ན་མོ ཏ་སྶ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཨ་ར་ཧ་ཏོ ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷ་སྶ.

ཨ་བྷི་དྷཱ་ན་པྤ་དཱི་པི་ཀཱ་ཊཱི་ཀཱ

ག་ནྠཱ་ར་མྦྷ

ཡ་སྶ ཉཱ་ཎཾ ས་དཱ ཉཱ་ཎཾ, ནཱ་ཉྙེ་ཡྻཱ ཉཱ་ཎ་ཀཾ ཝི་ནཱ;

ནི་སྶེ་ས་གུ་ཎ་ཡུ་ཏྟ་སྶ, ཏ་སྶ ན་ཏྭཱ མ་ཧེ་སི་ནོ.

ས་ཏྠ་ནྟ་རཱ ས་མཱ་དཱ་ཡ, སཱ་རཾ ས་བྦ་དྷ་རཱ ཏ་ཐཱ;

ཀ་རི་ཡྻ་ཏེ’བྷི་དྷཱ་ན་པྤ-དཱི་པ་ཀ་སྶ་ཏྠ་ཝ་ཎྞ་ནཱ.

པ་ཎཱ་མཱ་དི་ཝ་ཎྞ་ནཱ

[ཀ] ཨི་དྷཱ་ཡཾ ག་ནྠ་ཀཱ་རོ པ་ཋ་མ་མ་ཏྟ་ནོ པ་རེ་ས་མྤི ས་མྨཱ ཧི་ཏ་ཏྠ་ནི་པྥཱ་ད་ན་ཏྠཾ པུ་ཉྙ་ས་མྤ་ད’མཱ་ཙི་ནོ་ཏི ‘‘ཏ་ཐཱ་ག་ཏོ’’ཙྩཱ་དི་ནཱ. ཏ་ཏྠ ཀ་རུ་ཎཱ་ཀ་རོ མ་ཧཱ་ཀ་རུ་ཎཱ་ཡ ཨུ་པྤ་ཏྟི་ཊྛཱ་ན་བྷཱུ་ཏོ ཡོ ཏ་ཐཱ་ག་ཏོ བྷ་ག་ཝཱ ཀ་རོ་པ་ཡཱ་ཏཾ ཨ་ཏྟ་ནོ ཧ་ཏྠ་ག་ཏཾ སུ་ཁ་པྤ་དཾ སུ་ཁ་སྶ པ་ཏི་ཊྛཱ་ན་བྷཱུ་ཏཾ སུ་ཁ་ཀཱ་ར་ཎཾ ཝཱ སུ་ཁ་དཱ་ཡ་ཀཾ ཝཱ པ་དཾ ནི་བྦཱ་ནཾ ཨོ་ས་ཛྫ ཙ་ཛི་ཏྭཱ ཀ་ལི་ས་མྦྷ་ཝེ དུ་ཀྑ་ཀཱ་ར་ཎ་བྷཱུ་ཏེ བྷ་ཝེ སཾ་སཱ་རེ ཀེ་ཝ་ལ་དུ་ཀྐ་རཾ སུ་ཀ་རེ་ནཱ་ས་མྨི་སྶཾ ཨ་ཙྩ་ནྟ་དུ་ཀྐ་རཾ པ་ཉྩ་ཝི་དྷ་པ་རི་ཙྩཱ་གཱ་དི་ཀཾ ཀ་རཾ ཀ་རོ་ནྟོ པ་ར་ཏྠཾ པ་རེ་ས་མ་ཏྠཾ་ཡེ་ཝ ཨ་ཀཱ ཀ་ཏ་ཝཱ, ཏ་མེ་དི་སཾ ཏ་ཐཱ་ག་ཏཾ ཨ་ཧཾ ན་མཱ་མི.

[ཁ] ཡ་ཉྩ དྷ་མྨཾ ཛ་རཱ་རུ་ཛཱ་དི་མུ་ཏྟཱ ཛ་རཱ་རོ་གཱ་དཱི་ཧི ཝི་མུ་ཏྟཱ མུ་ནི་ཀུ་ཉྫ་རཱ མུ་ནི་སེ་ཊྛཱ བྷ་ག་ཝ་ནྟོ ཨ་པཱུ་ཛ་ཡུཾ པཱུ་ཛི་ཏ་ཝ་ནྟོ, ཏ་ཐཱ ཨུ་ཏྟ་རེ ཨུ་ཏྟ་མེ ས་ཏྟཱ་ནཾ ཝཱ སཾ་སཱ་ར་མ་ཧོ་གྷ་པ་ཀྑ་ནྡཱ་ནཾ ཏ་ཏོ ཨུ་ཏྟ་ར་ཎ་ས་མ་ཏྠེ ཡ་ཧིཾ ཏ་རེ ཡ་སྨིཾ དྷ་མྨ་པླ་ཝེ ཋི་ཏཱ ས་མྨཱ་པ་ཊི་པ་ཛྫ་ན་ཝ་སེ་ན ཨཱ་རཱུ་ལ༹ྷཱ ན་རཱ་ན་རཱ མ་ནུ་སྶཱ ཙ དེ་ཝཱ ཙ ཏི་ཝ་ཊྚ་མྦུ་ནི་དྷིཾ ཀི་ལེ་ས་ཀ་མྨ་ཝི་པཱ་ཀ་ཝ་ཊྚ་ས་ངྑཱ་ཏེ་ཧི ཏཱི་ཧི ཝ་ཊྚེ་ཧི ཨཱ་ཀུ་ལི་ཏཾ སཾ་སཱ་ར་མ་ཧ་མྦུ་རཱ་སིཾ ཏ་རིཾ་སུ ཏི་ཎྞཱ, ཨ་གྷ་པྤ་ཧཾ ཀི་ལེ་ས་པྤ་ཧཱ་ན་ཀ་རཾ, སཾ་སཱ་ར་དུ་ཀྑ་པྤ་ཧཱ་ན་ཀ་རཾ ཝཱ ཏཾ དྷ་མྨ་མ་པི ཨ་ཧཾ ན་མཱ་མི.

[ག] མུ་ནི་ནྡོ་ར་ས་སཱུ་ནུ་ཏཾ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཨུ་རེ ས་མྦྷ་ཝ་དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཱ་ཡ ཨ་རི་ཡ་བྷཱ་ཝ་པྤ་ཏྟ་ཏཱ་ཡ མུ་ནི་ནྡ་སྶ ཨོ་ར་ས་པུ་ཏྟ་བྷཱ་ཝཾ ག་ཏཾ པ་ཏྟཾ ནུ་ཏཾ ཀི་ལེ་ས་ཁེ་པ་ན་ཀཾ སུ་པུ་ཉྙ་ཁེ་ཏྟཾ པུ་ཉྙ་ཏྠི་ཀཱ་ནཾ པུ་ཉྙ་བཱི་ཛ་ཝི་རུ་ཧ་ན་ཊྛཱ་ནཾ སུ་ཁེ་ཏྟ་བྷཱུ་ཏཾ བྷུ་ཝ་ནེ ལོ་ཀེ སུ་ཏཾ ཝི་སྶུ་ཏཾ, སུ་ཏ་དྷ་རཾ ཝཱ ཀི་ལེ་ས་ས་ཝ་ནཱ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨ་སྶུ་ཏཾ ཨ་པཱ་ཎོ་པི པཱ་ཎོ ཀ་རཱི་ཡི་ཏྠཱ་ཏི པཱ་ཎཱི་ཀ་ཏོ, པཱ་ཏི་མོ་ཀྑ་སཾ་ཝ་རོ, སོ་ཝ སཾ་ཝ་རོ ཨེ་ཏ་སྶ་ཏྠཱི་ཏི པཱ་ཎཱི་ཀ་ཏ་སཾ་ཝ་རོ, ཏཾ པཱ་ཎཱི་ཀ་ཏ་སཾ་ཝ་རཾ, ཝ་རཾ སཱི་ལཱ་དི་གུ་ཎེ་ཧི ས་དེ་ཝ་ཀེ་ཧི ལོ་ཀེ་ཧི པ་ཏྠ་ནཱི་ཡཾ. ‘‘དེ་ཝཱ་པི ཏ་སྶ པི་ཧ་ཡ་ནྟི ཏཱ་དི་ནོ’’ཏི [ཨུ་དཱ. ༢༧] ཧི ཝུ་ཏྟཾ. ས་དཱ ས་བྦ་སྨིཾ ཀཱ་ལེ གུ་ཎོ་གྷེ་ན སཱི་ལཱ་དི་གུ་ཎ་ས་མཱུ་ཧེ་ན ནི་ར་ནྟ་ར་ནྟ་རཾ ཨ་ཝི་ཙྪི་ནྣ་མཱ་ན་སཾ, པ་རི་པུ་ཎྞ་ཙི་ཏྟཾ ཝཱ ག་ཎ་མྤི ཨ་ཊྛ་ནྣཾ ཨ་རི་ཡ་པུ་གྒ་ལཱ་ནཾ ས་མཱུ་ཧཾ ཨ་པི ཨ་ཧཾ ན་མཱ་མཱི་ཏི ཨེ་ཝ་མེ་ཏྠ ཏི་ཎྞ་མྤི ས་ངྑེ་པ་ཏོ ཨ་ཏྠ་ཡོ་ཛ་ནཱ ད་ཊྛ་བྦཱ.

[གྷ-ང] ཨེ་ཝཾ པུ་ཉྙ་ས་མྤ་ད་མཱ་ཙི་ནི་ཏྭཱ ཀི་མ་བྷི་མ་ཏཾ སཱ་དྷ་ནཱི་ཡ་མི་ཙྩཱ་ཧ ‘‘པ་ཀཱ་སི་སྶ་མ་བྷི་དྷཱ་ན་པྤ་དཱི་པི་ཀ’’ནྟི. བུ་དྡྷཱ་དཱི་ན་མ་བྷི་དྷཱ་ནཱ་ནཾ ས་རཱུ་པ་ཝ་སེ་ན, ལི་ངྒ་ཝ་སེ་ན ཙ པ་རི་དཱི་པ་ན་ཏོ པ་ཀཱ་ས་ན་ཏོ ‘‘ཨ་བྷི་དྷཱ་ན་པྤ་དཱི་པི་ཀ’’ནྟི ལ་དྡྷ་ནཱ་མཾ ས་ཏྠཾ པ་ཀཱ་སི་སྶཾ ཨ་ནྟོ་བྷཱ་ཝེ་ན ནི་པྥ་ནྣཾ བ་ཧི་བྷཱ་ཝེ་ན པ་ཀཱ་སི་སྶཾ. ཨ་ནྟོ་བྷཱ་ཝ་སྶ ཧི བ་ཧི་བྷཱ་ཝ་མ་པེ་ཀྑི་ཏྭཱ བྷཱ་ཝི་ཏ་མུ་པ་པ་ནྣཾ. ན་ནུ ས་ནྟེ་ཝ པུ་བྦཱ་ཙ་རི་ཡཱ་ནཾ ནཱ་མ་ལི་ངྒ་པྤ་ཀཱ་ས་ནཱ་ནྱ་མ་ར་ཀོ་ས་ཏི་ཀ་ཎྜོ་པྤ་ལི་ནྱཱ་དྱ་བྷི་དྷཱ་ན་ས་ཏྠཱ་ནི, པཱ་ཎི་ནི བྱཱ་ཌི་ཝ་ར་རུ་ཙི་ཙ་ནྡ་གོ་མི རུ་དྡ་ཝཱ་མ་ནཱ་དི་ཝི་ཧི་ཏཱ་ནི ཙ ལི་ངྒ་ས་ཏྠཱ་ནི, ཏ་ཏོ ཀི་མི་ད་མུ་ཙྩ་ཏེ ཨི་ཙྩཱ་ཧ ‘‘ནཱ་མ་ལི་ངྒཱ་ནི བུ་དྡྷ་བྷཱ་སི་ཏ་སྶཱ་ར་ཧཱ་ནི ད་སྶ་ཡ་ནྟོ’’ཏི. ཨེ་ཏེ་ན ས་ནྟེ་སྭ་པི པུ་བྦཱ་ཙ་རི་ཡཱ་ནཾ ས་ཏྠེ་སུ ཡ་སྨཱ ན ཏེ་སུ ནཱ་མ་ལི་ངྒཱ་ནི བུ་དྡྷ་ཝ་ཙ་ནཱ་ནུ་རཱུ་པཱ་ནི ཧོ་ནྟི, ཏ་སྨཱ ཏ་ད་ནུ་རཱུ་པཱ་ནི ནཱ་མ་ལི་ངྒཱ་ནི ད་སྶ་ཡ་ནྟོ ཨ་བྷི་དྷཱ་ན་ས་ཏྠཾ པ་ཀཱ་སི་སྶཱ་མཱི་ཏི ཨེ་ཏ་མ་ཏྠཾ དཱི་པེ་ཏི. ན་མྱ་ཏེ ཨ་བྷི་དྷཱི་ཡ་ཏེ ཨ་ཏྠོ ཨ་ནེ་ནཱ་ཏི ནཱ་མཾ, ས་དྡ་ས་ཏྠེ ན་མུདྷཱ་ཏུ་ཝ་སེ་ན. ལི་ངྒ་ཡ་ཏེ ‘‘ཨི་ཏྠི་ཡ་མ་ཏོ ཨཱཔ་ཙྩ་ཡོ’’ཏྱཱ་དི་ནཱ ཝི་བྷ་ཛྫ་ཏེ་ཏི, ཨི་ཏྠཱ་ད་ཡོ ཝཱ་ནེ་ན ལི་ངྒཱི་ཡ་ནྟེ བྱ་ཉྫཱི་ཡ་ནྟེ་ཏི ལི་ངྒཾ, ཨི་ཏྠི་པུ་མ་ན་པུཾ་ས་ཀཾ. ཀི་མེ་ཏ་སྶ ཨ་བྷི་དྷཱ་ན་ས་ཏྠ་སྶ ཀ་ར་ཎེ པ་ཡོ་ཛ་ན་ནྟི པུ་ཙྪཱ་ཡཾ ཡ་སྨིཾ ས་ཏི ཏཾ སོ་ཏཱ་རོ སོ་ཏུ་མུ་སྶ་ཧ་ནྟི, ཏཾ ད་སྶེ་ཏུ་མཱ་ཧ ‘‘ནཱ་མ་ལི་ངྒེ་སྭི’’ཙྩཱ་དི. ཡ་ཏོ བུ་དྡྷ་ཝ་ཙ་ནེ པ་ཊུ་ནོ བྷཱ་ཝོ པཱ་ཊ་ཝཾ, ཏ་དེ་ཝ ཨ་ཏྠོ པ་ཡོ་ཛ་ནཾ, ཏཾ ཨི་ཙྪ་ནྟཱི་ཏི པཱ་ཊ་ཝ་ཏྠི་ནོ, ཏེ་སཾ པཱ་ཊ་ཝ་ཏྠཱི་ནཾ སོ་ཏཱུ་ནཾ ནཱ་མ་ལི་ངྒེ་སུ ཀོ་ས་ལླཾ ཀུ་ས་ལ་ཏཱ ཚེ་ཀ་བྷཱ་ཝོ བུ་དྡྷ་ཝ་ཙ་ནེ མ་ཧ་བྦ་ལཾ ཨ་ཏྠ་སྶ ནི་ཙྪ་ཡ་ཀཱ་ར་ཎཾ ཧོ་ཏི, ཨ་ཏོ ཏ་སྨཱ ཀཱ་ར་ཎཱ བུ་དྡྷ་བྷཱ་སི་ཏ་སྶཱ་ར་ཧཱ་ནི ནཱ་མ་ལི་ངྒཱ་ནི ད་སྶ་ཡ་ནྟོ ཨ་བྷི་དྷཱ་ན་པྤ་དཱི་པི་ཀཾ ས་ཏྠཾ པ་ཀཱ་སི་སྶ་ནྟི ས་མྦ་ནྡྷོ.

[ཙ] ཨི་དཱ་ནི ས་ཏྠ་ལ་ཧུ་བྷཱ་ཝ་ཏྠ་མཱ་ཧ ‘‘བྷི་ཡྻོ’’ཙྩཱ་དི. བྷི་ཡྻོ བཱ་ཧུ་ལླེ་ན རཱུ་པ་ནྟ་རཱ རཱུ་པ་བྷེ་དེ་ན ཨི་ཏྠི་པ་ཙྩ་ཡ་པུ་མྦྷཱ་ཝཱ་དི་ཀཱ་རི་ཡ་ཀ་ཏེ་ན ཐཱི་པུ་ནྣ་པུཾ་ས་ཀཾ ཉེ་ཡྻཾ, སོ ཙ ནཱ་མཱ་ནཾ ནཱ་མ་ཝི་སེ་ས་ན་སྶ, ནཱ་མ་པ་རཱ་མ་སི་ས་བྦ་ནཱ་མ་ས་དྡ་སྶ ཙ ཉེ་ཡྻོ པ་ཀཱ་ར་ནྟ་རཱ་བྷཱ་ཝཱ. ཏ་ཏྲ ནཱ་མཱ་ནཾ རཱུ་པ་བྷེ་དོ ཡ་ཐཱ – ཚུ་རི་ཀཱ ས་ཏྱ’སི་པུ་ཏྟི [ཨ་བྷི་དྷཱ་ན ༣༩༢ གཱ་ཐཱ]. ཨ་སི ཁ་གྒོ ཙ སཱ་ཡ་ཀོ [ཨ་བྷི་དྷཱ་ན ༣༩༡ གཱ་ཐཱ]. པཱ་ནཱི་ཡཾ ས་ལི་ལཾ ད་ཀ་ནྟི [ཨ་བྷི་དྷཱ་ན ༦༦༡ གཱ་ཐཱ]. ནཱ་མ་ཝི་སེ་ས་ན་སྶ ཡ་ཐཱ – ནི་སཱི་ཐོ མ་ཛ྄ཛྷི་མཱ ར་ཏྟཱི་ཏི [ཨ་བྷི་དྷཱ་ན ༧༠ གཱ་ཐཱ]. ནཱ་མ་པ་རཱ་མ་སི་ས་བྦ་ནཱ་མ་ས་དྡ་སྶ ཡ་ཐཱ – ཨཱ་ཀ་ངྑཱ རུ་ཙི ཝུ་ཏྟཱ སཱ, ཏྭ་དྷི་ཀཱ ལཱ་ལ་སཱ དྭི་སཱུ་ཏི [ཨ་བྷི་དྷཱ་ན ༡༦༣ གཱ་ཐཱ]. སཱ་ཧ་ཙ་རི་ཡེ་ན ནི་ཡ་ཏ་ལི་ངྒེ་ནཱ་ཝི་པྤ་ཡོ་ག་ཏོ ཐཱི་པུ་ནྣ་པུཾ་ས་ཀཾ ཉེ་ཡྻཾ. ཀ་ཏྠ་ཙཱིཏི ཡ་ཏྲ རཱུ་པ་བྷེ་དོ ན་ཏྠི, ཏཾ ཡ་ཐཱ – མ་རཱི་ཙི མི་ག་ཏ་ཎྷི་ཀཱ [ཨ་བྷི་དྷཱ་ན ༦༥ གཱ་ཐཱ]. རཾ་སི་མཱ བྷཱ་ཀ་རོ བྷཱ་ནུ [ཨ་བྷི་དྷཱ་ན ༦༣ གཱ་ཐཱ]. ཨཱ་པོ པ་ཡོ ཛ་ལཾ ཝཱ་རི [ཨ་བྷི་དྷཱ་ན ༦༦༡ གཱ་ཐཱ]. མ་རཱི་ཛྷཱ་ད་ཡོ ཧྱ་བྷི་ནྣ་རཱུ་པ་ཏྟཱ ལི་ངྒ་ནྟ་རེ་པི ས་མྦྷཱ་ཝི་ཡ་ནྟེ་ཧི ནི་ཡ་ཏ་ལི་ངྒེ་ཧི མི་ག་ཏ་ཎྷི་ཀཱ་བྷཱ་ཀ་ར་ཛ་ལཱ་དི་ས་དྡེ་ཧི སཱ་ཧ་ཙ་རི་ཡེ་ན ཏཾ་ལི་ངྒེ ནི་ཙྪཱི་ཡ་ནྟེ. ཨཱ་ཧ་ཙྩ་ཝི་དྷཱ་ནེ་ན ཨི་ཏྠི་པུ་མ་ན་པུཾ་ས་ཀཱ་ནཾ ཝི་སེ་སེ་ཏྭཱ ཀ་ཐ་ནེ་ན ཐཱི་པུ་ནྣ་པུཾ་ས་ཀཾ ཉེ་ཡྻཾ. ཀྭ་ཙཱིཏི ཡ་ཏྲ ན རཱུ་པ་བྷེ་དོ ལི་ངྒ་ནི་ཎྞ་ཡ་སྶ ནི་མི་ཏྟཾ, ན ཙ སཱ་ཧ་ཙ་རི་ཡཾ ལི་ངྒ་བྷེ་དོ་བྷི་མ་ཏོ, ནེ་ཀ་མེ་ཝ ཝཱ ལི་ངྒ་མི་ཙྪ་ཏེ, ཏཾ ཡ་ཐཱ – ཝ་ལླ་རཱི མ་ཉྫ་རཱི ནཱ་རཱི [ཨ་བྷི་དྷཱ་ན ༥༥༠ གཱ་ཐཱ]. ཝི་ཊ་པོ ཝི་ཊ་བྷཱི་ཏྠི་ཡཾ [ཨ་བྷི་དྷཱ་ན ༥༤༧ གཱ་ཐཱ]. བྷཱི་ཏི་ཏྠཱི བྷ་ཡ་མུ་ཏྟཱ་སོ [ཨ་བྷི་དྷཱ་ན ༡༦༦ གཱ་ཐཱ]. ཝ་ཛི་རཾ པུ་ནྣ་པུཾ་ས་ཀེ་ཙྩཱ་དི [ཨ་བྷི་དྷཱ་ན ༢༤ གཱ་ཐཱ].

[ཚ] ཨི་དཱ་ནི རཱུ་པ་བྷེ་དོ་ཏི ལི་ངྒ་ནི་ཎྞ་ཡ་སྶ པ་ཊི་པ་ཏྟི་ཧེ་ཏུ་ཀོ ཡོ བྷི་ནྣ་ལི་ངྒཱ་ནཾ དྭ་ནྡོ, ཏ་ཀྐ་ར་ཎ་པ་ཊི་སེ་དྷེ་ན ཨ་བྷི་ནྣ་ལི་ངྒཱ་ན་མེ་ཝ དྭ་ནྡོ ཀ་ཏོ་ཏི པ་རི་བྷཱ་སི་ཏུ་མུ་པ་ཀྐ་མ་ཏེ ‘‘ཨ་བྷི་ནྣ་ལི་ངྒི་ན’’མི་ཙྩཱ་དི. ཨ་བྷི་ནྣ་ལི་ངྒཱི་ནཾ་ཡེ་ཝ ནཱ་མཱ་ནཾ དྭ་ནྡོ ཀ་ཏོ, ན བྷི་ནྣ་ལི་ངྒཱི་ནཾ, ཡ་ཐཱ – ཝི་མུ་ཏྱ་ས་ངྑ་ཏ་དྷཱ་ཏུ, སུ་དྡྷི་ནི་བྦུ་ཏི་ཡོ སི་ཡུ་ནྟི [ཨ་བྷི་དྷཱ་ན ༩ གཱ་ཐཱ]. ན ཀེ་ཝ་ལཾ དྭ་ནྡོ་ཡེ་ཝ, ཨ་ཐ ཁོ ཨེ་ཀ་སེ་སོ་པྱ་བྷི་ནྣ་ལི་ངྒཱ་ནཾ་ཡེ་ཝ ཀ་ཏོ, ཡ་ཐཱ – ན་གྒོ དི་ག་མྦ་རཱ་ཝ་ཏྠཱ. [ཨ་བྷི་དྷཱ་ན ༧༣༤ གཱ་ཐཱ] ས་བྦ་དྷ་ར་ཀ་ཏེ པ་ན ‘‘ཛཱི་མཱུ་ཏཱ མེ་གྷ་པ་བྦ་ཏཱ’’ ཨི་ཙྩུ་དཱ་ཧ་ཊཾ. ན་ནུ ཙ བྷི་ནྣ་ལི་ངྒཱ་ན་མྤི ཨེ་ཀ་སེ་སོ ཀ་ཏོ, ཡ་ཐཱ – མཱ་ཏཱ པི་ཏཱ ཏུ པི་ཏ་རོ, པུ་ཏྟཱ ཏུ པུ་ཏྟ་དྷཱི་ཏ་རོ [ཨ་བྷི་དྷཱ་ན ༢༤༩ གཱ་ཐཱ]. ས་སུ་རཱ ས་སྶུ ས་སུ་རཱ, བྷཱ་ཏུ་བྷ་གི་ནི བྷཱ་ཏ་རོ་ཏི [ཨ་བྷི་དྷཱ་ན ༢༥༠ གཱ་ཐཱ]. ཨེ་ཏྠ ཧི མཱ་ཏཱ ཙ པི་ཏཱ ཙ པི་ཏ་རོ, པུ་ཏྟོ ཙ དྷཱི་ཏཱ ཙ པུ་ཏྟཱ, ས་སྶུ ཙ ས་སུ་རོ ཙ ས་སུ་རཱ, བྷཱ་ཏཱ ཙ བྷ་གི་ནཱི ཙ བྷཱ་ཏ་རོ་ཏི བྷི་ནྣ་ལི་ངྒཱ་ན་མྤི ཨེ་ཀ་སེ་སོ ད་སྶི་ཏོ་ཏི. ཋཱ་ན་ནྟ་རེ ཏེ་སཾ བྷི་ནྣ་ལི་ངྒ་ཏཱ་ཡ ད་སྶི་ཏ་ཏྟཱ ན དོ་སོ. ཏཱ་ཏོ ཏུ ཛ་ན་ཀོ པི་ཏཱ [ཨ་བྷི་དྷཱ་ན ༢༤༣ གཱ་ཐཱ]. ཨ་མྨཱ’མྦཱ ཛ་ན་ནཱི མཱ་ཏཱ [ཨ་བྷི་དྷཱ་ན ༢༤༤ གཱ་ཐཱ]. ཨ་པ་ཙྩཾ པུ་ཏྟོ་ཏྲ་ཛོ སུ་ཏོ [ཨ་བྷི་དྷཱ་ན ༢༤༠ གཱ་ཐཱ]. ནཱ་རི་ཡཾ དུ་ཧི་ཏཱ དྷཱི་ཏཱ [ཨ་བྷི་དྷཱ་ན ༢༤༡ གཱ་ཐཱ]. ཛཱ་ཡཱ་པ་ཏཱི་ནཾ ཛ་ན་ནཱི, ས་སྶུ ཝུ་ཏྟཱ་ཐ ཏ་པྤི་ཏཱ. ས་སུ་རོ་ཏི ཨི་ཙྩཱ་དི་ཀ་ཉྷི ཏེ་སཾ [ཨ་བྷི་དྷཱ་ན ༢༤༦ གཱ་ཐཱ] ཋཱ་ན་ནྟ་ར་ནྟི. ཏ་ཐཱ ཨེ་ཏྠ ཀ་མཾ ཝི་ནཱ བྷི་ནྣ་ལི་ངྒཱ་ནཾ ག་ཎ་ན་པཱ་ཋོ ཝི་ཡ ས་ངྐ་རོ་པི ན ཀ་ཏོ. ཏ་ཏྲ ཧི ས་གྒ་དི་སཱ་ད་ཡོ ཨ་ཏྠཱ ཡ་ཐཱ་ཀྐ་མཾ ཏཾ་ས་མྦ་ནྡྷཱ ཙ ས་ཀྐ་ཝི་དི་སཱ་ད་ཡོ ཨ་ཏྠཱ ས་ཀ་ས་ཀ་ས་མྦ་ནྡྷ་ས་ཧི་ཏཱ ཡ་ཐཱ་བྷི་དྷཱ་ནཾ ས་རཱུ་པ་པ་ཊི་པ་ཏྱ་མ་ཏྠ་བྷི་དྷེ་ཡྻཱ, ཏ་ཐཱ ཏ་པྤ་རི་ཡཱ་ཡ་ས་མྦ་ནྡྷཱ་ནི ཙ ཡཱ་ནི ནཱ་མཱ་ནི, ཏཱ་ནི ས་བྦཱ་ནི ཏ་ད་བྷི་དྷཱ་ནཱ་ཝ་ས་རེ ཨ་བྷི་དྷེ་ཡྻཱ་ནཱི་ཏི སུ་ཁེ་ནེ་ཀ་ཏྲེ་ཝ ས་ཀ་ལ་ནཱ་མ་པ་ཊི་པ་ཏྟི ས་རཱུ་པ་པ་ཊི་པ་ཏྟི ཙ ཡ་ཐཱ སི་ཡཱ་ཏི་ཙྩེ་ཏ་ད་ཏྠཾ ཀ་མོ ཨ་བྷྱུ་པ་ག་མྱ་ཏེ, ཏ་ཐཱ ཙ ས་ཏྱཱ་ཝ་སྶཾ ས་གྒཱ་དི་པ་རི་ཡཱ་ཡེ དི་ཝ་ས་དྡཱ་ད་ཡོ, ཧ་རཱ་དྱ་ཝ་ས་རེ ཀུ་མཱ་རཱ་ད་ཡོ ཨ་བྷི་དྷེ་ཡྻཱ ཨི་ཏི ཀ་མཱ་ནུ་རོ་དྷེ་ན ལི་ངྒ་ས་ངྐ་རོ པ་རི་ཧ་རི་ཏུ་མ་ས་ཀྐུ་ཎེ་ཡྻོ, ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ནྟུ ཀ་མཾ ཝི་ནཱ ནེ་ཧ ས་ངྐ་རོ ཀ་ཏོ, ཨི་ཏི པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན ཨི་ཏྠི་པྤ་ཀ་ར་ཎཱ་དི་ཀྐ་མེ་ན ཡ་ཐཱ་ས་མྦྷ་ཝ་མ་བྷི་དྷཱ་ན་ཏོ, ཏཾ ཡ་ཐཱ – ཨཱི་ཏི ཏྭི་ཏྠཱི ཨ་ཛ་ཉྙ་ཉྩ, ཨུ་པ་ས་གྒོ ཨུ་པ་དྡ་ཝོ་ཏི [ཨ་བྷི་དྷཱ་ན ༤༠༡ གཱ་ཐཱ]. ཨ་ཏྲ ཧི ཡེ ཏི་ལི་ངྒཱ, ཏེ ཏི་ལི་ངྒཱ་ཝ་ས་རེ ཨེ་ཝ ནི་བ་དྡྷཱ, ན ག་ཎ་ན་པཱ་ཋཱ ཝི་ཡ ཨུ་ཙྩཱ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན, ཨེ་ཝཾ ས་བྦ་ཏྲ ཡ་ཐཱ་ས་མྦྷ་ཝཾ ནཱི་ཡ་ཏེ. ཝུ་ཏྟ་ཉྩ –

‘‘བྷེ་དཱ་ཁྱཱ་ནཱ་ཡ ན དྭ་ནྡོ, ནེ་ཀ་སེ་སོ ན ས་ངྐ་རོ;

ཀ་ཏོ་ཏྲ བྷི་ནྣ་ལི་ངྒཱ་ན-མ་ཝུ་ཏྟཱ་ནཾ ཀ་མཾ ཝི་ནཱ’’ཏི [ཨ་མ་ར ༡.༤].

ཨི་དཱ་ནི ལི་ངྒ་ཝཱ་ཙ་ཀཱ་ནཾ ཋཱ་ན་ཝ་སེ་ན་ཏྠེ་སུ ག་མ་ནཾ ད་སྶེ་ཏུ་མཱ་ཧ ‘‘ལི་ངྒ་ཝཱ་ཙ་ཀེ’’ཙྩཱ་དི. གཱ་ཐཱ་པཱ་ད་ནྟ་མ་ཛ྄ཛྷ་ཊྛཱ གཱ་ཐཱ་ནཾ པཱ་དཱ་ན་ཉྩ ཨ་ནྟ་མ་ཛ྄ཛྷ་ཊྛཱ ལི་ངྒ་ཝཱ་ཙ་ཀཱ ཨ་ནེ་ཀ་ཏྠ་ལི་ངྒ་ཝཱ་ཙ་ཀཱ་ནི ཉཱ་ཎ་ད་སྶ་ནཱ་དཱི་ནི ལི་ངྒཱ་ནི པུ་བྦམ་ཏྠཾ ཝཱ་ཙ་ཀ་ཝ་སེ་ན ཡ་ནྟི ག་ཙྪ་ནྟི. ཨ་པ་རེ གཱ་ཐཱ་པཱ་དཱ་ན་མཱ་དི་ཊྛཱ ལི་ངྒ་ཝཱ་ཙ་ཀཱ པ་རམ་ཏྠཾ ཡ་ནྟི ག་ཙྪ་ནྟི. ཏཾ ཡ་ཐཱ –

ཕ་ལེ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་དི་བྦ-ཙ་ཀྑུ་ས་བྦ་ཉྙུ་ཏཱ་སུ ཙ;

པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎ་ཉཱ་ཎ་མྷི, མ་གྒེ ཙ ཉཱ་ཎ་ད་སྶ་ནཾ [ཨ་བྷི་དྷཱ་ན ༧༩༤ གཱ་ཐཱ].

