༢. དུ་ཏི་ཡ་པ་ཎྞཱ་ས་ཀཾ

(༦) ༡. གོ་ཏ་མཱི་ཝ་གྒོ

༡. གོ་ཏ་མཱི་སུ་ཏྟཾ

༥༡. ཨེ་ཀཾ ས་མ་ཡཾ བྷ་ག་ཝཱ ས་ཀྐེ་སུ ཝི་ཧ་ར་ཏི ཀ་པི་ལ་ཝ་ཏྠུ་སྨིཾ ནི་གྲོ་དྷཱ་རཱ་མེ. ཨ་ཐ ཁོ མ་ཧཱ་པ་ཛཱ་པ་ཏཱི [མ་ཧཱ་པ་ཛཱ་པ་ཏི (སྱཱ.) ཙཱུ་ལ༹་ཝ. ༤༠༢] གོ་ཏ་མཱི ཡེ་ན བྷ་ག་ཝཱ ཏེ་ནུ་པ་ས་ངྐ་མི; ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏྭཱ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ཨ་བྷི་ཝཱ་དེ་ཏྭཱ ཨེ་ཀ་མ་ནྟཾ ཨ་ཊྛཱ་སི. ཨེ་ཀ་མ་ནྟཾ ཋི་ཏཱ ཁོ མ་ཧཱ་པ་ཛཱ་པ་ཏཱི གོ་ཏ་མཱི བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ཨེ་ཏ་ད་ཝོ་ཙ – ‘‘སཱ་དྷུ, བྷ་ནྟེ, ལ་བྷེ་ཡྻ མཱ་ཏུ་གཱ་མོ ཏ་ཐཱ་ག་ཏ་པྤ་ཝེ་དི་ཏེ དྷ་མྨ་ཝི་ན་ཡེ ཨ་གཱ་ར་སྨཱ ཨ་ན་གཱ་རི་ཡཾ པ་བྦ་ཛྫ’’ནྟི. ‘‘ཨ་ལཾ, གོ་ཏ་མི! མཱ ཏེ རུ་ཙྩི མཱ་ཏུ་གཱ་མ་སྶ ཏ་ཐཱ་ག་ཏ་པྤ་ཝེ་དི་ཏེ དྷ་མྨ་ཝི་ན་ཡེ ཨ་གཱ་ར་སྨཱ ཨ་ན་གཱ་རི་ཡཾ པ་བྦ་ཛྫཱ’’ཏི.

དུ་ཏི་ཡ་མྤི ཁོ མ་ཧཱ་པ་ཛཱ་པ་ཏཱི གོ་ཏ་མཱི བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ཨེ་ཏ་ད་ཝོ་ཙ – ‘‘སཱ་དྷུ, བྷ་ནྟེ, ལ་བྷེ་ཡྻ མཱ་ཏུ་གཱ་མོ ཏ་ཐཱ་ག་ཏ་པྤ་ཝེ་དི་ཏེ དྷ་མྨ་ཝི་ན་ཡེ ཨ་གཱ་ར་སྨཱ ཨ་ན་གཱ་རི་ཡཾ པ་བྦ་ཛྫ’’ནྟི. ‘‘ཨ་ལཾ, གོ་ཏ་མི! མཱ ཏེ རུ་ཙྩི མཱ་ཏུ་གཱ་མ་སྶ ཏ་ཐཱ་ག་ཏ་པྤ་ཝེ་དི་ཏེ དྷ་མྨ་ཝི་ན་ཡེ ཨ་གཱ་ར་སྨཱ ཨ་ན་གཱ་རི་ཡཾ པ་བྦ་ཛྫཱ’’ཏི. ‘‘ཏ་ཏི་ཡ་མྤི ཁོ མ་ཧཱ་པ་ཛཱ་པ་ཏཱི གོ་ཏ་མཱི བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ཨེ་ཏ་ད་ཝོ་ཙ – ‘‘སཱ་དྷུ བྷ་ནྟེ, ལ་བྷེ་ཡྻ མཱ་ཏུ་གཱ་མོ ཏ་ཐཱ་ག་ཏ་པྤ་ཝེ་དི་ཏེ དྷ་མྨ་ཝི་ན་ཡེ ཨ་གཱ་ར་སྨཱ ཨ་ན་གཱ་རི་ཡཾ པ་བྦ་ཛྫ’’ནྟི. ‘‘ཨ་ལཾ, གོ་ཏ་མི! མཱ ཏེ རུ་ཙྩི མཱ་ཏུ་གཱ་མ་སྶ ཏ་ཐཱ་ག་ཏ་པྤ་ཝེ་དི་ཏེ དྷ་མྨ་ཝི་ན་ཡེ ཨ་གཱ་ར་སྨཱ ཨ་ན་གཱ་རི་ཡཾ པ་བྦ་ཛྫཱ’’ཏི.

