཱ གཱ་ཐཱ ཨ་བྷཱ་སི. ཏ་ཏྠ ཨ་ངྒཱ་རི་ནོཏི ཨ་ངྒཱ་རཱ་ནི ཝི་ཡཱ་ཏི ཨ་ངྒཱ་རཱ་ནི. ཨ་ངྒཱ་རཱ་ནི ར་ཏྟ་པ་ཝཱ་ལ༹་ཝ་ཎྞཱ་ནི རུ་ཀྑཱ་ནཾ པུ་པྥ་ཕ་ལཱ་ནི, ཏཱ་ནི ཨེ་ཏེ་སཾ ས་ནྟཱི་ཏི ཨ་ངྒཱ་རི་ནོ, ཨ་བྷི་ལོ་ཧི་ཏ་ཀུ་སུ་མ་ཀི་ས་ལ་ཡེ་ཧི ཨ་ངྒཱ་ར་ཝུ་ཊྛི་ས་མྤ་རི་ཀི་ཎྞཱ ཝི་ཡཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. དཱ་ནཱིཏི ཨི་མ་སྨིཾ ཀཱ་ལེ. དུ་མཱཏི རུ་ཀྑཱ. བྷ་ད་ནྟེཏི བྷ་དྡཾ ཨ་ནྟེ ཨེ་ཏ་སྶཱ་ཏི, ‘‘བྷ་ད་ནྟེ’’ཏི ཨེ་ཀ་སྶ ད-ཀཱ་ར་སྶ ལོ་པཾ ཀ་ཏྭཱ ཝུ་ཙྩ་ཏི. གུ་ཎ་ཝི་སེ་ས་ཡུ་ཏྟོ, གུ་ཎ་ཝི་སེ་ས་ཡུ་ཏྟཱ་ན་ཉྩ ཨ་གྒ་བྷཱུ་ཏོ ས་ཏྠཱ. ཏ་སྨཱ, བྷ་ད་ནྟེ་ཏི ས་ཏྠུ ཨཱ་ལ་པ་ན་མེ་ཝ, པ་ཙྩ་ཏྟ་ཝ་ཙ་ན་ཉྩེ་ཏཾ ཨེ་ཀཱ་ར་ནྟཾ ‘‘སུ་ག་ཏེ པ་ཊི་ཀ་མྨེ སུ་ཁེ དུ་ཀྑེ ཛཱི་ཝེ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ཝི་ཡ. ཨི་དྷ པ་ན ས་མྦོ་དྷ་ན་ཊྛེ ད་ཊྛ་བྦཾ. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ, ‘‘བྷ་ད་ནྟེ་ཏི ཨཱ་ལ་པ་ན’’ནྟི. ‘‘བྷ་དྡ་ས་དྡེ་ན ས་མཱ་ན་ཏྠཾ པ་ད་ནྟ་ར་མེ་ཀ’’ནྟི ཀེ་ཙི. ཕ་ལཱ་ནི ཨེ་ས་ནྟཱི་ཏི ཕ་ལེ་སི་ནོ. ཨ་ཙེ་ཏ་ནེ་པི ཧི ས་ཙེ་ཏ་ན་ཀི་རི་ཡཾ ཨཱ་ཧ. ཨེ་ཝཾ ཐེ་རེ་ན ཡཱ་ཙི་ཏོ བྷ་ག་ཝཱ ཏ་ཏྠ ག་མ་ནེ བ་ཧཱུ་ནཾ ཝི་སེ་སཱ་དྷི་ག་མ་ནཾ དི་སྭཱ ཝཱི་ས་ཏི་ས་ཧ་སྶ་ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝ་པ་རི་ཝུ་ཏོ རཱ་ཛ་ག་ཧ་ཏོ ཨ་ཏུ་རི་ཏ་ཙཱ་རི་ཀཱ་ཝ་སེ་ན ཀ་པི་ལ་ཝ་ཏྠུ་གཱ་མི་མ་གྒཾ པ་ཊི་པ་ཛྫི. ཐེ་རོ ཨི་དྡྷི་ཡཱ ཀ་པི་ལ་ཝ་ཏྠུཾ ག་ནྟྭཱ ར་ཉྙོ པུ་ར་ཏོ ཨཱ་ཀཱ་སེ ཋི་ཏོ་ཝ ཨ་དི་ཊྛ་པུ་བྦ་ཝེ་སཾ དི་སྭཱ ར་ཉྙཱ ‘‘ཀོ་སི ཏྭ’’ནྟི པུ་ཙྪི་ཏོ ‘‘ཨ་མ་ཙྩ་པུ་ཏྟཾ ཏ་ཡཱ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ས་ནྟི་ཀཾ པེ་སི་ཏཾ མཾ ན ཛཱ་ནཱ་སི, ཏྭཾ ཨེ་ཝཾ པ་ན ཛཱ་ནཱ་ཧཱི’’ཏི ད་སྶེ་ནྟོ –
‘‘བུ་དྡྷ་སྶ པུ་ཏྟོ་མྷི ཨ་ས་ཡ྄ཧ་སཱ་ཧི་ནོ, ཨ་ངྒཱི་ར་ས་སྶ་པྤ་ཊི་མ་སྶ ཏཱ་དི་ནོ;
པི་ཏུ་པི་ཏཱ མ་ཡ྄ཧཾ ཏུ་ཝཾ་སི ས་ཀྐ, དྷ་མྨེ་ན མེ གོ་ཏ་མ ཨ་ཡྻ་ཀོ་སཱི’’ཏི. (ཐེ་ར་གཱ. ༥༣༦) –
གཱ་ཐ་མཱ་ཧ.