ཎཱ་དོ ས་དྡྷཱ་ཙཱི་ཝ་རཱ་དི-ཧེ་ཏྭཱ་དྷཱ་རེ་སུ པ་ཙྩ་ཡོ;

ཀཱི་ལཱ༹་དི་བྦ་ཝི་ཧཱ་རཱ་དོ, ཝི་ཧཱ་རོ སུ་ག་ཏཱ་ལ་ཡེ [ཨ་བྷི་དྷཱ་ན ༨༥༧ གཱ་ཐཱ].

ཁ་གྒེ ཀུ་རཱུ་རེ ནེ་ཏྟིཾ་སོ, པ་ར་སྨི་ཉྩཱ་ཏྲ ཏཱི་སྭམུ [ཨ་བྷི་དྷཱ་ན ༡༠༨༩ གཱ་ཐཱ];

ཀུ་ས་ལེ སུ་ཀ་ཏཾ སུ་ཊྛུ-ཀ་ཏེ ཙ སུ་ཀ་ཏོ ཏི་སུ [ཨ་བྷི་དྷཱ་ན ༩༣༨ གཱ་ཐཱ].

ས་མ་ཡོ ས་མ་ཝཱ་ཡེ ཙ, ས་མཱུ་ཧེ ཀཱ་ར་ཎེ ཁ་ཎེ;

པ་ཊི་ཝེ་དྷེ སི་ཡཱ ཀཱ་ལེ, པ་ཧཱ་ནེ ལཱ་བྷ་དི་ཊྛི་སུ [ཨ་བྷི་དྷཱ་ན ༧༧༨ གཱ་ཐཱ].

ཀ་ནྟཱ་རོ ཝ་ན་དུ་གྒེ་སུ [ཨ་བྷི་དྷཱ་ན ༡༡༠༧ གཱ་ཐཱ].

ཨེ་ཏྠ ཙ –

ཡེ་བྷུ་ཡྻ་ཏཱ་བྱཱ་མི་སྶེ་སུ, ཝི་སཾ་ཡོ་གེ ཙ ཀེ་ཝ་ལཾ;

ད་ལ༹ྷ་ཏྠེ་ན་ཏི་རེ་ཀེ ཙཱ-ན་ཝ་སེ་ས་མྷི ཏཾ ཏི་སུ [ཨ་བྷི་དྷཱ་ན ༧༨༦ གཱ་ཐཱ].

ས་མཱ་དྷི་སྨིཾ པུམེ་ཀ་གྒོ-ནཱ་ཀུ་ལེ ཝཱ་ཙྩ་ལི་ངྒི་ཀོ [ཨ་བྷི་དྷཱ་ན ༡༠༣༥ གཱ་ཐཱ].

ཛ་ལེ༹ ཐཱུ་ལོ མ་ཧ་ཏྱ་པི [ཨ་བྷི་དྷཱ་ན ༡༠༦༦ གཱ་ཐཱ] ཙྩཱ་དཱི་སུ

གཱ་ཐཱ་མ་ཛ྄ཛྷ་ཊྛཱ་ནཾ, པཱ་ད་ནྟ་མ་ཛ྄ཛྷ་ཊྛཱ་ན་ཉྩ ལི་ངྒ་ཝཱ་ཙ་ཀཱ་ནཾ པུ་བྦ་པ་ར་ཏྠེ་སྭ་པི ག་མ་ན་བྷཱ་ཝ་ཏོ ‘‘པུ་བྦཾ ཡ་ནྟཱི’’ཏི ཨི་དཾ ཡེ་བྷུ་ཡྻ་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟ་ནྟི ད་ཊྛ་བྦཾ. ཨ་ཐ ཝཱ གཱ་ཐཱ་ནཾ མ་ཛ྄ཛྷ་ནྟ་ཊྛཱ པུ་བྦཾ ཡ་ནྟི, གཱ་ཐཱ་མ་ཛ྄ཛྷ་ཊྛཱ, པཱ་ད་ནྟ་མ་ཛ྄ཛྷ་ཊྛཱ ཙ པུ་བྦཱ་པ་ར་ཉྩ ཡ་ནྟཱི་ཏི ཡ་ཐཱ་ལཱ་བྷ་ཡོ་ཛ་ནཱ ད་ཊྛ་བྦཱ.

[ཛ] ཨི་དཱ་ནི ཝི་སེ་ས་ཝི་དྷི་མྷི ས་ཏྠ་ལ་ཧུ་བྷཱ་ཝ་ཏྠཾ པ་རི་བྷཱ་ས་ཏེ ‘‘པུ་མི་ཏྠི་ཡ’’མི་ཙྩཱ་དི. པུ་མི་ཏྠི་ཡཾ ‘‘དྭཱི་སཱུ’’ཏི པ་དཾ ཉེ་ཡྻཾ, ཡ་ཐཱ – ཨ་ས་ནི དྭཱི་སུ [ཨ་བྷི་དྷཱ་ན ༢༤ གཱ་ཐཱ]. ས་བྦ་ལི་ངྒེ ལི་ངྒ་ཏྟ་ཡེ ‘‘ཏཱི་སཱུ’’ཏི པ་དཾ ཉེ་ཡྻཾ, ཡ་ཐཱ – ས་ཏྟ་ནྣཾ པཱུ་ར་ཎེ སེ་ཊྛེ’ཏི་ས་ནྟེ ས་ཏྟ་མོ ཏི་སུ [ཨ་བྷི་དྷཱ་ན ༩༤༢ གཱ་ཐཱ]. ཨེ་ཏྠ ཙ ནི་སི་དྡྷ་ལི་ངྒ་ནཱ་མཾ པཱ་རི་སེ་ས་ཏོ ‘‘སེ་ས་ལི་ངྒ’’ནྟི ཉེ་ཡྻཾ [ནི་སི་དྡྷ་ལི་ངྒ སེ་ས་ཏྠཾ (ཨ་མ་ར ༡.༥.)], ཡ་ཐཱ – ཝ་སྶ སཾ་ཝ་ཙྪ་རཱ ནི་ཏྠཱི་ཏི [ཨ་བྷི་དྷཱ་ན ༨༡ གཱ་ཐཱ]. ཨ་ཏྲ ཙེ་ཀ་ལི་ངྒ་ནི་སེ་དྷ་བྱཱ་ཁྱཱ་ནེ་ན ལི་ངྒ་དྭ་ཡ་ཝི་དྷཱ་ན་ནྟི [ཨེ་ཀ་ལི་ངྒ་ནི་སེ་དྷ་བྱཱ་ཛེ་ན ལི་ངྒ་དྭ་ཡཱ་བྷི་དྷཱ་ན་མི་ཏི (ཨ་མ་ར་ཀོ་ས་ཙི་ནྟཱ་མ་ཎི་ཊཱི་ཀཱ)].

ག་ནྠ་ལཱ་ཧ་ཝཾ ཝི་དྷཱ་ཡེ་དཱ་ནི པ་ཊི་པ་ཏྟི་ལཱ་ཧ་ཝ་ཏྠ་མཱ་ཧ ‘‘ཨ་བྷི་དྷཱ་ན་ནྟ་རཱ་ར་མྦྷེ’’ཨི་ཙྩཱ་དི. ཨ་བྷི་དྷཱ་ན་ནྟ་ར་སྶ ཨ་ཉྙ་སྶ ཨ་བྷི་དྷཱ་ན་སྶ ཨཱ་ར་མྦྷེ ས་ཏི, ཏུ ཨ་ནྟོ ཡ་སྶ ཨ་བྷི་དྷཱ་ན་སྶ, ཨ་ཐ ཨཱ་དི ཡ་སྶ ཨ་བྷི་དྷཱ་ན་སྶཱ་ཏི ཨི་དཾ ཨ་བྷི་དྷཱ་ན་དྭ་ཡ་ཉྩ ཉེ་ཡྻཾ. ཏྭ་ནྟ་མ་ཐཱ་དི་ཀཾ ནཱ་མཱ་དི་པ་དཾ པུ་བྦེ་ན ན ས་མྦ་ཛ྄ཛྷ་ཏེ་ཏི བྷཱ་ཝོ. ཏ་ཏྲ ནཱ་མ་པ་དཾ ཡ་ཐཱ – ཛི་ནོ ས་ཀྐོ ཏུ སི་དྡྷ་ཏྠོ [ཨ་བྷི་དྷཱ་ན ༤ གཱ་ཐཱ]. ཀེ་ས་ཝོ ཙ་ཀྐ་པཱ་ཎྱ་ཐ [ཨ་བྷི་དྷཱ་ན ༡༦ གཱ་ཐཱ]. མ་ཧི་སྶ་རོ སི་ཝོ སཱུ་ལཱི [ཨ་བྷི་དྷཱ་ན ༡༦ གཱ་ཐཱ]. ལི་ངྒ་པ་དཾ ཡ་ཐཱ – པུ་མེ ཏུ པ་ཎྷི པཱ་ས་ཎི [ཨ་བྷི་དྷཱ་ན ༢༧༧ གཱ་ཐཱ]. པུ་མེ ཏཱུ་ཏུ ར་ཛོ པུ་པྥཾ [ཨ་བྷི་དྷཱ་ན ༢༣༨ གཱ་ཐཱ]. སཱ ཏི་རོ་ཀ་ར་ཎཱི་པྱ་ཐ [ཨ་བྷི་དྷཱ་ན ༢༩༨ གཱ་ཐཱ]. པུ་ནྣ་པུཾ་ས་ཀ་མུ་ལློ་ཙཾ [ཨ་བྷི་དྷཱ་ན ༢༩༩ གཱ་ཐཱ]. ཨ་ཏྠ་པ་དཾ ཡ་ཐཱ – ཨུ་ད་རེ ཏུ ཏ་ཐཱ པཱ་ཙཱ’ན་ལ་སྨིཾ ག་ཧ་ཎཱི་ཏྠི་ཡཾ [ཨ་བྷི་དྷཱ་ན ༩༧༣ གཱ་ཐཱ]. པ་ཎཱི་ཏོ ཏཱི་སུ མ་དྷུ་རེ, ཨུ་ཏྟ་མེ ཝི་ཧི་ཏེ་པྱ་ཐ. ཨ་ཉྫ་སེ ཝི་སི་ཁཱ་ཡ་ཉྩ, པ་ནྟི་ཡཾ ཝཱི་ཐི ནཱ་རི་ཡཾ [ཨ་བྷི་དྷཱ་ན ༩༤༠ གཱ་ཐཱ]. ཨ་ཐས་དྡེ་ན ཙ་ཏྲ ཨ་ན་ནྟ་རི་ཡ་ཏྠེ་ན ས་ཀ་པ་རི་ཡཱ་ཡོ་པ་ལ་ཀྑ་ཎ་ཏོ ཨ་ཐོ ས་དྡཱ་དཱི་སུ ཙ ན པུ་བྦེ་ན ས་མྦ་ཛ྄ཛྷ་ཏེ. པཱ་ཎ་ཀོ ཙཱ་པྱ་ཐོ ཨུ་ཙྩཱ་ལི་ངྒོ ལོ་མ་ས་པཱ་ཎ་ཀོ་ཏི [ཨ་བྷི་དྷཱ་ན ༦༢༣ གཱ་ཐཱ].

[ཛྷ] ཨི་དཱ་ནི བུ་དྡྷ་ཝ་ཙ་ནཱ་ན་མ་ནུ་རཱུ་པཱ་ན་མྤི པ་ཙུ་ར་པྤ་ཡོ་གཱ་ན་མེ་ཝ ཀེ་ས་ཉྩི ག་ཧ་ཎཾ ཨ་ཏྟ་ནོ ས་ཏྠ་ནྟ་རཱ་པ་ས་ཡ྄ཧ་ཏཱ་ཝ་སེ་ན ཨ་ཧཾ་ཀཱ་ར་པུ་བྦི་ཀཱ་བྷཱ་ཝ་ཉྩ ད་སྶེ་ཏུ་མཱ་ཧ ‘‘བྷི་ཡྻོ པ་ཡོ་ག’’མི་ཙྩཱ་དི. སོ་ག་ཏེ སུ་ག་ཏ་སྶ ཝ་ཙ་ན་བྷཱུ་ཏེ ཨཱ་ག་མེ པི་ཊ་ཀ་ཏྟ་ཡེ, ཏ་ཉྷི ཨཱ་ག་ཙྪ་ནྟི ཏི་ཝི་དྷ་ས་མྤ་ཏྟི་ཡོ ཨེ་ཏེ་ནཱ་ཏི ཨཱ་ག་མོ་ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཏ་སྨིཾ བྷི་ཡྻོ པ་ཡོ་གཾ བཱ་ཧུ་ལླེ་ན པ་ཡུ་ཛྫ་ཏེ་ཏི པ་ཡོ་གོ, ཏཾ ཨཱ་ག་མྨ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཀྭ་ཙི ཨ་ར་ཉྙ་ཝ་གྒཱ་དཱི་སུ ནི་གྷ་ཎྚུ་ཡུ་ཏྟི་ཉྩ ནི་གྷ་ཎྚུ་ནཱ་མ་ཀེ ས་ཏྠེ ཨཱ་ག་ཏཾ བུ་དྡྷ་ཝ་ཙ་ནཱ་ནུ་རཱུ་པཾ ཡུ་ཏྟི་ཉྩ ཨཱ་ནཱི་ཡ ཨཱ་ནེ་ཏྭཱ ནཱ་མ་ལི་ངྒཾ ཀ་ཐཱི་ཡ་ཏི ཨ་ནྟོ་བྷཱ་ཝེ་ན ནི་པྥ་ནྣཾ བ་ཧི་བྷཱ་ཝེ་ན པ་ཀཱ་སཱི་ཡ་ཏེ. ཨཱ་ཝི་བྷཱ་ཝ་ཏྟ་མེ་ཝ ཧི ཛ་ཉྙ་ཏྟཾ ས་ནྟ་ཀཱ་རི་ཡ་ཀཱ་རི་ནོ. ཨཱ་སཱི་སཱ་ཡཾ ཝཱ ཨ་ཝ་སྶ་མྦྷཱ་ཝི་ནོ་པི ཝ་ཙ་ན་སྶ ཝ་ཏྟ་མཱ་ན་ཏྠ་ཝ་ཏྟི་ཙྪཱ་ཡ ཝ་ཏྟ་མཱ་ན་ཏྟཾ, ཏ་ཐཱ ཧི ལོ་ཀེ ཨ་ཝ་སྶ་མྦྷཱ་ཝི་ནོ སི་དྡྷི་མ་བྷི་ས་ནྡྷཱ་ཡ བྷཱ་ཝི་ན་མ་པྤ་ཏྟཾ ཝ་ཏྟ་མཱ་ན་ཏྟེ་ན ཝཱ ཨ་ཏཱི་ཏ་ཏྟེ་ན ཝཱ ཝ་ཏྟུ་མི་ཙྪ་ཏི, ཏཾ ཡ་ཐཱ – ‘‘ཨི་དཾ མ་མ་མ་པཱ་པ་ཡེ’’ཏི ཀོ་ཙི ཀེ་ན་ཙཱ་བྷི་ཧི་ཏོ ས་ནྟོ ཨ་ཝ་སྶཾ ཏཾ བྷ་ཝི་སྶ་ཏཱི་ཏི མ་ཉྙ་མཱ་ནོ པཱ་པི་ཡ་མཱ་ནཾ པ་ཏྟཾ ཝཱ ཝ་ཏྟུ་མི་ཙྪ་ཏི, ཏ་ཏོ་ཡེ་ཝ ‘‘ཨཱ་སཱི་སཱ་ཡཾ བྷཱུ་ཏ་མི་ཝ ཙེ’’ཏི [པཱ་ཎི་ནི ༣.༣.༡༣༢] ཏ་ད་ཏི་དེ་ས་ཝ་ཙ་ནཾ པ་ཙྩཱ་ཁྱཱ་ཡ་ཏེ.

པ་ཎཱ་མཱ་དི་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.

༡. ས་གྒ་ཀ་ཎྜ་ཝ་ཎྞ་ནཱ

༡. ཨི་དཱ་ནི ཡ་སྨཱ ཨ་བྷི་དྷེ་ཡྻ་ཏྠོ ནཱ་མ པ་ཉྙ་ཏྟི་པ་ར་མ་ཏྠ་ཏྠ་ཝ་སེ་ན དུ་ཝི་དྷོ, ཏེ་སུ ཡེ་བྷུ་ཡྻེ་ན པ་ཉྙ་ཏྟ་ཏྠ་ཏོ པ་ར་མ་ཏྠ་ཏྠོ་ཝ སེ་ཊྛོ, ཏེ་སུ་པི ཨོ་དྷི་སོ ཀི་ལེ་སཱ་ནཾ ས་མུ་ཙྪེ་ད་པ་ཊི་པྤ་སྶ་དྡྷི་ཀ་ར་ཏྟཱ ཡ་ཐཱ་ཀྐ་མཾ ཨ་ཊྛ དྷ་མྨཱ སེ་ཊྛཱ, ཏ་ཏོ་པི ནི་བྦཱ་ན་མེ་ཝ སེ་ཊྛཾ, ཏེ་སཾ ས་བྦེ་ས་མྤི དྷ་མྨཱ་ནཾ ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷོ་ཝ སེ་ཊྛོ. ཝུ་ཏྟ་ཉྷི བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ‘‘ཝི་རཱ་གོ སེ་ཊྛོ དྷ་མྨཱ་ནཾ, དྭི་པ་དཱ་ན་ཉྩ ཙ་ཀྑུ་མཱ’’ཏི [དྷ. པ. ༢༧༣; ནེ་ཏྟི. ༡༢༥]. ཨེ་ཏྠ ཧི ‘‘ཡཱ་ཝ་ཏཱ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, དྷ་མྨཱ ས་ངྑ་ཏཱ ཝཱ ཨ་ས་ངྑ་ཏཱ ཝཱ, ཝི་རཱ་གོ ཏེ་སཾ དྷ་མྨཱ་ནཾ ཨ་གྒ་མ་ཀྑཱ་ཡ་ཏཱི’’ཏི [ཨ. ནི. ༤.༣༤; ༥.༣༢; ཨི་ཏི་ཝུ. ༩༠] ཝ་ཙ་ན་ཏོ ས་བྦེ་ས་མྤི ས་ངྑ་ཏཱ་ས་ངྑ་ཏ་དྷ་མྨཱ་ནཾ ཝི་རཱ་ག་ས་ངྑཱ་ཏོ ནི་བྦཱ་ན་མེ་ཝ སེ་ཊྛོ, ཙ་ཀྑུ་མཱ པ་ན ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷོ ཏེ་སཾ ས་བྦེ་ས་མྤི དྷ་མྨཱ་ནཾ, དེ་ཝ་མ་ནུ་སྶཱ་དི་བྷེ་དཱ་ནཾ དྭི་པ་དཱ་ན་ཉྩ པ་ཉྙ་ཏྟ་ཏྠཱ་ནཾ སེ་ཊྛོ་ཏི ཨ་ཡ་མ་ཏྠོ ཝུ་ཏྟོ བྷ་ག་ཝ་ཏཱ, ཏ་སྨཱ ས་བྦ་ཏྠ་སེ་ཊྛ་ཏྠཱ་བྷི་དྷཱ་ཡ་ཀཱ་བྷི་དྷཱ་ན་བྷཱུ་ཏཾ བུ་དྡྷཱ་ཏི་དྷཱ་ན་མེ་ཝ པ་ཋ་མཾ ས་གྒ་ཀ་ཎྜ་སྶ ཨཱ་དི་མྷི པ་ཏྠི་ཡ་ཝ་སེ་ན [ས་ཏྠི་ཡ་ཝ་སེ་ན (ཀ.)] ད་སྶེ་ཏུ་མཱ་ཧ ‘‘བུ་དྡྷོ’’ཙྩཱ་དི. ཏ་ཏྠ ཛི་ནས་དྡ་ནྟཾ ས་བྦ་བུ་དྡྷ་སྶ ནཱ་མཾ. ས་བྦཾ བུ་དྡྷ་ཝཱ་ཏི བུ་དྡྷོ, ས་ཀ་མྨ་ཀཱ ཀ་ཏྟ་རི ཏཔ་ཙྩ་ཡོ. ཝི་སི་ཊྛཱ བུ་དྡྷི ཨ་སྶ་ཏྠཱི་ཏི བུ་དྡྷོ, པ་སཾ་སཱ་ཡཾ ཡ་དཱ་དི་ནཱ ཎཔ་ཙྩ་ཡོ. དཱ་ན་སཱི་ལ་ཀྑ་ནྡྷཱ་ད་ཡོ ཋཱ་ནཱ་ཊྛཱ་ན་ཉཱ་ཎཱ་ད་ཡོ ཝཱ ད་ས བ་ལཱ་ནི ཡ་སྶེ་ཏི ད་ས་བ་ལོ. སཱ་ས་ཏི ཝི་ན་ཡ་ཏི ས་ཏྟེ་ཏི ས་ཏྠཱ. ས་བྦ་དྷ་མྨ་ཛཱ་ན་ན་སཱི་ལ་ཏཱ་ཡ ས་བྦ་ཉྙཱུ. དྭི་པ་དཱ་ནཾ, དྭི་པ་དེ་སུ ཝཱ ཨུ་ཏྟ་མོ དྭི་པ་དུ་ཏྟ་མོ, བུ་དྡྷ་ཝཾ་ས་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡཾ [བུ. ཝཾ. ཨ་ཊྛ. ༣༧ ནི་དཱ་ན་ཀ་ཐཱ] ནི་དྡྷཱ་ར་ཎ་ལ་ཀྑ་ཎཱ་ཡ ཚ་ཊྛི་ཡཱ ས་མཱ་ས་སྶ པ་ཊི་སི་དྡྷ་ཏྟཱ ནེ་དི་སཱི ནི་དྡྷཱ་ར་ཎ་ལ་ཀྑ་ཎཱ ཚ་ཊྛཱི ག་མྱ་ཏེ. ཀ་སྨཱ པ་ན སོ ཏ་ཏྠ པ་ཊི་སི་དྡྷོ་ཏི? ས་མཱ་སེ ཡེ་བྷུ་ཡྻེ་ན ནི་དྡྷཱ་ར་ཎ་ལ་ཀྑ་ཎ་ཏྟ་ཡ་སྶ ཝི་ཀ་ལཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཀི་ཉྩཱ་པི ཧི ཏ་ཏྠ ཚ་ཊྛི་ཡཱ་ཡེ་ཝ པ་ཊི་སི་དྡྷོ, ས་ཏྟ་མི་ཡཱ པ་ན ནི་དྡྷཱ་ར་ཎ་ལ་ཀྑ་ཎཱ་ཡ ཝི་ཛྫ་མཱ་ན་ཏྟཱ ཏ་སྶཱ་པི སོ པ་ཊི་སེ་དྷ་ནཱི་ཡོ་ཡེ་ཝ. མུ་ནཱི་ནཾ ཨི་ནྡོ རཱ་ཛཱ མུ་ནི་ནྡོ. པུ་ཉྙ་ཉཱ་ཎ་བྷཱ་གྱཱ་ད་ཡོ བྷ་གཾ ནཱ་མ, ཏཾ་ཡོ་གཱ བྷ་ག་ཝཱ. ནཱ་ཐ་ཏི ས་ཏྟཱ་ནཾ ཧི་ཏཾ ཡཱ་ཙ་ཏི, ཀི་ལེ་སེ ཝཱ ཨུ་པ་ཏཱ་པེ་ཏི, ས་ཏྟེ་སུ ཝཱ ཨི་སྶ་རི་ཡཾ ཀ་རོ་ཏི, ཏེ་སཾ ཝཱ ཧི་ཏཾ ཨཱ་སཱི་ས་ཏཱི་ཏི ནཱ་ཐོ. བུ་དྡྷ་དྷ་མྨ་ས་མ་ནྟ་ཉཱ་ཎ་དི་བྦ་ཙ་ཀྑུ་ས་ངྑཱ་ཏེ་ཧི པ་ཉྩ་ཧི ཙ་ཀྑཱུ་ཧི ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏ་ཏྟཱ ཙ་ཀྑུ་མཱ. ས་བྦ་དཱ བྱཱ་མ་པྤ་བྷཱ་ཡ ཀཱ་ཡ་ཏོ ནི་ཙྪ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན ཨ་ངྒཱི་ར་སོ. ས་བྦཱ་ཀཱ་རེ་ན ས་བྦ་དྷ་མྨཱ་ནཾ མུ་ན་ན་ཏོ མུ་ནི, དྷ་མྨ་ཝཱ་དེ་སུ ཝཱ མོ་ན་ཀ་ར་ཎ་ཏོ མུ་ནི.

༢. ལོ་ཀཱ་ནཾ, ལོ་ཀེ་སུ ཝཱ ནཱ་ཐོ ལོ་ཀ་ནཱ་ཐོ. ཨ་ཏྟ་ནོ ཨ་དྷི་ཀ་སྶ ཀ་སྶ་ཙི་པི ཨུ་ཏྟ་མ་པུ་གྒ་ལ་སྶ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨ་ན་དྷི་ཝ་རོ, ས་བྦ་པ་རི་ཡ་ནྟ་ག་ཏ་ཏྟ་བྷཱ་ཝ་ཏྟཱ ཝཱ ན་ཏྠི ཨེ་ཏ་སྶ ཨི་ཏོ ཨ་ཉྙོ ཨ་དྷི་ཀོ པ་ཏྠེ་ཏ་བྦོ ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝོ་ཏི ཨ་ན་དྷི་ཝ་རོ. མ་ཧ་ནྟཱ་ནཾ སཱི་ལ་ཀྑ་ནྡྷཱ་དཱི་ནཾ ཨེ་ས་ན་ཏོ ག་ཝེ་ས་ན་ཏོ མ་ཧེ་སི, མ་ཧ་ནྟོ ཝཱ ཨཱི་སོ ཝི་བྷཱུ་ཏི ཨེ་ཏ་སྶཱ་ཏི མ་ཧེ་སི. ཧི་ཏཾ ཝི་ན་ཡ་ཏི ཨ་ནུ་སཱ་ས་ཏཱི་ཏི ཝི་ནཱ་ཡ་ཀོ, ཝི་སི་ཊྛཾ ཝཱ ནི་བྦཱ་ནཾ ས་ཏྟེ ནེ་ཏཱི་ཏི ཝི་ནཱ་ཡ་ཀོ. ས་བྦ་དྷ་མྨ་ད་སྶ་ན་སཱི་ལ་ཏཱ་ཡ ‘‘ས་མ་ནྟ་ཙ་ཀྑཱུ’ཏི ལ་དྡྷ་ནཱ་མེ་ན ས་བྦ་ཉྙུ་ཏ་ཉྙཱ་ཎེ་ན ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏ་ཏྟཱ ས་མ་ནྟ་ཙ་ཀྑུ. སོ་བྷ་ནཾ ག་ཏཾ ཉཱ་ཎ་མ་སྶ, སཾ་སཱ་རཱ ཝཱ སུ་ཊྛུ ཨ་པུ་ན་རཱ་ཝ་ཏྟི་ཡཱ ག་ཏ་ཝཱ་ཏི སུ་ག་ཏོ, ས་པ་ར་སུ་ཁ་སི་དྡྷ་ཏྠཾ ཝཱ ས་མྨཱ ག་ཏ་ཝཱ་ཏི སུ་ག་ཏོ. བྷཱུ་རི བ་ཧུ་ཀཱ པ་ཉྙཱ ཡ་སྶ, ཨ་ན་ནྟ་ཏྟཱ ཝཱ བྷཱུ་རི་ས་མཱ པ་ཉྙཱ ཨེ་ཏ་སྶཱ་ཏི བྷཱུ་རི་པ་ཉྙོ, ཨ་ན་ནྟཱ་ཡ མ་ཧཱ་པ་ཐ་ཝི་ཡཱ ས་དི་ས་པ་ཉྙོ་ཏྱ་ཏྠོ. ཀི་ལེ་སཱ་དི་པ་ཉྩ་ཝི་དྷཾ མཱ་རཾ ཛི་ཏ་ཝཱ་ཏི མཱ་ར་ཛི.

༣. ན་རཱ་ནཾ སཱི་ཧོ སེ་ཊྛོ, པ་ར་པྤ་ཝཱ་ད་མ་དྡ་ན་ས་ཧ་ན་ཏོ ཝཱ ན་རོ ཙ སོ སཱི་ཧོ ཙཱ་ཏི ན་ར་སཱི་ཧོ, ས་ཧ་ཏཱི་ཏི སཱི་ཧོ, ནི་རུ་ཏྟི་ན་ཡེ་ན པུ་བྦ་ཝ་ཎྞཱ་ཀཱ་ར་སྶཱི་ཀཱ་རོ, སཱི་ཧ་ས་དི་ས་ཏྟཱ ཝཱ ན་རོ ཙ སོ སཱི་ཧོ ཙཱ་ཏི ན་ར་སཱི་ཧོ. ཡ་ཐཱ ཧི སཱི་ཧོ མི་ག་རཱ་ཛཱ ཙ་ཏཱུ་ཧི དཱ་ཋཱ་ཧི ས་བྦ་ས་ཏྟེ ཧིཾ་ས་ཏི ཨ་བྷི་བྷ་ཝ་ཏི, ཏ་ཐཱ བྷ་ག་ཝཱ་པི སཱི་ལ་པ་ཉྙཱ་པུ་ཉྙི་དྡྷི་ས་ངྑཱ་ཏེ་ཧི ཙ་ཏཱུ་ཧི དྷ་མྨེ་ཧི ས་བྦཾ ལོ་ཀཾ ཧིཾ་ས་ཏི ཨ་བྷི་བྷ་ཝ་ཏཱི་ཏི ཨོ་པ་མྨ་སཾ་ས་ནྡ་ནཾ. ས་བྦ་པུ་རི་སཱ་ནཾ སེ་ཊྛ་ཏྟཱ ན་ར་ཝ་རོ, ན་རཱ་ནཾ ཝཱ དེ་ཝ་མ་ནུ་སྶཱ་ནཾ སེ་ཊྛ་ཏྟཱ ན་ར་ཝ་རོ, ‘‘སཱི་ལེ པ་ཏི་ཊྛཱ་ཡ ན་རོ ས་པ་ཉྙོ’’ཏི [སཾ. ནི. ༡.༢༣] ཨེ་ཏྠ ཝི་ཡ ན་རས་དྡེ་ན ས་བྦེ དེ་ཝ་མ་ནུ་སྶཱ ས་ངྒ་ཧི་ཏཱ. དྷ་མྨ་སྶ རཱ་ཛ་པ་ཝ་ཏྟ་ཀ་ཏྟཱ དྷ་མྨ་རཱ་ཛཱ, དྷ་མྨ་ཏོ ཝཱ ས་དེ་ཝ་ཀ་སྶ ལོ་ཀ་སྶ རཱ་ཛཱ ཛཱ་ཏོ, ནཱ་དྷ་མྨ་ཏོ་ཏི དྷ་མྨ་རཱ་ཛཱ, དྷ་མྨེ་ན རཱ་ཛ་ཏཱི་ཏི ཝཱ དྷ་མྨ་རཱ་ཛཱ, དྷ་མྨ་པཱ་ལ་ཀོ ཝཱ རཱ་ཛཱ དྷ་མྨ་རཱ་ཛཱ. མུ་ནཱི་ནཾ སེ་ཊྛ་ཏྟཱ མ་ཧཱ་མུ་ནི. དེ་ཝཱ་ནཾ ཨ་ཏི་དེ་ཝོ་ཏི དེ་ཝ་དེ་ཝོ, དེ་ཝཱ་ནཾ ཨ་དྷི་ཀོ ཝཱ དེ་ཝོ དེ་ཝ་དེ་ཝོ. ལོ་ཀཱ་ནཾ ག་རུ ཨཱ་ཙ་རི་ཡོ ལོ་ཀ་ག་རུ, ལོ་ཀཱ་ནཾ ག་རུ་བྷཱ་ཛ་ན་ཏྟཱ ཝཱ ལོ་ཀ་ག་རུ. དྷ་མྨ་སྶ སཱ་མི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན དྷ་མྨ་སྶཱ་མཱི. ཡ་ཐཱ པུ་རི་མ་ཀཱ ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷཱ ས་བྦ་ཉྙུ་བྷཱ་ཝཾ ག་ཏཱ, ཏ་ཐཱ ཨ་ཡ་མྤི ག་ཏོ་ཏི ཏ་ཐཱ་ག་ཏོ, ཏ་ཐཱ ཝཱ ས་མྨཱ ག་ཏཾ ཉཱ་ཎ་མ་སྶཱ་ཏི ཏ་ཐཱ་ག་ཏོཏྱཱ་དི་ནཱ ཏ་ཐཱ་ག་ཏས་དྡ་སྶ ཨ་ཏྠ་པ་པ་ཉྩོ ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ [དཱི. ནི. ཨ་ཊྛ. ༡.༧; མ. ནི. ཨ་ཊྛ. ༡.༡༢; སཾ. ནི. ཨ་ཊྛ. ༢.༣.༧༨; ཨ. ནི. ཨ་ཊྛ. ༡.༡.༧༠; ཨུ་དཱ. ཨ་ཊྛ. ༡༨; ཨི་ཏི་ཝུ. ཨ་ཊྛ. ༣༨; ཐེ་ར་གཱ. ཨ་ཊྛ. ༡.༣; བུ. ཝཾ. ཨ་ཊྛ. ༢ ནི་དཱ་ན ཀ་ཐཱ; མ་ཧཱ་ནི. ཨ་ཊྛ. ༡༤; པ་ཊི. ས. ཨ་ཊྛ. ༡.༡.༣༧; དཱི. ནི. ཊཱི. ༡.༧; དཱི. ནི. ཨ་བྷི. ཊཱི. ༡.༧; མ. ནི. ཊཱི. ༡.༡༢; ཨ. ནི. ཊཱི. ༡.༡.༡༧༠] ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན ཝེ་དི་ཏ་བྦོ.