ཨ་ཐ ཁོ མ་ཧཱ་པ་ཛཱ་པ་ཏཱི གོ་ཏ་མཱི ‘‘ན བྷ་ག་ཝཱ ཨ་ནུ་ཛཱ་ནཱ་ཏི མཱ་ཏུ་གཱ་མ་སྶ ཏ་ཐཱ་ག་ཏ་པྤ་ཝེ་དི་ཏེ དྷ་མྨ་ཝི་ན་ཡེ ཨ་གཱ་ར་སྨཱ ཨ་ན་གཱ་རི་ཡཾ པ་བྦ་ཛྫ’’ནྟི དུ་ཀྑཱི དུ་མྨ་ནཱ ཨ་སྶུ་མུ་ཁཱི རུ་ད་མཱ་ནཱ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ཨ་བྷི་ཝཱ་དེ་ཏྭཱ པ་ད་ཀྑི་ཎཾ ཀ་ཏྭཱ པ་ཀྐཱ་མི.

ཨ་ཐ ཁོ བྷ་ག་ཝཱ ཀ་པི་ལ་ཝ་ཏྠུ་སྨིཾ ཡ་ཐཱ་བྷི་ར་ནྟཾ ཝི་ཧ་རི་ཏྭཱ ཡེ་ན ཝེ་སཱ་ལཱི ཏེ་ན ཙཱ་རི་ཀཾ པ་ཀྐཱ་མི. ཨ་ནུ་པུ་བྦེ་ན ཙཱ་རི་ཀཾ ཙ་ར་མཱ་ནོ ཡེ་ན ཝེ་སཱ་ལཱི ཏ་ད་ཝ་ས་རི. ཏ་ཏྲ སུ་དཾ བྷ་ག་ཝཱ ཝེ་སཱ་ལི་ཡཾ ཝི་ཧ་ར་ཏི མ་ཧཱ་ཝ་ནེ ཀཱུ་ཊཱ་གཱ་ར་སཱ་ལཱ་ཡཾ. ཨ་ཐ ཁོ མ་ཧཱ་པ་ཛཱ་པ་ཏཱི གོ་ཏ་མཱི ཀེ་སེ ཚེ་དཱ་པེ་ཏྭཱ ཀཱ་སཱ་ཡཱ་ནི ཝ་ཏྠཱ་ནི ཨ་ཙྪཱ་དེ་ཏྭཱ ས་མྦ་ཧུ་ལཱ་ཧི སཱ་ཀི་ཡཱ་ནཱི་ཧི ས་དྡྷིཾ ཡེ་ན ཝེ་སཱ་ལཱི ཏེ་ན པ་ཀྐཱ་མི. ཨ་ནུ་པུ་བྦེ་ན ཡེ་ན ཝེ་སཱ་ལཱི མ་ཧཱ་ཝ་ནཾ ཀཱུ་ཊཱ་གཱ་ར་སཱ་ལཱ ཏེ་ནུ་པ་ས་ངྐ་མི. ཨ་ཐ ཁོ མ་ཧཱ་པ་ཛཱ་པ་ཏཱི གོ་ཏ་མཱི སཱུ་ནེ་ཧི པཱ་དེ་ཧི ར་ཛོ་ཀི་ཎྞེ་ན ག་ཏྟེ་ན དུ་ཀྑཱི དུ་མྨ་ནཱ ཨ་སྶུ་མུ་ཁཱི རུ་ད་མཱ་ནཱ བ་ཧི་དྭཱ་ར་ཀོ་ཊྛ་ཀེ ཨ་ཊྛཱ་སི.

