༦. རཱ་ཧུ་ལ་ཏྠེ་ར་ཨ་པ་དཱ་ན་ཝ་ཎྞ་ནཱ
པ་དུ་མུ་ཏྟ་ར་སྶ བྷ་ག་ཝ་ཏོཏི་ཨཱ་དི་ཀཾ ཨཱ་ཡ་སྨ་ཏོ རཱ་ཧུ་ལ་ཏྠེ་ར་སྶ ཨ་པ་དཱ་ནཾ. ཨ་ཡ་མྤི ཨཱ་ཡ་སྨཱ པུ་རི་མ་ཛི་ན་ཝ་རེ་སུ ཀ་ཏཱ་དྷི་ཀཱ་རོ ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ བྷ་ཝེ ཝི་ཝ་ཊྚཱུ་པ་ནི་སྶ་ཡཱ་ནི པུ་ཉྙཱ་ནི ཨུ་པ་ཙི་ན་ནྟོ པ་དུ་མུ་ཏྟ་ར་སྶ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཀཱ་ལེ ཀུ་ལ་གེ་ཧེ ནི་བྦ་ཏྟོ ཝི་ཉྙུ་ཏཾ པ་ཏྭཱ ས་ཏྠུ དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཾ སུ་ཎ་ནྟོ ས་ཏྠཱ་རཾ ཨེ་ཀཾ བྷི་ཀྑུཾ སི་ཀྑཱ་ཀཱ་མཱ་ནཾ ཨ་གྒ་ཊྛཱ་ནེ ཋ་པེ་ནྟཾ དི་སྭཱ ས་ཡ་མྤི ཏཾ ཋཱ་ན་ནྟ་རཾ པ་ཏྠེ་ནྟོ སེ་ནཱ་ས་ན་ཝི་སོ་དྷ་ན་ཝི་ཛྫོ་ཏ་ནཱ་དི་ཀཾ ཨུ་ལཱ༹་རཾ པུ་ཉྙཾ ཀ་ཏྭཱ པ་ཎི་དྷཱ་ནཾ ཨ་ཀཱ་སི. སོ ཏ་ཏོ ཙ་ཝི་ཏྭཱ དེ་ཝ་མ་ནུ་སྶེ་སུ སཾ་ས་ར་ནྟོ ཨུ་བྷ་ཡ་ས་མྤ་ཏྟི་ཡོ ཨ་ནུ་བྷ་ཝི་ཏྭཱ ཨི་མ་སྨིཾ བུ་དྡྷུ་པྤཱ་དེ ཨ་མྷཱ་ཀཾ བོ་དྷི་ས་ཏྟཾ པ་ཊི་ཙྩ ཡ་སོ་དྷ་རཱ་ཡ དེ་ཝི་ཡཱ ཀུ་ཙྪི་མྷི ནི་བྦ་ཏྟི་ཏྭཱ རཱ་ཧུ་ལོཏི ལ་དྡྷ་ནཱ་མོ མ་ཧ་ཏཱ ཁ་ཏྟི་ཡ་པ་རི་ཝཱ་རེ་ན ཝ་ཌྜྷི. ཏ་སྶ པ་བྦ་ཛྫཱ་ཝི་དྷཱ་ནཾ ཁ་ནྡྷ་ཀེ (མ་ཧཱ་ཝ. ༡༠༥) ཨཱ་ག་ཏ་མེ་ཝ. སོ པ་བྦ་ཛི་ཏྭཱ ས་ཏྠུ ས་ནྟི་ཀེ ཨ་ནེ་ཀེ་ཧི སུ་ཏྟ་པ་དེ་ཧི སུ་ལ་དྡྷོ་ཝཱ་དོ པ་རི་པ་ཀྐ་ཉཱ་ཎོ ཝི་པ་སྶ་ནཾ ཨུ་སྶུ་ཀྐཱ་པེ་ཏྭཱ ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ པཱ་པུ་ཎི. ཨ་ར་ཧཱ པ་ན ཧུ་ཏྭཱ ཨ་ཏྟ་ནོ པ་ཊི་པ་ཏྟིཾ པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑི་ཏྭཱ ཨ་ཉྙཾ བྱཱ་ཀ་རོ་ནྟོ –
‘‘ཨུ་བྷ་ཡེ་ནེ་ཝ ས་མྤ་ནྣོ, རཱ་ཧུ་ལ་བྷ་དྡོ་ཏི མཾ ཝི་དཱུ;
ཡ་ཉྩ་མྷི པུ་ཏྟོ བུ་དྡྷ་སྶ, ཡ་ཉྩ དྷ་མྨེ་སུ ཙ་ཀྑུ་མཱ.