༤. ས་ཡ་མེ་ཝ ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷོ བྷ་ཝ་ཏི, ཨ་ན་ཉྙ་བོ་དྷི་ཏོ་ཏི ས་ཡ་མྦྷཱུ. ས་མྨཱ ཨ་ཝི་པ་རཱི་ཏེ་ན ས’མ་ཏྟ་ནཱ་ཡེ་ཝ ས་བྦ་དྷ་མྨེ བུ་ཛ྄ཛྷ་ཏི ཨ་བུ་ཛ྄ཛྷི བུ་ཛ྄ཛྷི་སྶ་ཏཱི་ཏི ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷོ. སེ་ཊྛ་པ་ཉྙཱ་ཡ ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏ་ཏྟཱ ཝ་ར་པ་ཉྙོ. ས་ཏྟེ སཾ་སཱ་ར་ཎྞ་ཝ་ཏོ ནི་བྦཱ་ན་པཱ་རཾ ནེ་ཏཱི་ཏི ནཱ་ཡ་ཀོ. ཛི་ཏ་པ་ཉྩ་མཱ་ར་ཏྟཱ ཛི་ནོ. ཨེ་ཏྠ ཙ ས་མ་ནྟ་བྷ་དྲ, ལོ་ཀ་ཛི, ཚ་ལ༹་བྷི་ཉྙ, ཨ་དྭ་ཡ་ཝཱ་དཱི, སི་རཱི་གྷ་ན, ཨ་ཀ་ནི་ཊྛ་ག [ཨ་ཀ་ནི་ཊྛ་ཀ (ཀ.)], དྷ་མྨ་ཙ་ཀྐ, རཱ་གཱ་ས་ནི [རཱ་གཱ་རི (ཀ.)], ཏི་ས་ར་ཎ, ཁ་ས་མ [ཁ་ཎ་ས་མ (ཀ.) ཁེ་ན ཨཱ་ཀཱ་སེ་ན ས་མཱ ཏུ་ལྱཱ གུ་ཎཱ ཡ་སྶ སོ (ཏི་ཀ་ཎྜ་སེ་ས་ཊཱི་ཀཱ ༡.༡.༨)], གུ་ཎཱ་ཀ་ར, མ་ཧཱ་སུ་ཁ, ཝ་ཛི་ར, མེ་ཏྟཱ་བ་ལ, ཨ་ས་མ, ཛི་ཏཱ་རི, མ་ཧཱ་བོ་དྷི, དྷ་མྨ་དྷཱ་ཏུ, སེ་ཏ་ཀེ་ཏུ, ཁ་ཛི, ཏི་མུ་ཏྟི [ཁ་ཛི་ར་ཝི་མུ་ཏྟི (ཀ.) ཁེ་ན ཨཱ་ཀཱ་ས་ཛ྄ཛྷཱ་ནེ་ན – སུ་ཉྙ་བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡཱ་ཏི བྷཱ་ཝོ – ཛ་ཡ་ཏི སཾ་སཱ་ར་བྷཱ་ཝཾ ཡོ, ཛི+ ཀྭི་པ སུ་ཉྙ་ཝཱ་དཱི་ནཾ བོ་དྡྷཱ་ནཾ ‘‘སུ་ཉྙཾ ས་བྦ་མེ་ཝ’’ ཨི་ཏྱཱ་ཀཱ་ར་བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡ སཾ་སཱ་ར་བྷཱ་ཝ་ཛ་ཡ་ན་ཏོ ཏ་ཐཱ་བྷཱ་ཝོ (ས་དྡ་ཀ་པྤ་དྡུ་མ)], ད་ས་བྷཱུ་མི་སྶ་ར, པ་ཉྩ་ཉཱ་ཎ, བ་ཧུ་ཀྑ་མ, ས་མྦུ་དྡྷ, ས་བྦ་ད་སྶཱི, མ་ཧཱ་བ་ལ, ས་བྦ་བོ་དྷ [ས་མྦོ་དྷ་དྷ་མྨ (ཀ.)], དྷ་མྨ་ཀཱ་ཡ, སཾ་གུ་ཏྟ, ཨ་ར་ཧ, དྭཱ་ད་ས་ཀྑ, ཝཱི་ཏ་རཱ་གཱ་དཱི་ནི་པི ཨ་ནེ་ཀཱ་ནི བུ་དྡྷ་སྶ ནཱ་མཱ་ནི [ཨི་མཱ་ནི པ་རི་ཡཱ་ཡ་ཝ་ཙ་ནཱ་ནི པཱ་ཡ་སོ ཨ་མ་ར་ཀོ་ས་ཏོ, ཏི་ཀ་ཎྜ་སེ་སཱ་བྷི་དྷཱ་ན་ཏོ ཙ ག་ཧི་ཏཱ་ནི]. ས་མ་ནྟ་ཏོ པུ་ཉྙ་ས་མྦྷཱ་ར་ཏོ ཙ ཉཱ་ཎ་ས་མྦྷཱ་ར་ཏོ ཙ བྷ་དྲོ སེ་ཊྛོ་ཏི ས་མ་ནྟ་བྷ་དྲོཏྱཱ་དཱི་ནི ཙ ནི་བྦ་ཙ་ནཱ་ནི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ་ནི. ཝུ་ཏྟ་ཉྩ –

‘‘ཨ་ས་ངྑྱེ་ཡྻཱ་ནི ནཱ་མཱ་ནི, ས་གུ་ཎེ་ན མ་ཧེ་སི་ནོ;

གུ་ཎེ་ན ནཱ་མ་མུ་དྡྷེ་ཡྻཾ, ཨ་པི ནཱ་མ་ས་ཧ་སྶ་ཏོ’’ཏི [དྷ. ས. ཨ་ཊྛ. ༡༣༡༣; ཨུ་དཱ. ཨ་ཊྛ. ༥༣; པ་ཊི. མ. ཨ་ཊྛ. ༡.༡.༧༦; ནེ་ཏྟི. ཨ་ཊྛ. ༣༨].

ཏ་ཏྠ ཨུ་དྡྷེ་ཡྻནྟི ཨུ་དྡྷ་རི་ཏ་བྦཾ. ཨ་པི ནཱ་མ་ས་ཧ་སྶ་ཏོཏི ཨ་ནེ་ཀེ་ཧི ནཱ་མ་ས་ཧ་སྶེ་ཧཱི་ཏྱ་ཏྠོ. ས་བྦ་བུ་དྡྷ་ནཱ་མ་ཀ་ཐཱ.

ས་ཀྐཱདི་ས་ཏྟ་ཀཾ ཨ་མྷཱ་ཀཾ བུ་དྡྷ་སྶ ནཱ་མཾ. པ་ཉྩ་མཱ་རེ ཛེ་ཏུཾ ས་ཀྐོ་ཏཱི་ཏི ས་ཀྐོ, བྷ་གི་ནཱི་ཧི ས་དྡྷིཾ སཾ་ཝཱ་ས་ཀ་ར་ཎ་ཏོ ཝཱ ལོ་ཀ་མ་རི་ཡཱ་དཾ ཚི་ནྡི་ཏུཾ ས་ཀྐུ་ཎ་ནྟཱི་ཏི ས་ཀྐཱ, སཱ་ཀི་ཡ་རཱ་ཛཱུ་ནཾ པུ་བྦ་རཱ་ཛཱ་ནོ, ཏེ་སཾ ཝཾ་ས་བྷཱུ་ཏ་ཏྟཱ བྷ་ག་ཝཱ ‘‘ས་ཀྐོ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཨ་སྶ ཙ ཛཱ་ཏི་ས་མ་ན་ནྟ་རཾ ནི་དྷ་ཡོ ར་ཏ་ནཱ་ནི ཙ ཨུ་པྤ་ནྣཱ་ནཱི་ཏི སི་དྡྷ་ཏྠོཏི ནཱ་མཾ ཀ་ཏཾ, ས་བྦེ་སཾ ཝཱ ལོ་ཀཱ་ནཾ སི་དྡྷཱ ཨ་ཏྠཱ ཨེ་ཏེ་ན ཧེ་ཏུ་བྷཱུ་ཏེ་ནཱ་ཏི སི་དྡྷ་ཏྠོ. སུ་དྡྷཾ ཨོ་ད་ནཾ ཨ་སྶཱ་ཏི སུ་དྡྷོ་ད་ནོ, ཏ་སྶ ཨ་པ་ཙྩཾ སུ་དྡྷོ་ད་ནི. གོ་ཏ་མ་ཝཾ་ས་སྶ ཀ་པི་ལ་སྶ མུ་ནི་ནོ སི་སྶ་ཏཱ་ཡ ས་ཀྱཱ གོ་ཏ་མཱ, བྷ་ག་ཝཱ པ་ན གོ་ཏ་མ་ཝཾ་སེ ཨུ་པྤ་ནྣ་ཏྟཱ གོ་ཏ་མ་སྶ མུ་ནི་ནོ ཨ་པ་ཙྩཾ གོ་ཏ་མོ.

༥. ས་ཀྱ་ཝཾ་སཱ་ཝ་ཏི་ཎྞོ [ས་ཀྱ་ཝཾ་སཱ པི་ཏྠི་ཎྞོ (ཀ.)] ས་ཀྱ་མུ་ནི ཡོ བུ་དྡྷོ སོ ས་ཀྱ་སཱི་ཧོ, ས་ཀྱཱ་ནཾ ཝཱ སེ་ཊྛ་ཏྟཱ ས་ཀྱ་སཱི་ཧོ. ས་ཀྱ་ཀུ་ལ་ཏོ ཛཱ་ཏོ མུ་ནི ས་ཀྱ་མུ་ནི. སཱུ་རི་ཡ་དེ་ཝ་པུ་ཏྟ་སྶ སོ་ཏཱ་པ་ནྣ་ཏྟཱ བྷ་ག་ཝཱ ཨཱ་དི་ཙྩ་བ་ནྡྷཱུཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི, ཨཱ་དི་ཙྩ་སྶ བ་ནྡྷུ ཉཱ་ཏཱི་ཏི ནི་བྦ་ཙ་ནཾ ཀ་ཏྭཱ. ཨེ་ཏྠ་པི མཱ་ཡཱ་དེ་ཝཱི་སུ་ཏ, མ་ཧཱ་ས་མ་ཎ, ཀ་ལི་སཱ་ས་ནཱ་དཱི་ནི [ཀུ་ལི་སཱ་ས་ནཱ་དཱི་ནི (ཀ.) ཀ་ལི་མྷི ཡུ་གེ སཱ་ས་ནཾ ཨ་ནུ་སཱ་ས་ནཾ ཡ་སྶ སོ, ཨ་ཐ་ཝཱ ཀ་ལི་མྷི པཱ་པེ ཝི་ཝཱ་དེ ཝཱ སཱ་ས་ནཾ ཧི་ཏ་སཱ་དྷ་ནཾ ཡ་སྶ སོ (ཏི་ཀ་ཎྜ་སེ་ས་ཊཱི་ཀཱ ༡.༡.༡༡)] གོ་ཏ་མ་པ་རི་ཡཱ་ཡཱ་ནི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ་ནི.

༦. མོ་ཀྑཱདཱི་ནི ནི་བྦུ་ཏིཔ་རི་ཡ་ནྟཱ་ནི ཚ་ཙ་ཏྟཱ་ལཱི་ས ནཱ་མཱ་ནི ནི་བྦཱ་ན་སྶ ནཱ་མཱ་ནི. མུ་ཙྩ་ནྟི ཨེ་ཏྠ, ཨེ་ཏེ་ན ཝཱ རཱ་གཱ་དཱི་ཧཱི་ཏི མོ་ཀྑོ. ནི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ནྟི ཨེ་ཏྠ རཱ་གཱ་ད་ཡོ་ཏི ནི་རོ་དྷོ, རུ་ནྡྷ་ཏི ཝཱ ནི་བྦཱ་ན་ནྟི རོ་དྷོ, ཀི་ལེ་སོ, སོ ཨེ་ཏྠ ན་ཏྠཱི་ཏི ནི་རོ་དྷོ. ཝཱ་ན་ས་ངྑཱ་ཏཱ་ཡ ཏ་ཎྷཱ་ཡ ནི་ཀྑ་ནྟ་ཏྟཱ, ནི་བྦཱ་ཏི ཝཱ ཨེ་ཏེ་ན རཱ་ག་གྒི་ཨཱ་དི་ཀོ་ཏི ནི་བྦཱ་ནཾ. ཡ་ཐཱ པ་ཀ་ཏི་དཱི་པོ ན་དཱི་སོ་ཏེ་ན ཝུ་ཡ྄ཧ་མཱ་ནཱ་ནཾ པ་ཏི་ཊྛཱ ཧོ་ཏི, ཨེ་ཝ་མི་ད་མྤི ནི་བྦཱ་ནཾ སཾ་སཱ་ར་མ་ཧོ་གྷེ་ན ཝུ་ཡ྄ཧ་མཱ་ནཱ་ནཾ པ་ཏི་ཊྛཱ་ཏི དཱི་པོ ཝི་ཡཱ་ཏི དཱི་པོ, ནི་ཀྐི་ལེ་སཱ་ནཾ ཝཱ པ་དཱི་པ་ས་དི་ས་བྷཱ་ཝ་ཀ་ར་ཎ་ཏོ དཱི་པོ ཝི་ཡཱ་ཏི དཱི་པོ, ‘‘ནི་བྦ་ནྟི དྷཱི་རཱ ཡ་ཐ་ཡཾ པ་དཱི་པོ’’ཏི ཧི ཝུ་ཏྟཾ, དི་པྤ་ཏི ཝཱ ཨ་རི་ཡཱ་ནཾ ཉཱ་ཎ་ཙ་ཀྑུ་སྶེ་ཝ པ་ཀཱ་ས་ཏཱི་ཏི དཱི་པོ. ཏ་ཎྷཱ་ནཾ ཁ་ཡ་ཧེ་ཏུ་ཏྟཱ ཏ་ཎྷ་ཀྑ་ཡོ. རཱ་གཱ་དཱི་ནཾ པ་ཊི་པ་ཀྑ་ཏྟཱ, ཨུ་ཏྟ་མ་ཊྛེ་ན ཝཱ པ་རཾ. ཏཱ་ཡ་ཏི ར་ཀྑ་ཏི ཨ་པཱ་ཡཱ་དི་ཏོ་ཏི ཏཱ་ཎཾ. ནི་ལཱི་ཡ་ནྟི ཨེ་ཏྠ སཾ་སཱ་ར་བྷ་ཡ་བྷཱི་རུ་ཀཱ་ཏི ལེ་ཎཾ. ན་ཏྠི དཱི་གྷ་ར་སྶཱ་དི་ཀཾ རཱུ་པཾ ས་ཎྛཱ་ན་མེ་ཏ་སྶཱ་ཏི ཨ་རཱུ་པཾ, ཨ་པྤ་ཙྩ་ཡ་ཏྟཱ ཝཱ ཨ་རཱུ་པཾ. རཱ་གཱ་དཱི་ནཾ ས་ནྟ་ཀ་ར་ཎ་ཏྟཱ ས་ནྟཾ. རཱ་ག་ཀྑ་ཡ་ཧེ་ཏུ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨ་ཝི་པ་རཱི་ཏ་ཏྟཱ, ཙ་ཏུ་ས་ཙྩ་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣ་ཏྟཱ ཝཱ ས་ཙྩཾ. ན་ཏྠི ཨཱ་ལ་ཡོ ཏ་ཎྷཱ ཨེ་ཏྠཱ་ཏི ཨ་ནཱ་ལ་ཡཾ.

༧. པ་ཙྩ་ཡེ་ཧི ན ས་ངྐ་རཱི་ཡ་ཏེ་ཏི ཨ་ས་ངྑ་ཏཾ. སི་ཝཾ ཁེ་མ་བྷཱ་ཝཾ ཀ་རོ་ཏཱི་ཏི སི་ཝཾ, སཾ་སཱ་ར་བྷཱི་རུ་ཀེ་ཧི སེ་ཝི་ཏ་བྦ་ཏྟཱ ཝཱ སི་ཝཾ, ཡ་དཱ་དི་ནཱ ཝཔ་ཙྩ་ཡོ. ན་ཏྠི ཨེ་ཏྠ མ་ཏཾ མ་ར་ཎཾ, ཨེ་ཏ་སྨིཾ ཝཱ ཨ་དྷི་ག་ཏེ པུ་གྒ་ལ་སྶ མ་ཏ་ནྟི ཨ་མ་ཏཾ. པ་སྶི་ཏུཾ སུ་དུ་ཀྐ་ར་ཏཱ་ཡ སུ་དུ་དྡ་སཾ. པ་རེ་ཧི ཨུ་ཏྟ་མེ་ཧི ཨ་རི་ཡ་པུ་གྒ་ལེ་ཧི ཨ་ཡི་ཏ་བྦཾ ག་ནྟ་བྦ་ནྟི པ་རཱ་ཡ་ཎཾ, པ་ར་ཏོ ཝཱ ཨ་ཡི་ཏ་བྦཾ ག་ནྟ་བྦ་ནྟི པ་རཱ་ཡ་ཎཾ, སཾ་སཱ་ར་ས་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨ་ཉྙ་ས་བྷཱ་ཝ་ཝ་སེ་ན བུ་ཛ྄ཛྷི་ཏ་བྦ་ནྟྱ་ཏྠོ, པ་རེ་སཾ ཝཱ ཨ་རི་ཡ་པུ་གྒ་ལཱ་ནཾ པ་ཏི་ཊྛཱ་ན་ཏྟཱ པ་རཱ་ཡ་ཎཾ. ཡེ་ན ཙ་ཏྟཱ་རོ མ་གྒཱ ཨོ་དྷི་སོ ཀི་ལེ་སེ ས་ར་ནྟི ཧིཾ་ས་ནྟི ཏཾ དྷ་མྨཾ ས་ར་ཎཾ, ཨ་རི་ཡཱ་ནཾ ཝ་སི་ཏ་གེ་ཧ་ཏྟཱ ཝཱ ས་ར་ཎཾ. ཨཱི་ཏི ཨུ་པ་དྡ་ཝོ པ་ཝཱ་སོ ཙ ཏེ ཡ་ཏྠ ན ས་ནྟི, ཏཾ ཨ་ནཱི་ཏི་ཀཾ, ས་ཏྟེ སཾ་སཱ་རཾ ནེ་ཏཱི་ཏི ‘‘ནཱི་ཏཱི’’ཏི ལ་དྡྷ་ནཱ་མཱ་ཡ ཏ་ཎྷཱ་ཡ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཝཱ ཨ་ནཱི་ཏི་ཀཾ. ཨཱ་ས་ཝཱ་ནཾ ཨ་ནཱ་ར་མྨ་ཎ་ཏཱ་ཡ ཨ་ནཱ་ས་ཝཾ. ནི་ཙྩ་ཊྛེ་ན དྷུ་ཝཾ, དྷ་ཝ་ཏི ཝཱ མ་གྒཱ་ན་མཱ་ར་མྨ་ཎ་བྷཱ་ཝཾ ག་ཙྪ་ཏཱི་ཏི དྷུ་ཝཾ, ‘‘དྷུ ག་ཏི་ཐེ་རི་ཡེ་སཱུ’’ཏི ཧི ཀཱ་ཏ་ནྟ་དྷཱ་ཏུ. ད་ཊྛ་བྦ་ས་བྷཱ་ཝ་སྶ ན་ཏྠི་ཏཱ་ཡ ཨ་ནི་ད་སྶ་ནཾ. པ་ཙྩ་ཡེ་ཧི ཨ་ཀ་ཏ་ཏྟཱ ཨ་ཀ་ཏཾ. ས་དཱ ཝི་ཛྫ་མཱ་ན་ཏྟཱ ཨ་པ་ལུ་ཛྫ་ན་ས་བྷཱ་ཝཾ ག་ཙྪ་ཏི, ཏེ་ན ཝཱ ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ཏཱི་ཏི ཨ་པ་ལོ་ཀི་ཏཾ. ‘‘ཨི་ཏཾ ག་ཏེ ཙ ཝི་ཉྙཱ་ཏེ’’ཏི ཧི ནཱ་ན་ཏྠ་ས་ངྒ་ཧེ ཝུ་ཏྟཾ. ལོ་ཀ་ས་བྷཱ་ཝེ་ན ཝཱ ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ཏཱི་ཏི ལོ་ཀི་ཏཾ, ཏ་བྦྷཱ་ཝཱ་པ་ག་མ་ན་ཏོ ཨ་པ་ལོ་ཀི་ཏཾ. ས་ཎྷ་ཊྛེ་ན ནི་པུ་ཎཾ, ཡེ་ན ཝཱ ཙ་ཏྟཱ་རོ མ་གྒཱ ཨོ་དྷི་སོ ཀི་ལེ་སེ ནི་སྶེ་ས་ཏོ པུ་ན་ནྟི སོ་དྷེ་ནྟི, ཏཾ ནི་པུ་ཎཾ. ན ཀ་དཱ་ཙི་པི ཡ་སྶ ཨ་ནྟོ ཝི་ནཱ་སོ ཨ་ཏྠི, ཏཾ ཨ་ནནྟཾ. ཁ་ར་ནྟི ཝི་ན་སྶ་ནྟཱི་ཏི ཁ་རཱ, ས་ངྑ་ཏཱ, ཏེ ཡ་ཏྠ ན ས་ནྟི, ཏཾ ཨ་ཀྑ་རཾ, ཁ་ར་ས་ངྑཱ་ཏཱ་ནཾ ཝཱ ས་ངྑ་ཏཱ་ནཾ པ་ཊི་པ་ཀྑ་ཏྟཱ ཨ་ཀྑ་རཾ. ཨེ་ཏྠ ཙ ཨ་ས་ངྑ་ཏ་ནྟྱཱ་དི་ཀཱ གཱ་ཐཱ རུ་ཙི་རཱ ནཱ་མ.

༨. ས་བྦ་དུ་ཀྑཱ་ནཾ ཁ་ཡ་ཀཱ་ར་ཎ་ཏྟཱ དུ་ཀྑ་ཀྑ་ཡོ. བྱཱ་བཱ་དྷ་ཏཱི་ཏི བྱཱ་བཱ་དྷོ, སོ ཨེ་ཝ བྱཱ་བཱ་དོ, དུ་ཀྑ་ས་ཙྩཾ, ཏ་སྶ བྷཱ་ཝོ བྱཱ་བ་ཛྫཾ, དུ་ཀྑ་སྶ པཱི་ལ༹་ནཱ་དྱ་ཏྠོ, ཏཾ ཡ་ཏྠ ན་ཏྠི, ཏཾ ཨ་བྱཱ་བ་ཛྫཾ, ཨ་བྱཱ་པ་ཛ྄ཛྷ་ནྟི་པི པཱ་ཋོ, ཏ་ཏྠ བྱཱ་པ་ཛྫ་ནྟི ཝི་ན་སྶ་ནྟཱི་ཏི བྱཱ་པཱ་དཱ, ས་ངྑ་ཏཱ, ཏེ་སཾ བྷཱ་ཝོ བྱཱ་པ་ཛ྄ཛྷཾ, ས་ངྑ་ཏཱ་ནཾ ཝི་ན་སྶ་ན་བྷཱ་ཝོ, ཏཾ ཡ་ཏྠ ན་ཏྠི, ཏཾ ཨ་བྱཱ་པ་ཛ྄ཛྷནྟི ཨེ་ཝ་མ་ཏྠོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ, ནི་རུ་ཏྟི་ན་ཡེ་ན ཙ དྱ་སྶ ཛ྄ཛྷཀཱ་རོ. ཀི་ལེ་ས་ཀ་མྨ་ཝི་པཱ་ཀ་ཝ་ཊྚཱ་ན་མ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཝི་ཝ་ཊྚཾ. ནི་བྦྷ་ཡ་ཊྛེ་ན ཁེ་མཾ, ཁ་ཡ་ནྟི ཝཱ ཨེ་ཏེ་ན རཱ་ག་གྒི་ཨཱ་ད་ཡོ་ཏི ཁེ་མཾ. ས་ངྑཱ་རེ་ཧི ཨ་ས་མྨི་སྶ་ཏཱ་ཡ, ཝི་སཾ་ཡོ་ག་ཏཱ་ཡ ཙ ཀེ་ཝ་ལཾ. ཨ་པ་ཝ་ཛྫ་ནྟི ས་ངྑཱ་རཱ ཨེ་ཏ་སྨཱ་ཏི ཨ་པ་ཝ་གྒོ. ཡ་སྨཱ རཱ་གོ ཝི་ག་ཏོ, སོ ཝི་རཱ་གོ. པ་དྷཱ་ན་བྷཱ་ཝཾ ནཱི་ཏཾ པ་ཎཱི་ཏཾ. ན་ཏྠི ཨེ་ཏ་སྨིཾ ཨ་དྷི་ག་ཏེ ཨ་རི་ཡཱ་ནཾ ཙུ་ཏཾ ཙ་ཝ་ན་ནྟི ཨ་ཙྩུ་ཏཾ. ཨ་རི་ཡེ་ཧི པ་ཛྫི་ཏ་བྦ་ཏྟཱ ག་ནྟ་བྦ་ཏྟཱ པ་དཾ.

༩. ཙ་ཏྟཱ་རོ ཡོ་གཱ ཁ་ཡ་ནྟི ཨེ་ཏེ་ནཱ་ཏི ཡོ་ག་ཀྑེ་མོ. པཱ་རེ་ཏི ས་ཀྐོ་ཏི སཾ་སཱ་ར་དུ་ཀྑ་ས་ནྟཱ་པཾ ས་མེ་ཏུ་ནྟི པཱ་རཾ, ‘‘སཾ་སཱ་ར་དུ་ཀྑ་ས་ནྟཱ་པ་ཏ་ཏྟ་སྶཱ’ལཾ ས་མེ་ཏ་ཝེ’’ཏི ཧི ཝུ་ཏྟཾ. པ་ག་ཏཱ སཾ་སཱ་ར་ཙ་ཀྐ་སྶ ཨ་རཱ ཨེ་ཏ་སྨཱ་ཏི ཝཱ པཱ་རཾ. ཀི་ལེ་སེ་ཧི མུ་ཙྩ་ན་ཏོ མུ་ཏྟི, ནི་ཀཱ་ཡ་ནྟ་རི་ཡཱ པ་ན ‘‘ས་རཱི་རེ་ནྡྲི་ཡེ་ཧི ཨ་ཏྟ་ནོ མུ་ཏྟ་ཏྟཱ མུ་ཏྟཱི’’ཏི ཝ་ད་ནྟི. ཀི་ལེ་ས་ས་མ་ན་ཏོ ས་ནྟི. ཝི་སུ་ཛ྄ཛྷ་ནྟི ས་ཏྟཱ ཨེ་ཏཱ་ཡ རཱ་གཱ་དི་མ་ལེ་ཧཱི་ཏི ཝི་སུ་དྡྷི. ས་བྦ་ས་ངྑཱ་རཱ ཝི་མུ་ཙྩ་ན་ཏོ ཝི་མུ་ཏྟི. ཨ་ས་ངྑ་ཏ་མེ་ཝ ནི་སྶ་ཏྟ་ནི་ཛྫཱི་ཝ་ཊྛེ་ན, ས་ནྟི་ལ་ཀྑ་ཎ་དྷཱ་ར་ཎ་ཏོ ཝཱ དྷཱ་ཏཱུ་ཏི ཨ་ས་ངྑ་ཏ་དྷཱ་ཏུ. སུ་ཛ྄ཛྷ་ནྟི ས་ཏྟཱ ཨེ་ཏཱ་ཡ རཱ་གཱ་དི་མ་ལེ་ཧཱི་ཏི སུ་དྡྷི. ཨཱ་ཝུ་ཎོ་ཏི སཾ་སཱ་ར་ཏོ ནི་ཀྑ་ནྟུ་མ་པྤ་དཱ་ན་ཝ་སེ་ནཱ་ཏི ཝུ་ཏི, ཏ་ཎྷཱ, ཏ་ཏོ ནི་ཀྑ་ནྟ་ཏྟཱ ནི་བྦུ་ཏི.

༡༠. ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝཱདི་ཙ་ཏུ་ཀྐཾ ཨ་ར་ཧ་ནྟེ. ཁཱི་ཎཱ ཨཱ་ས་ཝཱ ཡ་སྶ སོ ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝོ. ཏ་ཏོ ཨུ་ཏྟ་རི ཀ་ར་ཎཱི་ཡཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ན་ཏྠི སི་ཀྑཱ ཨེ་ཏ་སྶཱ་ཏི ཨ་སེ་ཀྑོ. ཝི་ག་ཏོ རཱ་གོ ཡ་སྨཱ་ཏི ཝཱི་ཏ་རཱ་གོ. སཾ་སཱ་ར་ཙ་ཀྐ་སྶ ཨ་རེ ཧ་ཏ་ཝཱ་ཏི ཨ་ར་ཧཱ, ‘‘ཨ་ར་ཧ’’ནྟི་པི པཱ་ཋོ.

དེ་ཝ་ལོ་ཀཱདི་པ་ཉྩ་ཀཾ ས་གྒ་སྶ ནཱ་མཾ. དེ་ཝཱ་ནཾ ལོ་ཀོ བྷ་ཝ་ནཾ དེ་ཝ་ལོ་ཀོ. དི་བྦ་ནྟྱ་ཏྲ དི་ཝོ. ཨ་ཛ ག་ཏི་ཡཾ, ཨ་ནེ་ཀ་ཏྠ་ཏྟཱ ཋི་ཏི་ཡཾ, ཙི་རཾ ཋི་ཡ་ཏེ ཨ་སྨི་ནྟི ཨ་གྒོ, ཋཱ་ནཾ, སོ་བྷ་ནོ ཨ་གྒོ ས་གྒོ, པུ་ཉྙེ་ན ཝཱ སུ་ཊྛུ ཨ་ཛཱི་ཡ་ཏེ་ཏི ས་གྒོ. ཏ་ཡོ དེ་ཝཱ དི་བྦ་ནྟྱ་ཏྲེ་ཏི ཏི་དི་ཝོ. པ་དྷཱ་ན་ཏོ ཧི ཏཱི་ཧི ཧ་རི་ཧ་ར་བྲ་ཧྨེ་ཧི བྱ་པ་དེ་སོ. ཏི་ད་སཱ་ནཾ དེ་ཝཱ་ནཾ ཨཱ་ལ་ཡོ ཋཱ་ན་ནྟི ཏི་ད་སཱ་ལ་ཡོ. ཀེ་ཙི པ་ན ‘‘དེ་ཝ་ལོ་ཀཱདི་ཏྟ་ཡཾ ས་གྒ་སཱ་མ་ཉྙ་སྶ ནཱ་མཾ, ཏི་དི་ཝཱདི་དྭ་ཡཾ ཏཱ་ཝ་ཏིཾ་ས་སྶཱ’’ཏི ཝ་ད་ནྟི, ཏཾ ཨ་མ་ར་ཀོ་སཱདཱི་སུ སཱ་མ་ཉྙ་སྨིཾ་ཡེ་ཝ དྭི་ནྣ་མྤི ག་ཧ་ཎ་ཏོ ན སཱ་ར་ཏོ པ་ཙྩེ་ཏ་བྦཾ. ཨེ་ཏྠཱ་པི ནཱ་ཀ, སུ་ར་ལོ་ཀ, ཏི་པི་ཊྛ་པ [ཝི་ས་ནྟི སུ་ཀ་ཏི་ནོ ཨ་སྨིཾ ཨི་ཏི པི་ཊྛ་པཾ པི་སོ་ད་རཱ་དི ཏི་ད་སཱ་ནཾ པི་ཊྛ་པ་དྷི་ཏི ད་ས་ས་དྡ་ལོ་པོ (ཙི་ནྟཱ་མ་ཎི་ཊཱི་ཀཱ)], ཨ་ཝ་རོ་ཧ, ཕ་ལོ་ད་ཡ [ཕ་ལ་སྶ ཀ་མྨ་ཕ་ལ་སྶ ཨུ་ད་ཡོ དི་ཊྛི་ཡོ་གྱ་ཊྛཱ་ནཾ (ཏི་ཀ་ཎྜ་ཊཱི་ཀཱ)], མ་ནྡ་ར, སེ་རི་ཀ, ས་ཀྐ་བྷ་ཝ་ན, ཁཾ, ན་བྷཱ་དཱི་ནི དེ་ཝ་ལོ་ཀ་སཱ་མ་ཉྙཱ་ནི ཨི་དྷཱ་ནཱ་ག་ཏཱ་ནི་པི ག་ཧེ་ཏ་བྦཱ་ནི.