ཨ་དྡ་སཱ ཁོ ཨཱ་ཡ་སྨཱ ཨཱ་ན་ནྡོ མ་ཧཱ་པ་ཛཱ་པ་ཏིཾ གོ་ཏ་མིཾ སཱུ་ནེ་ཧི པཱ་དེ་ཧི ར་ཛོ་ཀི་ཎྞེ་ན ག་ཏྟེ་ན དུ་ཀྑིཾ དུ་མྨ་ནཾ ཨ་སྶུ་མུ་ཁིཾ རུ་ད་མཱ་ནཾ བ་ཧི་དྭཱ་ར་ཀོ་ཊྛ་ཀེ ཋི་ཏཾ. དི་སྭཱ་ན མ་ཧཱ་པ་ཛཱ་པ་ཏིཾ གོ་ཏ་མིཾ ཨེ་ཏ་ད་ཝོ་ཙ – ‘‘ཀིཾ ནུ ཏྭཾ, གོ་ཏ་མི, སཱུ་ནེ་ཧི པཱ་དེ་ཧི ར་ཛོ་ཀི་ཎྞེ་ན ག་ཏྟེ་ན དུ་ཀྑཱི དུ་མྨ་ནཱ ཨ་སྶུ་མུ་ཁཱི རུ་ད་མཱ་ནཱ བ་ཧི་དྭཱ་ར་ཀོ་ཊྛ་ཀེ ཋི་ཏཱ’’ཏི? ‘‘ཏ་ཐཱ ཧི པ་ན, བྷ་ནྟེ ཨཱ་ན་ནྡ, ན བྷ་ག་ཝཱ ཨ་ནུ་ཛཱ་ནཱ་ཏི མཱ་ཏུ་གཱ་མ་སྶ ཏ་ཐཱ་ག་ཏ་པྤ་ཝེ་དི་ཏེ དྷ་མྨ་ཝི་ན་ཡེ ཨ་གཱ་ར་སྨཱ ཨ་ན་གཱ་རི་ཡཾ པ་བྦ་ཛྫ’’ནྟི. ‘‘ཏེ་ན ཧི ཏྭཾ, གོ་ཏ་མི, མུ་ཧུ་ཏྟཾ ཨི་དྷེ་ཝ ཏཱ་ཝ ཧོ་ཧི, ཡཱ་ཝཱ་ཧཾ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ཡཱ་ཙཱ་མི མཱ་ཏུ་གཱ་མ་སྶ ཏ་ཐཱ་ག་ཏ་པྤ་ཝེ་དི་ཏེ དྷ་མྨ་ཝི་ན་ཡེ ཨ་གཱ་ར་སྨཱ ཨ་ན་གཱ་རི་ཡཾ པ་བྦ་ཛྫ’’ནྟི.

ཨ་ཐ ཁོ ཨཱ་ཡ་སྨཱ ཨཱ་ན་ནྡོ ཡེ་ན བྷ་ག་ཝཱ ཏེ་ནུ་པ་ས་ངྐ་མི; ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏྭཱ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ཨ་བྷི་ཝཱ་དེ་ཏྭཱ ཨེ་ཀ་མ་ནྟཾ ནི་སཱི་དི. ཨེ་ཀ་མ་ནྟཾ ནི་སི་ནྣོ ཁོ ཨཱ་ཡ་སྨཱ ཨཱ་ན་ནྡོ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ཨེ་ཏ་ད་ཝོ་ཙ – ‘‘ཨེ་སཱ, བྷ་ནྟེ, མ་ཧཱ་པ་ཛཱ་པ་ཏཱི གོ་ཏ་མཱི སཱུ་ནེ་ཧི པཱ་དེ་ཧི ར་ཛོ་ཀི་ཎྞེ་ན ག་ཏྟེ་ན དུ་ཀྑཱི དུ་མྨ་ནཱ ཨ་སྶུ་མུ་ཁཱི རུ་ད་མཱ་ནཱ བ་ཧི་དྭཱ་ར་ཀོ་ཊྛ་ཀེ ཋི་ཏཱ – ‘ན བྷ་ག་ཝཱ ཨ་ནུ་ཛཱ་ནཱ་ཏི མཱ་ཏུ་གཱ་མ་སྶ ཏ་ཐཱ་ག་ཏ་པྤ་ཝེ་དི་ཏེ དྷ་མྨ་ཝི་ན་ཡེ ཨ་གཱ་ར་སྨཱ ཨ་ན་གཱ་རི་ཡཾ པ་བྦ་ཛྫ’ནྟི. སཱ་དྷུ, བྷ་ནྟེ, ལ་བྷེ་ཡྻ མཱ་ཏུ་གཱ་མོ ཏ་ཐཱ་ག་ཏ་པྤ་ཝེ་དི་ཏེ དྷ་མྨ་ཝི་ན་ཡེ ཨ་གཱ་ར་སྨཱ ཨ་ན་གཱ་རི་ཡཾ པ་བྦ་ཛྫ’’ནྟི. ‘‘ཨ་ལཾ, ཨཱ་ན་ནྡ! མཱ ཏེ རུ་ཙྩི མཱ་ཏུ་གཱ་མ་སྶ ཏ་ཐཱ་ག་ཏ་པྤ་ཝེ་དི་ཏེ དྷ་མྨ་ཝི་ན་ཡེ ཨ་གཱ་ར་སྨཱ ཨ་ན་གཱ་རི་ཡཾ པ་བྦ་ཛྫཱ’’ཏི.