‘‘ཡ་ཉྩ མེ ཨཱ་ས་ཝཱ ཁཱི་ཎཱ, ཡ་ཉྩ ན་ཏྠི པུ་ན་བྦྷ་ཝོ;
ཨ་ར་ཧཱ ད་ཀྑི་ཎེ་ཡྻོ་མྷི, ཏེ་ཝི་ཛྫོ ཨ་མ་ཏ་དྡ་སོ.
‘‘ཀཱ་མ་ནྡྷཱ ཛཱ་ལ་པ་ཙྪ་ནྣཱ, ཏ་ཎྷཱ་ཚ་ད་ན་ཚཱ་དི་ཏཱ;
པ་མ་ཏྟ་བ་ནྡྷུ་ནཱ བ་ནྡྷཱ, མ་ཙྪཱ་ཝ ཀུ་མི་ནཱ མུ་ཁེ.
‘‘ཏཾ ཀཱ་མཾ ཨ་ཧ་མུ་ཛ྄ཛྷི་ཏྭཱ, ཚེ་ཏྭཱ མཱ་ར་སྶ བ་ནྡྷ་ནཾ;
ས་མཱུ་ལཾ ཏ་ཎྷ་མ་བྦུ་ཡ྄ཧ, སཱི་ཏི་བྷཱུ་ཏོ་སྨི ནི་བྦུ་ཏོ’’ཏི. (ཐེ་ར་གཱ. ༢༩༥-༢༩༨);
ཙ་ཏ་སྶོ གཱ་ཐཱ ཨ་བྷཱ་སི. ཏ་ཏྠ ཨུ་བྷ་ཡེ་ནེ་ཝ ས་མྤ་ནྣོཏི ཛཱ་ཏི་ས་མྤ་དཱ པ་ཊི་པ་ཏྟི་ས་མྤ་དཱ་ཏི ཨུ་བྷ་ཡ་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ་པི ས་མྤ་ནྣོ ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ. རཱ་ཧུ་ལ་བྷ་དྡོ་ཏི མཾ ཝི་དཱུཏི ‘‘རཱ་ཧུ་ལ་བྷ་དྡོ’’ཏི མཾ ས་བྲ་ཧྨ་ཙཱ་རི་ནོ ས་ཉྫཱ་ན་ནྟི. ཏ་སྶ ཧི ཛཱ་ཏ་སཱ་ས་ནཾ སུ་ཏྭཱ བོ་དྷི་ས་ཏྟེ་ན, ‘‘རཱ་ཧུ, ཛཱ་ཏོ, བ་ནྡྷ་ནཾ ཛཱ་ཏ’’ནྟི ཝུ་ཏྟ་ཝ་ཙ་ནཾ ཨུ་པཱ་དཱ་ཡ སུ་དྡྷོ་ད་ན་མ་ཧཱ་རཱ་ཛཱ ‘‘རཱ་ཧུ་ལོ’’ཏི ནཱ་མཾ ག་ཎྷི. ཏ་ཏྠ ཨཱ་དི་ཏོ པི་ཏ་རཱ ཝུ་ཏྟ་པ་རི་ཡཱ་ཡ་མེ་ཝ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཨཱ་ཧ – ‘‘རཱ་ཧུ་ལ་བྷ་དྡོ་ཏི མཾ ཝི་དཱུ’’ཏི. བྷ་དྡོཏི པ་སཾ་སཱ་ཝ་ཙ་ན་མེ་ཝ. ཨ་པ་ར་བྷཱ་གེ ས་ཏྠཱ ཏཾ སི་ཀྑཱ་ཀཱ་མ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨ་གྒ་ཊྛཱ་ནེ ཋ་པེ་སི ‘‘ཨེ་ཏ་ད་གྒཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, མ་མ སཱ་ཝ་ཀཱ་ནཾ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ སི་ཀྑཱ་ཀཱ་མཱ་ནཾ ཡ་དི་དཾ རཱ་ཧུ་ལོ’’ཏི (ཨ. ནི. ༡.༢༠༩).