༡༡-༡༢. ཏི་ད་སཱདི་ཙ་ཏུ་དྡ་ས་ཀཾ དེ་ཝ་ཏཱ་སཱ་མ་ཉྙ་སྶ ནཱ་མཾ. ཛཱ་ཏཱི་སུ [ཛཱ་ཏི་ཛཱ་ཏཱི་སུ (ཀ.)] ཝུ་ཏྟཱ་སུ བྱ་ཏྟི་པི ཝུ་ཙྩ་ཏཱི་ཏི བྱ་ཏྟཱི་ནཾ བ་ཧུ་ཏྟཱ བ་ཧུ་ཝ་ཙ་ན་ནི་དྡེ་སོ. ཛཱ་ཏི་ས་ཏྟཱ་ཝི་ནཱ་ས་ས་ངྑཱ་ཏཱ ཏི་སྶོ ད་སཱ པ་རི་མཱ་ཎཱ ཨེ་ཏེ་ས་ནྟི ཏི་ད་སཱ. ཨེ་ཏེ ཧི མ་ནུ་སྶཱ་ད་ཡོ ཝི་ཡ བུ་དྡྷི་ཝི་པ་རི་ཎཱ་མ་ཁ་ཡེ་ཧི ན ཡུ་ཛྫ་ནྟི, པ་ཉྩ་ཝཱི་ས་ཏི་ཝ་སྶུ་དྡེ་སི་ཡཱ ཨེ་ཝ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ནྟི ས་ནྟི ཝི་ན་སྶ་ནྟི ཙ. མ་ར་ཎཾ མ་རོ, སོ ཡེ་སཾ ན་ཏྠི, ཏེ ཨ་མ་རཱ. དི་བྦ་ནྟི པ་ཉྩ་ཀཱ་མ་གུ་ཎཱ་དཱི་ཧི ཀཱི་ལ༹་ནྟཱི་ཏི དེ་ཝཱ. ཝི་བུ་ཛ྄ཛྷ་ནྟི ན སུ་པ་ནྟཱི་ཏི ཝི་བུ་དྷཱ, ཨ་ཏཱི་ཏཱ་ནཱ་ག་ཏ་ཛཱ་ཏིཾ ཝི་བུ་ཛ྄ཛྷ་ནྟཱི་ཏི ཝཱ ཝི་བུ་དྷཱ. སུ་དྷཱ་བྷོ་ཛ་ན་བྷུ་ཉྫ་ན་སཱི་ལ་ཏཱ་ཡ སུ་དྷཱ་སི་ནོ. ས་མུ་དྡུ་ཊྛཱ [ཨ་མ་ཏ་མ་ཐ་ནོ་ཊྛཱ (ཙི་ནྟཱ་མ་ཎི་ཊཱི་ཀཱ)] སུ་རཱ ཨ་ཏྠི ཡེ་སཾ, ཏེ སུ་རཱ, སུ་ར་ནྟི ཝཱ ཀཱི་ལ༹་ནྟཱི་ཏི སུ་རཱ, སུ་ཁེ་ན ར་མ་ནྟཱི་ཏི ཝཱ སུ་རཱ. དཱི་གྷཱ་ཡུ་ཀཱ་པི ས་མཱ་ནཱ ཡ་ཐཱ་པ་རི་ཙྪེ་དཾ ས་མྤ་ཏྟ་ཀཱ་ལེ མ་ར་ནྟི སཱི་ལེ་ནཱ་ཏི མ་རཱུ. དི་ཝོ དེ་ཝ་ལོ་ཀོ ཨོ་ཀོ ཨཱ་ས་ཡོ ཡེ་སཾ ཏེ དི་ཝོ་ཀཱ. སུ་དྷཱ་ཧཱ་ར་སྶ པཱ་ཏ་བྦ་སྶ་པི ས་མྦྷ་ཝ་ཏོ ཨ་མ་ཏཾ པི་ཝ་ནྟཱི་ཏི ཨ་མ་ཏ་པཱ, ཨ་མ་ཏོ་ས་དྷཾ ཝཱ པི་ཝ་ནྟཱི་ཏི ཨ་མ་ཏ་པཱ. ས་གྒེ ཝ་ས་ན་སཱི་ལ་ཏྟཱ ས་གྒ་ཝཱ་སི་ནོ. ས་དཱ པ་ཉྩ་ཝཱི་ས་ཏི་ཝ་སྶུ་དྡེ་སི་ཡ་ཏྟཱ ནི་རཱ་ཀ་ཏཱ ཛ་རཱ ཨེ་ཏེ་ས་ནྟི ནི་ཛྫ་རཱ. ན ནི་མི་ས་ནྟཱི་ཏི ཨ་ནི་མི་སཱ, བྷ་མུ་ཀཱ ནི་ཙྩ་ལཾ ཀ་རོ་ནྟཱི་ཏྱ་ཏྠོ. དི་ཝེ ཝ་ས་ནྟཱི་ཏི དི་བྦཱ. དེ་ཝཱ ཨེ་ཝ དེ་ཝ་ཏཱ, ས་ཀ་ཏྠེ དེ་ཝས་དྡ་ཏོ ཏཱཔ་ཙྩ་ཡོ, དེ་ཝ་ཏཱ ཨེ་ཝ དེ་ཝ་ཏཱ་ནི, ས་ཀ་ཏྠེ ནི་པ་ཙྩ་ཡོ. ‘‘ཨ་པུ་མེ’’ཏི ཨེ་ཏྠ པ་ཋ་མ་ས་ཀ་ཏྠི་ཀ་ཝ་སེ་ན ཨི་ཏྠི་ལི་ངྒ་ཏྟཾ, དུ་ཏི་ཡ་ས་ཀ་ཏྠི་ཀ་ཝ་སེ་ན ན་པུཾ་ས་ཀ་ལི་ངྒ་ཏྟཾ ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ, དུ་ཏི་ཡ་ས་ཀ་ཏྠི་ཀ་ཝ་སེ་ནེ་ཝ ཝཱ དྭི་ལི་ངྒ་ཏྟཾ, ཏ་ཏྠ ཨི་ཏྠི་ལི་ངྒ་པ་ཀྑེ ཡ་དཱ་དི་ནཱ ནི་ཀཱ་རཱ་དེ་སོ. ཨ་མ་ར་ཀོ་སེ པ་ན ‘‘དེ་ཝ་ཏཱ་ནི པུ་མེ ཝཱ’’ཏི [ཨ་མ་ར ༡.༩] ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་སྶ་ཏྠོ – དེ་ཝ་ཏཱ་ནིས་དྡོ ཝི་ཀ་པྤེ་ན པུ་ལླི་ངྒེ, ནི་ཙྩཾ ན་པུཾ་ས་ཀེ་ཏི. ཊཱི་ཀཱ་ཡཉྩ ‘‘ས་ཀ་ཏྠི་ཀཱ པ་ཀ་ཏི་ཏོ ལི་ངྒ་ཝ་ཙ་ནཱ་ནི ཨ་ཏི་ཝ་ཏྟ་ནྟཱི་ཏི པུ་ནྣ་པུཾ་ས་ཀ་ཏྟ’’ནྟི [དེ་ཝོ ཨེ་ཝ དེ་ཝ་ཏཱ, ས་ཀ་ཏྠེ ཏཱ, ས་ཀ་ཏྠི་ཀཱ ཨ་པི པ་ཙྩ་ཡཱ པ་ཀ་ཏི་ཏོ ལི་ངྒ་ཝ་ཙ་ནཱ་དྱ་ཏི་ཝ་ཏྟ་ནྟེ, ཨ་པཱི་ཏི ཨི་ཏྠི་ཏྟཾ དེ་ཝ་ཏཱ ཨེ་ཝ དེ་ཝ་ཏཾ པ་ཉྙཱ་དི་ཏྟཱ ཨ་ཎ (ཙི་ནྟཱ་མ་ཎི་ཊཱི་ཀཱ)] ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ ས་ཀ་ཏྠི་ཀཱཏི དུ་ཏི་ཡ་ས་ཀ་ཏྠི་ཀཾ ཝུ་ཏྟཾ, པ་ཀ་ཏི་ཏོཏི པ་ཋ་མ་ས་ཀ་ཏྠི་ཀཾ. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘པུ་ནྣ་པུཾ་ས་ཀ་ཏྟ’’ནྟི, ཨི་ཏ་ར་ཐཱ ཏཱཔ་ཙྩ་ཡ་ནྟ་སྶ ནི་ཙྩཾ ཨི་ཏྠི་ལི་ངྒ་ཏཱ་ཡ ཨི་ཏྠི་ལི་ངྒ་ཏྟ་མེ་ཝ ཝ་དེ་ཡྻ. སུ་པ་བྦཱ, སུ་མ་ནཱ, ཏི་དི་ཝེ་སཱ, ཨཱ་དི་ཏེ་ཡྻཱ, དི་ཝི་ས་དཱ, ལེ་ཁཱ, ཨ་དི་ཏི་ན་ནྡ་ནཱ, ཨཱ་དི་ཙྩཱ, རི་བྷ་ཝོ [ཝི་བྷ་ཝཱ (ཀ.), རི་ཀཱ་རོ དེ་ཝ་མཱ་ཏཱ སི་ཡཱ ཨི་ཏི ཏི་ཀ་ཎྜེ, ཏ་ཏོ བྷ་ཝ་ནྟཱི་ཏི (ཙི་ནྟཱ་མ་ཎི་ཊཱི་ཀཱ)] ཨ་སོ་པྤཱ, ཨ་མ་ཙྩཱ [མ་ར་ཎཾ མ་ཏི ཨི་ཏི ཏི, མ་ཏི་ཡཾ བྷ་ཝཱ མ་ཙྩཱ… ན མ་ཙྩཱ ཨ་མ་ཙྩཱ (ཙི་ནྟཱ་མ་ཎི་ཊཱི་ཀཱ)], ཨ་མ་ཏཱ་ས་ནཱ, ཨ་གྒི་མུ་ཁཱ, ཧ་ཝི་བྷོ་ཛ་ནཱ, གི་ར་བྦཱ་ཎཱ, དཱ་ན་ཝཱ་ར་ཡོ, བི་ནྡཱ་ར་ཀཱ, པཱུ་ཛི་ཡཱ, ཙི་རཱ་ཡུ་ཀཱ, ས་གྒི་ནོ, ན་བྷོ་ས་དཱ་ཨི་ཙྩཱ་དཱི་ནི་པི དེ་ཝ་ཏཱ་ནཾ སཱ་མ་ཉྙ་ནཱ་མཱ་ནེ་ཝ.

༡༣. སི་དྡྷཱད་ཡོ ཨི་མེ དེ་ཝ་ཡོ་ནི་ཡོ དེ་ཝ་པྤ་བྷ་ཝཱ དེ་ཝ་ཝཾ་སཱ ཨེ་ཏེ་ས་མུ་པྤ་ཏྟི་ཡཾ དེ་ཝཱ་ན་མེ་ཝ ཨཱ་དི་ཀཱ་ར་ཎ་ཏྟཱ. ཨ་ཎི་མཱ་དི་གུ་ཎོ་པེ་ཏ་ཏྟཱ སི་ཛ྄ཛྷ་ནྟི ཨེ་ཏ་སྶ ཡ་ཐི་ཙྪི་ཏཱ ཨ་ཏྠཱ་ཏི སི་དྡྷོ. ཡ་སྶ བྷཱ་སཱ་ཡ བྲཱུ་ཧ་ཏི ཀ་ཐཱ, སོ བྷཱུ་ཏོ, པི་སཱ་ཙ་པྤ་བྷེ་དོ ཨ་དྷོ་མུ་ཁཱ་དི. ཝ་ཙ་ན་ཏྠོ པ་ན བྷ་ཝ་ནྟི བྲཱུ་ཧ་ནྟི ཀ་ཐཱ ཨེ་ཏ་སྨཱ་ཏི བྷཱུ་ཏོཏི. ག་ནྡྷཾ ཨ་བྦ་ཏི པ་རི་བྷུ་ཉྫ་ཏཱི་ཏི ག་ནྡྷ་བྦོ, དེ་ཝ་གཱ་ཡ་ནཱ ‘‘ཧཱ་ཧཱ ཧཱུ་ཧཱུ’’ པ་བྷུ་ཏ་ཡོ [ཨ་མ་ར ༡.༥༥]. ནི་དྷ་ཡོ གུ་ཡ྄ཧ་ཏཱི་ཏི གུ་ཡ྄ཧ་ཀོ, ས་ཉྙཱ་ཡཾ ཀོ, མ་ཎི་བྷ་དྲཱ་དི་ཀོ ཀུ་ཝེ་རཱ་ནུ་ཙ་རོ. ཡ་ཀྑ པཱུ་ཛཱ་ཡཾ, ཡ་ཀྑཱི་ཡ་ཏེ པཱུ་ཛཱི་ཡ་ཏེ་ཏི ཡ་ཀྑོ, ཀུ་ཝེ་རཱ་དི་ཀོ. ར་ཀྑ་ནྟི ཨ་ཏྟཱ་ནཾ ཨེ་ཏ་སྨཱ་ཏི ར་ཀྑ་སོ, ཝི་བྷཱི་ས་ཎཱ་དི. ཀུ་མྦྷ་པྤ་མཱ་ཎ་ཎྜ་ཏཱ་ཡ ཀུ་མྦྷ་ཎྜོ. པི་སི་ཏཾ མཾ་སཾ ཨ་ས་ཏི བྷ་ཀྑ་ཏཱི་ཏི པི་སཱ་ཙོ, ས་ཀུ་ནི ས་ཀུ་ནྟི་ཨཱ་དི་ཀོ ཀུ་ཝེ་རཱ་ནུ་ཙ་རོ, ཡ་དཱ་དི་ནཱ པི་སི་ཏ་སྶ པི་བྷཱ་ཝོ, ཨ་སསྶ ཙ སཱ་ཙཱདེ་ས་བྷཱ་ཝོ [པཱ་ཎི་ནི ༦.༣.༡༠༩; མོ་གྒ་ལླཱ་ན་པ་ཉྩི་ཀཱ ༡.༤༧]. ཨཱ་དིས་དྡེ་ན ཝི་ཛྫཱ་དྷ་ར, ཨ་པ་ས་ར, ཀི་ནྣ་རེ ཙ ས་ངྒ་ཎྷཱ་ཏི. ཝི་ཛྫཾ གུ་ལི༹་ཀཱ་ཉྫ་ན་མ་ནྟཱ་དི་ཀཾ དྷ་ར་ཏཱི་ཏི ཝི་ཛྫཱ་དྷ་རོ. ཨ་པ་སཱ་ར་ཡ་ནྟི ཁ་ལ་ཡ་ནྟཱི་ཏི ཨ་པ་ས་རཱ, ཨུ་བྦ་སྱཱ་དི་ཀཱ སུ་ར་ཝེ་སི་ཡོ [ཨ་མ་ར ༡.༥༥], ཨ་པ་ས་རས་དྡ་སྶ ཛཱ་ཏི་ཡཾ ས་ཡཾ བ་ཧུ་ཏྟཾ, བྱ་ཏྟི་ཡ་ནྟུ ཏ་ད་ཝ་ཡ་ཝཾ ཝཱ ས་ཡཾ, ཏ་ཐཱ ཙ བ་ཧུ་ཏྟཾ་ཝ. ཝ་ནཱ་དིས་དྡོ ཀ་དཱ་ཙི ཛཱ་ཏི་ཡཾ པ་ཡུ་ཛྫ་ཏེ, ཀ་དཱ་ཙི བྱ་ཏྟི་ཡཾ. ཏ་ཏྲ ཡ་དཱ ཛཱ་ཏི་ཡཾ, ཏ་དཱ བྱ་ཏྟི་ག་ཏཾ ས་ངྑྱ་མཱ་དཱ་ཡ པ་ཝ་ཏྟ་ཏི. ཡ་དཱ བྱ་ཏྟི་ཡཾ པ་ཡུ་ཛྫ་ཏེ, ཏ་དཱ ཏཾ་བྱ་ཏྟཱ་ཝ་ཡ་ཝཱ་ནཾ པཱ་ཎི་པཱ་དཱ་དཱི་ནཾ བ་ཧུ་ཏྟ་ས་ངྑྱ་མཱ་དཱ་ཡ པ་ཝ་ཏྟ་ཏི. ཝ་ནས་དྡོ ཏུ ཛཱ་ཏི་ག་ཏེ་ཀ་ས་ངྑྱཱ་ཝི་སི་ཊྛ་ད་བྦཱ་བྷི་དྷཱ་ན་ཏོ དྷ་ཝཱ་དི་བྱ་ཏྟི་ག་ཏ་ཛཱ་ཏྱཱ་བྷི་དྷཱ་ན་ཏོ ཝཱ ཨེ་ཀ་ཝ་ཙ་ན་ནྟི ཨ་པ་ས་རས་དྡོ ཝཱ་མ་ནཱ་དི་མ་ཏེ་ན ཨི་ཏྠི་ཡཾ བ་ཧུ་ཝ་ཙ་ནེ ཙ, ཏ་ད་ཉྙེ་སཾ པ་ན མ་ཏེ་ན པུ་མི་ཏྠི་ཡཾ ཝ་ཙ་ན་དྭ་ཡེ ཙ ད་ཊྛ་བྦོ. ཨ་སྶ་མུ་ཁ་ན་ར་ས་རཱི་ར་ཏྟཱ ཀུ་ཙྪི་ཏོ ན་རོ, ཀི་ཉྩི ཝཱ ན་རོ, ན་ར་ས་དི་ས་ཏྟཱ ཝཱ ཀི་ནྣ་རོ. ཨེ་ཏཱ དེ་ཝ་ཡོ་ནི་ཡོ. ག་ཎ་དེ་ཝ་ཏཱ པ་ན –

‘‘ཨཱ་དི་ཙྩཱ ཝི་སུ ཝ་ས་ཝོ, ཏུ་སི་ཏཱ’བྷ་སྶ་རཱ’ནི་ལཱ;

མ་ཧཱ་རཱ་ཛི་ཀཱ སཱ་དྷྱཱ ཙ, རུ་དྡཱ ཙ ག་ཎ་དེ་ཝ་ཏཱ’’ཏི [ཨ་མ་ར ༡.༡༠].

ཨ་མ་ར་ཀོ་སེ ཀ་ཐི་ཏཱ.

ཏ་ཏྲཱ་དི་ཙྩཱ དྭཱ་ད་ས་ཀཱ, ཝི་སུ་དེ་ཝཱ ད་ས ཋི་ཏཱ;

ཝ་ས་ཝོ ཨ་ཊྛ་ས་ངྑྱཱ་ཏཱ, ཚ་ཏྟིཾ་ས ཏུ་སི་ཏཱ མ་ཏཱ.

ཨཱ་བྷ་སྶ་རཱ ཙ་ཏུ་ས་ཊྛི, ཝཱ་ཏཱ པ་ཎྞཱ་སེ་ཀཱུ་ན་ཀཱ;

མ་ཧཱ་རཱ་ཛི་ཀ་ནཱ་མཱ་ཡོ, དྭི་ས་ཏཾ ཝཱི་ས་ཏཱ་དྷི་ཀཱ.

སཱ་དྷྱཱ དྭཱ་ད་ས ཝི་ཁྱཱ་ཏཱ, རུ་དྡཱ ཙེ་ཀཱ་ད་ས ཋི་ཏཱ;

ས་མ་ཡ་ནྟ་ར་ཏོ ཨེ་ཏཱ, ཝི་ཉྙེ་ཡྻཱ ག་ཎ་དེ་ཝ་ཏཱ.

༡༤. པུ་བྦ་དེ་ཝཱདི་ཙ་ཏུ་ཀྐཾ ཨ་སུ་རེ. པུ་བྦཾ དེ་ཝཱ པུ་བྦ་དེ་ཝཱ, དུ་ཏི་ཡཱ་ས་མཱ་སོ, པུ་བྦེ ཝཱ དེ་ཝཱ པུ་བྦ་དེ་ཝཱ, པུ་བྦེ ཧྱེ་ཏེ དེ་ཝ་པུ་རེ ཋི་ཏཱ, ཨ་ན་ནྟ་རཾ ས་ཀྐཱ་དཱི་ཧི ཏ་ཏོ ཙཱ་ལི་ཏཱ. སུ་རཱ་ནཾ རི་པཱུ ས་ཏྟ་ཝོ སུ་ར་རི་པཱུ. སུ་རཱ་ནཾ པ་ཊི་པ་ཀྑ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨ་སུ་རཱ, དེ་ཝཱ ཝི་ཡ ན སུ་ར་ནྟི ན ཀཱི་ལ༹་ནྟཱི་ཏི ཝཱ ཨ་སུ་རཱ, ས་མུ་དྡུ་ཊྛཱ ཝཱ སུ་རཱ དེ་ཝེ་ཧི ཨ་བྷྱུ་པ་ག་ཏཱ, ནཱ་སུ་རེ་ཧཱི་ཏི ན་ཏྠི སུ་རཱ ཨེ་ཏེ་ས་ནྟི ཨ་སུ་རཱཏི ནི་ཀཱ་ཡ་ནྟ་རི་ཡཱ. ད་ནུ་ནཱ་མཱ་ཡ མཱ་ཏུ་ཡཱ ཨ་པ་ཙྩཾ དཱ་ན་ཝཱ. ད་ནུ ནཱ་མ ཏེ་ར་ས་སུ ར་ཀྑ་ས་དུ་ཧི་ཏཱི་སུ ཨེ་ཀི་སྶཱ དུ་ཧི་ཏུ ནཱ་མཾ. ཨེ་ཏེ པུ་བྦ་དེ་ཝཱ་ད་ཡོ ས་དཱ པུ་མེ པུ་ལླི་ངྒེ ཝ་ཏྟ་ནྟི. དེ་ཙྩཱ, དེ་ཏེ་ཡྻཱ, ད་ནུ་ཛཱ, ཨི་ནྡཱ་རཱི, སུ་ར་དི་སཱ, སུ་ཀྐ་སི་སྶཱ, དི་ཏི་སུ་ཏཱ, པུ་བྦ་ཛཱ་ཨི་ཙྩཱ་དཱི་ནི་པི ཨ་སུ་ར་སྶ སཱ་མ་ཉྙ་ནཱ་མཱ་ནི.

ཏ་བྦི་སེ་སཱ ཨ་སུ་ར་པྤ་བྷེ་དཱ. སུ་རེ་ཧི ས་དྡྷིཾ ས་ངྒཱ་མ་ཏྠཾ ཨ་ཏྟ་ནོ བ་ལ་ཀཱ་ཡཱ་ནཾ པ་ཧཱ་རཾ ཨཱ་ཡུ་དྷཾ ད་དཱ་ཏཱི་ཏི པ་ཧཱ་ར་དོ, སོ ཨེ་ཝ པ་ཧཱ་རཱ་དོ. སཾ པ་ས་ཏྠོ ཝ་རོ ཛཱ་མཱ་ཏཱ ཡ་སྶ སོ ས་མྦ་རོ, ཏ་སྶ ཧི ས་ཀྐོ ཛཱ་མཱ་ཏཱ [སཾ. ནི. ཨ་ཊྛ. ༡.༡.༢༥༦], པུ་ཉྙཱ་ཧ་རཱི་སུ ཝཱ ཨི་ནྡྲི་ཡཱ་ནི སཾ་ཝུ་ཎོ་ཏཱི་ཏི ས་མྦ་རོ. བ་ལ་མེ་ཏ་སྶ་ཏྠཱི་ཏི བ་ལཱི, ཨ་ཏི་ས་ཡ་བ་ལ་ཀཱ་ཡ་ཏྟཱ ཝཱ བ་ལཱི, སོ ཨེ་ཝ བ་ལི, ‘‘བ་ལི་ཨཱ་ད་ཡོ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ས་མཱ་སེ་པི ས་ནྡྷི ན་ཏྠཱི་ཏི དཱི་པེ་ཏི. ཨཱ་དིནཱ མ་ཙྪ་ས་ཀུ་ཎཱ་དི་ཀེ་པི ཀུ་ཉྩཱ་དི་ཀེ་པི ཨ་སུ་ར་བྷེ་དེ ས་ངྒ་ཎྷཱ་ཏི.

༡༥. པི་ཏཱ་མ་ཧཱདྱ་ཊྛ་ཀཾ བྲ་ཧྨ་ནི. པི་ཏཱུ་ནཾ པ་ཛཱ་པ་ཏཱི་ནཾ ལོ་ཀ་པི་ཏཱུ་ན་མྤི པི་ཏཱ པི་ཏཱ་མ་ཧོ, ཨཱ་མ་ཧཔ་ཙྩ་ཡོ [མོ་གྒ་ལླཱ་ན ༤.༣༨]. ས་བྦ་ལོ་ཀཱ་ནཾ པི་ཏུ་ཊྛཱ་ནི་ཡ་ཏྟཱ པི་ཏཱ, ས་བྦ་ལོ་ཀཾ ཝཱ པཱ་ཏི ར་ཀྑ་ཏཱི་ཏི པི་ཏཱ, རི་ཏུཔ་ཙྩ་ཡོ. མ་ཧ་ནྟ་ས་རཱི་ར་ཏཱ་ཡ བྲ་ཧྨཱ, བྲ་ཧ ཝུ་ཌྜྷི་ཡཾ མཔ་ཙྩ་ཡོ. ལོ་ཀཱ་ནཾ ཨཱི་སོ ཨི་ནྡོ ལོ་ཀེ་སོ. ཀ་མ་ལ་ས་མྦྷ་ཝ་ཏྟཱ ཀ་མ་ལཾ, པ་དྨཾ. ཏཾ ཨཱ་ས་ན་མུ་པྤ་ཏྟི་ཊྛཱ་ན་མ་སྶ ཀ་མ་ལཱ་ས་ནོ. ཧི་ར་ཉྙཾ སུ་ཝ་ཎྞ་མ་ཡཾ ཨ་ཎྜཾ ཧི་ར་ཉྙཾ, ཏ་སྶ ག་བྦྷོ བྷཱུ་ཎོ [གུ་ཎོ (ཀ.)] ཧི་ར་ཉྙ་ག་བྦྷོ. ཛྷཱ་ནཱ་དི་གུ་ཎེ་ཧི སུ་རཱ་ནཾ ཛེ་ཊྛ་ཏྟཱ སུ་ར་ཛེ་ཊྛོ. པ་ཛཱ་ནཾ ས་ཏྟཱ་ནཾ པ་ཏི སཱ་མི་བྷཱུ་ཏོ པ་ཛཱ་པ་ཏི, པ་ཛཾ པཱ་ལེ་ཏཱི་ཏི ཝཱ པ་ཛཱ་པ་ཏི. ཨ་ཏྟ་བྷཱུ, པ་ར་མེ་ཊྛི, ས་ཡ་མྦྷཱུ, ཙ་ཏུ་རཱ་ན་ནོ, དྷཱ་ཏཱ, ཀ་མ་ལ་ཡོ་ནི, དུ་ཧི་ཎོ, ཝི་རི་ཉྩི, ས་ཛི་ཏཱ, ཝེ་དྷཱ, ཝི་དྷཱ་ཏཱ, ཝི་དྷི, ཧཾ་ས་ར་ཐོ, ཝི་རི་ཉྩོ, པ་པི་ཏཱ་མ་ཧོ ཨི་ཙྩཱ་ད་ཡོ་པི བྲ་ཧྨ་ནཱ་མཱ་ནི.

༡༦-༡༧. ཝཱ་སུ་དེ་ཝཱདི་པ་ཉྩ་ཀཾ ཀ་ཎྷེ. ཝ་སུ་དེ་ཝ་སྶ ཨ་པ་ཙྩཾ ཝཱ་སུ་དེ་ཝོ. མ་ཙྩཱ་ནཾ ཛཱི་ཝི་ཏཾ ཧ་ར་ཏི སཱི་ལེ་ནཱ་ཏི ཧ་རི. ཀ་ཎྷ་གུ་ཎ་ཡོ་ག་ཏོ ཀ་ཎྷོ. ཀེ་སིཾ ནཱ་མ ཨ་སུ་རཾ ཧ་ཏ་ཝཱ་ཏི ཀེ་ས་ཝོ, ཨཱི་ཀཱ་ར་སྶ ཨཀཱ་རོ, ཧ་ནསྶ ཙ ཝོ. ཝུ་ཏྟ་ཉྩ –

‘‘ཡ་སྨཱ ཏ་ཡཱ ཧ་ཏོ ཀེ་སཱི,

ཏ་སྨཱ མེ སཱ་ས་ནཾ སུ་ཎ;

ཀེ་ས་ཝོ ནཱ་མ ནཱ་མེ་ན,

སེ་ཡྻོ ལོ་ཀེ བྷ་ཝི་སྶ་སཱི’’ཏི [ཙི་ནྟཱ་མ་ཎི་ཊཱི་ཀཱ་ཡ་མྤི].

ཙ་ཀྐཾ པཱ་ཎི་མྷི ཨ་སྶ ཙ་ཀྐ་པཱ་ཎི. ཝི་ས་ཎུ [པི་ཎྷུ (ཀ.)], ནཱ་རཱ་ཡ་ནོ, ཝེ་ཀུ་ཎྛོ, དཱ་མོ་ད་རོ, མཱ་དྷ་ཝོ, ས་མྦྷཱུ, དེ་ཙྩཱ་རི, པུ་ཎྜ་རཱི་ཀ་ཀྑོ, གོ་ཝི་ནྡོ, ག་རུ་ལ༹་དྡྷ་ཛོ, པཱི་ཏ་མྦ་རོ, ཨ་ཙྩུ་ཏོ, མ་ངྒ་ལོ, སི་ངྒཱི, ཛ་ནཱ་དྡ་ནོ, ཨུ་པེ་ནྡོ, ཨི་ནྡཱ་ཝ་ར་ཛོ, ཙ་ཏུ་བྷུ་ཛོ, པ་དྨ་ནཱ་བྷོ, མ་དྷུ་རི་པུ, ཏི་ཝི་ཀྐ་མོ, དེ་ཝ་ཀཱི་ན་ནྡ་ནོ, སོ་རཱི, སི་རཱི་པ་ཏི, པུ་རི་སོ་ཏྟ་མོ, ཝ་ན་མཱ་ལཱི, བ་ལི་དྷཾ་སཱི, ཀཾ་སཱ་རཱ་ཏི, ཨ་དྷོ་ཀྑ་ཛོ, ས་བྦ་མྦྷ་རོ, ཀེ་ཊ་བྷ་ཛི [ཀེ་ཊ་བྷཾ ཛི་ཏ་ཝཱ (ཙི་ནྟཱ་མ་ཎི་ཊཱི་ཀཱ)], ཝི་དྷུ, ས་ས་བི་ནྡུ, སི་རཱི་ཀ་རོ, སི་རཱི་ཝ་རཱ་ཧོ, ཨ་ཛི་ཏོ, པ་ར་པུ་རི་སོ, སི་རཱི་ག་བྦྷོ, ཚ་བི་ནྡུ, ཨ་ན་ནྟོ, ན་ར་ཀ་ཛི, ཀེ་ས་རོ, ཛཱ་ཏི་ཀཱི་ལོ, ན་ར་སཱི་ཧོ, པུ་རཱ་ཎ་པུ་རི་སོ, ན་ལི་ནེ་ས་ཡོ, ཝཱ་སུ, ན་རཱ་ཡ་ནོ, པུ་ན་བྦ་སུ, ས་བྦ་རཱུ་པོ, དྷ་ར་ཎཱི་དྷ་རོ, ཝཱ་མ་ནོ, ཨེ་ཀ་སི་ངྒོ, སོ་མ་ག་བྦྷོ, ཨཱ་དི་དེ་ཝོ, ཨཱ་དི་ཝ་རཱ་ཧོ, སུ་ཝ་ཎྞ་བི་ནྡུ, ས་དཱ་ཡོ་གཱི, ས་ནཱ་ཏ་ནོ, རཱ་ཧུ་མུ་དྡྷ་བྷི་དོ, ཀཱ་ལ༹་ནེ་མི, པ་ཎྜ་ཝོ, ཝ་ཌྜྷ་མཱ་ནོ, ས་ཏཱ་ན་ནྡོ, པ་ཛཱ་ནཱ་ཐོ, སུ་ཡཱ་མུ་ནོ་ཨི་ཙྩཱ་དཱི་ནི ཝི་ས་ཎུ་ནཱ་མཱ་ནི. ཨ་སྶ པ་ན པི་ཏུ ནཱ་མཱ་ནི ཝ་སུ་དེ་ཝོ, ཨཱ་ན་ཀ་དུ་ནྡུ་བྷི [ཨ་མ་ར ༡.༢༣] ཨི་ཙྩཱ་དཱི་ནི. ར་ཐ་ཝཱ་ཧོ པ་ན་སྶ དཱ་རུ་ཀོ ནཱ་མ [ཏི་ཀ་ཎྜ་སེ་ས ༡.༡.༣༤]. མ་ནྟཱི པ་ན པ་ཝ་ན་བྱཱ་དྷི ནཱ་མ [མ་ནྟཱི པ་ཝ་ན་བྱཱ་མི ཨུ་དྡྷ་ཝོ (ཏི་ཏ་ཎྜ་སེ་ས ༡.༡.༣༥) པ་ཝ་ན་བྱཱ་དྷི… ཨུ་དྡྷ་ཝོ ཨི་ཏི དྭེ པི་ཎྷུ་སྶ མ་ནྟི་ནོ (ཀ་ཊྚཱི་ཀཱ)].