ཏ་ཏྠ བུ་དྡྷ་སྶ པུ་ཏྟོ་མྷཱིཏི ས་བྦ་ཉྙུ་བུ་དྡྷ་སྶ ཨོ་ར་སྶ པུ་ཏྟོ ཨ་མྷི. ཨ་ས་ཡ྄ཧ་སཱ་ཧི་ནོཏི ཨ་བྷི་ས་མྦོ་དྷི་ཏོ པུ་བྦེ ཋ་པེ་ཏྭཱ མ་ཧཱ་བོ་དྷི་ས་ཏྟཾ ཨ་ཉྙེ་ཧི ས་ཧི་ཏུཾ ཝ་ཧི་ཏུཾ ཨ་ས་ཀྐུ་ཎེ་ཡྻ་ཏྟཱ ཨ་ས་ཡ྄ཧ་སྶ ས་ཀ་ལ་སྶ བོ་དྷི་ས་མྦྷཱ་ར་སྶ མ་ཧཱ་ཀཱ་རུ་ཎི་ཀཱ་དྷི་ཀཱ་ར་སྶ ཙ ས་ཧ་ན་ཏོ ཝ་ཧ་ན་ཏོ, ཏ་ཏོ པ་ར་མྤི ཨ་ཉྙེ་ཧི ས་ཧི་ཏུཾ ཨ་བྷི་བྷ་ཝི་ཏུཾ ཨ་ས་ཀྐུ་ཎེ་ཡྻ་ཏྟཱ ཨ་ས་ཡ྄ཧཱ་ནཾ པ་ཉྩ་ནྣཾ མཱ་རཱ་ནཾ ས་ཧ་ན་ཏོ ཨ་བྷི་བྷ་ཝ་ན་ཏོ, ཨཱ་ས་ཡཱ་ནུ་ས་ཡ་ཙ་རི་ཏཱ་དྷི་མུ་ཏྟི་ཨཱ་དི་ཝི་བྷཱ་གཱ་ཝ་བོ་དྷ་ནེ་ན ཡ་ཐཱ་ར་ཧཾ ཝེ་ནེ་ཡྻཱ་ནཾ དི་ཊྛ་དྷ་མྨི་ཀ་ས་མྤ་རཱ་ཡི་ཀ་པ་ར་མ་ཏྠེ་ཧི ཨ་ནུ་སཱ་ས་ནཱི་ས་ངྑཱ་ཏ་སྶ ཨ་ཉྙེ་ཧི ཨ་ས་ཡ྄ཧ་སྶ བུ་དྡྷ་ཀི་ཙྩ་སྶ ས་ཧ་ན་ཏོ, ཏ་ཏྠ ཝཱ སཱ་དྷུ་ཀཱ་རི་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨ་ས་ཡ྄ཧ་སཱ་ཧི་ནོ. ཨ་ངྒཱི་ར་ས་སྶཱཏི ཨ་ངྒཱི་ཀ་ཏ་སཱི་ལཱ་དི་ས་མྤ་ཏྟི་ཀ་སྶ. ཨ་ངྒ་མ་ངྒེ་ཧི ནི་ཙྪ་ར་ཎ་ཀ་ཨོ་བྷཱ་ས་སྶཱ་ཏི ཨ་པ་རེ. ཀེ་ཙི པ་ན ‘‘ཨ་ངྒཱི་ར་སོ, སི་དྡྷ་ཏྠོ་ཏི དྭེ ནཱ་མཱ་ནི པི་ཏ་རཱ་ཡེ་ཝ ག་ཧི་ཏཱ་ནཱི’’ཏི ཝ་ད་ནྟི. ཨ་པྤ་ཊི་མ་སྶཱཏི ཨ་ནཱུ་པ་མ་སྶ. ཨི་ཊྛཱ་ནི་ཊྛེ་སུ ཏཱ་དི་ལ་ཀྑ་ཎ་པྤ་ཏྟི་ཡཱ ཏཱ་དི་ནོ. པི་ཏུ་པི་ཏཱ མ་ཡ྄ཧཾ ཏུ་ཝཾ་སཱིཏི ཨ་རི་ཡ་ཛཱ་ཏི་ཝ་སེ་ན མ་ཡ྄ཧཾ པི་ཏུ ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷ་སྶ ལོ་ཀ་ཝོ་ཧཱ་རེ་ན ཏྭཾ པི་ཏཱ ཨ་སི. ས་ཀྐཱཏི ཛཱ་ཏི་ཝ་སེ་ན རཱ་ཛཱ་ནཾ ཨཱ་ལ་པ་ཏི. དྷ་མྨེ་ནཱཏི ས་བྷཱ་ཝེ་ན ཨ་རི་ཡ་ཛཱ་ཏི ལོ་ཀི་ཡ་ཛཱ་ཏཱི་ཏི དྭི་ནྣཾ ཛཱ་ཏཱི་ནཾ ས་བྷཱ་ཝ་ས་མོ་དྷཱ་ནེ་ན. གོ་ཏ་མཱཏི རཱ་ཛཱ་ནཾ གོ་ཏྟེ་ན ཨཱ་ལ་པ་ཏི. ཨ་ཡྻ་ཀོ་སཱིཏི པི་ཏཱ་མ་ཧོ ཨ་སི. ཨེ་ཏྠ ཙ ‘‘བུ་དྡྷ་སྶ པུ་ཏྟོ་མྷཱི’’ཏི་ཨཱ་དིཾ ཝ་ད་ནྟོ ཐེ་རོ ཨ་ཉྙཾ བྱཱ་ཀཱ་སི.
ཨེ་ཝཾ པ་ན ཨ་ཏྟཱ་ནཾ ཛཱ་ནཱ་པེ་ཏྭཱ ཧ་ཊྛ་ཏུ་ཊྛེ་ན ར་ཉྙཱ མ་ཧཱ་ར་ཧེ པ་ལླ་ངྐེ ནི་སཱི་དཱ་པེ་ཏྭཱ ཨ་ཏྟ་ནོ པ་ཊི་ཡཱ་དི་ཏ་སྶ ནཱ་ན་གྒ་ར་ས་བྷོ་ཛ་ན་སྶ པ་ཏྟཾ པཱུ་རེ་ཏྭཱ དི་ནྣེ ག་མ་ནཱ་ཀཱ་རཾ ད་སྶེ་སི. ‘‘ཀ་སྨཱ, བྷ་ནྟེ, ག་ནྟུ་ཀཱ་མ་ཏྠ, བྷུ་ཉྫ་ཐཱ’’ཏི ཙ ཝུ་ཏྟེ, ‘‘ས་ཏྠུ ས་ནྟི་ཀཾ ག་ནྟྭཱ བྷུ་ཉྫི་སྶཱ་མཱི’’ཏི. ‘‘ཀ་ཧཾ པ་ན ས་ཏྠཱ’’ཏི? ‘‘ཝཱི་ས་ཏི་ས་ཧ་སྶ་བྷི་ཀྑུ་པ་རི་ཝཱ་རོ ཏུ་མྷཱ་ཀཾ ད་སྶ་ན་ཏྠཱ་ཡ མ་གྒཾ པ་ཊི་པ་ནྣོ’’ཏི. ‘‘ཏུ་མྷེ ཨི་མཾ པི་ཎྜ་པཱ་ཏཾ བྷུ་ཉྫ་ཐ, ཨ་ཉྙཾ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཧ་རི་སྶ་ཐ. ཡཱ་ཝ ཙ མ་མ པུ་ཏྟོ ཨི་མཾ ན་ག་རཾ ས་མྤཱ་པུ་ཎཱ་ཏི, ཏཱ་ཝ་སྶ ཨི་ཏོ པི་ཎྜ་པཱ་ཏཾ ཧ་ར་ཐཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟེ ཐེ་རོ བྷ་ཏྟ་ཀི་ཙྩཾ ཀ་ཏྭཱ ར་ཉྙོ པ་རི་སཱ་ཡ ཙ དྷ་མྨཾ ཀ་ཐེ་ཏྭཱ ས་ཏྠུ ཨཱ་ག་མ་ན་ཏོ པུ་རེ་ཏ་ར་མེ་ཝ ས་ཀ་ལ་རཱ་ཛ་ནི་ཝེ་ས་ནཾ ར་ཏ་ན་ཏྟ་ཡེ ཨ་བྷི་པྤ་ས་ནྣཾ ཀ་རོ་ནྟོ ས་བྦེ་སཾ པ་སྶ་ནྟཱ་ནཾ་ཡེ་ཝ ས་ཏྠུ ཨཱ་ཧ་རི་ཏ་བྦ་བྷ་ཏྟ་པུ་ཎྞཾ པ་ཏྟཾ ཨཱ་ཀཱ་སེ ཝི་སྶ་ཛྫེ་ཏྭཱ ས་ཡ་མྤི ཝེ་ཧཱ་སཾ ཨ་བྦྷུ་གྒ་ནྟྭཱ པི་ཎྜ་པཱ་ཏཾ ཨུ་པ་ནཱ་མེ་ཏྭཱ ས་ཏྠུ ཧ་ཏྠེ ཋ་པེ་སི. ས་ཏྠཱ ཏཾ པི་ཎྜ་པཱ་ཏཾ པ་རི་བྷུ་ཉྫི. ཨེ་ཝཾ ས་ཊྛི་ཡོ་ཛ་ན་མ་གྒེ དི་ཝ་སེ དི་ཝ་སེ ཡོ་ཛ་ནཾ ག་ཙྪ་ནྟ་སྶ བྷ་ག་ཝ་ཏོ རཱ་ཛ་གེ་ཧ་ཏོ་ཡེ་ཝ པི་ཎྜ་པཱ་ཏཾ ཨཱ་ཧ་རི་ཏྭཱ ཨ་དཱ་སི. ཨ་ཐ ནཾ བྷ་ག་ཝཱ ‘‘ཨ་ཡཾ མ་ཡ྄ཧཾ པི་ཏུ་ནོ ས་ཀ་ལ་ནི་ཝེ་ས་ནཾ པ་སཱ་དེ་ཏཱི’’ཏི ‘‘ཨེ་ཏ་ད་གྒཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, མ་མ སཱ་ཝ་ཀཱ་ནཾ ཀུ་ལ་པྤ་སཱ་ད་ཀཱ་ནཾ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ ཡ་དི་དཾ ཀཱ་ལུ༹་དཱ་ཡཱི’’ཏི (ཨ. ནི. ༡.༢༡༩, ༢༢༥) ཀུ་ལ་པྤ་སཱ་ད་ཀཱ་ནཾ ཨ་གྒ་ཊྛཱ་ནེ ཋ་པེ་སི.