༦༨. ཨེ་ཝཾ སོ པ་ཏྟ་ཨེ་ཏ་ད་གྒ་ཊྛཱ་ནོ ཨ་ཏྟ་ནོ པུ་བྦ་ཀ་མྨཾ ས་རི་ཏྭཱ སོ་མ་ན་སྶ་ཛཱ་ཏོ པུ་བྦ་ཙ་རི་ཏཱ་པ་དཱ་ནཾ པ་ཀཱ་སེ་ནྟོ པ་དུ་མུ་ཏྟ་ར་སྶ བྷ་ག་ཝ་ཏོཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ས་ཏྟ་བྷཱུ་མི་མྷི པཱ་སཱ་དེཏི པ་སཱ་དཾ སོ་མ་ན་སྶཾ ཛ་ནེ་ཏཱི་ཏི པཱ་སཱ་དོ. ཨུ་པ་རཱུ་པ་རི ཋི་ཏཱ ས་ཏྟ བྷཱུ་མི་ཡོ ཡ་སྨིཾ པཱ་སཱ་དེ སོ་ཡཾ ས་ཏྟ་བྷཱུ་མི, ཏ་སྨིཾ ས་ཏྟ་བྷཱུ་མི་མྷི པཱ་སཱ་དེ. ཨཱ་དཱ་སཾ ས་ནྠ་རིཾ ཨ་ཧནྟི ཨཱ་དཱ་ས་ཏ་ལཾ ནི་པྥཱ་དེ་ཏྭཱ ལོ་ཀ་ཛེ་ཊྛ་སྶ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཏཱ་དི་ནོ ཨ་ཧཾ ས་ནྠ་རཾ ཨ་དཱ་སིཾ, ས་ནྠ་རི་ཏྭཱ པཱུ་ཛེ་སི་ནྟི ཨ་ཏྠོ.
༦༩. ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝ་ས་ཧ་སྶེ་ཧཱིཏི ཨ་ར་ཧ་ནྟ་ས་ཧ་སྶེ་ཧི པ་རི་ཀི་ཎྞོ པ་རི་ཝུ་ཏོ. དྭི་པ་དི་ནྡོ དྭི་པ་དཱ་ནཾ ཨི་ནྡོ སཱ་མི ན་རཱ་ས་བྷོ མ་ཧཱ་མུ་ནི ག་ནྡྷ་ཀུ་ཊིཾ ཏེ་ཧི ས་ཧ ཨུ་པཱ་ག་མི པཱ་ཝི་སཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ.
༧༠. ཝི་རོ་ཙེ་ནྟོ ག་ནྡྷ་ཀུ་ཊིནྟི ཏཾ ག་ནྡྷ་ཀུ་ཊིཾ སོ་བྷ་ཡ་མཱ་ནོ དེ་ཝཱ་ནཾ དེ་ཝོ དེ་ཝ་དེ་ཝོ ན་རཱ་ནཾ ཨཱ་ས་བྷོ ན་རཱ་ས་བྷོ ཛེ་ཊྛོ ས་ཏྠཱ བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷ་མ་ཛ྄ཛྷེ ནི་སཱི་དི་ཏྭཱ ཨི་མཱ བྱཱ་ཀ་ར་ཎ་གཱ་ཐཱ་ཡོ ཨ་བྷཱ་ས་ཐ ཀ་ཐེ་སཱི་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ.
