༡. ཨ་ཨཱ་ད་ཡོ ཏི་ཏཱ་ལཱི་ས ཝ་ཎྞཱ
ཨ་ཀཱ་རཱ་ད་ཡོ ནི་གྒ་ཧཱི་ཏ་ནྟཱ ཏེ་ཙ་ཏྟཱ་ལཱི་ས་ཀྑ་རཱ ཝ་ཎྞཱ ནཱ་མ ཧོ་ནྟི. ཏཾ ཡ་ཐཱ ཨ, ཨཱ, ཨི, ཨཱི, ཨུ, ཨཱུ, ཨེ, ऐ, ཨོ, औ, ཀ ཁ ག གྷ ང, ཙ ཚ ཛ ཛྷ ཉ, ཊ ཋ ཌ ཌྷ ཎ, ཏ ཐ ད དྷ ན, པ ཕ བ བྷ མ, ཡ ར ལ་ཝ ས ཧ ལ༹ ཨཾ. ཏེ་ན ཀྭ་ཏྠོ ‘‘ཨེ ཨོ་ན+མ ཝ་ཎྞེ’’ཏི. ཏི་ཏཱ་ལཱི་སཱ་ཏི ཝ་ཙ་ནཾ ཀ་ཏྠ་ཙི ཝ་ཎྞ་ལོ་པཾ ཉཱ་པེ་ཏི, ཏེ་ན ‘‘པ་ཊི་ས་ངྑཱ ཡོ་ནི་སོ’’ཏི་ཨཱ་དི སི་དྡྷཾ.
ཨ་ཀཱ་རོ ཨཱ་དི མ་རི་ཡཱ་ད་བྷཱུ་ཏོ ཡེ་སཾ ཏེ ཨ་ཨཱ་ད་ཡོ. ཏ་ཡོ ཙ ཙ་ཏྟཱ་ལཱི་ས ཙེ་ཏི ཏི་ཏཱ་ལཱི་ས, ཨི་མི་ནཱ ནི་པཱ་ཏ་ནེ་ན ཝཱ ཙ་ཏ་བྷཱ་ག་ལོ་པོ. ཝ་ཎྞཱི་ཡ་ཏི ཨ་ཏྠོ ཨེ་ཏེ་ཧཱི་ཏི ཝ་ཎྞཱ.
ཨེ་ཏྠཱ+ཧ – ‘‘ཀ་སྨཱ ཨཱ་ཙ་རི་ཡ་ཀ་ཙྩཱ་ཡ་ནཱ་དཱི་ཧི ཝི་ཡ ཨེ་ཀ་ཙ་ཏྟཱ་ལཱི་ས་ཀྑ་རཱ་ན+མ་ཀྑ་ར་ས་ཉྙ+མ་ཀ་ཏྭཱ ཏི་ཏཱ་ལཱི་ས་ཀྑ་རཱ་ནཾ ཝ་ཎྞ་ས་ཉྙཱ ཀ་ཏཱ’’ཏི. ཝུ་ཙྩ་ཏེ –
སཱ མཱ་ག་དྷཱི མཱུ་ལ་བྷཱ་སཱ, ན་རཱ ཡཱ་ཡཱ+དི་ཀ་པྤི་ཀཱ;
བྲ་ཧྨཱ་ནོ ཙཱ-སུ་ཏཱ་ལཱ་པཱ, ས་མྦུ་དྡྷཱ ཙཱ་པི བྷཱ་ས་རེ་ཏི –
ཝ་ཙ་ན་ཏོ མཱ་ག་དྷི་ཀཱ་ནཾ ཨེ་ཏྠ, སེ་ཡྻོ, ཨོ་ཊྛོ, སོ་ཏྠི-ཏྱཱ་དཱི་སུ་པི ཨ་སེ་ས་བྱཱ་པི་ཀཱ་ནཾ ཏི་ཏཱ་ལཱི་ས་ཀྑ་རཱ་ནཾ་ཝ ཨུ་ཛུ་ཀཱ་ནྭ་ཏྠ་པྤ་ཀྑ་ར་གུ་ཎི་ཀཱ, ནེ་ཝ པ་ན ‘རུ་ཀྑཱ ཝ་ནཾ’ཏྱཱ་དོ ཝི་ཡ ཨ་ཝ་ཡ་ཝེ ས་མུ་དཱ་ཡ་ཝོ་ཧཱ་རོ, ‘ས་མུ་དྡོ མ་ཡཱ དི་ཊྛོ’ཏྱཱ་དོ ཝི་ཡ ཙ ས་མུ་དཱ་ཡེ ཨ་ཝ་ཡ་ཝ་ཝོ་ཧཱ་རོ་ཏི ད་སྶེ་ཏུཾ པ་ཙྩེ་ཀཾ ཝ་ཎྞ་ས་ཉྙཱ ཀ་ཏཱ་ཏི.
‘‘ས་ཀྐ་ཙྩ་ས་ཝ་ནཾ བུ་དྡྷ་སཱ་ས་ན་ས་མྤ་ཏྟཱི’’ཏི ‘‘སི་ཐི་ལ་དྷ་ནི་ཏཱ་དི ཨ་ཀྑ་ར་ཝི་པ་ཏྟི་ཡ་ཉྷི ཨ་ཏྠ་སྶ དུ་ནྣ་ཡ་ཏཱ ཧོ་ཏཱི’’ཏི ཙ ཡ་སྨཱ ཝུ་ཏྟཾ.
ཏ་སྨཱ ཨ་ཀྑ་ར་ཀོ་ས་ལླཾ, ས་མྤཱ་དེ་ཡྻ ཝི་ཙ་ཀྑ་ཎོ;
ཨུ་པ་ཊྛ་ཧཾ ག་རུཾ ས་མྨཱ, ཨུ་ཊྛཱ་ནཱ་དཱི་ཧི པ་ཉྩ་ཧི.
ཏ་ཏྠ ཨ་ཀཱ་རཱ་དཱི་ན+མ་ནུ་ཀྐ་མོ པ་ནེ+ས ཋཱ་ནཱ་དི་ཀྐ་མ་ས་ནྣི་སྶི་ཏོ. ཏ་ཐཱ ཧི ཋཱ་ན+ཀ་ར་ཎ+པ་ཡ་ཏ་ནེ་ཧི ཝ་ཎྞཱ ཛཱ་ཡ་ནྟི. ཏ་ཏྠ ཚ ཋཱ་ནཱ་ནི ཀ་ཎྛ+ཏཱ་ལུ+མུ་དྡྷ+ད་ནྟ+ཨོ་ཊྛ+ནཱ་སི་ཀཱ་ཝ་སེ་ན.
ཏ་ཏྠ ཨ་ཝ་ཎྞ+ཀ་ཝ་གྒ+ཧཱ་ནཾ ཀ་ཎྛོ ཋཱ་ནཾ, ཨི་ཝ་ཎྞ+ཙ་ཝ་གྒ+ཡཱ་ནཾ ཏཱ་ལུ, ཊ་ཝ་གྒ+ར+ལཱ༹་ནཾ མུ་དྡྷཱ, ཏ་ཝ་གྒ+ལ+སཱ་ནཾ ད་ནྟཱ, ཨུ་ཝ་ཎྞ+པ་ཝ་གྒཱ་ནཾ ཨོ་ཊྛོ, ཨེ ཝ་ཎྞ་སྶ ཀ་ཎྛ་ཏཱ་ལཱུ, ཨོ ཝ་ཎྞ་སྶ ཀ་ཎྛོ+ཊྛཱ, ཝ་ཀཱ་ར་སྶ ད་ནྟོ+ཊྛཱ, ནི་གྒ་ཧཱི་ཏ་སྶ ནཱ་སི་ཀཱ, ང, ཉྙ, ཎ, ན, མཱ་ནཾ ས་ཀ་ཋཱ་ནཾ ནཱ་སི་ཀཱ ཙ. ཨེ་ཏྠ ཙ –
ཧ་ཀཱ་རོ པ་ཉྩ་མེ་ཧེ་ཝ, ཨ་ནྟ་ཊྛཱ་ཧི ཙ སཾ་ཡུ་ཏོ;
ཨོ་ར་སོ ཨི་ཏི ཝི་ཉྙེ་ཡྻོ, ཀ་ཎྛ་ཛོ ཏ་ད་སཾ་ཡུ་ཏོ.