༤༨-༩. ཨེ་ཝཾ སོ ཀ་ཏ་པུ་ཉྙ་ས་མྦྷཱ་རཱ་ནུ་རཱུ་པེ་ན ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ པ་ཏྭཱ པ་ཏྟ་ཨེ་ཏ་ད་གྒ་ཊྛཱ་ནོ ཨ་ཏྟ་ནོ པུ་བྦ་ཀ་མྨཾ ས་རི་ཏྭཱ སོ་མ་ན་སྶ་ཝ་སེ་ན པུ་བྦ་ཙ་རི་ཏཱ་པ་དཱ་ནཾ པ་ཀཱ་སེ་ནྟོ པ་དུ་མུ་ཏྟ་ར་སྶ བུ་དྡྷ་སྶཱཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཨ་དྡྷཱ་ནཾ པ་ཊི་པ་ནྣ་སྶཱཏི ཨ་པ་ར་ར་ཊྛཾ ག་མ་ན་ཏྠཱ་ཡ དཱུ་ར་མ་གྒཾ པ་ཊི་པ་ཛྫ་ནྟ་སྶ. ཙ་ར་ཏོ ཙཱ་རི་ཀཾ ཏ་དཱཏི ཨ་ནྟོ་མ་ཎྜ་ལཾ མ་ཛ྄ཛྷེ་མ་ཎྜ་ལཾ བ་ཧི་མ་ཎྜ་ལ་ནྟི ཏཱི་ཎི མ་ཎྜ་ལཱ་ནི ཏ་དཱ ཙཱ་རི་ཀཾ ཙ་ར་ཏོ ཙ་ར་ནྟ་སྶ པ་དུ་མུ་ཏྟ་ར་བུ་དྡྷ་སྶ བྷ་ག་ཝ་ཏོ སུ་ཕུ་ལླཾ སུ་ཊྛུ ཕུ་ལླཾ པ་བོ་དྷི་ཏཾ ག་ཡ྄ཧ ག་ཧེ་ཏྭཱ ན ཀེ་ཝ་ལ་མེ་ཝ པ་དུ་མཾ, ཨུ་པྤ་ལ་ཉྩ མ་ལླི་ཀཾ ཝི་ཀ་སི་ཏཾ ཨ་ཧཾ ག་ཡ྄ཧ ཨུ་བྷོ་ཧི ཧ་ཏྠེ་ཧི ག་ཧེ་ཏྭཱ པཱུ་རེ་སི་ནྟི ས་མྦ་ནྡྷོ. པ་ར་མ་ནྣཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ་ནཱཏི པ་ར་མཾ ཨུ་ཏྟ་མཾ སེ་ཊྛཾ མ་དྷུ་རཾ ས་བྦ་སུ་པ་ཀྐཾ སཱ་ལི་ཨོ་ད་ནཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ས་ཏྠུ་ནོ ཨ་དཱ་སིཾ བྷོ་ཛེ་སི་ནྟི ཨ་ཏྠོ.
༩༧. ས་ཀྱཱ་ནཾ ན་ནྡི་ཛ་ན་ནོཏི ས་ཀྱ་རཱ་ཛ་ཀུ་ལཱ་ནཾ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཉཱ་ཏཱི་ནཾ ཨཱ་རོ་ཧ་པ་རི་ཎཱ་ཧ་རཱུ་པ་ཡོ་བྦ་ན་ཝ་ཙ་ནཱ་ལ་པ་ན་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ ན་ནྡཾ ཏུ་ཊྛིཾ ཛ་ནེ་ནྟོ ཨུ་པྤཱ་དེ་ནྟོ. ཉཱ་ཏི་བ་ནྡྷུ བྷ་ཝི་སྶ་ཏཱིཏི ཉཱ་ཏོ པཱ་ཀ་ཊོ བ་ནྡྷུ བྷ་ཝི་སྶ་ཏི. སེ་སཾ སུ་ཝི་ཉྙེ་ཡྻ་མེ་ཝཱ་ཏི.
ཀཱ་ལུ༹་དཱ་ཡི་ཏྠེ་ར་ཨ་པ་དཱ་ན་ཝ་ཎྞ་ནཱ ས་མ་ཏྟཱ.
༥. མོ་གྷ་རཱ་ཛ་ཏྠེ་ར་ཨ་པ་དཱ་ན་ཝ་ཎྞ་ནཱ
ཨ་ཏྠ་ད་སྶཱི ཏུ བྷ་ག་ཝཱཏི་ཨཱ་དི་ཀཾ ཨཱ་ཡ་སྨ་ཏོ མོ་གྷ་རཱ་ཛ་ཏྠེ་ར་སྶ ཨ་པ་དཱ་ནཾ. ཨ་ཡ་མྤི པུ་རི་མ་བུ་དྡྷེ་སུ ཀ་ཏཱ་དྷི་ཀཱ་རོ ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ བྷ་ཝེ ཝི་ཝ་ཊྚཱུ་པ་ནི་སྶ་ཡཱ་ནི པུ་ཉྙཱ་ནི ཨུ་པ་ཙི་ན་ནྟོ པ་དུ་མུ་ཏྟ་ར་སྶ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཀཱ་ལེ ཀུ་ལ་གེ་ཧེ ནི་བྦ་ཏྟི་ཏྭཱ ཝི་ཉྙུ་ཏཾ པ་ཏྟོ ཨེ་ཀ་དི་ཝ་སཾ ས་ཏྠུ ས་ནྟི་ཀེ དྷ་མྨཾ སུ་ཎ་ནྟོ ས་ཏྠཱ་རཾ ཨེ་ཀཾ བྷི་ཀྑུཾ ལཱུ་ཁ་ཙཱི་ཝ་ར་དྷ་རཱ་ནཾ ཨ་གྒ་ཊྛཱ་ནེ ཋ་པེ་ནྟཾ དི་སྭཱ ཏཾ ཋཱ་ན་ནྟ་རཾ ཨཱ་ཀ་ངྑ་ནྟོ པ་ཎི་དྷཱ་ནཾ ཀ་ཏྭཱ ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ བྷ་ཝེ པུ་ཉྙཱ་ནི ཀ་རོ་ནྟོ ཨ་ཏྠ་ད་སྶི་སྶ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཀཱ་ལེ པུ་ན བྲཱ་ཧྨ་ཎ་ཀུ་ལེ ནི་བྦ་ཏྟི་ཏྭཱ བྲཱ་ཧྨ་ཎཱ་ནཾ ཝི་ཛྫཱ་སི་པྤེ་སུ ནི་པྥ་ཏྟིཾ ག་ཏོ ཨེ་ཀ་དི་ཝ་སཾ ཨ་ཏྠ་ད་སྶིཾ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷ་པ་རི་ཝུ་ཏཾ ར་ཐི་ཡཾ ག་ཙྪ་ནྟཾ དི་སྭཱ པ་ས་ནྣ་མཱ་ན་སོ པ་ཉྩ་པ་ཏི་ཊྛི་ཏེ་ན ཝ་ནྡི་ཏྭཱ སི་ར་སི ཨ་ཉྫ་ལིཾ ཀ་ཏྭཱ ‘‘ཡཱ་ཝ་ཏཱ རཱུ་པི་ནོ ས་ཏྠཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་ཧི ཚ་ཧི གཱ་ཐཱ་ཧི ཨ་བྷི་ཏྠ་ཝི་ཏྭཱ བྷཱ་ཛ་ནཾ པཱུ་རེ་ཏྭཱ མ་དྷུཾ ཨུ་པ་ནེ་སི. ས་ཏྠཱ ཏཾ པ་ཊི་གྒ་ཧེ་ཏྭཱ ཨ་ནུ་མོ་ད་ནཾ ཨ་ཀཱ་སི. སོ ཏེ་ན པུ་ཉྙ་ཀ་མྨེ་ན དེ་ཝ་མ་ནུ་སྶེ་སུ སཾ་ས་ར་ནྟོ ཀ་སྶ་པ་བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཀཱ་ལེ ཀ་ཊྛ་ཝཱ་ཧ་ན་སྶ ནཱ་མ ར་ཉྙོ ཨ་མ་ཙྩོ ཧུ་ཏྭཱ ནི་བྦ་ཏྟོ ཏེ་ན ས་ཏྠུ ཨཱ་ན་ཡ་ན་ཏྠཱ་ཡ པེ་སི་ཏོ ས་ཏྠུ ས་ནྟི་ཀཾ ག་ནྟྭཱ དྷ་མྨཾ སུ་ཏྭཱ པ་ཊི་ལ་དྡྷ་ས་དྡྷོ པ་བྦ་ཛི་ཏྭཱ ཝཱི་ས་ཏི་ཝ་སྶ་ས་ཧ་སྶཱ་ནི ས་མ་ཎ་དྷ་མྨཾ ཀ་ཏྭཱ ཏ་ཏོ ཙུ་ཏོ ཨེ་ཀཾ བུ་དྡྷ་ནྟ་རཾ སུ་ག་ཏཱི་སུ་ཡེ་ཝ པ་རི་ཝ་ཏྟེ་ནྟོ ཨི་མ་སྨིཾ བུ་དྡྷུ་པྤཱ་དེ བྲཱ་ཧྨ་ཎ་ཀུ་ལེ ནི་བྦ་ཏྟི་ཏྭཱ མོ་གྷ་རཱ་ཛཱཏི ལ་དྡྷ་ནཱ་མོ བཱ་ཝ་རཱི་ཡ་བྲཱ་ཧྨ་ཎ་སྶ ས་ནྟི་ཀེ ཨུ་གྒ་ཧི་ཏ་སི་པྤོ སཾ་ཝེ་ག་ཛཱ་ཏོ ཏཱ་པ་ས་པ་བྦ་ཛྫཾ པ་བྦ་ཛི་ཏྭཱ ཏཱ་པ་ས་ས་ཧ་སྶ་པ་རི་ཝཱ་རོ ཨ་ཛི་ཏཱ་དཱི་ཧི ས་དྡྷིཾ ས་ཏྠུ ས་ནྟི་ཀཾ པེ་སི་ཏོ ཏེ་སཾ པ་ནྣ་ར་ས་མོ ཧུ་ཏྭཱ པ་ཉྷཾ པུ་ཙྪི་ཏྭཱ ཝི་སྶ་ཛྫ་ན་པ་རི་ཡོ་སཱ་ནེ ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ པཱ་པུ་ཎི. ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ པ་ན པ་ཏྭཱ ས་ཏྠ་ལཱུ་ཁཾ སུ་ཏྟ་ལཱུ་ཁཾ ར་ཛ་ན་ལཱུ་ཁ་ནྟི ཝི་སེ་སེ་ན ཏི་ཝི་དྷེ་ན་པི ལཱུ་ཁེ་ན ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏཾ པཾ་སུ་ཀཱུ་ལཾ དྷཱ་རེ་སི. ཏེ་ན ནཾ ས་ཏྠཱ ལཱུ་ཁ་ཙཱི་ཝ་ར་དྷ་རཱ་ནཾ ཨ་གྒ་ཊྛཱ་ནེ ཋ་པེ་སི.
༦༤. ཨེ་ཝཾ སོ པ་ཎི་དྷཱ་ནཱ་ནུ་རཱུ་པེ་ན ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་ཕ་ལཾ པ་ཏྭཱ ཨ་ཏྟ་ནོ པུ་བྦ་ས་མྦྷཱ་རཾ དི་སྭཱ པུ་བྦ་ཀ་མྨཱ་པ་དཱ་ནཾ པ་ཀཱ་སེ་ནྟོ ཨ་ཏྠ་ད་སྶཱི ཏུ བྷ་ག་ཝཱཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏཾ ས་བྦཾ ཨུ་ཏྟཱ་ན་ཏྠ་མེ་ཝ.
༧༣. པུ་ཊ་ཀཾ པཱུ་ར་ཡི་ཏྭཱ་ནཱཏི པུ་ཊ་ཀཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི ཝཱ་ར་ཀཾ, གྷ་ཊཾ ཝཱ. ཨ་ནེ་ལ༹་ཀཾ ནི་དྡོ་སཾ མ་ཀྑི་ཀ་ཎྜ་ཝི་ར་ཧི་ཏཾ ཁུ་དྡ་མ་དྷུ་ནཱ གྷ་ཊཾ པཱུ་རེ་ཏྭཱ ཏཾ ཨུ་བྷོ་ཧི ཧ་ཏྠེ་ཧི པ་གྒ་ཡ྄ཧ པ་ཀཱ་རེ་ན ཨཱ་ད་རེ་ན ག་ཧེ་ཏྭཱ མ་ཧེ་སི་ནོ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཨུ་པ་ནེ་སི་ནྟི ས་མྦ་ནྡྷོ. སེ་སཾ སུ་ཝི་ཉྙེ་ཡྻ་མེ་ཝཱ་ཏི.
མོ་གྷ་རཱ་ཛ་ཏྠེ་ར་ཨ་པ་དཱ་ན་ཝ་ཎྞ་ནཱ ས་མ་ཏྟཱ.
༦. ཨ་དྷི་མུ་ཏྟ་ཏྠེ་ར་ཨ་པ་དཱ་ན་ཝ་ཎྞ་ནཱ
ནི་བྦུ་ཏེ ལོ་ཀ་ནཱ་ཐ་མྷཱིཏི་ཨཱ་དི་ཀཾ ཨཱ་ཡ་སྨ་ཏོ ཨ་དྷི་མུ་ཏྟ་ཏྠེ་ར་སྶ ཨ་པ་དཱ་ནཾ (ཐེ་ར་གཱ. ཨ་ཊྛ. ༢.ཨ་དྷི་མུ་ཏྟ་ཏྠེ་ར་གཱ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ). ཨ་ཡ་མྤི པུ་རི་མ་བུ་དྡྷེ་སུ ཀ་ཏཱ་དྷི་ཀཱ་རོ ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ བྷ་ཝེ ཝི་ཝ་ཊྚཱུ་པ་ནི་སྶ་ཡཱ་ནི པུ་ཉྙཱ་ནི ཨུ་པ་ཙི་ན་ནྟོ ཨ་ཏྠ་ད་སྶི་མྷི ལོ་ཀ་ནཱ་ཐེ པ་རི་ནི་བྦུ་ཏེ ཨེ་ཀ་སྨིཾ ཀུ་ལ་གེ་ཧེ ནི་བྦ་ཏྟོ ར་ཏ་ན་ཏྟ་ཡེ པ་ས་ནྣོ བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷཾ ནི་མ་ནྟེ་ཏྭཱ ཨུ་ཙྪཱུ་ཧི མ་ཎྜ་པཾ ཀཱ་རེ་ཏྭཱ མ་ཧཱ་དཱ་ནཾ པ་ཝ་ཏྟེ་ཏྭཱ པ་རི་ཡོ་སཱ་ནེ ས་ནྟི་པ་དཾ པ་ཎི་དྷེ་སི. སོ ཏ་ཏོ ཙུ་ཏོ དེ་ཝེ་སུ ཙ མ་ནུ་སྶེ་སུ ཙ ཨུ་བྷ་ཡ་ས་མྤ་ཏྟི་ཡོ ཨ་ནུ་བྷ་ཝི་ཏྭཱ ཨི་མ་སྨིཾ བུ་དྡྷུ་པྤཱ་དེ ཨེ་ཀ་སྨིཾ ཀུ་ལ་གེ་ཧེ ནི་བྦ་ཏྟོ སཱ་ས་ནེ པ་སཱི་དི་ཏྭཱ ས་དྡྷཱ་ཡ པ་ཏི་ཊྛི་ཏ་ཏྟཱ ཨ་དྷི་མུ་ཏྟ་ཏྠེ་རོཏི པཱ་ཀ་ཊོ.