༧༡. ཡེ་ནཱ་ཡཾ ཛོ་ཏི་ཏཱ སེ་ཡྻཱཏི ཡེ་ན ཨུ་པཱ་ས་ཀེ་ན ཨ་ཡཾ པཱ་སཱ་ད་ས་ངྑཱ་ཏཱ སེ་ཡྻཱ ཛོ་ཏི་ཏཱ པ་བྷཱ་སི་ཏཱ པ་ཛྫ་ལི་ཏཱ. ཨཱ་དཱ་སོ་ཝ ཀཾ་ས་ལོ་ཧ་མ་ཡཾ ཨཱ་དཱ་ས་ཏ་ལཾ ཨི་ཝ སུ་ཊྛུ ས་མཾ ཀ་ཏྭཱ ས་ནྠ་ཏཱ. ཏཾ ཨུ་པཱ་ས་ཀཾ ཀི་ཏྟ་ཡི་སྶཱ་མི པཱ་ཀ་ཊཾ ཀ་རི་སྶཱ་མཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. སེ་སཾ སུ་ཝི་ཉྙེ་ཡྻ་མེ་ཝ.
༨༡. ཨ་ཊྛཱ་ན་མེ་ཏཾ ཡཾ ཏཱ་དཱིཏི ཡཾ ཡེ་ན ཀཱ་ར་ཎེ་ན ཏཱ་དཱི ཨི་ཊྛཱ་ནི་ཊྛེ་སུ ཨ་ཀ་མྤི་ཡ་ས་བྷཱ་ཝ་ཏྟཱ ཏཱ་དཱི ཨ་གཱ་རེ གྷ་རཱ་ཝཱ་སེ ར་ཏིཾ ཨ་ལླཱི་ན་བྷཱ་ཝཾ ཨ་ཛ྄ཛྷ་གཱ པཱ་པུ་ཎི, ཨེ་ཏཾ ཀཱ་ར་ཎཾ ཨ་ཊྛཱ་ནཾ ཨ་ཀཱ་ར་ཎ་ནྟི ཨ་ཏྠོ.
༨༢. ནི་ཀྑ་མི་ཏྭཱ ཨ་གཱ་ར་སྨཱཏི གྷ་རཱ་ཝཱ་ས་ཏོ ནི་ཀྑ་མི་ཏྭཱ ཏཾ ཏི་ཎ་ད་ལ་མི་ཝ པ་རི་ཙྩ་ཛི་ཏྭཱ སུ་བྦ་ཏོ སུ་སི་ཀྑི་ཏོ པ་བྦ་ཛི་སྶ་ཏི. རཱ་ཧུ་ལོ ནཱ་མ ནཱ་མེ་ནཱཏི སུ་དྡྷོ་ད་ན་མ་ཧཱ་རཱ་ཛེ་ན པེ་སི་ཏཾ ཀུ་མཱ་ར་སྶ ཛཱ་ཏ་སཱ་ས་ནཾ སུ་ཏྭཱ པི་ཏ་རཱ སི་དྡྷ་ཏྠེ་ན, ‘‘རཱ་ཧུ ཛཱ་ཏོ, བ་ནྡྷ་ནཾ ཛཱ་ཏ’’ནྟི ཝུ་ཏྟ་ནཱ་མ་ཏྟཱ རཱ་ཧུ་ལོ ནཱ་མཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ‘‘ཡ་ཐཱ ཙ་ནྡ་སཱུ་རི་ཡཱ་ནཾ ཝི་མཱ་ན་པ་བྷཱ་ཡ ཀི་ལི་ཊྛ་ཀ་ར་ཎེ་ན རཱ་ཧུ ཨ་སུ་རི་ནྡོ ཨུ་པེ་ཏི ག་ཙྪ་ཏི, ཨེ་ཝ་མེ་ཝཱ་ཡཾ མ་མ ཨ་བྷི་ནི་ཀྑ་མ་ན་པ་བྦ་ཛྫཱ་དཱི་ནཾ ཨ་ནྟ་རཱ་ཡཾ ཀ་རོ་ནྟོ་རི་ཝ ཛཱ་ཏོ’’ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡེ་ན, ‘‘རཱ་ཧུ ཛཱ་ཏོ་ཏི ཨཱ་ཧཱ’’ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ. ཨ་ར་ཧཱ སོ བྷ་ཝི་སྶ་ཏཱིཏི སོ ཏཱ་དི་སོ ཨུ་པ་ནི་སྶ་ཡ་ས་མྤ་ནྣོ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཡཾ ཡུ་ཏྟ་པྤ་ཡུ་ཏྟོ ཨ་ར་ཧཱ ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝོ བྷ་ཝི་སྶ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ.