དུ་ཏི་ཡ་མྤི ཁོ…པེ… ཏ་ཏི་ཡ་མྤི ཁོ ཨཱ་ཡ་སྨཱ ཨཱ་ན་ནྡོ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ཨེ་ཏ་ད་ཝོ་ཙ – ‘‘སཱ་དྷུ, བྷ་ནྟེ, ལ་བྷེ་ཡྻ མཱ་ཏུ་གཱ་མོ ཏ་ཐཱ་ག་ཏ་པྤ་ཝེ་དི་ཏེ དྷ་མྨ་ཝི་ན་ཡེ ཨ་གཱ་ར་སྨཱ ཨ་ན་གཱ་རི་ཡཾ པ་བྦ་ཛྫ’’ནྟི. ‘‘ཨ་ལཾ, ཨཱ་ན་ནྡ! མཱ ཏེ རུ་ཙྩི མཱ་ཏུ་གཱ་མ་སྶ ཏ་ཐཱ་ག་ཏ་པྤ་ཝེ་དི་ཏེ དྷ་མྨ་ཝི་ན་ཡེ ཨ་གཱ་ར་སྨཱ ཨ་ན་གཱ་རི་ཡཾ པ་བྦ་ཛྫཱ’’ཏི.

ཨ་ཐ ཁོ ཨཱ་ཡ་སྨ་ཏོ ཨཱ་ན་ནྡ་སྶ ཨེ་ཏ་ད་ཧོ་སི – ‘‘ན བྷ་ག་ཝཱ ཨ་ནུ་ཛཱ་ནཱ་ཏི མཱ་ཏུ་གཱ་མ་སྶ ཏ་ཐཱ་ག་ཏ་པྤ་ཝེ་དི་ཏེ དྷ་མྨ་ཝི་ན་ཡེ ཨ་གཱ་ར་སྨཱ ཨ་ན་གཱ་རི་ཡཾ པ་བྦ་ཛྫཾ. ཡཾ་ནཱུ་ནཱ་ཧཾ ཨ་ཉྙེ་ན་པི པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ཡཱ་ཙེ་ཡྻཾ མཱ་ཏུ་གཱ་མ་སྶ ཏ་ཐཱ་ག་ཏ་པྤ་ཝེ་དི་ཏེ དྷ་མྨ་ཝི་ན་ཡེ ཨ་གཱ་ར་སྨཱ ཨ་ན་གཱ་རི་ཡཾ པ་བྦ་ཛྫ’’ནྟི. ཨ་ཐ ཁོ ཨཱ་ཡ་སྨཱ ཨཱ་ན་ནྡོ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ཨེ་ཏ་ད་ཝོ་ཙ – ‘‘བྷ་བྦོ ནུ ཁོ, བྷ་ནྟེ, མཱ་ཏུ་གཱ་མོ ཏ་ཐཱ་ག་ཏ་པྤ་ཝེ་དི་ཏེ དྷ་མྨ་ཝི་ན་ཡེ ཨ་གཱ་ར་སྨཱ ཨ་ན་གཱ་རི་ཡཾ པ་བྦ་ཛི་ཏྭཱ སོ་ཏཱ་པ་ཏྟི་ཕ་ལཾ ཝཱ ས་ཀ་དཱ་གཱ་མི་ཕ་ལཾ ཝཱ ཨ་ནཱ་གཱ་མི་ཕ་ལཾ ཝཱ ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་ཕ་ལཾ ཝཱ ས་ཙྪི་ཀཱ་ཏུ’’ནྟི? ‘‘བྷ་བྦོ, ཨཱ་ན་ནྡ, མཱ་ཏུ་གཱ་མོ ཏ་ཐཱ་ག་ཏ་པྤ་ཝེ་དི་ཏེ དྷ་མྨ་ཝི་ན་ཡེ ཨ་གཱ་ར་སྨཱ ཨ་ན་གཱ་རི་ཡཾ པ་བྦ་ཛི་ཏྭཱ སོ་ཏཱ་པ་ཏྟི་ཕ་ལ་མྤི ས་ཀ་དཱ་གཱ་མི་ཕ་ལ་མྤི ཨ་ནཱ་གཱ་མི་ཕ་ལ་མྤི ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་ཕ་ལ་མྤི ས་ཙྪི་ཀཱ་ཏུ’’ནྟི. ‘‘ས་ཙེ, བྷ་ནྟེ, བྷ་བྦོ མཱ་ཏུ་གཱ་མོ ཏ་ཐཱ་ག་ཏ་པྤ་ཝེ་དི་ཏེ དྷ་མྨ་ཝི་ན་ཡེ ཨ་གཱ་ར་སྨཱ ཨ་ན་གཱ་རི་ཡཾ པ་བྦ་ཛི་ཏྭཱ སོ་ཏཱ་པ་ཏྟི་ཕ་ལ་མྤི…པེ… ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་ཕ་ལ་མྤི ས་ཙྪི་ཀཱ་ཏུཾ, བ་ཧུ་ཀཱ་རཱ, བྷ་ནྟེ, མ་ཧཱ་པ་ཛཱ་པ་ཏཱི གོ་ཏ་མཱི བྷ་ག་ཝ་ཏོ མཱ་ཏུ་ཙྪཱ ཨཱ་པཱ་དི་ཀཱ པོ་སི་ཀཱ ཁཱི་ར་སྶ དཱ་ཡི་ཀཱ; བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ཛ་ནེ་ཏྟི་ཡཱ ཀཱ་ལ་ངྐ་ཏཱ་ཡ ཐ་ཉྙཾ པཱ་ཡེ་སི. སཱ་དྷུ, བྷ་ནྟེ, ལ་བྷེ་ཡྻ མཱ་ཏུ་གཱ་མོ ཏ་ཐཱ་ག་ཏ་པྤ་ཝེ་དི་ཏེ དྷ་མྨ་ཝི་ན་ཡེ ཨ་གཱ་ར་སྨཱ ཨ་ན་གཱ་རི་ཡཾ པ་བྦ་ཛྫ’’ནྟི.