མ་ཧི་སྶ་རཱདི་ཚ་ཀྐཾ ཧ་རེ. མ་ཧ་ནྟོ ཨི་སྶ་རོ ཝི་བྷཱུ་ཏི ཨེ་ཏ་སྶཱ་ཏི མ་ཧི་སྶ་རོ. གུ་ཎཱ་ཝ་ཏྠཱ་ར་ཧི་ཏོ ས་མྤ་ཏི པ་ར་མཱ་ན་ནྡ་རཱུ་པ་ཏྟཱ ནི་བྦི་ཀཱ་རོ ས་མ་ཏི བྷ་ཝ་ཏཱི་ཏི སི་ཝོ, ནི་རུ་ཏྟི་ན་ཡེ་ན ཨཀཱ་ར་སྶ ཨི་ཏྟཾ, མསྶ ཝོ ཙ. ཨེ་ཝཾ ས་བྦ་ཏྠ ཡ་དཱ་དི་ནཱ ཝཱ ནི་རུ་ཏྟི་ན་ཡེ་ན ཝཱ ས་དྡ་སི་དྡྷི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ་ཏི. སཱུ་ལ་པཱ་ཎི་ཏྟཱ སཱུ་ལཱི. ཨི་ཊྛེ པ་བྷ་ཝ་ཏཱི་ཏི ཨི་སྶ་རོ, ཨི་སྶ་ཏི ཨ་བྷི་བྷ་ཝ་ཏཱི་ཏི ཝཱ ཨི་སྶ་རོ. པ་སཱུ་ནཾ པ་མ་ཐཱ་ནཾ པ་ཏི པ་སུ་པ་ཏི. ‘‘པ་སུ མི་གཱ་དོ ཚ་ག་ལེ, པ་མ་ཐེ་པི པ་སུ པུ་མེ’’ཏི རུ་དྡོ [ར་བྷ་སོ (ཀ.)]. ( ) [(གུ་ཎེ) (ཀ.)] ཝི་སི་ཊྛ་ཏ་མོ་གུ་ཎ་ཏྟཱ ས་བྦཾ ཧ་ར་ཏཱི་ཏི ཧ་རོ. ཝུ་ཏྟོཏི ཀྲི་ཡཱ་པ་དཾ. ས་མྦྷུ, ཨཱི་སོ, ས་བྦོ, ཨཱི་སཱ་ནོ, ས་ངྐ་རོ, ཙ་ནྡ་སེ་ཁ་རོ, བྷཱུ་ཏེ་སོ, ཁ་ཎྜ་པ་ར་སུ, གི་རཱི་སོ, མ་ཙྩུ་ཉྫ་ཡོ, པི་ནཱ་ཀཱི, པ་མ་ཐཱ་དྷི་པོ, ཨུ་གྒོ, ཀ་པ་དྡི, སི་རཱི་ཀ་ཎྛོ, ཀཱ་ལ༹་ཀ་ཎྛོ, ཀ་པཱ་ལ་བྷ་རོ, ཝཱ་མ་དེ་ཝོ, མ་ཧཱ་དེ་ཝོ, ཝི་རཱུ་པ་ཀྑོ, ཏི་ལོ་ཙ་ནོ, ས་བྦ་ཉྙཱུ, ནཱི་ལ་ལོ་ཧི་ཏོ, མཱ་ར་ཧ་རོ, བྷ་གྒོ, ཏྱ་མྦ་ཀོ, ཏི་པུ་ར་ནྟ་ཀོ, ག་ངྒཱ་དྷ་རོ, ཨ་ནྡྷ་ཀ་རི་པུ, བྱོ་མ་ཀེ་སོ, བྷ་ཝོ, བྷཱི་མོ, རུ་དྡོ, ཨུ་མཱ་པ་ཏི, བྷ་གཱ་ལཱི, ཀ་པི་ས་ཉྫ་ནོ, ཧཱི་རོ, པ་ཉྩཱ་ན་ནོ, ཁ་ཀུ་ནྟ་ལོ, གོ་པཱ་ལ་ཀོ, པི་ངྒ་ཀྑོ [ཝི་བྷ་ངྒོ (ཀ.)], ཀཱུ་ཊ་ཀ་རོ, ཙ་ནྡཱ་པཱི་ལོ༹, མ་ཧཱ་ན་ཊོ, ས་མཱི་རོ, ཧོ, ན་ནྡི་ཝ་ཌྜྷ་ནོ, གུ་ལཱ༹་ཀེ་སོ [མི་གཱུ་ཧོ (ཀ.)], མི་ཧི་རཱ་ཎོ, མེ་གྷ་ཝཱ་ཧ་ནོ, སུ་པྤ་ཏཱ་པོ [སུ་པྤ་སཱ་དོ (ཀ.)], ཨུ, ཐཱ་ཎུ [ཨུ་པཱ་ཎྜོ (ཀ.)], སི་པི་ཝི་ཊྛོ, ཀཱི་ལོ, དྷ་མྨ་ཝཱ་ཧ་ནོ་ཨི་ཙྩཱ་དཱི་ནི་པི ཧ་ར་ནཱ་མཱ་ནི.

ཀུ་མཱ་རཱདི་ཏྟ་ཡཾ ཧ་ར་སྶ པུ་ཏྟེ. ཀུ་མཱ་ར ཀཱི་ལཱ༹་ཡཾ, ཀུ་མཱ་རེ་ཏི ཀཱི་ལ༹་ཏཱི་ཏི ཀུ་མཱ་རོ, སོ་ལ༹་ས་ཝ་སྶི་ཀོ, ཨ་ཡ་ཉྩ སོ་ལ༹་ས་ཝ་སྶི་ཀོ. ‘‘བཱ་ལོ ཙ སོ་ལ༹་ས བྷ་ཝེ’’ཏི ཧི ཝུ་ཏྟཾ. ཁ་ཎྜ་ཏི དཱ་ན་ཝ་བ་ལ་ནྟི ཁ་ནྡོ, ཎྜསྶ ནྡོ. ས་ཏྟིཾ་པ་ཧ་ར་ཎ་ཝི་སེ་སཾ དྷ་ར་ཏཱི་ཏི ས་ཏྟི་དྷ་རོ, པ་བྷཱ་ཝུ་སྶཱ་ཧ་མ་ནྟ་ས་ངྑཱ་ཏཾ ཝཱ ས་ཏྟི་ཏྟ་ཡཾ དྷ་ར་ཏཱི་ཏི ས་ཏྟི་དྷ་རོ. ཨ་མ་ར་ཀོ་སེ པ་ན –

‘‘ཀ་ཏྟི་ཀེ་ཡྻོ མ་ཧཱ་སེ་ནོ,

ས་ར་ཛཱ་ཏོ ཚ་ལཱ༹་ན་ནོ;

པ་བྦ་ཏཱི་ན་ནྡ་ནོ ཁ་ནྡོ,

སེ་ནཱ་ནཱི ཨ་གྒི་བྷཱུ གུ་ཧོ.

བཱ་ཧུ་ལེ་ཡྻོ ཏཱ་ར་ཀ་ཛི,

ཝི་སཱ་ཁོ སི་ཁི་ཝཱ་ཧ་ནོ;

ཚ་མཱ་ཏུ་རོ ས་ཏྟི་དྷ་རོ,

ཀུ་མཱ་རོ ཀོ་ཉྩ་དཱ་ར་ཎོ’’ཏི [ཨ་མ་ར ༡.༤༡-༢] ཝུ་ཏྟཾ.

༡༨-༢༡. ས་ཀྐཱདཱི་ནི ཝཱི་ས་ཏི ས་ཀྐ་སྶ ནཱ་མཱ་ནི. ཨ་སུ་རེ ཛེ་ཏུཾ ས་ཀྐུ་ཎཱ་ཏཱི་ཏི ས་ཀྐོ. པུ་རེ, པུ་རཾ ཝཱ ད་དཱ་ཏཱི་ཏི པུ་རི་ནྡ་དོ. དེ་ཝཱ་ནཾ རཱ་ཛཱ དེ་ཝ་རཱ་ཛཱ. ཝ་ཛི་རཾ པཱ་ཎི་མྷི ཨ་སྶ ཝ་ཛི་ར་པཱ་ཎི. སུ་ཛཱ་ཡ ཨ་སུ་ར་ཀ་ཉྙཱ་ཡ པ་ཏི སུ་ཛ་མྤ་ཏི. བ་ཧཱུ་ནཾ དེ་ཝ་མ་ནུ་སྶཱ་ནཾ ཙི་ནྟི་ཏ་ཏྠ་སྶ ད་སྶ་ན་ས་མ་ཏྠ་ཏཱ་ཡ ས་ཧ་སྶ་ཀྑོ. མ་ཧ་ཏཾ དེ་ཝཱ་ནཾ ཨི་ནྡོ རཱ་ཛཱ མ་ཧི་ནྡོ, དེ་ཝེ་ཧི མ་ཧི་ཏ་བྦོ ཝཱ ཨི་ནྡོ རཱ་ཛཱ མ་ཧི་ནྡོ, མ་ཧ་ནྟོ ཙ སོ ཨི་ནྡོ ཙཱ་ཏི ཝཱ མ་ཧི་ནྡོ. ཝ་ཛི་རཾ ཨཱ་ཝུ་དྷཾ ཡ་སྶ ཝ་ཛི་རཱ་ཝུ་དྷོ, ‘‘ཝ་ཛི་རཱ་ཡུ་དྷོ’’ཏི་པི པཱ་ཋོ. ཝ་སཱུ་ནི ར་ཏ་ནཱ་ནི ས་ནྟྱ་སྶེ་ཏི ཝཱ་ས་ཝོ. ད་ས་ས་ཏཱ་ནི ན་ཡ་ནཱ་ནི ཡ་སྶ སོ ད་ས་ས་ཏ་ན་ཡ་ནོ. དྭི་ནྣཾ དེ་ཝ་ལོ་ཀཱ་ནཾ ཨ་དྷི་པ་ཏི་བྷཱུ་ཏ་ཏྟཱ ཏི་དི་ཝཱ་དྷི་བྷཱུ. སུ་རཱ་ནཾ ནཱ་ཐོ སུ་ར་ནཱ་ཐོ. ཝ་ཛི་རཾ ཧ་ཏྠེ ཡ་སྶ སོ ཝ་ཛི་ར་ཧ་ཏྠོ. བྷཱུ་ཏཱ་ནཾ ས་ཏྟཱ་ནཾ པ་ཏི བྷཱུ་ཏ་པ་ཏི. མ་ཧི་ཏ་བྦ་ཏྟཱ མ་གྷ་ཝཱ. མ་ཧ པཱུ་ཛཱ་ཡཾ, ཧསྶ གྷ་ཝོ. ཀོ་ས་ས་ངྑཱ་ཏཱ་ནི དྷ་ནཱ་ནི ས་ནྟི ཡ་སྶ, སོ ཀོ་སི་ཡོ, ‘‘ཀོ་སི་ཡ་གོ་ཏྟ་ཏཱ་ཡ ཀོ་སི་ཡོ’’ཏི ཙ ཝ་ད་ནྟི. ཨི་ནྡ་ཏི པ་ར་མི་སྶ་རི་ཡེ་ན ཡུ་ཛྫ་ཏེ་ཏི ཨི་ནྡོ. ཝ་ཏྲཾ ནཱ་མ ཨ་སུ་རཾ ཨ་བྷི་བྷ་ཝ་ཏཱི་ཏི ཝ་ཏྲ་བྷཱུ. པཱ་ཀོ ནཱ་མ་ཝ་ཏྲཱ་སུ་ར་སྶ བྷཱ་ཏཱ, ཏ་སྶ སཱ་ས་ན་ཏོ ནི་གྒ་ཧ་ཏོ པཱ་ཀ་སཱ་ས་ནོ. ཝི་ཌཾ བྱཱ་པ་ཀཾ ཨོ་ཛོ ཨེ་ཏ་སྶ ཝི་ཌོ་ཛོ. སུ་ནཱ་སཱི་རོ, པུ་ར་ནྡ་རོ, ལེ་ཁཱ་ས་བྷོ [ལེ་ཁ་ནཾ དེ་ཝཱ་ནཾ ཨུ་ས་ཏོ ཨུ་ཏྟ་མོ (ཙི་ནྟཱ་མ་ཎི་ཊཱི་ཀཱ)], དི་ཝ་པ་ཏི, སུ་ར་པ་ཏི, བ་ལཱ་རཱ་ཏི, ས་ཙཱི་པ་ཏི, ཛ་མྦྷ་བྷེ་དཱི, ཧ་རི་ཧ་ཡོ, ན་མུ་ཙི་སཱུ་ད་ནོ, སཾ་ཀ་ནྡ་ནོ, མེ་གྷ་ཝཱ་ཧ་ནོ, ཨཱ་ཁ་ཎྜ་ལོ [ཨཱ་ཁ་ཎྜ་ཡ་ཏི པ་ར་བ་ལཾ ཨུ་སཱ་དི་ཏྟཱ ཀ་ལ་ཙ (ཙི་ནྟཱ་མ་ཎི་ཊཱི་ཀཱ)], ཀོ་སི་ཀོ, སུ་ར་གཱ་མ་ཎཱི, ནཱ་ཀ་ནཱ་ཐོ, ཧ་རཱི ཨི་ཙྩཱ་དཱི་ནི་པི ས་ཀྐ་སྶ ནཱ་མཱ་ནི.

ཨ་སྶ ས་ཀྐ་སྶ བྷ་རི་ཡཱ སུ་ཛཱ་ཏཱ ནཱ་མ. སུ་ཁེ་ན ཛཱ་ཏཱ, སུ་ནྡ་རཱ ཝཱ ཛཱ་ཏི ཡ་སྶཱ སཱ སུ་ཛཱ་ཏཱ. པུ་ལོ་མ་ཛཱ, ས་ཙཱི, ཨི་ནྡཱ་ནཱི ཨི་ཙྩཱ་དཱི་ནི་པི ས་ཀྐ་བྷ་རི་ཡཱ་ཡ ནཱ་མཱ་ནི.

ཨ་སྶ ས་ཀྐ་སྶ པུ་རཾ མ་ས་ཀྐ་སཱ་རཱད་ཡོ ཏ་ཡོ བྷ་ཝེ. མོ ཙ ས་ཀྐོ ཙ མ་ས་ཀྐཱ, ཏེ ས་ར་ནྟི ག་ཙྪ་ནྟི ཨེ་ཏྠ ཀཱི་ལཱ༹་ཝ་སེ་ནཱ་ཏི མ་ས་ཀྐ་སཱ་རཱ, མ་ཧི་སྶ་རཱ་དཱི་ནཾ པ་རི་སཱ་ནཾ, ས་ཀྐ་སྶ ཙ ཀཱི་ལཱ༹་ནུ་བྷ་ཝ་ན་ཊྛཱ་ན་ནྟྱ་ཏྠོ་ཏི ཙི་ནྟཱ་མ་ཎི་ཐུ་ཏི་ཊཱི་ཀཱ་ཡཾ ཝུ་ཏྟཾ. ས་ངྒ་ཧ་ཊཱི་ཀཱ་ཡཾ པ་ན ‘‘མ་ས་ཀྐ་ནྟི ཝཱ ཝ་སོ་ཀ་ནྟི ཝཱ ཨ་སུ་ར་པུ་ར་སྶ ནཱ་མཾ, ཨི་དཾ པ་ན ཏེ་སཾ ཨུ་ཏྟ་མ་ཏྟཱ མ་ས་ཀྐ་སཱ་རོ, ཝ་སོ་ཀ་སཱ་རོ་ཏི ཙ ཝུ་ཏྟ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་མ་རཱ ཨེ་ཏི་སྶཾ ས་ནྟི ཨ་མ་ར་ཝ་ཏཱི, སཱ ཨེ་ཝ ཨ་མ་རཱ་ཝ་ཏཱི, ར་སྶ་སྶ དཱི་གྷ་ཏཱ [པཱ་ཎི་ནཱི ༦.༣.༡༡༩].

ཨ་སྶ ས་ཀྐ་སྶ པཱ་སཱ་དོ ཝེ་ཛ་ཡ་ནྟོ ནཱ་མ. ཝེ་ཛ་ཡ་ནྟཱི པ་ཊཱ་ཀཱ པ་ས་ཏྠཱ, བྷཱུ་ཏཱ ཝཱ ཨ་སྶ ཨ་ཏྠཱི་ཏི ཝེ་ཛ་ཡ་ནྟོ.

ཨ་སྶ ས་ཀྐ་སྶ ས་བྷཱ སུ་དྷ་མྨཱ མ་ཏཱ. སོ་བྷ་ནོ དྷ་མྨོ ཨ་སྶཱ་ཏི སུ་དྷ་མྨཱ, དེ་ཝ་མ་ཎྜ་པོ.

༢༢. ཏ་སྶ ས་ཀྐ་སྶ ར་ཐོ ཝེ་ཛ་ཡ་ནྟོ ནཱ་མ. ཝེ་ཛ་ཡ་ནྟཱི་ནཱ་མཱ་ཡ པ་ཊཱ་ཀཱ་ཡ ཡོ་ག་ཏོ ཝེ་ཛ་ཡ་ནྟོ. ཏ་སྶ ས་ཀྐ་སྶ སཱ་ར་ཐི སཱུ་ཏོ མཱ་ཏ་ལི་ནཱ་མ. མ་ཏ་ལ་སྶ [མཱ་ཏ་ལཱ་ཡ (ཀ.)] ཨ་པ་ཙྩཾ མཱ་ཏ་ལི, ཏ་སྶ ས་ཀྐ་སྶ ག་ཛོ ཨེ་རཱ་ཝ་ཎོ ནཱ་མ, ཨི་རཱ་ཝ་ཎོ ས་མུ་དྡོ, ཏ་ཏྲ་ཛཱ་ཏོ ཨེ་རཱ་ཝ་ཎོ [ཨི་རཱ་ཝ་ཏི ས་མུ་དྡེ ཛཱ་ཏོ (ཨེ་རཱ་ཝ་ཏོ), སེ་སེ ཨ་ཎ… པི་སོ་ད་རཱ་དི་ཏྟཱ ཎ་ཏྟེ ཨེ་རཱ་ཝ་ཎོ (ཙི་ནྟཱ་མ་ཎི་ཊཱི་ཀཱ)]. ཏ་སྶ ས་ཀྐ་སྶ སི་ལཱ་ས་ནཾ པ་ཎྜུ་ཀ་མྦ་ལོ ནཱ་མ. པ་ཎྜུ་ཝ་ཎྞ་ཀ་མྦ་ལ་ས་དི་ས་ཏྟཱ པ་ཎྜུ་ཀ་མྦ་ལོ. སི་ལཱ པཱ་སཱ་ཎོ ཨེ་ཝ ཨཱ་ས་ནཾ སི་ལཱ་ས་ནཾ.

༢༣. ཏ་སྶ ས་ཀྐ་སྶ པུ་ཏྟཱ སུ་ཝཱི་ར, ཛ་ཡ་ནྟ་ཨི་ཙྩཱ་ད་ཡོ. ཨ་ཏི་ས་ཡེ་ན སཱུ་ར་ཏྟཱ སུ་ཝཱི་རོ. ཨ་སུ་རེ ཛ་ཡ་ཏཱི་ཏི ཛ་ཡ་ནྟོ. ཏ་སྶ ས་ཀྐ་སྶ པོ་ཀྑ་ར་ཎཱི ན་ནྡཱ ནཱ་མ བྷ་ཝེ. ན་ནྡཱི་ཡ་ཏཱི་ཏི ན་ནྡཱ. པོ་ཀྑ་རཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི པ་དུ་མཾ, ས་ལི་ལ་ཉྩ, ཏེ་ཧི ས་ཏྟཱ་ནཾ མ་ནཾ ཨ་ཏྟཱ་ནཾ ན་ཡ་ཏཱི་ཏི པོ་ཀྑ་ར་ཎཱི, པོ་ཀྑ་རེ་ན ཝཱ སུ་ནྡ་རེ་ན ཨ་ཎྞེ་ན ཛ་ལེ་ན ས་ཧི་ཏ་ཏྟཱ པོ་ཀྑ་ར་ཎྞཱི, སཱ ཨེ་ཝ པོ་ཀྑ་ར་ཎཱི. ཏ་སྶ ས་ཀྐ་སྶ ཝ་ནཱ་ནི ཨུ་ཡྻཱ་ནཱ་ནི ན་ནྡ་ནཱདཱི་ནི ཙ་ཏྟཱ་རི. ན་ནྡ་ཡ་ཏཱི་ཏི ན་ནྡ་ནཾ. ནཱ་ནཱ་དི་བྦ་རུ་ཀྑེ་ཧི མི་སྶ་ཀ་ཏྟཱ མི་སྶ་ཀཾ. ནཱ་ནཱ་ལ་ཏཱ་ཧི ཝ་ལླཱི་ཧི ཙི་ཏྟ་ཏྟཱ ཙི་ཏྟ་ལ་ཏཱ, ནཱ་ནཱ་ཝི་རཱ་ག་ཝ་ཎྞ་ཝི་ཙི་ཏྟཱ་ཡ ཝཱ ལ་ཏཱ་ཡ ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏ་ཏྟཱ ཙི་ཏྟ་ལ་ཏཱ, དེ་ཝ་ཏཱ་ནཾ ཝཱ ཙི་ཏྟཱ་སཱ ཨེ་ཏྠ ཨ་ཏྠཱི་ཏི ཙི་ཏྟཱ, ཨཱ་སཱ་ཝ་ཏཱི ནཱ་མ ལ་ཏཱ, སཱ ཡ་སྶ ཨ་ཏྠི, ཏཾ ཙི་ཏྟ་ལ་ཏཱ. དེ་ཝ་ཏཱ་ནཾ ཝཱ ཙི་ཏྟཾ ལ་ནྟི ག་ཎྷ་ནྟཱི་ཏི ཙི་ཏྟ་ལཱ, དི་བྦ་རུ་ཀྑཱ, ཏེ་སཾ ས་མཱུ་ཧོ ཙི་ཏྟ་ལ་ཏཱ, ཨི་ཏྠི་ལི་ངྒེ་ན ཏ་སྶ ཝ་ན་སྶ ནཱ་མཾ, ཡ་ཐཱ ‘‘ཁུ་དྡ་སི་ཀྑཱ’’ཏི. ཕཱ་རུ་ས་ཀཱ་ནི ཡ་ཏྠ ས་ནྟི, ཏཾ ཕཱ་རུ་ས་ཀཾ.

༢༤. ཨ་ས་ནྱཱདི་ཏྟ་ཡཾ ཏ་སྶ ས་ཀྐ་སྶ ཨཱ་ཡུ་དྷཾ. ཨ་སྶ་ཏེ བྷུ་ཛྫ་ཏེ ལོ་ཀ་དྷཱ་ཏུ་ཀ་མ་ནེ་ནཱ་ཡུ་དྷེ་ནཱ་ཏི ཨ་ས་ནི, ཨ་ཡཾ ཨ་ས་ནིས་དྡོ དྭཱི་སུ པུ་མི་ཏྠི་ལི་ངྒེ་སུ ཝ་ཏྟ་ཏི. ཀུ་ལི་མྷི ས་ཀྐ་སྶ ཧ་ཏྠེ སེ་ཏི ཏི་ཊྛ་ཏཱི་ཏི ཀུ་ལི་སཾ, ཀུ་ལི ཧ་ཏྠོ བྷུ་ཛཱ་ད་ལོ་ཏི ཧི ཏི་ཀ་ཎྜ་སེ་སོ [ཏི་ཀ་ཎྜ་སེ་ས ༢.༦.༢༦]. ཀུ་ཡཾ ཝཱ པ་ཐ་ཝི་ཡཾ ལི་ས་ཏི ཏ་ནུ བྷ་ཝ་ཏཱི་ཏི ཀུ་ལི་སཾ. ཝ་ཛ ག་ཏི་ཡཾ, ཝ་ཛ་ཏེ་ཝ ན པ་ཊི་ཧ་ཉྙ་ཏེ ཡ་སྶ ག་མ་ནཾ ཀེ་ན་ཙཱི་ཏི ཝ་ཛི་རཾ, ཨི་རཔ་ཙྩ་ཡོ. ཝ་ཛི་ར་ས་ཧ་ཙ་ར་ཎ་ཏོ ཀུ་ལི་སས་དྡོ་པི པུ་ནྣ་པུཾ་ས་ཀེ. བྷི་དུ་རཾ, པ་ཝི, ས་ཏ་ཀོ་ཊི, སུ་རུ, ས་མྦོ, ད་མྦྷོ་ལི་ཨི་ཙྩཱ་དཱི་ནི་པི ཝ་ཛི་ར་སྶ ནཱ་མཱ་ནི. ཏ་ཏྲ བྷི་དུ་རཾ པུ་ནྣ་པུཾ་ས་ཀེ, པ་ཝིཨཱ་ད་ཡོ པུ་མེ.

ར་མྦྷཱ ཙ ཨ་ལ་མྦུ་སཱ ཙ ཨི་ཙྩཱ་དི་ཀཱ དེ་ཝི་ཏྠི་ཡོ ཨ་ཙྪ་རཱ་ཡོ ནཱ་མཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཱ. ཨ་ཙྪ་རཱ་ཝི་སེ་སཱ ཧི ཨེ་ཏཱ. ཨ་ཙྪོ ནི་མྨ་ལ་ཝ་ཎྞོ ཨེ་ཏཱ་ས་མ་ཏྠཱི་ཏི ཨ་ཙྪ་རཱ་ཡོ. ‘‘ཨ་པ་ས་རཱ’’ཏི་པི ཨེ་ཏཱ་ས་མེ་ཝ སཱ་མ་ཉྙ་ས་ཉྙཱ. དེ་ཝ་པུ་ཏྟཱ་ནཾ ར་ཏིཾ བྷཱ་ཝེ་ནྟི ཝ་ཌྜྷེ་ནྟཱི་ཏི ར་མྦྷཱ, རཾ ཀཱ་མ་གྒིཾ བྷ་ནྟི དཱི་པ་ཡ་ནྟི ཛཱ་ལེ་ནྟཱི་ཏི ཝཱ ར་མྦྷཱ, ནི་གྒ་ཧཱི་ཏཱ་ག་མོ. ཀཱ་མ་ར་ཏི་ཝ་སེ་ན དེ་ཝ་པུ་ཏྟེ ཨ་ཏྟ་ནི ཝ་སཱ་པེ་ཏུཾ ཨ་ལཾ ས་མ་ཏྠཱ་ཏི ཨ་ལ་མྦུ་སཱ, ཨ་སྶུ་ཀཱ་རོ. དེ་ཝཱ་ནཾ དེ་ཝ་པུ་ཏྟཱ་ནཾ, དེ་ཝཱི་བྷཱུ་ཏཱ ཝཱ ཨི་ཏྠི་ཡོ དེ་ཝི་ཏྠི་ཡོ.

‘‘པ་ཉྩ་སི་ཁོ, ཧཱ་ཧཱ, ཧཱུ་ཧཱུ’’ཨི་ཙྩཱ་ད་ཡོ ག་ནྡྷ་བྦཱ ནཱ་མ. པ་ཉྩ སི་ཁཱ ཙཱུ་ལཱ༹ ཡ་སྶ སོ པ་ཉྩ་སི་ཁོ. ‘‘ཧཱ’’ཏི ཨ་ན་ནྡི་ཏཾ དྷ་ནིཾ [ནི་ནྡི་བྷ་དྡྷ་ནིཾ (ཙི་ནྟཱ་མ་ཎི་ཊཱི་ཀཱ)] ཛ་ཧ་ཏཱི་ཏི ཧཱ་ཧཱ. ‘‘ཧཱུ’’ཏི གཱི་ཏ་ཝི་སེ་ས་ས་དྡཾ ཧཱུ་ཡ་ཏེ་ཏི ཧཱུ་ཧཱུ. ག་ནྡྷཾ ཨ་བྦ་ནྟི བྷུ་ཉྫ་ནྟཱི་ཏི ག་ནྡྷ་བྦཱ, གཱ་ཡ་ནཾ ཝཱ དྷ་མྨོ ཨེ་ཏེ་སཾ ག་ནྡྷ་བྦཱ, མྨསྶ བྦོ.

༢༥. ཝི་མཱ་ནཱདི་དྭ་ཡཾ ཝི་མཱ་ནེ. དེ་ཝཱ་ན་མཱ་ཀཱ་སེ ག་མ་ནཾ ཡེ་ན ཏཾ ཝི་མཱ་ནཾ, ཝི་ག་ཏཾ [ཝི་ནཱ (ཀ.)] མཱ་ནཾ ཨུ་པ་མཱ་ན་མ་སྶ ཝི་མཱ་ནཾ. ཝི་ཧེ ཨཱ་ཀཱ་སེ ག་ཙྪ་ཏཱི་ཏི བྱ་མྷཾ, ཧཀཱ་ར་ཏོ པུ་བྦེ ཨ་མཔ་ཙྩ་ཡོ. ཨེ་ཏྠ ཙ ཝི་མཱ་ན་བྱ་མྷས་དྡཱ དྭེ་པི ཨ་ནི་ཏྠི་ཡཾ པུ་ནྣ་པུཾ་ས་ཀེ ཝ་ཏྟ་ནྟི.

པཱི་ཡུ་སཱདི་ཏྟ་ཡཾ ཨ་མ་ཏེ. པཱི་ཡ་ཏེ་ཏི པཱི་ཡུ་སཾ, ‘‘ཨ་མ་ཏ་པཱ’’ཏི ཧི ཝུ་ཏྟཾ, ཨུ་སཔ་ཙྩ་ཡོ [ཨུ་ཎཱ་དི ༤.༧༦ ཎྭཱ་དི ༢༡༥ སུ་ཏྟེ་སུ པ་ན ‘‘པཱི་ཡཱུ་ས’’མི་ཏི དི་སྶ་ཏི]. ‘‘པེ་ཡུ་སོ’’ཏི་པི ནཱ་མ་མ་སྶ. ན མ་ཏཾ མ་ར་ཎ་མ་ནེ་ན ཨ་མ་ཏཾ. སུ་ཁེ་ན དྷ་ཡ་ནྟི པི་ཝ་ནྟི ཏཾ ཨི་ཏི སུ་དྷཱ. ཨེ་ཏྠ ཙ ཨ་མ་ཏས་དྡོ ཡ་ཉྙ་སེ་ས་པཱི་ཡུ་ས་ས་ལི་ལ་གྷ་ཏཱ་དཱི་སུ ན་པུཾ་ས་ཀེ, དྷ་ནྭ་ནྟ་རི་དེ་ཝཱ་དཱི་སུ པུ་ལླི་ངྒེ, ག་ལོ༹་ཛྷཱ་བྷ་ཡཱ་མ་ལ་ཀྱཱ་དཱི་སུ ཨི་ཏྠི་ལི་ངྒེ་ཏི ཏཱི་སུ ཝ་ཏྟ་ཏི [ཨ་མ་ཏཾ ཡ་ཉྙ་སེ་སེ ཙ, པཱི་ཡཱུ་སེ ས་ལི་ལེ གྷ་ཏེ ཨ་ཡཱ་ཙི་ཏེ ཙ མོ་ཀྑེ ཙ, ནཱ དྷ་ནྭ་ནྟ་རི་དེ་ཝ་སུ ཨ་མ་ཏཱ མཱ་ག་དྷཱི་པ་ཐྱཱ གུ་ལུ༹་ཙྱཱ་མ་ལ་ཀཱི་སུ ཙ (མེ་དི་ནཱི་ཀོ་ས ༡༦ ༧༧-༨)], ཏཾ་ས་ཧ་ཙ་ར་ཎ་ཏོ པཱི་ཡུ་སས་དྡོ་པི ཏཱི་སུ ལི་ངྒེ་སུ. སུ་དྷཱས་དྡོ པ་ན ཨ་མ་ཏ་ནུ་ཧཱི་ལེ་པཱ་དཱི་སུ་པི ནི་ཙྩ་མི་ཏྠི་ལི་ངྒོ་ཝ [སུ་དྷཱ ལེ་པོ’མ་ཏཾ ནུ་ཧཱི (ཨ་མ་ར ༢༣.༡༠༡)].