༨༤. ཨེ་ཝཾ ཀ་ཏ་ས་མྦྷཱ་ར་ཝ་སེ་ན ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ པ་ཏྭཱ ཨ་ཏྟ་ནོ པུ་བྦ་ཀ་མྨཾ ས་རི་ཏྭཱ སོ་མ་ན་སྶ་ཛཱ་ཏོ པུ་བྦ་ཙ་རི་ཏཱ་པ་དཱ་ནཾ པ་ཀཱ་སེ་ནྟོ ནི་བྦུ་ཏེ ལོ་ཀ་ནཱ་ཐ་མྷཱིཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏཾ ས་བྦཾ ཨུ་ཏྟཱ་ན་ཏྠ་མེ་ཝཱ་ཏི.
ཨ་དྷི་མུ་ཏྟ་ཏྠེ་ར་ཨ་པ་དཱ་ན་ཝ་ཎྞ་ནཱ ས་མ་ཏྟཱ.
༧. ལ་སུ་ཎ་དཱ་ཡ་ཀ་ཏྠེ་ར་ཨ་པ་དཱ་ན་ཝ་ཎྞ་ནཱ
ཧི་མ་ཝ་ནྟ་སྶཱ་ཝི་དཱུ་རེཏི་ཨཱ་དི་ཀཾ ཨཱ་ཡ་སྨ་ཏོ ལ་སུ་ཎ་དཱ་ཡ་ཀ་ཏྠེ་ར་སྶ ཨ་པ་དཱ་ནཾ. ཨེ་སོ་པཱ་ཡ་སྨཱ པུ་རི་མ་བུ་དྡྷེ་སུ ཀ་ཏཱ་དྷི་ཀཱ་རོ ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ བྷ་ཝེ ཝི་ཝ་ཊྚཱུ་པ་ནི་སྶ་ཡཱ་ནི པུ་ཉྙཱ་ནི ཨུ་པ་ཙི་ན་ནྟོ ཝི་པ་སྶི་སྶ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཀཱ་ལེ ཨེ་ཀ་སྨིཾ ཀུ་ལ་གེ་ཧེ ནི་བྦ་ཏྟི་ཏྭཱ ཝི་ཉྙུ་ཏཾ པ་ཏྟོ གྷ་རཱ་ཝཱ་སེ ཨཱ་དཱི་ན་ཝཾ དི་སྭཱ གེ་ཧཾ པ་ཧཱ་ཡ ཏཱ་པ་ས་པ་བྦ་ཛྫཾ པ་བྦ་ཛི་ཏྭཱ ཧི་མ་ཝ་ནྟཾ ནི་སྶཱ་ཡ ཝ་ནེ ཝ་ས་ནྟོ བ་ཧཱུ་ནི ལ་སུ་ཎཱ་ནི རོ་པེ་ཏྭཱ ཏ་དེ་ཝ ཝ་ན་མཱུ་ལ་ཕ་ལ་ཉྩ ཁཱ་ད་ནྟོ ཝི་ཧཱ་སི. སོ བ་ཧཱུ་ནི ལ་སུ་ཎཱ་ནི ཀཱ་ཛེ་ནཱ་དཱ་ཡ མ་ནུ་སྶ་པ་ཐཾ ཨཱ་ཧ་རི་ཏྭཱ པ་ས་ནྣོ དཱ་ནཾ ད་ཏྭཱ བུ་དྡྷ་པྤ་མུ་ཁ་སྶ བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷ་སྶ བྷེ་ས་ཛྫ་ཏྠཱ་ཡ ད་ཏྭཱ ག་ཙྪ་ཏི. ཨེ་ཝཾ སོ ཡཱ་ཝ་ཛཱི་ཝཾ པུ་ཉྙཱ་ནི ཀ་ཏྭཱ ཏེ་ནེ་ཝ པུ་ཉྙ་བ་ལེ་ན དེ་ཝ་མ་ནུ་སྶེ་སུ སཾ་ས་ར་ནྟོ ཨུ་བྷ་ཡ་ས་མྤ་ཏྟིཾ ཨ་ནུ་བྷ་ཝི་ཏྭཱ ཀ་མེ་ན ཨི་མ་སྨིཾ བུ་དྡྷུ་པྤཱ་དེ ཨུ་པྤ་ནྣོ པ་ཊི་ལ་དྡྷ་ས་དྡྷོ པ་བྦ་ཛི་ཏྭཱ ཝི་པ་སྶ་ནཾ ཝ་ཌྜྷེ་ཏྭཱ ན་ཙི་ར་སྶེ་ཝ ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ པ་ཏྟོ པུ་བྦ་ཀ་མྨ་ཝ་སེ་ན ལ་སུ་ཎ་དཱ་ཡ་ཀ་ཏྠེ་རོཏི པཱ་ཀ་ཊོ.
༨༩. ཨ་ཏྟ་ནོ པུ་བྦ་ཀ་མྨཾ ས་རི་ཏྭཱ སོ་མ་ན་སྶ་ཛཱ་ཏོ པུ་བྦ་ཙ་རི་ཏཱ་པ་དཱ་ནཾ པ་ཀཱ་སེ་ནྟོ ཧི་མ་ཝ་ནྟ་སྶཱ་ཝི་དཱུ་རེཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ ཧི་མཱ་ལ་ཡ་པ་བྦ་ཏ་སྶ པ་རི་ཡོ་སཱ་ནེ མ་ནུ་སྶཱ་ནཾ ས་ཉྩ་ར་ཎ་ཊྛཱ་ནེ ཡ་དཱ ཝི་པ་སྶཱི བྷ་ག་ཝཱ ཨུ་ད་པཱ་དི, ཏ་དཱ ཨ་ཧཾ ཏཱ་པ་སོ ཨ་ཧོ་སི་ནྟི ས་མྦ་ནྡྷོ. ལ་སུ་ཎཾ ཨུ་པ་ཛཱི་ཝཱ་མཱིཏི ར་ཏྟ་ལ་སུ་ཎཾ རོ་པེ་ཏྭཱ ཏ་དེ་ཝ གོ་ཙ་རཾ ཀ་ཏྭཱ ཛཱི་ཝི་ཀཾ ཀ་པྤེ་མཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ལ་སུ་ཎཾ མ་ཡ྄ཧ་བྷོ་ཛ་ན’’ནྟི.