༨༣. ཀི་ཀཱི་ཝ ཨ་ཎྜཾ ར་ཀྑེ་ཡྻཱཏི ཨ་ཎྜཾ བཱི་ཛཾ ར་ཀྑ་མཱ་ནཱ ཀི་ཀཱི ས་ཀུ་ཎཱི ཨི་ཝ ཨ་པྤ་མ་ཏྟོ སཱི་ལཾ ར་ཀྑེ་ཡྻ, ཙཱ་མ་རཱི ཝི་ཡ ཝཱ་ལ་དྷིནྟི ཝཱ་ལཾ ར་ཀྑ་མཱ་ནཱ ཀ་ཎྜ་ཀེ་སུ ཝཱ་ལེ ལ་གྒ་ནྟེ བྷི་ནྡ་ན་བྷ་ཡེ་ན ཨ་ནཱ་ཀ་ཌྜྷི་ཏྭཱ མ་ར་མཱ་ནཱ ཙཱ་མ་རཱི ཝི་ཡ ཛཱི་ཝི་ཏ་མྤི པ་རི་ཙྩ་ཛི་ཏྭཱ སཱི་ལཾ ཨ་བྷི་ནྡི་ཏྭཱ ར་ཀྑེ་ཡྻ. ནི་པ་ཀོ སཱི་ལ་ས་མྤ་ནྣོཏི ནེ་པ་ཀྐཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི པ་ཉྙཱ, ཏེ་ན ནེ་པ་ཀྐེ་ན ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ ནི་པ་ཀོ ཁ་ཎྜ་ཚི་དྡཱ་དི་བྷཱ་ཝཾ ཨ་པཱ་པེ་ཏྭཱ ར་ཀྑ་ཎ་ཏོ སཱི་ལ་ས་མྤ་ནྣོ བྷ་ཝི་སྶ་ཏཱི་ཏི ཨེ་ཝཾ སོ བྷ་ག་ཝཱ བྱཱ་ཀ་ར་ཎ་མ་ཀཱ་སི. སོ ཨེ་ཝཾ པ་ཏྟ་ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་ཕ་ལོ ཨེ་ཀ་དི་ཝ་སཾ ཝི་ཝེ་ཀ་ཊྛཱ་ནེ ནི་སི་ནྣོ སོ་མ་ན་སྶ་ཝ་སེ་ན ཨེ་ཝཾ ར་ཀྑིཾ མ་ཧཱ་མུ་ནཱིཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏཾ སུ་ཝི་ཉྙེ་ཡྻ་མེ་ཝཱ་ཏི.
རཱ་ཧུ་ལ་ཏྠེ་ར་ཨ་པ་དཱ་ན་ཝ་ཎྞ་ནཱ ས་མ་ཏྟཱ.