སི་ནེ་རུཨཱ་དི་པ་ཉྩ་ཀཾ པ་བྦ་ཏ་རཱ་ཛེ. སི་ནཱ སོ་ཙེ་ཡྻེ, སི་ནཱ་ཏི སོ་ཙེ་ཏི དེ་ཝེ་ཏི སི་ནེ་རུ, ཨེ་རུཔ་ཙྩ་ཡོ. མཱི ཧིཾ་སཱ་ཡཾ, མི་ནཱ་ཏི ཧིཾ་ས་ཏི ས་བྦེ པ་བྦ་ཏེ ཨ་ཏྟ་ནོ ཨུ་ཙྩ་ཏ་ར་ཊྛེ་ནཱ་ཏི མེ་རུ, རུཔ་ཙྩ་ཡོ. ཏི་དི་ཝཱ་ནཾ དྭི་ནྣཾ དེ་ཝ་ལོ་ཀཱ་ནཾ ཨཱ་དྷཱ་རོ པ་ཏི་ཊྛཱ་ཏི ཏི་དི་ཝཱ་དྷཱ་རོ. དེ་ཝེ ན་ཡ་ཏཱི་ཏི ནེ་རུ. སུ་མེ་རཱུཏི ཨུ་པ་ས་གྒེ་ན ནཱ་མཾ ཝ་ཌྜྷི་ཏཾ. ཧེ་མ་དྡི, ར་ཏ་ན་སཱ་ནུ, སུ་རཱ་ལ་ཡཱ་དཱི་ནི་པི པ་བྦ་ཏ་རཱ་ཛ་སྶ ནཱ་མཱ་ནི.

༢༦. ཡུ་ག་ནྡྷ་རཱདཱི་ནི སི་ནེ་རུ་སྶ པ་རི་ཝཱ་ར་བྷཱུ་ཏཱ་ནཾ ས་ཏྟ་ནྣཾ པ་རི་བྷ་ཎྜ་པ་བྦ་ཏཱ་ནཾ ནཱ་མཱ་ནི. ཙ་ནྡ་སཱུ་རི་ཡ་ས་ངྑཱ་ཏཾ ཡུ་གཾ དྷཱ་རེ་ཏི ཏ་དུ་བྦེ་དྷ་མ་གྒ་ཙཱ་རི་ཏྟཱ་ཏི ཡུ་ག་ནྡྷ་རོ. ཨཱི་སཾ མ་ཧི་སྶ་རཾ དྷཱ་རེ་ཏི ཏ་སྶ ནི་ཝཱ་ས་ཊྛཱ་ན་ཏྟཱ་ཏི ཨཱི་ས་དྷ་རོ. ཀ་ར་ཝཱི་རཱ ཨ་སྶ་མཱ་ར་ཀཱ བ་ཧ་ཝོ ཨེ་ཏྠ ས་ནྟཱི་ཏི ཀ་ར་ཝཱི་རོ, ཀེ ཝཱ མ་ཡཱུ་རཱ ར་ཝ་ནྟི ཨེ་ཏྠཱ་ཏི ཀ་ར་ཝཱི་རོ, ‘‘ཀ་ར་ཝཱི་ཀོ’’ཏི་པི པཱ་ཋོ, ཨི་དྷཱ་པི པ་ཙྪི་མོ་ཡེ་ཝ་ཏྠོ, ཀ་ར་ཝཱི་ཀ་ས་ཀུ་ཎཱ ཝཱ བ་ཧ་ཝོ ཨེ་ཏྠ ས་ནྟཱི་ཏི ཀ་ར་ཝཱི་ཀོ. སུ་ད་སྶ་ནཱ ཨོ་ས་དྷི་ཝི་སེ་སཱ བ་ཧུ་ཀཱ ཨེ་ཏྠ ས་ནྟཱི་ཏི སུ་ད་སྶ་ནོ, སུ་ཁེ་ན པ་སྶི་ཏ་བྦ་ཏྟཱ ཝཱ སུ་ད་སྶ་ནོ, སུ་ནྡ་རཾ ཝཱ ད་སྶ་ནཾ ཨེ་ཏྠཱ་ཏི སུ་ད་སྶ་ནོ. པ་ཉྩ་ནྣཾ པ་བྦ་ཏ་ཙ་ཀྐཱ་ནཾ ནེ་མི་ས་དི་སཾ ཀ་ཏྭཱ ཨ་ཏྟཱ་ནཾ དྷཱ་རེ་ཏཱི་ཏི ནེ་མི་ནྡྷ་རོ, ནེ་མི་བྷཱ་ཝེ་ན ཝཱ དྷཱ་རེ་ཏ་བྦོ ཨུ་པ་ལ་ཀྑེ་ཏ་བྦོ་ཏི ནེ་མི་ནྡྷ་རོ, ནེ་མིཾ་ཝཱ ར་ཐ་དྡུ་མཾ དྷཱ་རེ་ཏི ཡེ་བྷུ་ཡྻེ་ནཱ་ཏི ནེ་མི་ནྡྷ་རོ. ཝི་ན་ཏཱ ནཱ་མ སུ་པ་ཎྞ་མཱ་ཏཱ, ཏ་སྶཱ ནི་ཝཱ་ས་ཊྛཱ་ན་ཏྟཱ ཝི་ན་ཏ་ཀོཏི ཙི་ནྟཱ་མ་ཎི་ཊཱི་ཀཱ. ཝི་ཏྠི་ཎྞཱ ཝཱ ན་ཏཱ ན་དི་ཡོ ཨེ་ཏྠཱ་ཏི ཝི་ན་ཏ་ཀོ. ཨ་སྶ་ཀ་ཎྞཱ ས་ཛྫ་དུ་མཱ བ་ཧ་ཝོ ཨེ་ཏྠ ས་ནྟཱི་ཏི ཨ་སྶ་ཀ་ཎྞོ, ཨ་སྶ་ཀ་ཎྞ་ས་དི་ས་ཀཱུ་ཊ་ཏྟཱ ཝཱ ཨ་སྶ་ཀ་ཎྞོ. ཀུ་ལཱ་ཙ་ལཱཏི ཨེ་ཏེ སི་ནེ་རུ་ཨཱ་ད་ཡོ ཨ་ཊྛ པ་བྦ་ཏཱ ཨ་ཙ་ལ་ས་ངྑཱ་ཏཱ་ནཾ པ་བྦ་ཏཱ་ནཾ ཀུ་ལཱ་ནི ཡོ་ནི་ཡོ པ་བྷ་ཝཱ, ཨེ་ཏེ ཙ སི་ནེ་རུ་ཨཱ་ད་ཡོ ཨ་ནུ་པུ་བྦ་ས་མུ་གྒ་ཏཱ, ས་བྦ་བཱ་ཧི་རོ ཙེ་ཏྠ ཨ་སྶ་ཀ་ཎྞོ. ནི་མི་ཛཱ་ཏ་ཀེ པ་ན –

‘‘སུ་ད་སྶ་ནོ ཀ་ར་ཝཱི་ཀོ, ཨཱི་ས་དྷ་རོ ཡུ་ག་ནྡྷ་རོ;

ནེ་མི་ནྡྷ་རོ ཝི་ན་ཏ་ཀོ, ཨ་སྶ་ཀ་ཎྞོ གི་རི བྲ་ཧཱ’’ཏི [ཛཱ. ༢.༢༢.༥༦༨].

ཝ་ཏྭཱ སི་ནེ་རུཾ པ་རི་ཀྑི་པི་ཏྭཱ ཨ་སྶ་ཀ་ཎྞོ ནཱ་མ པ་བྦ་ཏོ པ་ཏི་ཊྛི་ཏོ, ཏཾ པ་རི་ཀྑི་པི་ཏྭཱ ཝི་ན་ཏ་ཀོ ནཱ་མ པ་བྦ་ཏོ་ཏི ཨེ་ཝ་མ་ཉྙོ་ཡེ་ཝཱ་ནུ་ཀྐ་མོ ཀ་ཐི་ཏོ. ཀི་ཉྩཱ་པི ཀ་ཐི་ཏོ, ནཱ་མ་བྷེ་ད་མ་ཏྟ་ཀ་ཏོ་ཡེ་ཝ པ་ནེ་ཏྠ བྷེ་དོ, ནཱ་ཏྠ་བྷེ་ད་ཀ་ཏོ་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ.

༢༧. ཨཱ་ཀཱ་ས་ཝཱ་ཧཱི་ག་ངྒཱ་ཡཾ མེ་རུ་སི་ངྒོ་བྦྷ་ཝཱ་ཡཾ མ་ནྡཱ་ཀི་ནྱཱདི་ནཱ་མ་ཏྟ་ཡཾ. མ་ནྡཾ ཨ་ཀི་ཏུཾ སཱི་ལ་མ་སྶཱ་ཏི མ་ནྡཱ་ཀི་ནཱི. ཨཱ་ཀཱ་སེ ས་ནྡ་མཱ་ནཱ ག་ངྒཱ ཨཱ་ཀཱ་ས་ག་ངྒཱ. སུ་རཱ་ནཾ དེ་ཝཱ་ནཾ ན་དཱི སུ་ར་ན་དཱི. སུ་ར་དཱི་གྷི་ཀཱཏི་པི ཨེ་ཏི་སྶཱ ནཱ་མཾ.

༢༨. ཀོ་ཝི་ལཱ༹རཱ་དི་ཏྟ་ཡཾ ‘‘ཕ་ལ་ཧ་རོ’’ཏི་ཁྱཱ་ཏེ པཱ་རི་ཙྪ་ཏྟ་ཀེ. ཀུཾ པ་ཐ་ཝིཾ ཝི་དཱ་ར་ཡ་ཏི མཱུ་ལེ་ནཱ་ཏི ཀོ་ཝི་ལཱ༹་རོ,དསྶ ལོ༹. པ་རི ས་མ་ནྟ་ཏོ ཚ་ཏྟཾ ཝི་ཡ ཏི་ཊྛ་ཏཱི་ཏི པཱ་རི་ཙྪ་ཏྟ་ཀོ. པཱ་རི་ནོ ས་མུ་དྡ་སྶ ཛཱ་ཏོ ཨ་པ་ཙྩཾ པཱ་རི་ཛཱ་ཏ་ཀོ, ས་ཀ་ཏྠེ ཀོ. པཱ་རི་བྷ་དྡོ, ནི་མྦ་ཏ་རུ, མ་ནྡཱ་རོ་ཨི་ཙྩཱ་དཱི་ནི་པི པཱ་རི་ཙྪ་ཏྟ་ཀ་སྶ ནཱ་མཱ་ནི.

ཀ་པྤ་རུ་ཀྑོ ཙ ས་ནྟཱ་ནོ ཙ ཨཱ་དི་ནཱ མ་ནྡཱ་རོ པཱ་རི་ཛཱ་ཏ་ཀོ ཙ ཧ་རི་ཙ་ནྡ་ན་ཉྩ ཨེ་ཏེ པ་ཉྩ དེ་ཝ་དྡུ་མཱ [ཨ་མ་ར ༡.༥༣] དེ་ཝ་ཏ་ར་ཝོ དེ་ཝ་བྷཱུ་མཱི་སྭེ་ཝ ས་མྦྷ་ཝ་ཏོ. ཀ་པྤོ ས་ངྐ་པྤི་ཏོ ཨ་ཏྠོ, ཏ་སྶ རུ་ཀྑོ ཛ་ཉྙ་ཛ་ན་ཀ་བྷཱ་ཝེ་ན ས་མྦ་ནྡྷོ, ཀ་པྤཾ ཝཱ ཋི་ཏོ རུ་ཀྑོ ཀ་པྤ་རུ་ཀྑོ. ཏ་ན་ནཾ ཏཱ་ནོ, བྷཱ་ཝེ ཎོ. ག་ནྡྷ་སྶ ས་མྨཱ ཏཱ་ནོ ཨ་སྶེ་ཏི ས་ནྟཱ་ནོ, སི་རཱི་ས་རུ་ཀྑོ. མ་ནྡ་ནྟེ མོ་ད་ནྟེ དེ་ཝཱ ཨ་ནེ་ནཱ་ཏི མ་ནྡཱ་རོ, ཨཱ་རཔ་ཙྩ་ཡོ. ཧ་རི་མི་ནྡཾ ཙ་ད་ཡ་ཏི སུ་ཁ་ཡ་ཏཱི་ཏི ཧ་རི་ཙ་ནྡ་ནཾ. ཨེ་ཏེ པ་ཉྩ དེ་ཝ་ཏ་ར་ཝོ ཨ་མ་ར་ཀོ་སན་ཡེ་ན ཝུ་ཏྟཱ, སོ་ག་ཏན་ཡེ་ན པ་ན ས་ཏྟ དེ་ཝ་ཏ་ར་ཝོ. ཝུ་ཏྟ་ཉྩ –

‘‘པཱ་ཊ་ལཱི སི་མྦ་ལཱི ཛ་མྦཱུ, དེ་ཝཱ་ནཾ པཱ་རི་ཚ་ཏྟ་ཀོ;

ཀ་ད་མྦོ ཀ་པྤ་རུ་ཀྑོ ཙ, སི་རཱི་སེ་ན བྷ་ཝ་ཏི ས་ཏྟ་མ’’ནྟི [དྷ. ས. ཨ་ཊྛ. ༥༨༤; སཱ་ར་ཏྠ. ཊཱི. ༡.༡ཝེ་ར་ཉྫ་ཀ་ཎྜ་ཝ་ཎྞ་ནཱ].

ཏ་ཏྠ པཱ་ཊ་ལཱིཏི ཙི་ཏྲ་པཱ་ཊ་ལཱི, སཱ ཨ་སུ་ར་ལོ་ཀེ ཏི་ཊྛ་ཏི. ཏ་ཐཱ སི་མྦ་ལཱི ག་རུ་ལེ༹་སུ, ཛ་མྦཱུ ཛ་མྦུ་དཱི་པེ, པཱ་རི་ཙྪ་ཏྟ་ཀོ ཏཱ་ཝ་ཏིཾ་སེ, ཀ་ད་མྦོ ཨ་པ་ར་གོ་ཡཱ་ནེ. ཀ་པྤ་རུ་ཀྑོ ཨུ་ཏྟ་ར་ཀུ་རཱུ་སུ, སི་རཱི་སོ པུ་བྦ་ཝི་དེ་ཧེ་ཏི. ཨེ་ཏེ ས་ཏྟ དེ་ཝཱ་ན་མེ་ཝ པ་ཏི་ཊྛཱ་ན་བྷཱུ་མཱི་སུ ས་མྦྷ་ཝ་ཏོ དེ་ཝ་ཏ་ར་ཝོ་ཏྭེ་ཝ ཝུ་ཙྩ་ནྟི.

ས་གྒ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ས་མ་ཏྟཱ.

༢༩. པུ་བྦ་པ་ཙྪི་མ་ཨུ་ཏྟ་རཱ དི་སཱ ཡ་ཐཱ་ཀྐ་མཾ པཱ་ཙཱི པ་ཏཱི་ཙཱི ཨུ་དཱི་ཙཱི ནཱ་མ བྷ་ཝ་ནྟི. པ་ཋ་མཾ པཱ་ཏོ ཨ་ནྩ་ཏི ར་ཝི ཡ་སྶཾ སཱ པཱ་ཙཱི, ནཀཱ་ར་ལོ་པོ. པ་ཙྪཱ དི་ཝཱ་ཝ་སཱ་ནེ ཨ་ནྩ་ཏི ར་ཝི ཡ་སྶཾ སཱ པ་ཏཱི་ཙཱི. ཨུ་དྡྷཾ ཨ་ནྩ་ཏི ར་ཝི ཡ་སྶཾ སཱ ཨུ་དཱི་ཙཱི, ཡ་སྶཾ ཝཱ སཱི་ཏ་ཝི་ཡོ་གཾ ད་ཏྭཱ ཨ་ནྩ་ཏི སཱ ཨུ་དཱི་ཙཱི, ཝི་ཡོ་ག་ཏྠ་ཝཱ་ཙ་ཀོ ཧེ་ཏྠ ཨུ་ཀཱ་རོ, དས་དྡོ དཱ་ན་ཏྠོ. ཨ་ཐ ཝཱ པ་ནྩ་ཏི པུ་བྦ་བྷཱ་ཝ་མཱ་པ་ཛྫ་ཏེ་ཏི པཱ་ཙཱི. པ་ཏི་ནྩ་ཏི པ་ཙྪཱ་བྷཱ་ཝ་མཱ་པ་ཛྫ་ཏེ་ཏི པ་ཏཱི་ཙཱི. ཨུ་ད་ཉྩ་ཏི སཱི་ཏ་ཝི་ཡོ་ག་དཱ་ན་ཏྟ་མཱ་པ་ཛྫ་ཏེ་ཏི ཨུ་དཱི་ཙཱི. ཨེ་ཏྠ ཙ ཨུ་དཱི་ཙཱིས་ཧ་ཙ་ར་ཎ་ཏོ པ་ཏཱི་ཙཱི ཨི་ཏྠི་ཡཾ, པ་ཏཱི་ཙཱིས་ཧ་ཙ་ར་ཎ་ཏོ པཱ་ཙཱི ཨི་ཏྠི་ཡཾ ཝ་ཏྟ་ཏཱི་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ. ཨེ་ཝཾ ཏཾ་ཏཾ་ས་ཧ་ཙ་ར་ཎ་བྷཱ་ཝེ་ན ཏ་སྶ ཏ་སྶ ཏཾ་ཏཾ་ལི་ངྒ་ཏྟ་མུ་པ་ནེ་ཡྻུཾ. པུ་བྦ་པ་ཙྪི་མ་ཨུ་ཏྟ་རཱ་ཏི ས་བྦ་ནཱ་མ་སྶ ཝུ་ཏྟ་མ་ཏྟེ པུ་མྦྷཱ་ཝོ.

ད་ཀྑི་ཎཱདི་དྭ་ཡཾ ད་ཀྑི་ཎ་དི་སཱ་ཡཾ. མ་ཛ྄ཛྷེ ཨ་པཱ་ཡཾ ཨ་ཉྩ་ཏི ཡ་སྶཾ ར་ཝི, སཱ ཨ་པཱ་ཙཱི. མ་ཛ྄ཛྷ་ཏྠོ་ཡཾ ཨ་པས་དྡོ, ཡ་ཐཱ ‘‘ཨ་པ་དི་ས’’ནྟི, ‘‘ཨ་ཝཱ་ཙཱི’’ཏི་པི པཱ་ཋོ, ཨ་ཝཔུ་བྦོ ཨ་ཉྩ ཨ་དྷོ་མུ་ཁཱི་བྷཱ་ཝེ. ཨ་ཝ་ཉྩ་ཏི ཨ་དྷོ་མུ་ཁཱི བྷ་ཝ་ཏི ཡ་སྶཾ ར་ཝི, སཱ ཨ་ཝཱ་ཙཱི. ཨུ་ཎྷཱ་དི་ཀེ ཝཱ ཏ་བྦི་ཡོ་གེ ཀ་རོ་ནྟོ ཡ་སྶཾ ར་ཝི ཨ་ཉྩ་ཏི, སཱ ཨ་ཝཱ་ཙཱི. ཝི་དི་སཱདི་དྭ་ཡཾ དི་སཱ་མ་ཛ྄ཛྷེ. དི་སཱ་ཧི ཝི་ནི་གྒ་ཏཱ ཝི་དི་སཱ. དི་སཱ་ན་མ་ནུ་རཱུ་པཱ, ཨ་ནུ་ཝ་ཏྟ་ཀཱ ཝཱ དི་སཱ ཨ་ནུ་དི་སཱ. ཨ་པ་དི་སནྟི་པི ཝི་དི་སཱ་ཡ ནཱ་མཾ [ན་པུཾ་ས་ཀཱ་བྱ་ཡཾ ཏྭ’པ་དི་སཾ (ཨ་མ་ར ༣.༦)].

༣༠. ཨེ་རཱ་ཝ་ཏཱད་ཡོ ཨ་ཊྛ ག་ཛཱ པུ་བྦཱ་དཱི་ནཾ དི་སཱ་ནཾ ར་ཀྑ་ཎ་ཏོ དི་སཱ་ག་ཛཱ ནཱ་མ, པུ་ཎྜ་རཱི་ཀཾ ནཱ་མ སི་ཏ་མྦོ་ཛཾ, ཏཾ་ས་དི་ས་ཝ་ཎྞ་ཏཱ་ཡ པུ་ཎྜ་རཱི་ཀོ. ར་སྶ་ས་རཱི་ར་ཏཱ་ཡ ཝཱ་མ་ནོ. ཀུ་ཡཾ པ་ཐ་ཝི་ཡཾ མོ་ད་ཏེ ཀུ་མུ་དོ. ཨ་ཉྫ་ན་ཝ་ཎྞ་ཏཱ་ཡ ཨ་ཉྫ་ནོ. པུ་པྥཱ པ་ཀཱ་ས་མཱ་ནཱ ད་ནྟཱ ཨ་སྶ པུ་པྥ་ད་ནྟོ. ས་བྦ་བྷཱུ་མི་ཡཾ ཙ་ར་ཏཱི་ཏི ས་བྦ་བྷུ་མྨོ, ས་བྦ་བྷུ་མྨོ ཝཱ ཙ་ཀྐ་ཝ་ཏྟཱི ཏ་སྶཱ་ནུ་རཱུ་པ་ཏྟཱ ས་བྦ་བྷུ་མྨོ. སོ་བྷ་ན་ད་ནྟཱ་ཝ་ཡ་ཝ་ཏྟཱ སུ་པྤ་ཏཱི་ཀོ [སོ་བྷ་ནཱ པ་ཏཱི་ཀཱ ཨ་ཝ་ཡ་ཝཱ’སྶ སུ་པྤ་ཏཱི་ཀོ (ཀ.)]. ‘‘སུ་པྤ་ཏཱི་ཀོ སོ་བྷ་ན་ངྒེ, བྷ་ཝེ ཨཱི་སཱ་ན་དི་སཱ་ག་ཛེ’’ཏི ཧི ནཱ་ན་ཏྠ་ས་ངྒ་ཧེ ཝུ་ཏྟཾ. ཨེ་རཱ་ཝ་ཏཱ་དཱི་ནཾ དི་སཱ་ནཾ ས་མྦ་ནྡྷ་ཀ་ཐ་ནཾ པཱ་ཙཱི་ཝཱ་ར་ཎཱ་དི་ནཱ་མ་སཱུ་ཙ་ན་ཏྠཾ, ཨེ་སཾ ཀ་རེ་ཎུ་ཡོ པ་ན –

ཨ་བྦྷ་མུ ཀ་པི་ལཱ ཙེ་ཝ, པི་ངྒ་ལཱ ནུ་པ་མཱ མ་ཏཱ;

ཏ་མྦ་ཀ་ཎྞཱི སུ་བྷ་ད་ནྟཱི, ཨ་ངྒ་ནཱ ཨ་ཉྫ་ནཱ་ཝ་ཏཱི [ཨ་མ་ར ༣.༥].

༣༡. དྷ་ཏ་ར་ཊྛཱདི་དྭ་ཡཾ པུ་བྦ་དི་སཱ་དྷི་པ་ཏི་དེ་ཝེ. དྷཱ་རི་ཏཾ ར་ཊྛ་མ་ནེ་ནཱ་ཏི དྷ་ཏ་ར་ཊྛོ, ར་སྶ ཏོ. པ་ཉྩ་སི་ཁཱ་དཱི་ནཾ ག་ནྡྷ་བྦཱ་ནཾ ཨ་དྷི་པོ ནཱ་ཡ་ཀོ ག་ནྡྷ་བྦཱ་དྷི་པོ. ཀུ་མྦྷ་ཎྜ་སཱ་མྱཱདི་དྭ་ཡཾ ད་ཀྑི་ཎ་དི་སཱ་དྷི་པ་ཏི་དེ་ཝེ. ཀུ་མྦྷ་ཎྜཱ་ནཾ སཱ་མི ནཱ་ཡ་ཀོ ཀུ་མྦྷ་ཎྜ་སཱ་མི. ཝི་རུ་ཧ་ནྟི ཝུ་ཌྜྷིཾ ཝི་རཱུ་ལ༹ྷི་མཱ་པ་ཛྫ་ནྟི ཨེ་ཏ་སྨིཾ ཀུ་མྦྷ་ཎྜཱ་ཏི ཝི་རཱུ་ལ༹ྷ་ཀོ. ཝི་རཱུ་ལ༹ྷཾ ཝུ་ཌྜྷི་པྤ་ཏྟཾ ཝཱ ཀཾ སུ་ཁ་མེ་ཏ་སྶཱ་ཏི ཝི་རཱུ་ལ༹ྷ་ཀོ. ཝི་རཱུ་པ་ཀྑཱདི་དྭ་ཡཾ པ་ཙྪི་མ་དི་སཱ་དྷི་པ་ཏི་དེ་ཝེ. ཝི་རཱུ་པཱ་ནི ཨ་ཀྑཱི་ནི ཡ་སྶ ཝི་རཱུ་པ་ཀྑོ, ཝི་ཝི་དྷ་ས་ཎྛཱ་ནཱ་ནི ཨ་ཀྑཱི་ནི ཡ་སྶ ཝཱ ཝི་རཱུ་པ་ཀྑོ. ནཱ་གཱ་ནཾ ཨ་དྷི་པ་ཏི ནཱ་གཱ་དྷི་པ་ཏི.

༣༢. ཡ་ཀྑཱ་དྷི་པཱདི་ཙ་ཏུ་ཀྐཾ ཀུ་ཝེ་རེ. ཨཱ་ལ༹་ཝ་ཀཱ་དི་ཡ་ཀྑཱ་ནཾ ཨ་དྷི་པོ ཡ་ཀྑཱ་དྷི་པོ. ཝི་སྶ་ཝ་ཎ་སྶ ཨ་པ་ཙྩཾ ཝེ་སྶ་ཝ་ཎོ. ཏི་ཙ་ར་ཎཱ་ཊྛ་དཱ་ཋཱ་བྷ་ཡཱ་ན་ཀ་མ་ཏྠི་ཏཱ་ཡ ཀུ་ཙྪི་ཏཾ ཝེ་རོ ས་རཱི་ར་མ་སྶ ཀུ་ཝེ་རོ. ཁུ་དྡེ་ནཱ་སྶ ན་ར་ཡུ་ཏྟཱ སི་ཝི་ཀཱ་ར་ཐེ་ཏི ན་རོ ཝཱ་ཧ་ན་མ་སྶ ན་ར་ཝཱ་ཧ་ནོ. ཏྱ་མྦ་ཀ་ས་ཁོ, ཡ་ཀྑ་རཱ་ཛོ, གུ་ཡ྄ཧ་ཀེ་ས་རོ, མ་ནུ་སྶ་དྷ་མྨཱ, དྷ་ན་དོ, རཱ་ཛ་རཱ་ཛོ, དྷ་ནཱ་དྷི་པོ, ཀི་ནྣ་རེ་སོ, ཡ་ཀྑོ, ཨེ་ཀ་པི་ངྒ་ལོ, སི་རི་དོ, པུ་ཉྙ་ཛ་ནེ་སྶ་རོ་ཨི་ཙྩཱ་དཱི་ནི་པི ཀུ་ཝེ་ར་སྶ ནཱ་མཱ་ནི.

ཨ་སྶ ཀུ་ཝེ་ར་སྶ པུ་རཱི ‘‘ཨ་ལ༹་ཀཱ, ཨ་ལ༹་ཀ་མ་ནྡཱ’’ཏི ཙ ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཨ་ལཾ ཝི་བྷཱུ་ས་ནེ, ཨ་ལཾ ཝི་བྷཱུ་ས་ནཾ ཀ་རོ་ཏཱི་ཏི ཨ་ལ་ཀཱ, སཱ ཨེ་ཝ ཨ་ལ༹་ཀཱ. ཨ་ལ༹་ཀཱ ཨེ་ཝ མོ་ད་ཀ་ར་ཎ་ཏོ ཨ་ལ༹་ཀ་མ་ནྡཱ, ཨུཀཱ་ར་སྶ ཨཀཱ་རོ, ནཱག་མོ ཙ. ཀེ་ལཱ་སོཏི་པི ཏ་སྶ ནཱ་མཾ, ཀེ་ལི པ་ཡོ་ཛ་ནཾ ཨ་སྶ ཀེ་ལོ, ཨཱ་ས་ཏེ ཨ་སྨི་ནྟི ཨཱ་སོ, ཀེ་ལོ ཙ སོ ཨཱ་སོ ཙེ་ཏི ཀེ་ལཱ་སོ, ཀ་ཎྷ་ས་པྤཱདི ཝི་ཡ ནི་ཙྩཾ ཀ་མྨ་དྷཱ་ར་ཡོ. ཨ་སྶ ཀུ་ཝེ་ར་སྶ པ་ཧ་ར་ཎཾ ཨཱ་ཡུ་དྷཾ ག་དཱ, གཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི ཝ་ཛི་རཾ, ཏཾ ཝི་ཡ དུ་ཀྑཾ ད་དཱ་ཏཱི་ཏི ག་དཱ. ཨི་མེ ཙ་ཏྟཱ་རོ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟཱ དྷ་ཏ་ར་ཊྛཱ་ད་ཡོ དེ་ཝཱ ཀ་མ་ཏོ པུ་བྦཱ་དཱི་ནཾ ཙ་ཏུ་དྡི་སཱ་ནཾ ཨ་དྷི་པཱ ཨ་དྷི་པ་ཏ་ཡོ ནཱ་མ. ཨ་མ་ར་ཀོ་སེ པ་ན –

‘‘ཨི་ནྡོ ཨ་གྒི པི་ཏུ་པ་ཏི, ནེ་རི་ཏོ ཝ་རུ་ཎོ’ནི་ལོ;

ཀུ་ཝེ་རོ ཨཱི་སོ པ་ཏ་ཡོ, པུ་བྦཱ་དཱི་ནཾ ཨི་མེ ཀ་མཱ.

ར་ཝི སུ་ཀྐོ མ་ཧཱི་སཱུ་ནུ, ཏ་མོ ཙ བྷཱ་ནུ་ཛོ ཝི་དྷུ;

བུ་དྷོ སུ་ར་གུ་རུ ཙེ་ཏི, དི་སཱ་དྷི་པཱ ཏ་ཐཱ ག་ཧཱ’’ཏི [ཨ་མ་ར ༣.༣-༤].

ཨ་ཉྙེ་ཡེ་ཝ དི་སཱ་དྷི་པ་ཏ་ཡོ ཀ་ཐི་ཏཱ, ཨིནྡ་ར་ཝི་མཱ་དཱི་ན་ཉྩ དི་སཱ་དྷི་པ་ཙྩ་ཀ་ཐ་ནཾ པཱ་ཛྷཱ་དཱི་ནཾ ཨི་ནྡ་དི་སཱ་ར་ཝི་དི་སཱ་དི་ནཱ་མ་སཱུ་ཙ་ན་ཕ་ལཾ.

༣༣-༣༤. ཛཱ་ཏ་ཝེ་དཱདྱ་ཊྛཱ་ར་ས་ཀཾ ཨ་གྒི་མྷི. ཛཱ་ཏེ ཨུ་པྤ་ནྣེ ཝི་ནྡ་ཏི གྷཱ་ཏ་ཡ་ཏཱི་ཏི ཛཱ་ཏ་ཝེ་དོ. ཨ་ནྡྷ་ཀཱ་རེ ཛཱ་ཏཾ ཝི་ཛྫ་མཱ་ནཾ ཝི་ནྡ་ཏི ལ་བྷ་ཏི, ཝི་ད་ཏི ཛཱ་ནཱ་ཏི ཨེ་ཏེ་ནཱ་ཏི ཝཱ ཛཱ་ཏ་ཝེ་དོ, ཛ་ན་ནཾ ཛཱ་ཏཾ ཝེ་དོ པཱ་ཀ་ཊོ ཡ་སྶ ཝཱ སོ ཛཱ་ཏ་ཝེ་དོ. སི་ཁཱ ཝུ་ཙྩ་ཏི ཛཱ་ལཱ, ཏཱ་ཡ ཡོ་ག་ཏོ སི་ཁཱི. ཛོ་ཏ་ཏི དི་པྤ་ཏཱི་ཏི ཛོ་ཏི. པུ་ནཱ་ཏཱི་ཏི པཱ་ཝ་ཀོ, ཎྭུ. ད་ཧ་ཏཱི་ཏི ད་ཧ་ནོ. ཨ་ན་ནྟི པཱ་ལེ་ནྟྱ་ནེ་ནེ་ཏི ཨ་ན་ལོ, ཨ་ལཔ་ཙྩ་ཡོ. ཝེ་དེ ཧུ་ཏཾ ཝ་ཧ་ཏི པཱ་པ་ཡ་ཏི, ས་ཡཾ ཝཱ ལ་བྷ་ཏེ་ཏི ཧུ་ཏཱ་ཝ་ཧོ. ཨ་ཙྩི ཝུ་ཙྩ་ཏི ཛཱ་ལཱ, ཏཱ་ཡ ཡོ་ག་ཏོ ཨ་ཙྩི་མཱ. དྷཱུ་མོ ཀེ་ཏུ དྷ་ཛོ ཡ་སྶཱ་ཏི དྷཱུ་མ་ཀེ་ཏུ. ཨ་ཛ་ཏི ཛ་ལ་མཱ་ནོ ཀུ་ཊི་ལཾ ག་ཙྪ་ཏཱི་ཏི ཨ་གྒི, ཨི. གོ རཾ་སི ཨེ་ཏ་སྶ་ཏྠཱི་ཏི གི་ནི, ཨ་སྶ་ཏྠྱ་ཏྠེ ཨི་ནི, ཨ་གྒི་ནཱིཏི་པི པཱ་ཋོ, སོ ཨ་གྒི་ས་དི་སོ. བྷཱ་ནུ པ་བྷཱ ཡ་སྶ་ཏྠི, སོ བྷཱ་ནུ་མཱ. ཏེ་ཛེ་ཏི སེ་ས་བྷཱུ་ཏོ་པཱ་དཱ་རཱུ་པཱ་ནཱི་ཏི ཏེ་ཛོ. དྷཱུ་མོ སི་ཁཱ ཙཱུ་ལཱ༹ ཡ་སྶ དྷཱུ་མ་སི་ཁོ. ཝཱ་ཡུ ས་ཁཱ ཨ་སྶ ཝཱ་ཡུ་ས་ཁོ. ད་ཧི་ཏྭཱ [ད་ཧ་ཏོ (ཀ.)] ག་ཙྪ་ཏོ ཀ་ཎྷཱ ཝ་ཏྟ་ནཱི མ་གྒོ ཡ་སྶ ཀ་ཎྷ་ཝ་ཏྟ་ནཱི. ཝི་སྶཱ་ན་ར་སྶ ཨི་སི་ནོ ཨ་པ་ཙྩཾ ཝེ་སྶཱ་ན་རོ. ཧུ་ཏཾ ཧ་ཝིཾ ཨ་ས་ཏི བྷུ་ཉྫ་ཏཱི་ཏི ཧུ་ཏཱ་སོ. དྷ་ན་ཉྫ་ཡོ, ཛ་ལ་ནོ, ཨཱ་ས་ཡཱ་སོ, རོ་ཧི་ཏ་སྶོ, ས་ཏྟཱ་ཙྩི, སུ་ཀྐོ, ཙི་ཏྲ་བྷཱ་ནུ, ཝི་བྷཱ་ཝ་སུ, སུ་ཙི་ཨི་ཙྩཱ་དཱི་ནི་པི ཨ་གྒི་སྶ ནཱ་མཱ་ནི.