༩༠. ཁཱ་རི་ཡོ པཱུ་ར་ཡི་ཏྭཱ་ནཱཏི ཏཱ་པ་ས་བྷཱ་ཛ་ནཱ་ནི ལ་སུ་ཎེ་ན པཱུ་ར་ཡི་ཏྭཱ ཀཱ་ཛེ་ནཱ་དཱ་ཡ ས་ངྒྷཱ་རཱ་མཾ ས་ངྒྷ་སྶ ཝ་ས་ན་ཊྛཱ་ནཾ ཧེ་མ་ནྟཱ་དཱི་སུ ཏཱི་སུ ཀཱ་ལེ་སུ ས་ངྒྷ་སྶ ཙ་ཏཱུ་ཧི ཨི་རི་ཡཱ་པ་ཐེ་ཧི ཝ་ས་ན་ཝི་ཧཱ་རཾ ཨ་ག་ཙྪིཾ ཨ་ག་མཱ་སི་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཧ་ཊྛོ ཧ་ཊྛེ་ན ཙི་ཏྟེ་ནཱཏི ཨ་ཧཾ ས་ནྟུ་ཊྛོ སོ་མ་ན་སྶ་ཡུ་ཏྟ་ཙི་ཏྟེ་ན ས་ངྒྷ་སྶ ལ་སུ་ཎཾ ཨ་དཱ་སི་ནྟི ཨ་ཏྠོ.
༩༡. ཝི་པ་སྶི་སྶ…པེ… ནི་ར་ཏ་སྶ་ཧནྟི ན་རཱ་ནཾ ཨ་གྒ་སྶ སེ་ཊྛ་སྶ ཨ་སྶ ཝི་པ་སྶི་སྶ བྷ་ག་ཝ་ཏོ སཱ་ས་ནེ ནི་ར་ཏོ ནི་སྶེ་སེ་ན ར་ཏོ ཨ་ཧ་ནྟི ས་མྦ་ནྡྷོ. ས་ངྒྷ་སྶ…པེ… མོ་ད་ཧནྟི ཨ་ཧཾ ས་ངྒྷ་སྶ ལ་སུ་ཎ་དཱ་ནཾ ད་ཏྭཱ ས་གྒ་མྷི སུ་ཊྛུ ཨ་གྒ་སྨིཾ དེ་ཝ་ལོ་ཀེ ཨཱ་ཡུ་ཀ་པྤཾ དི་བྦ་ས་མྤ་ཏྟིཾ ཨ་ནུ་བྷ་ཝ་མཱ་ནོ མོ་དིཾ, ས་ནྟུ་ཊྛོ བྷ་ཝཱ་མཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. སེ་སཾ སུ་ཝི་ཉྙེ་ཡྻ་མེ་ཝཱ་ཏི.
ལ་སུ་ཎ་དཱ་ཡ་ཀ་ཏྠེ་ར་ཨ་པ་དཱ་ན་ཝ་ཎྞ་ནཱ ས་མ་ཏྟཱ.
༨. ཨཱ་ཡཱ་ག་དཱ་ཡ་ཀ་ཏྠེ་ར་ཨ་པ་དཱ་ན་ཝ་ཎྞ་ནཱ
ནི་བྦུ་ཏེ ལོ་ཀ་ནཱ་ཐ་མྷཱིཏི་ཨཱ་དི་ཀཾ ཨཱ་ཡ་སྨ་ཏོ ཨཱ་ཡཱ་ག་དཱ་ཡ་ཀ་ཏྠེ་ར་སྶ ཨ་པ་དཱ་ནཾ. ཨ་ཡ་མྤི པུ་རི་མ་བུ་དྡྷེ་སུ ཀ་ཏཱ་དྷི་ཀཱ་རོ ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ བྷ་ཝེ ཝི་ཝ་ཊྚཱུ་པ་ནི་སྶ་ཡཱ་ནི པུ་ཉྙཱ་ནི ཨུ་པ་ཙི་ན་ནྟོ སི་ཁི་སྶ བྷ་ག་ཝ་ཏོ པ་རི་ནི་བྦུ་ཏ་ཀཱ་ལེ ཨེ་ཀ་སྨིཾ ཀུ་ལ་གེ་ཧེ ནི་བྦ་ཏྟོ སཱ་ས་ནེ པ་ས་ནྣོ ཝ་ཌྜྷ་ཀཱི་ནཾ མཱུ་ལཾ ད་ཏྭཱ ཨ་ཏི་མ་ནོ་ཧ་རཾ དཱི་གྷཾ བྷོ་ཛ་ན་སཱ་ལཾ ཀཱ་རཱ་པེ་ཏྭཱ བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷཾ ནི་མ་ནྟེ་ཏྭཱ པ་ཎཱི་ཏེ་ནཱ་ཧཱ་རེ་ན བྷོ་ཛེ་ཏྭཱ མ་ཧཱ་དཱ་ནཾ ད་ཏྭཱ ཙི་ཏྟཾ པ་སཱ་དེ་སི. སོ ཡཱ་ཝ་ཏཱ་ཡུ་ཀཾ པུ་ཉྙཱ་ནི ཀ་ཏྭཱ དེ་ཝ་མ་ནུ་སྶེ་སུ་ཡེ་ཝ སཾ་ས་ར་ནྟོ ཨུ་བྷ་ཡ་ས་མྤ་ཏྟིཾ ཨ་ནུ་བྷ་ཝི་ཏྭཱ ཨི་མ་སྨིཾ བུ་དྡྷུ་པྤཱ་དེ ཀུ་ལ་གེ་ཧེ ནི་བྦ་ཏྟོ པ་ཊི་ལ་དྡྷ་ས་དྡྷོ པ་བྦ་ཛི་ཏྭཱ གྷ་ཊེ་ནྟོ ཝཱ་ཡ་མ་ནྟོ ཝི་པ་སྶ་ནཾ ཝ་ཌྜྷེ་ཏྭཱ ན ཙི་ར་སྶེ་ཝ ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ པཱ་པུ་ཎི. པུ་བྦེ ཀ་ཏ་པུ་ཉྙ་ཝ་སེ་ན ཨཱ་ཡཱ་ག་ཏྠེ་རོཏི པཱ་ཀ་ཊོ.
༩༤. ཨེ་ཝཾ སོ ཀ་ཏ་པུ་ཉྙ་ས་མྦྷཱ་ར་ཝ་སེ་ན ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ པ་ཏྭཱ ཨ་ཏྟ་ནཱ པུ་བྦེ ཀ་ཏ་ཀུ་ས་ལ་ཀ་མྨཾ ས་རི་ཏྭཱ སོ་མ་ན་སྶ་ཛཱ་ཏོ པུ་བྦ་ཙ་རི་ཏཱ་པ་དཱ་ནཾ པ་ཀཱ་སེ་ནྟོ ནི་བྦུ་ཏེ ལོ་ཀ་ནཱ་ཐ་མྷཱིཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ ནི་བྦུ་ཏེཏི ཝ་ད་ཏཾ ‘‘མ་ཡཾ བུ་དྡྷཱ’’ཏི ཝ་ད་ནྟཱ་ནཾ ཨ་ནྟ་རེ ཝ་རེ ཨུ་ཏྟ་མེ སི་ཁི་མྷི བྷ་ག་ཝ་ཏི པ་རི་ནི་བྦུ་ཏེ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཧ་ཊྛོ ཧ་ཊྛེ་ན ཙི་ཏྟེ་ནཱཏི ས་དྡྷ་ཏཱ་ཡ ཧ་ཊྛ་པ་ཧ་ཊྛོ སོ་མ་ན་སྶ་ཡུ་ཏྟ་ཙི་ཏྟ་ཏཱ་ཡ པ་ཧ་ཊྛེ་ན ཙི་ཏྟེ་ན ཨུ་ཏྟ་མཾ ཐཱུ་པཾ སེ་ཊྛཾ ཙེ་ཏི་ཡཾ ཨ་ཝ་ནྡིཾ པ་ཎཱ་མ་ཡི་ནྟི ཨ་ཏྠོ.