‘‘ས་ཙེ, ཨཱ་ན་ནྡ, མ་ཧཱ་པ་ཛཱ་པ་ཏཱི གོ་ཏ་མཱི ཨ་ཊྛ ག་རུ་དྷ་མྨེ པ་ཊི་གྒ་ཎྷཱ་ཏི, སཱ་ཝ་སྶཱ ཧོ་ཏུ ཨུ་པ་ས་མྤ་དཱ –

[པཱ་ཙི. ༡༤༩; ཙཱུ་ལ༹་ཝ. ༤༠༣] ‘‘ཝ་སྶ་ས་ཏཱུ་པ་ས་མྤ་ནྣཱ་ཡ བྷི་ཀྑུ་ནི་ཡཱ ཏ་ད་ཧཱུ་པ་ས་མྤ་ནྣ་སྶ བྷི་ཀྑུ་ནོ ཨ་བྷི་ཝཱ་ད་ནཾ པ་ཙྩུ་ཊྛཱ་ནཾ ཨ་ཉྫ་ལི་ཀ་མྨཾ སཱ་མཱི་ཙི་ཀ་མྨཾ ཀ་ཏྟ་བྦཾ. ཨ་ཡ་མྤི དྷ་མྨོ ས་ཀྐ་ཏྭཱ ག་རུཾ ཀ་ཏྭཱ [ག་རུ་ཀ་ཏྭཱ (སཱི. སྱཱ. པཱི.)] མཱ་ནེ་ཏྭཱ པཱུ་ཛེ་ཏྭཱ ཡཱ་ཝ་ཛཱི་ཝཾ ཨ་ན་ཏི་ཀྐ་མ་ནཱི་ཡོ.

‘‘ན བྷི་ཀྑུ་ནི་ཡཱ ཨ་བྷི་ཀྑུ་ཀེ ཨཱ་ཝཱ་སེ ཝ་སྶཾ ཨུ་པ་ག་ནྟ་བྦཾ. ཨ་ཡ་མྤི དྷ་མྨོ ས་ཀྐ་ཏྭཱ ག་རུཾ ཀ་ཏྭཱ མཱ་ནེ་ཏྭཱ པཱུ་ཛེ་ཏྭཱ ཡཱ་ཝ་ཛཱི་ཝཾ ཨ་ན་ཏི་ཀྐ་མ་ནཱི་ཡོ.