སི་ཁཱདི་ཏྟ་ཡཾ ཨ་གྒི་ཛཱ་ལཱ་ཡཾ. སི་ནོ་ཏི ནི་སཱ་ནཱི བྷ་ཝ་ཏཱི་ཏི སི་ཁཱ, ‘‘སི ནི་སཱ་ནེ’’ཏི ཀཱ་ཏ་ནྟ དྷཱ་ཏུ, ཁཔ་ཙྩ་ཡོ. ཛ་ལ་ཏཱི་ཏི ཛཱ་ལཱ. ཨ་ཙྩ་ཏེ པུ་ཛྫ་ཏེ ཨ་ནེ་ནེ་ཏི ཨཙྩི. སི་ཁཱ ཛཱ་ལཱ བྷི་ཡྻོ རཱུ་པ་ནྟ་རཱ ཨི་ཏྠི་ཡཾ, ཨ་ཙྩི པ་ན ཨ་པུ་མེ.

༣༥. དྭ་ཡཾ ཨ་གྒི་ཀ་ཎེ [ཏཱི་སུ ཕུ་ལི་ངྒོ’གྒི་ཀ་ཎོ (ཨ་མ་ར ༡.༦༠) ཕུ་ལི་ངྒཱ་ནཱི་ཏི ཨ་གྒི་ཀ་ཎཱ་ནི (མ. ནི. ཊཱི. ༣.༦༥)]. ཝི་ཝི་དྷཱ་སུ དི་སཱ་སུ ཕུ་ལླཾ ག་ཙྪ་ཏཱི་ཏི ཝི་པྥུ་ལི་ངྒཾ. ཏ་ཐཱ ཕུ་ལི་ངྒཾ. ས་བྦ་དྷ་ར་ཀ་ཏེ པ་ན ‘‘ཕུ་ལིཾ ག་ཙྪ་ཏཱི་ཏི ཕུ་ལི་ངྒོ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཏི་ཀཾ ཚཱ་རི་ཀཱ་ཡཾ. མ་ལཱི་ན་ཀཾ་ས་ཝ་ཏྠཱ་དཱི་ནཾ ཏཾ དི་ཏྟིཾ སེ་ཏི པ་ཝ་ཏྟེ་ཏཱི་ཏི བྷ་སྨཾ, མཔ་ཙྩ་ཡོ, བྷ་ས་ཏི ཝཱ ཨ་དྷོ པ་ཏ་ཏི ཝ་ཏྠཱ་དཱི་ནཾ མ་ལ་མེ་ཏེ་ནཱ་ཏི བྷ་སྨཾ. ཀཾ་སཱ་དཱི་ནཾ སུ་ཀྐ་བྷཱ་ཝ་ཏྠཾ ཨི་ཙྪི་ཏ་བྦ་ཏྟཱ ཨི་ཊྛི ཨ་བྷི་ལཱ་སོ སོ་བྷ་ནཾ ཨེ་ཏ་སྶཱ ཨ་ཏྠཱི་ཏི སེ་ཊྛི, ‘‘ས་པ་ཀྑ་ཀོ ས་ལོ་མ་ཀོ’’ཏྱཱ་དཱི་སུ ཝི་ཡ སས་དྡ་སྶ ཝི་ཛྫ་མཱ་ན་ཏྠ་ཏྟཱ. མ་ལ་སྶ ས་ར་ཎཾ ཀ་རོ་ཏཱི་ཏི སཱ་རི་ཀཱ, སཱ ཨེ་ཝ ཚཱ་རི་ཀཱ, ཡ་ཐཱ ‘‘ས་ལཱ༹་ཡ་ཏ་ན’’ནྟྱཱ་དཱི་སུ.

༣༦. དྭ་ཡཾ ཨུ་ཎྷ་ཚཱ་རི་ཀཱ་ཡཾ. ཨུ་ཎྷ་ཏྟཱ ཀུ་ཀྐུཾ ཀུ་ཙྪི་ཏཾ ལཱ་ཏཱི་ཏི ཀུ་ཀྐུ་ལོ, ‘‘ཀུ་ཀྐུ ཝི་ད་ཏྠི་ཡཾ ཧ་ཏྠེ, པ་ཀོ་ཊྛེ ཀུ་ཙྪི་ཏེ་པི ཙེ’’ཏི ཧི ནཱ་ན་ཏྠ་ས་ངྒ་ཧེ ཝུ་ཏྟཾ. ཀུ་ཀྐུཾ ཝཱ ཧ་ཏྠཾ ལུ་ནཱ་ཏི ཚི་ནྡ་ཏི ད་ཧ་ཏཱི་ཏི ཀུ་ཀྐུ་ལོ, སོ ཨེ་ཝ ཀུ་ཀྐུ་ལོ༹. ཨུ་ཎྷ་མེ་ཝ བྷ་སྨཾ ཨུ་ཎྷ་བྷ་སྨཾ, ཏ་སྨིཾ. ཏི་ཀཾ དི་ཏྟ་ཀ་ཊྛཱ་དི་ནྡྷ་ནེ. ཨ་ངྒ་ཏི ཧཱ་ནིཾ ག་ཙྪ་ཏཱི་ཏི ཨ་ངྒཱ་རོ, ཨཱ་རཔ་ཙྩ་ཡོ, པུ་ནྣ་པུཾ་ས་ཀོ་ཡཾ. ‘‘ཨ་ལཱ་ཏེ’ནི་ཏྠི ཀུ་ཛེ’ངྒཱ་རོ’’ཏི ཧི ཏི་ཀ་ཎྜ་སེ་སེ [ཏི་ཀ་ཎྜ་སེ་ས ༣.༣༢༩] ཝུ་ཏྟཾ. ཧཱ་ནི་མེ་ཝ ལཱ་ཏི, ན ཋི་ཏིཾ ཝི་སེ་ས་ཉྩཱ་ཏི ཨ་ལཱ་ཏཾ. ཨུ་དྡྷཾ དྷཱུ་མཾ མུ་ཉྩ་ཏཱི་ཏི ཨུ་མྨུ་ཏཾ, ཏ་དེ་ཝ ཨུ་མྨུ་ཀཾ. པ་ཉྩ་ཀཾ ཀ་ཊྛཱ་དི་ནྡྷ་ནེ. ས་ནྟ་མ་གྒིཾ ཨེ་དྷ་ཡ་ཏི ཝ་ཌྜྷ་ཡ་ཏཱི་ཏི ས་མི་དྷཱ. ཨེ་དྷ་ཡ་ཏཱི་ཏི ཨི་དྷུ་མཾ, ཨུ་མོ. ཨེ་དྷ་ཡ་ཏཱི་ཏི ཨི་དྷོ. ཨུ་པཱ་དི་ཡ་ཏེ ཨ་གྒི་ནེ་ཏི ཨུ་པཱ་དཱ་ནཾ. ཨེ་དྷ་ཡ་ཏཱི་ཏི ཨི་ནྡྷ་ནཾ.

༣༧. པ་ཉྩ་ཀཾ ཨཱ་ལོ་ཀེ. ཨོ་བྷཱ་ས་ཏི དི་པྤ་ཏཱི་ཏི ཨོ་བྷཱ་སོ. པ་ཀཱ་ས་ཏི དི་པྤ་ཏཱི་ཏི པ་ཀཱ་སོ. ཨཱ་ལོ་ཙ་ཡ་ཏི པ་སྶ་ཏི ཨེ་ཏེ་ནཱ་ཏི ཨཱ་ལོ་ཀོ, ཨཱ་ལོ་ཀེ་ཏི ཝཱ ཨེ་ཏེ་ནཱ་ཏི ཨཱ་ལོ་ཀོ, ‘‘ལོ་ཀ, ལོ་ཙ ད་སྶ་ནེ’’ཏི དྷཱ་ཏུ་དྭ་ཡ་པཱ་ཋ་ཏོ. ཨུ་ཛྫོ་ཏ་ཏཱི་ཏི ཨུ་ཛྫོ་ཏོ, ཨ་ནྡྷ་ཀཱ་རཾ ཝི་དྡྷཾ་སེ་ནྟོ ཛོ་ཏ་ཏཱི་ཏི ཝཱ ཨུ་ཛྫོ་ཏོ. ཨཱ ས་མ་ནྟ་ཏོ ཏ་པ་ཏི དི་པྤ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཏ་པོ. ས་མཱཏི ཨེ་ཏེ པ་ཉྩ ཏུ་ལྱ་ཏྠཱ་ཏི བྷཱ་ཝོ.

ད་ས་ཀཾ ཝཱ་ཏེ. ཨཱ་ཧཱ་རོ ཝི་ཡ པཱ་ཎ་བྷཱུ་ཏོ་པི ཀ་དཱ་ཙི ས་ཏྟེ མཱ་རེ་ཏཱི་ཏི མཱ་རུ་ཏོ, སོ་ཝ མཱ་ལུ་ཏོ. པུ་ནཱ་ཏི ས་ངྐཱ་རཱ་དི་ཀ་ནྟི པ་ཝ་ནོ. ཝཱ་ཡ་ཏི ག་ཙྪ་ཏཱི་ཏི ཝཱ་ཡུ, ཝཱ་ཡ་ཏི ཝཱ པུ་པྥཱ་དཱི་ནཾ ག་ནྡྷོ ཡེ་ན སོ ཝཱ་ཡུ. ཏ་ཐཱ ཝཱ་ཏོ. ཨ་ན་ནྟི པཱ་ཎ་ནྟྱ་ནེ་ནེ་ཏི ཨ་ནི་ལོ, ཨི་ལོ. ས་ནྟཾ ནི་ཙྩ་ལཾ ཨཱི་ར་ཡ་ཏི ཀ་མྤེ་ཏཱི་ཏི ས་མཱི་ར་ཎོ, ས་མཱི་རི་ཏུཾ ཀ་མྤི་ཏུཾ སཱི་ལ་མ་སྶཱ་ཏི ཝཱ ས་མཱི་ར་ཎོ. ག་ནྡྷཾ ཝ་ཧ་ཏཱི་ཏི ག་ནྡྷ་ཝཱ་ཧོ, ཎོ. ཝཱ་ཡོ ཝཱ་ཡུས་དི་སོ, ཨུ་བྷ་ཡ་ཏྲཱ་པི ཡཱག་མོ. ས་མ་ནྟ་ཏོ ཨཱི་ར་ཏི ཁི་པ་ཏི རུ་ཀྑཱ་ད་ཡོ་ཏི ས་མཱི་རོ. ས་དཱ ས་བྦ་དཱ ག་ཏི ཡ་སྶ ས་དཱ་ག་ཏི. ས་ས་ནོ, ག་ནྡྷ་ཝ་ཧོ, ཨཱ་སུ་གོ, མ་རུ་ཏོ, ཛ་ག་ཏི་པཱ་ཎོ, པ་ཝ་མཱ་ནོ, པ་བྷ་ཉྫ་ནོ ཨི་ཙྩཱ་དཱི་ནི་པི ཝཱ་ཏ་ནཱ་མཱ་ནི.

༣༨. ཨི་མེ ཚ ཝ་ཀྑ་མཱ་ནཱ ཝཱ་ཡུ་བྷེ་དཱ ཝཱ་ཡུ་ཝི་སེ་སཱ, ཨུ་དྡྷཾ ག་ཙྪ་ཏཱི་ཏི ཨུ་དྡྷ་ངྒ་མོ, ཨུ་ཙྩཱ་ར་པ་སྶཱ་ཝཱ་དཱི་ནཾ ནཱི་ཧ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན ཨ་དྷོ་བྷཱ་གཾ ག་ཙྪ་ཏཱི་ཏི ཨ་དྷོ་ག་མོ. ཀུ་ཙྪི་མྷི ཨུ་ད་རེ ཏི་ཊྛ་ཏཱི་ཏི ཀུ་ཙྪི་ཊྛོ. ཀོ་ཊྛེ ཨ་ནྟེ སེ་ཏི ཏི་ཊྛ་ཏཱི་ཏི ཀོ་ཊྛཱ་ས་ཡོ. པུ་ན་པྤུ་ནཾ ས་ས་ནྟི ཡེ་ན ཨ་སྶཱ་སོ, བ་ཧི་ནི་ཀྑ་ནྟ་ཝཱ་ཏོ. པ་སྶཱ་སོ་ཏི ཨ་ནྟོ་པ་ཝི་ས་ན་ཀ་ཝཱ་ཏོ་པི ‘‘ཨ་སྶཱ་སོ’’ཏི ཨེ་ཏེ་ན ས་ངྒ་ཡ྄ཧ་ཏེ ས་ཧ་ཙཱ་རི་ཏ་ཏྟཱ. ས་བྦ་ངྒེ་སུ ཨ་ནུ་ས་ར་ཏི སཱི་ལེ་ན སེ་ད་ལོ་ཧི་ཏཱ་དི་ས་མྤཱ་ད་ན་ཏོ་ཏི ཨ་ངྒཱ་ནུ་སཱ་རཱི. ཨ་མ་ར་ཀོ་སེ པ་ནཱ་ཡཾ ཝཱ་ཏོ ཋཱ་ན་བྱཱ་པཱ་ར་བྷེ་དེ་ན པ་ཉྩ་དྷཱ ཀ་ཐི་ཏོ [པཱ་ཎོ’པཱ་ནོ ས་མཱ་ནོ་ཙོ་དཱ་ན་བྱཱ་ནཱ ཙ ཝཱ་ཡ་ཝོ ས་རཱི་ར་ཊྛཱ ཨི་མེ (ཨ་མ་ར ༡.༦༧)], ཊཱི་ཀཱ་ཡཉྩ་སྶ –

‘‘ཧ་ད་ཡེ པཱ་ཎོ གུ་དེ’པཱ་ནོ, ས་མཱ་ནོ ནཱ་བྷི་མ་ཛ྄ཛྷ་ཊྛོ;

ཨུ་དཱ་ནོ ཀ་ཎྛ་དེ་སེ ཏུ, བྱཱ་ནོ ས་བྦ་ངྒ་ས་ནྡྷི་སུ [ཧ་ད་ཡེ པཱ་ཎོ གུ་དེ’པཱ་ནོ, ས་མཱ་ནོ ནཱ་བྷི་ས་ཎྛི་ཏོ; ཨུ་དཱ་ནོ ཀ་ཎྛ་དེ་ས་ཊྛོ, བྱཱ་ནོ ས་བྦ་ས་རཱི་ར་གོ ཨི་ཏི ཋཱ་ན་ནི་ཎྞ་ཡོ (ཙི་ནྟཱ་མ་ཎི་ཊཱི་ཀཱ)].

ཏ་ཏྲ་པཱ་ཎོ་ཨ་ནྣ་པྤ་ཝེ་སཱ་དི་ཀ་རོ. ཨ་པཱ་ནོ མུ་ཏྟ་ཀ་རཱི་ས་སུ་ཀྐ་ཝི་ས་ཊྛི་ཀ་རོ. ས་མཱ་ནོ མ་ཛ྄ཛྷེ ཨ་ནྣ་པ་ཙ་ནཱ་དི་ཀ་རོ. ཨུ་དཱ་ནོ བྷཱ་སི་ཏ་གཱི་ཏཱ་དི་ཀ་རོ. བྱཱ་ནོ སེ་ད་ར་ཏྟ་ས་ཝ་ནུ་མྨེ་ས་ནི་མེ་ས་ག་ཏྱཱ་དི་ཀ་རོ [ཁེ་ད་ཙེ་ཊྛཱ་ཨུ་མྨེ་ས་ནི་མྨེ་ས་ག་ཏྱཱ་དི་ཀ་རོ (ཀ.)]. པ་ཀ་ཊྛེ་ན ཨ་ན་ནྟྱ་ནེ་ན བྷ་ཏྟཱ་དི་པྤ་ཝེ་ས་ན་ཏོ་ཏི པཱ་ཎོ. མུ་ཏྟཱ་དི་ཀཾ ཨ་པ་ནེ་ཏྭཱ ཨ་ན་ནྟྱ་ནེ་ནཱ་ཏི ཨ་པཱ་ནོ. ས་མྨཱ ཨ་ན་ནྟི ཨ་ནེ་ན བྷུ་ཏྟ་པ་རི་པཱ་ཙ་ན་ཏོ་ཏི ས་མཱ་ནོ. ཨུ་དྡྷ་མ་ན་ནྟྱ་ནེ་ན བྷཱ་སི་ཏཱ་དོ སཱ་མ་ཏྠི་ཡ་ཛ་ན་ན་ཏོ་ཏི ཨུ་དཱ་ནོ. ཝི་སེ་སེ་ན ཨ་ན་ནྟྱ་ནེ་ན སེ་ད་ར་ཏྟ་སེ་མྷཱ་དི [ཁེ་ད་ཙེ་ཊྛཱ་དི (ཙི་ནྟཱ་མ་ཎི་ཊཱི་ཀཱ)] ས་མྤཱ་ད་ན་ཏོ་ཏི བྱཱ་ནོ’’ཏི [ཏཾ་བྱཱ་པཱ་རཱ ཙ ཡ་ཐཱ – ཨ་ནྣ་པྤ་ཝེ་ས་ནཾ མུ་ཏྟཱ-དྱུ་སྶ་གྒོ’ནྣ་ཝི་པཱ་ཙ་ནཾ བྷཱ་ས་ཎཱ་དི ནི་མེ་སཱ་དི, ཏཾ་བྱཱ་པཱ་རཱ ཀ་མཱ ཨི་མེ (ཙི་ནྟཱ་མ་ཎི་ཊཱི་ཀཱ)] ཝུ་ཏྟཾ.

༣༩. དྭ་ཡཾ ཨ་ནྟོ་པ་ཝི་ས་ན་ཀ་ཝཱ་ཏེ. ཨཱ་ནཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི བ་ཧི་ནི་ཀྑ་མ་ན་ཝཱ་ཏོ, ཏ་ཏོ ཨ་པ་ག་ཏཾ ཨ་པཱ་ནཾ. ཨ་སྶཱ་ས་ཏོ ཨ་པ་ག་ཏོ པ་སྶཱ་སོ. དྭ་ཡཾ བ་ཧི་ནི་ཀྑ་མ་ན་ཝཱ་ཏེ. ཨཱ་དི་མྷི པ་ཝ་ཏྟོ སཱ་སོ ཨ་སྶཱ་སོ. ཨ་ན་ནྟི པཱ་ཎ་ནྟྱ་ནེ་ནེ་ཏི ཨཱ་ནཾ, ཨཱ་དི་མྷི པ་ཝ་ཏྟཾ ཨཱ་ནཾ ཨཱ་ནཾ, ཨེ་ཀ་སྶཱ་ཀཱ་ར་སྶ ལོ་པོ.

༤༠. ཝེ་ག་ཁི་པྤཱད་ཡོ ཝཱ་ཏ་དྷ་མྨ་ཏྟེ་ན ནི་ཙྩ་པྤ་ཝ་ཏྟི་ཀཱ ཨི་ཏི ཏ་པྤ་ཀྐ་མེ [ཏ་པྤ་ཀྐ་མེ་ན ཏ་ཀྐ་མེ་ན (ཀ.)] ཨུ་ཙྩ་ནྟེ. ཏ་ཏྲ ར་ཡནྟཾ ཝེ་གེ. ས་བྦ་ཏྲ ཀ་ར་ཎ་སཱ་དྷ་ནཾ. ཨི་ཙྪི་ཏ་ཊྛཱ་ནཾ ཝ་ཛ་ནྟི པཱ་པུ་ཎ་ནྟི ཨེ་ཏེ་ནཱ་ཏི ཝེ་གོ.

‘‘ཀྲི་ཡཱ་ཝཱ་ཙི་ཏྟ་མཱ་ཁྱཱ་ཏུཾ, ཨེ་ཀེ་ཀ་ཏྠོ ནི་ད་སྶི་ཏོ;

པ་ཡོ་ག་ཏོ་ནུ་ག་ནྟ་བྦཱ, ཨ་ནེ་ཀ་ཏྠཱ ཧི དྷཱ་ཏ་ཝོ’’ཏི [ཙ་ནྡྲ་དྷཱ་ཏུ་པཱ་ཋེ].

ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ཝ་ཛདྷཱ་ཏུ པཱ་པུ་ཎ་ནེ་པི པ་ཝ་ཏྟ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ས་བྦ་ཏྲ, ཨཀཱ་ར་སྶ ཨེ. ཛ་ཝ་ནྟི ཨེ་ཏེ་ནཱ་ཏི ཛ་ཝོ, ར་ཡ་ནྟི ག་ཙྪ་ནྟི ཨེ་ཏེ་ནཱ་ཏི ར་ཡོ.

ཁི་པྤཱདི་ན་ཝ་ཀཾ སཱི་གྷེ. ཨ་ཐ ཛ་ཝ་སཱི་གྷཱ་ནཾ ཀོ བྷེ་དོ? ས་ཝེ་ག་ག་ཏི་ཝ་ཙ་ནཱ ཛ་ཝཱད་ཡོ, སཱི་གྷཱད་ཡོ ཏུ དྷ་མྨ་ཝ་ཙ་ནཱ, ཏ་ཐཱ ཙ ‘‘སཱི་གྷཾ པ་ཙ་ཏི [པ་སྶ་ཏི (ཀ.)], སཱི་གྷཾ ག་ཙྪ་ཏཱི’’ཏི པ་ཡོ་གོ, ན ཏུ ‘‘ཛ་ཝཾ པ་ཙ་ཏི, ཛ་ཝཾ་ག་ཙྪ་ཏཱི’’ཏི པ་ན པ་ཡོ་གོ. ‘‘ཝེ་གེ་ན ག་ཙྪ་ཏི, ཛ་ཝེ་ན ག་ཙྪ་ཏཱི’’ཏྱཱ་དཱི་སུ ཀ་ཐཾ? ཏ་ཏྲ བྷེ་ད་སྶ ཝ་ཏྟུ་མི་ཙྪི་ཏ་ཏྟཱ ན དོ་སོ. ཁི་པྤ་ཏི པེ་ར་ཏཱི་ཏི ཁི་པྤཾ, ཁི་པ པེ་ར་ཎེ. ས་ཡ་ཏཱི་ཏི སཱི་གྷཾ, སཱི ས་ཡེ, གྷཔ་ཙྩ་ཡོ. བྱུ་པྤ་ཏྟི ཧི ཡ་ཐཱ ཀ་ཐ་ཉྩི་པི བྷ་ཝ་ཏི, ས་ཉྙཱ ཏུ ལོ་ཀ་ཏོ་ཝཱ་ཝ་ག་ནྟ་བྦཱ, ས་བྦ་ཏྲེ་ཝཾ. ཏ་ར་ཏཱི་ཏི ཏུ་རི་ཏཾ. ལ་ངྒྷ་ཏཱི་ཏི ལ་ཧུ, ལ་ངྒྷ ག་ཏི་སོ་ས་ནེ་སུ, གྷསྶ ཧོ, ནི་གྒ་ཧཱི་ཏ་ལོ་པོ, ཨུཔ་ཙྩ་ཡོ ཙ, ལ་ཧུ་པ་རི་ཡཱ་ཡོ ལ་གྷུས་དྡོ་པྱ་ཏྠི. ཨ་ས་ཏི ཁེ་པ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་སུ, ཨུ. ཏ་ར་ཏཱི་ཏི ཏུ་ཎྞཾ, ར་སྶ ཎོ. ཨ་ར་ཏི ག་ཙྪ་ཏཱི་ཏི ཨ་རཾ. ན ཝི་ལ་མྦཱི་ཡ་ཏི ན ཨོ་ཧཱི་ཡ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཝི་ལ་མྦི་ཏཾ, ལ་བི ཨ་ཝ་སཾ་ས་ནེ. ཏུ་ཝ་ཊྚ་ཏི ས་ཡ་ཏཱི་ཏི ཏུ་ཝ་ཊྚཾ, ཏུ་རི་ཏ་བྷཱ་ཝེ་ན ཝ་ཏྟ་ཏཱི་ཏི ཝཱ ཏུ་ཝ་ཊྚཾ, རི་ཏལོ་པོ.

༤༡. ཨ་རི་ཡཱ་སཱ་མ་ཉྙ་སྶ པུ་བྦ་ཌྜྷཾ ས་ནྟ་ཏེ. ཨེ་ཏྠ ཙ ཨ་ཊྛ་སུ ག་ཎེ་སུ ཚ་ཊྛོ ས་བྦ་ལ་ཧུ་ཀོ, ཏ་ཏོ་པ་རེ ཚ་གྒ་ཎཱ ས, བྷ, ས, བྷ, བྷ, བྷཱ, ཨ་ཊྛ་མོ གོ. ས་མ་ནྟ་ཏོ ཏ་ནོ་ཏཱི་ཏི ས་ཏ་ཏཾ. ནཱ་ས་བྷཱ་ཝེ་ན ན ཨི་ཙྩཾ ན ག་ནྟ་བྦཾ ནི་ཙྩཾ, ནཱ་སཾ ཝཱ ན ག་ཙྪ་ཏཱི་ཏི ནི་ཙྩཾ. ‘‘ནཱ་གོ’’ཏྱཱ་དཱི་སུ ཝི་ཡཱ་ཏི ཨེ་ཏྠཱ་པི ན དོ་སོ, ཏ་སྶ ཙོ. ན ཝི་ར་མ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཝི་ར་ཏཾ. ན ཨཱ་ར་མ་ཏཱི་ཏི ཨ་ནཱ་ར་ཏཾ. ས་མ་ནྟ་ཏོ, པུ་ན་པྤུ་ནཾ ཝཱ ཏ་ནོ་ཏཱི་ཏི ས་ནྟ་ཏཾ. ན ཨ་ཝ་ར་མ་ཏཱི་ཏི ཨ་ན་ཝ་ར་ཏཾ. ས་དཱ དྷ་ཝ་ཏི ག་ཙྪ་ཏཱི་ཏི དྷུ་ཝཾ. ‘‘དྷུ ག་ཏི་ཐེ་རི་ཡེ་སཱུ’’ཏི ཀཱ་ཏ་ནྟདྷཱ་ཏུ.

ཝི་པུ་ལཱ་ཌྜྷཾ ཨ་ཏི་ས་ཡེ. ཨེ་ཏྠ ཧི ཨ་ཡུ་ག་པཱ་དེ དྭཱ་ད་ས་མ་ཏྟཱ, ཡུ་གེ ཨ་ཊྛཱ་ར་ས་མ་ཏྟཱ, ས་བྦཱ་སུ ཨ་རི་ཡཱ་སུ པ་ཋ་མེ པཱ་དེ དྭཱ་ད་ས་མ་ཏྟཱ, དུ་ཏི་ཡེ ཨ་ཊྛཱ་ར་ས, ཏ་ཏི་ཡེ དྭཱ་ད་ས, ཙ་ཏུ་ཏྠེ པ་ཉྩ་ད་ས. ཡ་དཱ པ་ན པ་ཋ་མ་ཏ་ཏི་ཡེ་སུ པ་རི་ཧཱ་ཡ་ནྟི, ཏ་དཱ ཡུ་གེ ཨ་དྷི་ཀཱ ཧོ་ནྟི, ཨི་དཾ ཝི་པུ་ལཱ་ལ་ཀྑ་ཎཾ. ཨ་ཐ ས་ཏ་ཏཱ་ཏི་ས་ཡཱ་ནཾ ཀོ བྷེ་དོ? ས་ཏ་ཏཾ ས་ནྟ་ཏི ཨ་ཝི་ཙྪེ་དོ་ཀྲི་ཡ་ནྟ་རེ་ཧི ཨ་བྱ་ཝ་དྷཱ་ནཾ, ཨ་ཏི་ས་ཡོ ཏུ པོ་ནོ་པུ་ཉྙཾ, པ་ཀ་ཊྛོ ཙ. ཏེ་སུ པོ་ནོ་པུ་ཉྙཾ ཀྲི་ཡཱ་བྱཱ་ཝུ་ཏྟི, པ་ཀ་ཊྛོ ཏུ ཀྲི་ཡཱ་ཝ་ཡ་ཝཱ་ནཾ ཨུ་ཀྐཾ་ས་ཏཱ. བྷཱ་ས་ཏི ས་བྦེ་ས་ནྟི བྷུ་སཾ, ཨཱསྶ ཨུ. བྷ་སྶ་ཏི ཨ་དྷོ པ་ཏ་ཏཱི་ཏི ཝཱ བྷུ་སཾ. བྷ་ས ཨ་དྷོ་པ་ཏ་ནེ, ཨསྶ ཨུ. ཨ་ཏི་ས་ཡ་ནཾ ཨ་ཏི་ས་ཡོ, ཨ་ཏི་ཀྐ་མི་ཏྭཱ ཝཱ་ས་ཡ་ནཾ པ་ཝ་ཏྟ་ནཾ ཨ་ཏི་ས་ཡོ. ད་ཧ་ཏི ས་བྦ་ནྟི ད་ལ༹ྷཾ, ཧཏོ པུ་བྦེ ལོ༹, ད་ལ་ཏི ཝི་དཱ་ར་ཡ་ཏཱི་ཏི ཝཱ ད་ལ༹ྷཾ, ཧཔ་ཙྩ་ཡོ, ད་ཧ་ནྟོ ལཱ་ཏཱི་ཏི ཝཱ ད་ལ༹ྷཾ, ཝ་ཎྞ་ཝི་པ་རི་ཡ་ཡོ, ཨ་བྷི་ས་ཡོ ཙ ད་ལ༹ྷ་ཉྩ ཨ་ཏི་ས་ཡ་ད་ལ༹ྷཱ. ཏ་ར་ཏི ཨ་ཏི་ཀྐ་མ་ཏཱི་ཏི ཏི་བྦཾ, རསྶ ཝོ, ཨསྶ ཨི. ཨེ་ཏི ག་ཙྪ་ཏཱི་ཏི ཨེ་ཀོ, སོ ཨེ་ཝ ཨེ་ཀནྟཾ, ཨེ་ཀཾ ཏ་ར་ཏི ཨ་ཏི་ཀྐ་མ་ཏཱི་ཏི ཝཱ ཨེ་ཀནྟཾ. མ་ཏྟ་ཏོ ཨ་ཏི་ཀྐ་ནྟཾ ཨ་ཏི་མ་ཏྟཾ. བ་ཧུཾ ལཱ་ཏཱི་ཏི བཱ་ལ༹ྷཾ, ཨུལོ་པོ, ཝ་ཎྞ་ཝི་པ་རི་ཡ་ཡོ ཙ ཧས་དྡོ. ཨ་ཏི་ཝེ་ལཾ, ཨ་ཙྩ་ཏྠཾ, ནི་བྦྷ་རཾ, ནི་ཏ་ནྟཾ, གཱ་ལ༹ྷཾ་ཨི་ཙྩཱ་དཱི་ནི་པི ཨ་ཏི་ས་ཡེ.