༩༥. ཝ་ཌྜྷ་ཀཱི་ཧི ཀ་ཐཱ་པེ་ཏྭཱཏི ‘‘བྷོ་ཛ་ན་སཱ་ལཱ་ཡ པ་མཱ་ཎཾ ཀི་ཏྟ་ཀ’’ནྟི པ་མཱ་ཎཾ ཀ་ཐཱ་པེ་ཏྭཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. མཱུ་ལཾ ད་ཏྭཱ་ན་ཧཾ ཏ་དཱཏི ཏ་དཱ ཏ་སྨིཾ ཀཱ་ལེ ཨ་ཧཾ ཀ་མྨ་ཀ་ར་ཎ་ཏྠཱ་ཡ ཏེ་སཾ ཝ་ཌྜྷ་ཀཱི་ནཾ མཱུ་ལཾ ད་ཏྭཱ ཨཱ་ཡཱ་གཾ ཨཱ་ཡ་ཏཾ དཱི་གྷཾ བྷོ་ཛ་ན་སཱ་ལཾ ཨ་ཧཾ ས་ནྟུ་ཊྛོ སོ་མ་ན་སྶ་ཙི་ཏྟེ་ན ཀཱ་ར་པེ་ས་ཧཾ ཀཱ་རཱ་པེ་སིཾ ཨ་ཧ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. སེ་སཾ སུ་ཝི་ཉྙེ་ཡྻ་མེ་ཝཱ་ཏི.
༩༧. ཨཱ་ཡཱ་ག་སྶ ཨི་དཾ ཕ་ལནྟི བྷོ་ཛ་ན་སཱ་ལ་དཱ་ན་སྶ ཨི་དཾ ཝི་པཱ་ཀ་ནྟི ཨ་ཏྠོ.
ཨཱ་ཡཱ་ག་དཱ་ཡ་ཀ་ཏྠེ་ར་ཨ་པ་དཱ་ན་ཝ་ཎྞ་ནཱ ས་མ་ཏྟཱ.
༩. དྷ་མྨ་ཙ་ཀྐི་ཀ་ཏྠེ་ར་ཨ་པ་དཱ་ན་ཝ་ཎྞ་ནཱ
སི་དྡྷ་ཏྠ་སྶ བྷ་ག་ཝ་ཏོཏི་ཨཱ་དི་ཀཾ ཨཱ་ཡ་སྨ་ཏོ དྷ་མྨ་ཙ་ཀྐི་ཀ་ཏྠེ་ར་སྶ ཨ་པ་དཱ་ནཾ. ཨ་ཡ་མྤི པུ་རི་མ་བུ་དྡྷེ་སུ ཀ་ཏཱ་དྷི་ཀཱ་རོ ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ བྷ་ཝེ ཝི་ཝ་ཊྚཱུ་པ་ནི་སྶ་ཡཱ་ནི པུ་ཉྙཱ་ནི ཨུ་པ་ཙི་ན་ནྟོ སི་དྡྷ་ཏྠ་སྶ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཀཱ་ལེ ཨེ་ཀ་སྨིཾ ཀུ་ལ་གེ་ཧེ ནི་བྦ་ཏྟོ ཝུ་དྡྷི་པྤ་ཏྟོ པུ་ཏྟ་དཱ་རེ་ཧི ཝ་ཌྜྷི་ཏོ ཝི་བྷ་ཝ་ས་མྤ་ནྣོ མ་ཧཱ་བྷོ་གོ, སོ ར་ཏ་ན་ཏྟ་ཡེ པ་ས་ནྣོ ས་དྡྷཱ་ཛཱ་ཏོ དྷ་མྨ་ས་བྷཱ་ཡཾ དྷ་མྨཱ་ས་ན་སྶ པི་ཊྛི་ཏོ ར་ཏ་ན་མ་ཡཾ དྷ་མྨ་ཙ་ཀྐཾ ཀཱ་རེ་ཏྭཱ པཱུ་ཛེ་སི. སོ ཏེ་ན པུ་ཉྙ་ཀ་མྨེ་ན དེ་ཝ་མ་ནུ་སྶེ་སུ ནི་བྦ་ཏྟ་ཊྛཱ་ནེ་སུ ས་ཀྐ་ས་མྤ་ཏྟིཾ ཙ་ཀྐ་ཝ་ཏྟི་ས་མྤ་ཏྟི་ཉྩ ཨ་ནུ་བྷ་ཝི་ཏྭཱ ཀ་མེ་ན ཨི་མ་སྨིཾ བུ་དྡྷུ་པྤཱ་དེ ཨེ་ཀ་སྨིཾ ཀུ་ལ་གེ་ཧེ ཨུ་པྤ་ནྣོ ཝི་བྷ་ཝ་ས་མྤ་ནྣོ ས་ཉྫཱ་ཏ་ས་དྡྷོ པ་བྦ་ཛི་ཏྭཱ ཝི་པ་སྶ་ནཾ ཝ་ཌྜྷེ་ཏྭཱ ན་ཙི་ར་སྶེ་ཝ ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ པ་ཏྭཱ པུ་བྦེ ཀ་ཏ་ཀུ་ས་ལ་ནཱ་མ་ས་དི་ས་ནཱ་མེ་ན དྷ་མྨ་ཙ་ཀྐི་ཀ་ཏྠེ་རོཏི པཱ་ཀ་ཊོ ཛཱ་ཏོ ཨ་ཧོ་སི.
༡༠༢. སོ པུ་ཉྙ་ས་མྦྷཱ་རཱ་ནུ་རཱུ་པེ་ན པ་ཏྟ་ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་ཕ་ལོ ཨ་ཏྟ་ནོ པུ་བྦ་ཀ་མྨཾ ས་རི་ཏྭཱ ཛཱ་ཏ་སོ་མ་ན་སྶོ པུ་བྦ་ཙ་རི་ཏཱ་པ་དཱ་ནཾ པ་ཀཱ་སེ་ནྟོ སི་དྡྷ་ཏྠ་སྶ བྷ་ག་ཝ་ཏོཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. སཱི་ཧཱ་ས་ན་སྶ ས་མྨུ་ཁཱཏི སཱི་ཧ་སྶ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ནི་སི་ནྣ་སྶ ས་མྨུ་ཁཱ བུ་དྡྷཱ་ས་ན་སྶ ཨ་བྷི་མུ་ཁ་ཊྛཱ་ནེ་ཏི ཨ་ཏྠོ, དྷ་མྨ་ཙ་ཀྐཾ མེ ཋ་པི་ཏནྟི མ་ཡཱ དྷ་མྨ་ཙ་ཀྐཱ་ཀཱ་རེ་ན ཨུ་བྷ་ཏོ སཱི་ཧ་རཱུ་པཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ མ་ཛ྄ཛྷེ ཨཱ་དཱ་ས་ས་དི་སཾ ཀཱ་རེ་ཏྭཱ ཀ་ཏཾ དྷ་མྨ་ཙ་ཀྐཾ ཋ་པི་ཏཾ པཱུ་ཛི་ཏཾ. ཀིཾ བྷཱུ་ཏཾ? ཝི་ཉྙཱུ་ཧི མེ་དྷཱ་ཝཱི་ཧི ‘‘ཨ་ཏཱི་ཝ སུ་ནྡ་ར’’ནྟི ཝ་ཎྞི་ཏཾ ཐོ་མི་ཏཾ སུ་ཀ་ཏཾ དྷ་མྨ་ཙ་ཀྐ་ནྟི ས་མྦ་ནྡྷོ.