ཡ་ཐཱ ཨ་ཝ་ངྷོ་ཏི (ཨ་ཝ་ང ཧོ་ཏི., ཏ་ཉྷི, ཏ་ཎྷཱ, པུ་བྦ་ནྷོ, ཨ་མྷེ, གུ་ཡ྄ཧཾ, གཱ་ར་ཡ྄ཧཱ, ཨཱ་རུ་ལྷོ, བ་ཧྭ་ཀྑ་ར་ནྟི.
ཀ་ར་ཎཾ –
ཛི་ཝ྄ཧཱ་མ་ཛ྄ཛྷཾ ཏཱ་ལུ་ཛཱ་ནཾ,
ཛི་ཝ྄ཧོ་པ་གྒཾ མུ་དྡྷ་ཛཱ་ནཾ,
ཛི་ཝ྄ཧ་གྒཾ ད་ནྟ་ཛཱ་ནཾ སེ-
སཱ ས་ཀ་ཋཱ་ན་ཀ་ར་ཎཱ.
ཝ་ཎྞཱ་ནཾ ཨུ་ཙྩཱ་ར་ཎུ་སྶཱ་ཧོ པ་ཡ་ཏ་ནཾ, ཏཾ ཀིཾ – སཾ་ཝུ་ཏཱ་དི་ཀ་ར་ཎ་ཝི་སེ་སོ, སཾ་ཝུ་ཏ་ཏྟ+མ་ཀཱ་ར་སྶ, ཝི་ཝ་ཊ་ཏྟཾ སེ་ས་ས་རཱ་ནཾ ས་ཀཱ་ར+ཧ་ཀཱ་རཱ་ན་ཉྩ, ཕུ་ཊྛ་ཏྟཾ ཝ་གྒཱ་ནཾ, ཨཱི་སཾ་ཕུ་ཊྛ་ཏྟཾ ཡ+ར+ལ+ཝཱ་ནཾ.
ཨེ་ཝཾ ཋཱ་ན+ཀ་ར་ཎ+པ་ཡ་ཏ་ན+སུ་ཏི ཀཱ་ལ་བྷི་ནྣེ་སུ ཨ་ཀྑ་རེ་སུ ས་རཱ ནི་སྶ་ཡཱ, ཨི་ཏ་རེ ནི་སྶི་ཏཱ. ཏ་ཏྠ –
ནི་སྶ་ཡཱ+དོ ས་རཱ ཝུ་ཏྟཱ, ནི་སྶི་ཏཱ བྱ་ཉྫ་ནཱ ཏ་ཏོ;
ཝ་གྒེ+ཀ་ཛཱ བ་ཧུ་ཏྟཱ+དོ, ཏ་ཏོ ཋཱ་ན+ལ་ཧུ་ཀྐ་མཱ.
‘‘ཨ་ཨཱ་ད་ཡོ’’ཏི ཝ་ཏྟ་ཏེ ཡཱ་ཝ ‘‘བི་ནྡུ ནི་གྒ་ཧཱི་ཏ’’ནྟི. ཏ་ཉྩ ཁོ ‘‘ཨ་ཏྠ་ཝ་སཱ ཝི་བྷ་ཏྟི་ཝི་པ་རི་ཎཱ་མོ’’ཏི ས་ཏྟ་མྱ་ནྟ+མ་བྷི་ས་མྦ་ནྡྷཱི་ཡ་ཏེ, ‘‘ཝ་ཎྞཱ’’ཏི ཝ་ཏྟ་ཏེ –