ད་བྦཾ ས་ཏྭཾ, ཏཾ་ཝི་པ་རཱི་ཏེ དྷ་མྨ་མ་ཏྟེ ཝ་ཏྟ་མཱ་ནཱ བཱ་ལ༹ྷཔ་རི་ཡ་ནྟཱ ཁི་པྤཱད་ཡོ ཨ་ཏི་ས་ཡཾ ཝི་ནཱ པ་ཎྜ་ཀེ ན་པུཾ་ས་ཀེ ཝ་ཏྟ་ནྟི. ཁི་པྤཾ བྷ་ཝ་ཏི [‘‘ཁི་པྤ བྷ་ཝ་བྷཱི’’ཏི པ་ད་དྭ་ཡཾ ཨ་དྷི་ཀཾ ཝི་ཡ དི་སྶ་ཏི], ཨ་ཏི་ས་ཡོ པུ་ལླི་ངྒོ, ཨ་སྶ གུ་ཎ་སྶཱ་ཏི་ས་ཡོ, ཨ་སྶ ད་བྦ་སྶཱ་ཏི་ས་ཡོ ཨི་ཏི. ‘‘ཁི་པྤཾ བྷུ་ཉྫ་ཏི, ས་ཏ་ཏཾ ཛུ་ཧོ་ཏི, ས་ཏ་ཏཾ ར་མ་ཎཱི་ཡོ’’ཨི་ཙྩ་ཏྲ ཏུ ཀྲི་ཡཱ་ཝི་སེ་ས་ན་ཏྟཱ་ཡེ་ཝ པ་ཎྜ་ཀ་ཏྟཾ. ཏེ་སུ ཁི་པྤཱ་དཱི་སུ ཡེ ད་བྦ་གཱ ད་བྦཱ་བྷི་དྷཱ་ཡི་ནོ, ཏེ ཏཱི་སུ ལི་ངྒེ་སུ. ‘‘ད་བྦ་དྷ་མྨོ ལི་ངྒ’’ནྟི ད་སྶ་ན་ནྟ་རཾ. ཡ་ཐཱ ཁི་པྤཱ ཛ་རཱ, ཁི་པྤོ མ་ཙྩུ, ཁི་པྤཾ ག་མ་ནཾ. ས་ནྟ་ཏཱ ཏ་ཎྷཱ, ས་ནྟ་ཏཾ དུ་ཀྑཾ, ས་ནྟ་ཏོ ཨཱ་ཀཱ་སོ. ཨ་ཏི་མ་ཏྟཱ ཀྲི་ཡཱ, ཨ་ཏི་མ་ཏྟོ ན་རོ, ཨ་ཏི་མ་ཏྟཾ པ་དཾ ཨི་ཙྩཱ་དི.

༤༢-༤༣. དྭཱ་ད་ས་ཀཾ མཱ་རེ. ཧ་ར་ན་ཡ་ན་གྒི་ད་ཌྜྷ་ཏྟཱ [ཏི་ན་ཡ་ན་གྒི་ད་ཌྜྷ་ཏྟཱ (ཀ.)] ན་ཏྠི ཝི་གྒ་ཧོ ས་རཱི་ར་མེ་ཏ་སྶ ཨ་ཝི་གྒ་ཧོ. ཀཱ་མ་ཡ་ཏི ར་ཏི་ཙྪཾ ཨུ་པྤཱ་ད་ཡ་ཏཱི་ཏི ཀཱ་མོ, ཀཱ་རི་ཏ་ནྟཱ ཨཔ་ཙྩ་ཡོ. སི་ངྒཱ་ར་རཱུ་པེ་ན པཱ་ཎཱི་ནཾ མ་ན་སི བྷ་ཝ་ཏཱི་ཏི མ་ནོ་བྷཱུ. པ་ཉྩ་ཀཱ་མ་གུ་ཎེ་སུ མ་ད་ཡ་ཏཱི་ཏི མ་ད་ནོ. ལོ་ཀཱ་ནཾ ཨ་ནྟཾ ཝི་ནཱ་སཾ ཀ་རོ་ཏཱི་ཏི ཨ་ནྟ་ཀོ. ཝ་སེ ཝ་ཏྟེ་ཏི སཱི་ལེ་ནཱ་ཏི ཝ་ས་ཝ་ཏྟཱི. པཱ་པཾ ཨི་ཙྪ་ཏི ཀ་རོ་ཏི, ཏེ་ན ཡུ་ཏྟོ་ཏི ཝཱ པཱ་པི་མཱ. པ་ར་ཏོ ཛཱ་ཡ་ཏཱི་ཏི པ་ཛཱ, ཨ་ཙྪ་ནྡི་ཀཱ, ཏཱ་སཾ པ་ཏི པ་ཛཱ་པ་ཏི. ཡེ ཀུ་ས་ལ་དྷ་མྨེ་སུ པ་མ་ཏྟཱ, ཏེ་ས་མེ་ཝ བ་ནྡྷུ པ་མ་ཏྟ་བ་ནྡྷུ. ཀ་ཎྷ་དྷ་མྨ་ཡུ་ཏྟ་ཏཱ་ཡ ཀ་ཎྷོ. ཀུ་ས་ལ་དྷ་མྨེ མཱ་རེ་ཏཱི་ཏི མཱ་རོ. ཨ་ཀུ་ས་ལ་དྷ་མྨེ ན མུ་ཉྩ་ཏཱི་ཏི ན་མུ་ཙི. མཱི་ན་ཀེ་ཏ་ནོ, ཀ་ནྡ་པྤོ, ད་པྤ་ཀོ, ཨ་ན་ངྒོ, པ་ཉྩ་ས་རོ, ས་མྦ་རཱ་རི, མ་ན་སི་ཛོ, ཀུ་སུ་མེ་སུ, ཨ་ན་ཉྙ་ཛོ, པུ་པྥ་དྷ་ནྭཱ, ར་ཏི་པ་ཏི, མ་ཀ་ར་དྡྷ་ཛོ་ཨི་ཙྩཱ་དཱི་ནི་པི ཝི་ཎྷུ་སུ་ཏ་སྶ ཀཱ་མ་སྶ ནཱ་མཱ་ནི.

ཏ་ཎྷཱ ཨ་ར་ཏཱི ར་གཱ ཙེ་ཏི ཨེ་ཏཱ ཏི་སྶོ ཏ་སྶ མཱ་ར་སྶ དྷཱི་ཏ་རོ. ཡོ ཏཾ པ་སྶ་ཏི, ཏཾ ཏ་སི་ཏཾ ཀ་རོ་ཏཱི་ཏི ཏ་ཎྷཱ, སལོ་པོ, ཎྷཱ ཙ. པ་རེ་སཾ ཀུ་ས་ལ་དྷ་མྨེ་སུ ཨ་ར་ཏིཾ ཀ་རོ་ཏཱི་ཏི ཨ་ར་ཏཱི. ར་ཛྫ་ནྟི ཨེ་ཏྠཱ་ཏི ར་གཱ. ཏ་སྶ མཱ་ར་སྶ ཧ་ཏྠཱི གི་རི་མེ་ཁ་ལོ ནཱ་མ. ས་རཱི་ར་མ་ཧ་ནྟ་བྷཱ་ཝེ་ན གི་རི་ས་དི་ས་ཏྟཱ གི་རི ཝི་ཡཱ་ཏི གི་རི. མཱ་རེ་ན མ་མཱ་ཡ་ན་ཝ་སེ་ན ‘‘ཨ་ཡཾ མེ ཧ་ཏྠཱི མེ་ཁ་ལོ ནཱ་མ ཧོ་ཏཱུ’’ཏི ཀ་ཏ་ནཱ་མ་ཏྟཱ མེ་ཁ་ལཱ ཝི་ཡཱ་ཏི མེ་ཁ་ལོ་ཏི ས་མུ་དི་ཏ་ནཱ་མ་དྭ་ཡེ་ན ཨེ་ཀ་མེ་ཝ ཧ་ཏྠིཾ ཝ་ད་ཏི, ཡ་ཐཱ ‘‘ཝ་ཛི་རཱ་ས་ནི, སཱི་ཏུ་ཎྷ’’ནྟི.

༤༤. ཏི་ཀཾ ཡ་མེ. པ་ཛཱ་སཾ་ཡ་མ་ན་ཏོ ཡ་མཱ, མ་ཙྩུ་པྤ་བྷུ་ཏ་ཡོ ཨ་སྶ ཀི་ངྐཱ་རཱ, ཏེ་སུ རཱ་ཛ་ཏེ་ཏི ཡ་མ་རཱ་ཛཱ. ཏེ་དྷཱ་ཏུ་ཀེ་སུ་པི ཨཱ་ཎཱ་པ་ཝ་ཏྟ་ཀ་ཏྟཱ མ་ཧ་ནྟོ ཝི་ས་ཡོ ཨེ་ཏ་སྶ ཝི་ས་ཡཱི, ཎཱི, སོ ཨེ་ཝ ཝེ་སཱ་ཡཱི. ཡ་ཏྠ ལ་ཀྑ་ཎེ་ན ན སི་ཛ྄ཛྷ་ཏི, ཏ་ཏྠ ས་བྦ་ཏྲ ‘‘ཡ་དཱ་དི་ནཱ ཝཱ ནི་རུ་ཏྟི་ན་ཡེ་ན ཝཱ ས་དྡ་སི་དྡྷི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ’’ཏི ཧི པུ་བྦེ ཝུ་ཏྟཾ, དུ་ཀྑ་ཛ་ན་ཀ་ཏྟཱ ཝཱ ཝི་ས་དི་ས་ཊྛཱ་ནཾ ག་ཙྪ་ནྟཱི་ཏི ཝེ་སཱ, ནེ་ར་ཡི་ཀཱ, ཏེ་སཾ ཨ་དྷི་པ་ཏི་བྷཱ་ཝེ་ན ཨ་ཡ་ཏི པ་ཝ་ཏྟ་ཏཱི་ཏི ཝེ་སཱ་ཡཱི, ཨཱི. ཡ་མཱ་ནཾ རཱ་ཛཱ ཡ་མོ. དྷ་མྨ་རཱ་ཛོ, ཀ་ཏ་ནྟོ, ས་མ་ཝ་ཏྟཱི, ཀཱ་ལོ, ད་ཎྜ་དྷ་རོ, ཨ་ནྟ་ཀོ་ཨི་ཙྩཱ་དཱི་ནི་པི ཡ་མ་སྶ ནཱ་མཱ་ནི. ཨ་སྶ ཡ་མ་སྶ ཨཱ་ཝུ་དྷཾ ན་ཡ་ན་མེ་ཝ. ཏེ་ན ཀི་ར ཀོ་དྷ་ཙི་ཏྟེ་ན ཨོ་ལོ་ཀི་ཏ་མ་ཏྟེ་ན ས་ཏྟཱ་ནཾ ས་རཱི་རཱ་ནི ཨཱ་ཏ་པེ ཁི་ཏྟ་གྷ་ཏ་པི་ཎྜཱ་ནི ཝི་ཡ ཝི་ལཱི་ཡ་ནྟཱི་ཏི.

དྭ་ཡཾ ཨ་སུ་ར་བྷེ་དེ. ཨེ་ཏེ་ས་ཉྷི ས་ཏི་པི དེ་ཝ་བྷཱ་ཝེ ཧེ་ཊྛཱ ནི་ཝཱ་སི་ཏ་བྷཱ་ཝ་སཱ་མ་ཉྙ་ཏོ ཨེ་ཏྠ ཝ་ཙ་ནཾ, མཱ་ར་སྶ པ་ན ས་ཏྟཱ་ན་མ་ན་ཏྠ་ཀཱ་ར་ཀ་ཏཱ་སཱ་མ་ཉྙེ་ན ཡ་མེ་ན ས་དྡྷིཾ ཝ་ཙ་ནཾ ཏ་ཀྐ་ར་ཏྟཱ. ཡུ་དྡྷཱ་དཱི་སུ ཝེ་པི་ཏཾ ཀ་མྤི་ཏཾ ཙི་ཏྟ་མེ་ཏ་སྶ ཝེ་པ་ཙི་ཏྟི [སཾ. ནི. ཨ་ཊྛ. ༡.༡.༢༥༦]. པུ་ཎྞཾ ལོ་མཾ ཡ་སྶ སོ པུ་ལོ་མོ, པུ་ལཱ་མ་ཧ་ཏཱི ཨུ་མཱ ཀི་ཏྟི, ཀ་ནྟི ཝཱ ཡ་སྶཱ་ཏི པུ་ལོ་མོ. ‘‘ཨུ་མཱ་ཏ་སཱི་ཧེ་མ་ཝ་ཏི-ཧ་ལི་དྡཱ་ཀི་ཏྟི་ཀ་ནྟི་སཱུ’’ཏི ཧི ནཱ་ན་ཏྠ་ས་ངྒ་ཧེ ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་ཡཾ པ་ན ས་ཀྐ་སྶ བྷ་རི་ཡཱ་ཡ སུ་ཛཱ་ཏཱ་ཡ པི་ཏཱ. དྭ་ཡཾ ཀི་ནྣ་རེ. ཨ་སྶ་མུ་ཁ་ན་ར་ས་རཱི་ར་ཏཱ་ཡ ཀུ་ཙྪི་ཏོ པུ་རི་སོ, ཀི་ཉྩི ཝཱ པུ་རི་སོ, པུ་རི་ས་ས་དི་སོ་ཏི ཝཱ ཀི་མྤུ་རི་སོ. ཨེ་ཝཾ ཀི་ནྣ་རོ. ཏུ་ར་ངྒ་ཝ་ད་ན, ཨ་སྶ་མུ་ཁཱ་དཱི་ནི་པི ཀི་ནྣ་ར་སྶ ནཱ་མཱ་ནི.

༤༥-༤༦. ཨ་དྡྷ་པ་ཛྫེ་ན ཨཱ་ཀཱ་ས་སྶ ནཱ་མཱ་ནི. ཏེ་སཾ ཏེ་སཾ ཝ་ཏྠཱུ་ནཾ ཨ་ནྟ་རཾ ནཱ་ན་ཏྟཾ ཨི་ཀྑ་ཏེ ལོ་ཀོ ཨེ་ཏྠ, ཨ་ནེ་ནཱ་ཏི ཝཱ ཨ་ནྟ་ལི་ཀྑཾ, རསྶ ལོ. ཨི་ཀྑ་ནཾ ཝཱ ད་སྶ་ནཾ ཨི་ཀྑཱ, ཏ་སྶ ཨ་ནྟ་རཾ ཀཱ་ར་ཎཾ ཨ་ནྟ་ལི་ཀྑཾ. ཁ་ན་ཏི བྱ་ཝ་དྷཱ་ན་ནྟི ཁཾ, ཀྭི. ས་བྦ་ག་ཧ་གཱ་མ་ཎི་ནོ ཨཱ་དི་ཙྩ་སྶ པ་ཐོ མ་གྒོ ཨཱ་དི་ཙྩ་པ་ཐོ. ན བྷ་ཝ་ཏཱི་ཏི ཨ་བྦྷཾ. ག་ཙྪ་ནྟྱ་ནེ་ན དེ་ཝཱ་ཏི ག་ག་ནཾ, ཡུ, མ་སྶ གོ. ཨ་མྦ་ཏེ ས་དྡཱ་ཡ་ཏེ ཨ་ཏྲཱ་ཏི ཨ་མྦ་རཾ, རོ. ཧ་ཡ ག་ཏི་མྷི, ཝི་སེ་སེ་ན ཧ་ཡ་ཏི ག་ཙྪ་ཏི ས་བྦ་ཏྲཱ་ཏི ཝེ་ཧཱ་སོ, ཡསྶ སོ, ཝི་ག་ཏོ ཝཱ ཧཱ་སོ ཙི་ཏྟ་སྶ ཨེ་ཏྠཱ་ར་མྨ་ཎཱ་ལཱ་བྷ་ཏོ་ཏི ཝེ་ཧཱ་སོ. ཨ་ནི་ལ་སྶ ཝཱ་ཏ་སྶ པ་ཐོ ཨ་ནི་ལ་པ་ཐོ. བྷུ་སཾ ཀཱ་ས་ནྟེ དི་པྤ་ནྟེ པ་ད་ཏྠཱ ཨེ་ཏེ་ནཱ་ཏི ཨཱ་ཀཱ་སོ, ན ཀ་སྶ་ཏི ན ཝི་ལེ་ཁཱི་ཡ་ཏཱི་ཏི ཝཱ ཨཱ་ཀཱ་སོ. ན བྷ་ཝ་ཏི ཨེ་ཏྠ ཀི་ཉྩི་པི ཝ་ཏྠཱུ་ཏི ན་བྷཾ, ན་ཏྠི བྷཱུ་མི ཨེ་ཏྠཱ་ཏི ཝཱ ན་བྷཾ, ན བྷཱ་ཡ་ནྟི པ་ཀྑི་ནོ ཨ་ནེ་ན, ཨེ་ཏྠཱ་ཏི ཝཱ ན་བྷཾ. ཝི་ནོ པ་ཀྑི་ནོ ཧ་ཡ་ནྟི ག་ཙྪ་ནྟི ཨེ་ཏྠཱ་ཏི ཝེ་ཧཱ་ཡ་སཾ, ཨ་སོ. ཏཱ་རཱ ཝུ་ཙྩ་ནྟི ན་ཀྑ་ཏྟཱ་ད་ཡོ, ཏེ་སཾ པ་ཐོ ཏཱ་རཱ་པ་ཐོ. སུ་རཱ་ནཾ དེ་ཝཱ་ནཾ པ་ཐོ སུ་ར་པ་ཐོ. ན ཧ་ཉྙ་ཏེ་ཏི ཨ་གྷཾ, ཧ་ནསྶ གྷོ. ཨ་ན་ནྟཾ, ཝི་ས་ཎུ་པ་དཾ་ཨི་ཙྩཱ་དཱི་ནི་པི ཨཱ་ཀཱ་ས་སྶ ནཱ་མཱ་ནི.

༤༧-༤༨. མེ་གྷཱ་དྱེཀཱ་ད་ས་ཀཾ མེ་གྷེ. མེ་ཧ་ཏི གྷ་ར་ཏི སེ་ཙ་ཏཱི་ཏི མེ་གྷོ. ཝཱ་རིཾ ཝ་ཧ་ཏཱི་ཏི ཝ་ལཱ་ཧ་ཀོ, ཝཱ་རིས་དྡ་སྶ ཝོ, ཝསྶ ལོ [པཱ་ཎི་ནི ༦.༣.༡༠༩; མོ་གྒ་ལླཱ་ན་པ་ཉྩི་ཀཱ ༡.༤༧; ནཱི་ཏི-སུ་ཏྟ ༡༣༤༠, ༡༣༤༣]. དི་བྦ་ནྟི ཝུ་ཌྜྷིཾ ཝི་རཱུ་ལ༹ྷིཾ ག་ཙྪ་ནྟི ལོ་ཀཱ ཨ་ནེ་ནཱ་ཏི དེ་ཝོ. པ་ཛཱ་ནཾ ལོ་ཀཱ་ནཾ ཨ་ནྣཾ བྷོ་ཛ་ནཾ བྷ་ཝ་ཏི ཨེ་ཏེ་ནཱ་ཏི པ་ཛྫུ་ནྣོ, ཨ་ཀཱ་ར་སྶུ་ཀཱ་རོ. ཨ་མྦུཾ ཨུ་ད་ཀཾ དྷཱ་རེ་ཏཱི་ཏི ཨ་མྦུ་དྷ་རོ. ལོ་ཀཱ་ནཾ ས་ནྟཱ་པཾ ཧ་ནྟཱི་ཏི གྷ་ནོ, ཧསྶ གྷོ. ཛ་ལ་དྷཱ་རཾ དྷཱ་རེ་ཏཱི་ཏི དྷཱ་རཱ་དྷ་རོ. ཛཱི་ཝ་ནཾ ཛ་ལཾ མཱུ་ཏཾ བ་ནྡྷ་མ་ནེ་ནེ་ཏི ཛཱི་མཱུ་ཏོ, ཝ་ནས་དྡ་ལོ་པོ, ལོ་ཀཱ་ནཾ ཝཱ ཛཱི་ཝི་ཏཾ མུ་ནཱ་ཏི བ་ནྡྷ་ཏཱི་ཏི ཛཱི་མཱུ་ཏོ, ཝི་ཏལོ་པོ, ཛཱི་ཝི་ཏསྶ ཛཱི ཨཱ་དེ་སོ ཝཱ [པཱ་ཎི་ནི ༦.༣.༡༠༩; མོ་གྒ་ལླཱ་ན་པ་ཉྩི་ཀཱ ༡.༤༧; ནཱི་ཏི-སུ་ཏྟ ༡༣༤༠, ༡༣༤༣]. ཨེ་ཝཾ ཨ་ཉྙ་ཏྲ. ཝཱ་རིཾ ཝ་ཧ་ཏཱི་ཏི ཝཱ་རི་ཝཱ་ཧོ. ཨ་མྦུཾ ད་དཱ་ཏཱི་ཏི ཨ་མྦུ་དོ. ཨཱ་པཾ བྷ་ར་ཏཱི་ཏི ཨ་བྦྷཾ, ཀྭི, པསྶ བོ.

ཏི་ཀཾ ཝུ་ཊྛི་ཡཾ. ཝ་སྶ་ཏི སི་ཉྩ་ཏཱི་ཏི ཝ་སྶཾ, ཝ་སྶ སེ་ཙ་ནེ. ཨེ་ཝཾ ཝ་སྶ་ན་ཝུ་ཊྛི་ཡོ.

པ་ཉྩ་ཀཾ ཝི་ཛྫུ་ཡཾ. ས་ཏ་ཏཾ ཨཱི་ར་ཏི ཀ་མྤ་ཏཱི་ཏི ས་ཏེ་རོ, ཏལོ་པོ, སོ ཨེ་ཝ ས་ཏེ་རི་ཏཱ. ཁ་ཎ་མ་ཏྟ་མྤི ན ཏི་ཊྛ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཀྑ་ཎཱ. ཀུ་ཊི་ལཾ ཨ་ཙི་ར་ཊྛཱ་ཡི་ཏ་ཏྟཱ ཝི་རཱུ་པཾ ཧུ་ཏྭཱ ཛ་ཝ་ཏཱི་ཏི ཝི་ཛྫུ. ཝི་ཛྫོ་ཏ་ཏཱི་ཏི ཝི་ཛྫུ་ཏཱ. ཨ་ཙི་རཾ པ་བྷཱ ཡ་སྶ ཨ་ཙི་ར་པྤ་བྷཱ.

༤༩. ཙ་ཏུ་ཀྐཾ མེ་གྷ་ནཱ་དེ. མེ་གྷཱ་ནཾ ནཱ་དོ མེ་གྷ་ནཱ་དོ. དྷ་ནཱི་ཡ་ཏེ དྷ་ནི་ཏཾ[ཐ་ནི་ཏཾ (སཱི.)], དྷ་ན ས་དྡེ. ག་ཛྫ་ནཾ ག་ཛྫི་ཏཾ, ག་ཛྫ ས་དྡེ. ར་སཱི་ཡ་ཏེ ར་སི་ཏཾ. ཨཱ་དིནཱ ཧ་རཱ་དཱ་དི [ས་བྦ་ཏྲ ན་པུཾ་ས་ཀེ་བྷཱ་ཝེ ཏོ, ཨཱ་དི་ནཱ སྭ་ནི་ཏ་དྷ་ནི་ཏཱ་ད་ཡོ (ཙི་ནྟཱ་མ་ཎི་ཊཱི་ཀཱ), ཨཱ་དི་ནཱ དྷ་ནི་ཏ་ཧ་རཱ་ད་རཱ་སཱ་ད་ཡོ (བྱཱ་ཁྱཱ་སུ་དྷཱ་ཊཱི་ཀཱ)]. དྭ་ཡཾ ས་ཀྐ་དྷ་ནུ་མྷི. ཨི་ནྡ་སྶ ཨཱ་ཝུ་དྷཾ དྷ་ནུ ཙ ཨི་ནྡཱ་ཝུ་དྷཾ, ཨི་ནྡ་དྷ་ནུ ཙ. ཝཱ་ཏེ་ན ཁི་ཏྟ་མ་མྦུ ཝཱ་ཏ་ཀྑི་ཏྟ་མྦུ, བི་ནྡུ. སཱི་ཏཾ ཀ་རོ་ཏཱི་ཏི སཱི་ཀ་རོ, སི་ཉྩ་ཏཱི་ཏི ཝཱ སཱི་ཀ་རོ, ཙསྶ ཀོ, ཨ་རོ ཙ, ཝཱ་ཏ་ཝ་སེ་ན ཝཱ ཏ་ཏོ ཏ་ཏོ ས་ར་ཏཱི་ཏི སཱི་ཀ་རོ, ཨསྶ ཨཱི, མ་ཛ྄ཛྷེ ཀཱག་མོ ཙ.

༥༠. ཏི་ཀཾ ཛ་ལ་དྷཱ་རཱ་ཡཾ. ཝེ་ག་ཏོ ཛ་ལ་དྷཱ་རཱ་ནཾ སཾ བྷུ་སཾ པ་ཏ་ནཾ ཨཱ་སཱ་རོ, པུ་ན་པྤུ་ནཾ ས་ར་ཏཱི་ཏི ཨཱ་སཱ་རོ. ཝེ་གཾ དྷཱ་རེ་ཏཱི་ཏི དྷཱ་རཱ. ཨ་དྷོ པ་ཏ་ཏཱི་ཏི ས་མྤཱ་ཏོ, སཾས་དྡོ ཨ་དྷོ་བྷཱ་གེ [ཝེ་ག་ཏོ ཛ་ལ་དྷཱ་རཱ་ནཾ ས་མྦྷཱུ་ཡ པ་ཏ་ནཾ དྷཱ་རཱ་ས་མྤཱ་ཏོ, ས་ར ག་ཏི་ཡཾ གྷ་ཨུ ཨི་ཏི ཨཱ་སཱ་རོ (ཙི་ནྟཱ་མ་ཎི་ཊཱི་ཀཱ)]. དྭ་ཡཾ ཝ་སྶོ་པ་ལེ. ཀ་རེ་ན ཧ་ཏྠེ་ན ག་ཡ྄ཧུ་པ་ག་ཏྟཱ ཀ་ར་ཀཱ, ཛ་ལཾ པི་ཎྜཾ ཀ་རོ་ཏཱི་ཏི ཝཱ ཀ་ར་ཀཱ, ‘‘ཝ་སྶོ་པ་ལེ ཏུ ཀ་ར་ཀཱ, ཀ་ར་ཀོ་པི ཙ དི་སྶ་ཏེ’’ཏི རུ་དྡོ, ཀ་རས་དྡོ་ཏྲ. ‘‘ཀ་རོ ཝ་སྶོ་པ་ལེ པཱ་ཎི-སོ་ཎྜཱ་པ་ཙྩཱ་ཡ་རཾ་སི་སཱུ’’ཏི ནཱ་ན་ཏྠ་ས་ངྒ་ཧེ ཝུ་ཏྟཾ. གྷ་ན་ཏོ, གྷ་ན་ཀཱ་ལེ ཝཱ ས་ཉྫཱ་ཏཾ ཨུ་པ་ལཾ སི་ལཱ གྷ་ནོ་པ་ལཾ. དུ་ཊྛུ དི་ནཾ དུ་དྡི་ནཾ, ཨ་ཡཾ དུ་དྡི་ནས་དྡོ མེ་གྷ་ཙྪ་ནྣཱ་ཧེ ཝ་ཏྟ་ཏི, ཨ་སོ་བྷ་ན་ཏྠོ་པྱ་ཏྠི དུ་དྡི་ནས་དྡོ, ཨ་གུ་ཎ་ཝ་ཙ་ན་ཏཱ་ཡཾ ཝཱ་ཙྩ་ལི་ངྒོ.

༥༡-༥༢. ཚ་ཀྐཾ ཏི་རོ་དྷཱ་ནེ. དྷ་ར ཨཱ་ཝ་ར་ཎེ, ཨ་པཱདི་པུ་བྦོ. ཨ་པི་དྷ་ར་ཏི ཨཱ་ཝུ་ཎོ་ཏཱི་ཏི པི་དྷཱ་ནཾ, ཨལོ་པོ. ཨ་པ་དྷ་ར་ཏཱི་ཏི ཨ་པ་དྷཱ་ར་ཎཾ. ཏི་རོ དྷ་ར་ཏི པི་ད་ཧ་ཏཱི་ཏི ཏི་རོ་དྷཱ་ནཾ. ཨ་ནྟ་རཾ དྷ་ར་ཏཱི་ཏི ཨ་ནྟ་ར་དྷཱ་ནཾ, ནི་གྒ་ཧཱི་ཏ་ལོ་པོ. ཨ་པི་དྷ་ར་ཏཱི་ཏི ཨ་པི་དྷཱ་ནཾ. ཨེ་ཏྠ ཙ ཨ་པཱདི་ཨུ་པ་ས་གྒཱ དྷཱ་ཏུ་ནོ ཨཱ་ཝ་ར་ཎ་ཏྠ་ཛོ་ཏ་ཀཱ. ཚཱ་ད་ཡ་ཏཱི་ཏི ཚཱ་ད་ནཾ. བྱ་ཝ་དྷཱ, ཨ་ནྟ་ར་དྷི་ཨི་ཙྩཱ་ད་ཡོ་པི ཏི་རོ་དྷཱ་ནེ.

སཱ་དྡྷ་པ་ཛྫེ་ན ཙ་ནྡ་སྶ ནཱ་མཱ་ནི. ཨི་ནྡ་ཏི ན་ཀྑ་ཏྟཱ་ནཾ པ་ར་མི་སྶ་རི་ཡཾ ཀ་རོ་ཏཱི་ཏི ཨི་ནྡུ. ཙ་ནྡ་ཏི ཧི་ལཱ་ད་ཡ་ཏི སུ་ཁ་ཡ་ཏི པ་ཛ་ནྟི ཙ་ནྡོ. ན་ཀྑ་ཏྟཱ་ནཾ རཱ་ཛཱ ན་ཀྑ་ཏྟ་རཱ་ཛཱ. ཨུ་མཱ ཀ་ནྟི, ཏཱ་ཡ ས་ཧ ཝི་ཛྫ་ཏཱི་ཏི སོ་མོ, སུ་ཁཾ ཨ་བྷི་སྶ་ཝ་ཏཱི་ཏི ཝཱ སོ་མོ, མཔ་ཙྩ་ཡོ. ནི་སཾ ར་ཏྟིཾ ཀ་རོ་ཏི, ཏ་ཏྠ ཝཱ ཀ་རོ རཾ་སི ཨེ་ཏ་སྶ ནི་སཱ་ཀ་རོ. ཨ་ནྡྷ་ཀཱ་རཾ ཨུ་སེ་ནྟི ད་ཧ་ནྟི ཝི་ནཱ་སེ་ནྟཱི་ཏི ཨོ་སཱ, རཾ་ས་ཡོ, ཏེ ཨེ་ཏྠ དྷི་ཡ་ནྟི པ་ཏི་ཊྛ་ཧ་ནྟཱི་ཏི ཨོ་ས་དྷི, ཏཱ་རཱ་ཝི་སེ་སོ, ཏ་སྶ ཨཱི་སོ པ་ཏི ཨོ་ས་དྷཱི་སོ. ཧི་མོ སཱི་ཏ་ལོ རཾ་སི ཡ་སྶ ཧི་མ་རཾ་སི. ས་སོ ཨ་ངྐོ ལ་ཀྑ་ཎཾ ཡ་སྶ ས་ས་ངྐོ. ཙ་ནྡཾ ཀ་པྤཱུ་རཾ མཱ་ཏི ས་དི་སཾ ན་ཡ་ཏཱི་ཏི ཙ་ནྡི་མཱ. ཨིཀཱ་རཱ་དེ་སོ. ས་ས་ལ་ཀྑ་ཎ་མེ་ཏྠ ཨ་ཏྠི ས་སཱི. ས་ས་ཏི ཝཱ ཧིཾ་ས་ཏི ཨུ་ཎྷ་གུ་ཎ་ནྟི ས་སཱི, ཨཱིཔ་ཙྩ་ཡོ ཏ་དུ་པ་ལ་ཀྑི་ཏེ ཏ་དུ་པ་ཙཱ་རཾ. སཱི་ཏཱ རཾ་ས་ཡོ ཡ་སྶ་ཏྠཱི་ཏི སཱི་ཏ་རཾ་སི. ནི་སཱ་ཡ ར་ཏྟི་ཡཱ ནཱ་ཐོ ཏ་དཱ་ལ་ངྐཱ་ར་བྷཱ་ཝ་ཏོ་ཏི ནི་སཱ་ནཱ་ཐོ. ཨུ་ལཱུ༹་ནཾ ཏཱ་རཱ་ནཾ རཱ་ཛཱ ཨུ་ལུ༹་རཱ་ཛཱ. མཱ་ཏི ཨ་ཏྟཱ་ནཾ ཀ་པྤཱུ་རེ་ན ས་དི་སཾ ཀ་རོ་ཏཱི་ཏི མཱ, མཱས་དྡོ་ཡཾ པུ་མེ, ཏཾ་ས་ཧ་ཙ་ར་ཎ་ཏོ ཨུ་ལུ༹་རཱ་ཛཱ་ད་ཡོ་པི. ཧི་མཾ་སུ, ཀུ་མུ་ད་བ་ནྡྷུ, ཝི་དྷུ, སུ་དྷཾ་སུ, སུ་བྦྷཾ་སུ, ནི་སཱ་པ་ཏི, མི་ག་ངྐོ, ཀ་ལཱ་ནི་དྷི, དྭི་ཛ་རཱ་ཛོ, ས་ས་དྷ་རོ, ན་ཀྑ་ཏྟེ་སོ་ཨི་ཙྩཱ་དཱི་ནི་པི ཙ་ནྡ་སྶ ནཱ་མཱ་ནི.