༡༠༣. ཙཱ་རུ་ཝ་ཎྞོ་ཝ སོ་བྷཱ་མཱིཏི སུ་ཝ་ཎྞ་ཝ་ཎྞོ ཨི་ཝ སོ་བྷཱ་མི ཝི་རོ་ཙཱ་མཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ‘‘ཙ་ཏུ་ཝ་ཎྞེ་ཧི སོ་བྷཱ་མཱི’’ཏི་པི པཱ་ཋོ, ཏ་སྶ ཁ་ཏྟི་ཡ་བྲཱ་ཧྨ་ཎ་ཝེ་སྶ་སུ་དྡ་ཛཱ་ཏི་ས་ངྑཱ་ཏེ་ཧི ཙ་ཏཱུ་ཧི ཝ་ཎྞེ་ཧི སོ་བྷཱ་མི ཝི་རོ་ཙཱ་མཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ས་ཡོ་གྒ་བ་ལ་ཝཱ་ཧ་ནོཏི སུ་ཝ་ཎྞ་སི་ཝི་ཀཱ་དཱི་ཧི ཡོ་གྒེ་ཧི ཙ སེ་ནཱ་པ་ཏི་མ་ཧཱ་མ་ཏྟཱ་དཱི་ཧི སེ་ཝ་ཀེ་ཧི བ་ལེ་ཧི ཙ ཧ་ཏྠི་ཨ་སྶ་ར་ཐ་ས་ངྑཱ་ཏེ་ཧི ཝཱ་ཧ་ནེ་ཧི ཙ ས་ཧི་ཏོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. བ་ཧུ་ཛྫ་ནཱ བ་ཧ་ཝོ མ་ནུ་སྶཱ ཨ་ནུ་ཡ་ནྟཱ མ་མཱ་ནུ་ཝ་ཏྟ་ནྟཱ ནི་ཙྩཾ ནི་ཙྩ་ཀཱ་ལཾ པ་རི་ཝཱ་རེ་ནྟཱི་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. སེ་སཾ སུ་ཝི་ཉྙེ་ཡྻ་མེ་ཝཱ་ཏི.
དྷ་མྨ་ཙ་ཀྐི་ཀ་ཏྠེ་ར་ཨ་པ་དཱ་ན་ཝ་ཎྞ་ནཱ ས་མ་ཏྟཱ.
༡༠. ཀ་པྤ་རུ་ཀྑི་ཡ་ཏྠེ་ར་ཨ་པ་དཱ་ན་ཝ་ཎྞ་ནཱ
སི་དྡྷ་ཏྠ་སྶ བྷ་ག་ཝ་ཏོཏི་ཨཱ་དི་ཀཾ ཨཱ་ཡ་སྨ་ཏོ ཀ་པྤ་རུ་ཀྑི་ཡ་ཏྠེ་ར་སྶ ཨ་པ་དཱ་ནཾ (ཐེ་ར་གཱ. ཨ་ཊྛ. ༢.༥༧༦). ཨ་ཡ་མྤི པུ་རི་མ་བུ་དྡྷེ་སུ ཀ་ཏཱ་དྷི་ཀཱ་རོ ཏེ་སུ ཏེ་སུ བྷ་ཝེ་སུ ནི་བྦཱ་ནཱ་དྷི་ག་མཱུ་པཱ་ཡ་བྷཱུ་ཏཱ་ནི པུ་ཉྙཱ་ནི ཨུ་པ་ཙི་ན་ནྟོ སི་དྡྷ་ཏྠ་སྶ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཀཱ་ལེ ཝི་བྷ་ཝ་ས་མྤ་ནྣེ ཨེ་ཀ་སྨིཾ ཀུ་ལེ ནི་བྦ་ཏྟོ མ་ཧ་དྡྷ་ནོ མ་ཧཱ་བྷོ་གོ ས་ཏྠ་རི པ་ས་ནྣོ ས་ཏྟ་ཧི ར་ཏ་ནེ་ཧི ཝི་ཙི་ཏྟཾ སུ་ཝ་ཎྞ་མ་ཡཾ ཀ་པྤ་རུ་ཀྑཾ ཀཱ་རེ་ཏྭཱ སི་དྡྷ་ཏྠ་སྶ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཙེ་ཏི་ཡ་སྶ ས་མྨུ་ཁེ ཋ་པེ་ཏྭཱ པཱུ་ཛེ་སི. སོ ཨེ་ཝ་རཱུ་པཾ པུ་ཉྙཾ ཀ་ཏྭཱ ཡཱ་ཝ་ཏཱ་ཡུ་ཀཾ ཋ་ཏྭཱ ཏ་ཏོ ཙུ་ཏོ སུ་ག་ཏཱི་སུ་ཡེ་ཝ སཾ་ས་ར་ནྟོ ཀ་མེ་ན ཨི་མ་སྨིཾ བུ་དྡྷུ་པྤཱ་དེ ཨེ་ཀ་སྨིཾ ཀུ་ལ་གེ་ཧེ ནི་བྦ་ཏྟོ ཝི་ཉྙུ་ཏཾ པ་ཏྟོ གྷ་རཱ་ཝཱ་སཾ ས་ཎྛ་པེ་ཏྭཱ ར་ཏ་ན་ཏྟ་ཡེ པ་ས་ནྣོ དྷ་མྨཾ སུ་ཏྭཱ པ་ཊི་ལ་དྡྷ་ས་དྡྷོ ས་ཏྠུ ཨཱ་རཱ་དྷེ་ཏྭཱ པ་བྦ་ཛི་ཏོ ན་ཙི་ར་སྶེ་ཝ ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ པ་ཏྭཱ པུ་བྦེ ཀ་ཏ་ཀུ་ས་ལ་ནཱ་མེ་ན ཀ་པྤ་རུ་ཀྑི་ཡ་ཏྠེ་རོཏི པཱ་ཀ་ཊོ ཨ་ཧོ་སི.
༡༠༨. སོ ཨེ་ཝཾ པ་ཏྟ་ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་ཕ་ལོ ཨ་ཏྟ་ནོ པུ་བྦ་ཀ་མྨཾ ས་རི་ཏྭཱ སོ་མ་ན་སྶ་ཝ་སེ་ན པུ་བྦ་ཙ་རི་ཏཱ་པ་དཱ་ནཾ པ་ཀཱ་སེ་ནྟོ སི་དྡྷ་ཏྠ་སྶ བྷ་ག་ཝ་ཏོཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཐཱུ་པ་སེ་ཊྛ་སྶ ས་མྨུ་ཁཱཏི སེ་ཊྛ་སྶ ཨུ་ཏྟ་མ་སྶ དྷཱ་ཏུ་ནི་ཧི་ཏ་ཐཱུ་པ་སྶ ཙེ་ཏི་ཡ་སྶ ས་མྨུ་ཁ་ཊྛཱ་ནེ ཝི་ཙི་ཏྟ་དུ་སྶེ ཨ་ནེ་ཀ་ཝ་ཎྞེ་ཧི ཝི་ས་མེ་ན ཝི་ས་དི་སེ་ན ཙི་ཏྟེ་ན མ་ནོ་ཧ་རེ ཙི་ན་པ་ཊྚ་སོ་མཱ་ར་པ་ཊྚཱ་དི་ཀེ དུ་སྶེ. ལ་གེ་ཏྭཱ ཨོ་ལ་གྒེ་ཏྭཱ ཀ་པྤ་རུ་ཀྑཾ ཋ་པེ་སིཾ ཨ་ཧཾ པ་ཏི་ཊྛ་པེ་སི་ནྟི ཨ་ཏྠོ. སེ་སཾ ཨུ་ཏྟཱ་ན་ཏྠ་མེ་ཝཱ་ཏི.
ཀ་པྤ་རུ་ཀྑི་ཡ་ཏྠེ་ར་ཨ་པ་དཱ་ན་ཝ་ཎྞ་ནཱ ས་མ་ཏྟཱ.
ཙ་ཏུ་ཏྠ་ཝ་གྒ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ས་མ་ཏྟཱ.