‘‘ཨ་ནྭ་ཌྜྷ་མཱ་སཾ བྷི་ཀྑུ་ནི་ཡཱ བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷ་ཏོ དྭེ དྷ་མྨཱ པ་ཙྩཱ་སཱི་སི་ཏ་བྦཱ [པ་ཙྩཱ་སིཾ་སི་ཏ་བྦཱ (སཱི. སྱཱ. པཱི.)] – ཨུ་པོ་ས་ཐ་པུ་ཙྪ་ཀ་ཉྩ, ཨོ་ཝཱ་དཱུ་པ་ས་ངྐ་མ་ན་ཉྩ. ཨ་ཡ་མྤི དྷ་མྨོ ས་ཀྐ་ཏྭཱ ག་རུཾ ཀ་ཏྭཱ མཱ་ནེ་ཏྭཱ པཱུ་ཛེ་ཏྭཱ ཡཱ་ཝ་ཛཱི་ཝཾ ཨ་ན་ཏི་ཀྐ་མ་ནཱི་ཡོ.

‘‘ཝ་སྶཾ་ཝུ་ཊྛཱ་ཡ བྷི་ཀྑུ་ནི་ཡཱ ཨུ་བྷ་ཏོ་ས་ངྒྷེ ཏཱི་ཧི ཋཱ་ནེ་ཧི པ་ཝཱ་རེ་ཏ་བྦཾ – དི་ཊྛེ་ན ཝཱ སུ་ཏེ་ན ཝཱ པ་རི་ས་ངྐཱ་ཡ ཝཱ. ཨ་ཡ་མྤི དྷ་མྨོ ས་ཀྐ་ཏྭཱ ག་རུཾ ཀ་ཏྭཱ མཱ་ནེ་ཏྭཱ པཱུ་ཛེ་ཏྭཱ ཡཱ་ཝ་ཛཱི་ཝཾ ཨ་ན་ཏི་ཀྐ་མ་ནཱི་ཡོ.

‘‘ག་རུ་དྷ་མྨཾ ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་པ་ནྣཱ་ཡ བྷི་ཀྑུ་ནི་ཡཱ ཨུ་བྷ་ཏོ་ས་ངྒྷེ པ་ཀྑ་མཱ་ན་ཏྟཾ ཙ་རི་ཏ་བྦཾ. ཨ་ཡ་མྤི དྷ་མྨོ ས་ཀྐ་ཏྭཱ ག་རུཾ ཀ་ཏྭཱ མཱ་ནེ་ཏྭཱ པཱུ་ཛེ་ཏྭཱ ཡཱ་ཝ་ཛཱི་ཝཾ ཨ་ན་ཏི་ཀྐ་མ་ནཱི་ཡོ.

‘‘དྭེ ཝ་སྶཱ་ནི ཚ་སུ དྷ་མྨེ་སུ སི་ཀྑི་ཏ་སི་ཀྑཱ་ཡ སི་ཀྑ་མཱ་ནཱ་ཡ ཨུ་བྷ་ཏོ་ས་ངྒྷེ ཨུ་པ་ས་མྤ་དཱ པ་རི་ཡེ་སི་ཏ་བྦཱ. ཨ་ཡ་མྤི དྷ་མྨོ ས་ཀྐ་ཏྭཱ ག་རུཾ ཀ་ཏྭཱ མཱ་ནེ་ཏྭཱ པཱུ་ཛེ་ཏྭཱ ཡཱ་ཝ་ཛཱི་ཝཾ ཨ་ན་ཏི་ཀྐ་མ་ནཱི་ཡོ.

‘‘ན ཀེ་ན་ཙི པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན བྷི་ཀྑུ་ནི་ཡཱ བྷི་ཀྑུ ཨ་ཀྐོ་སི་ཏ་བྦོ པ་རི་བྷཱ་སི་ཏ་བྦོ. ཨ་ཡ་མྤི དྷ་མྨོ ས་ཀྐ་ཏྭཱ ག་རུཾ ཀ་ཏྭཱ མཱ་ནེ་ཏྭཱ པཱུ་ཛེ་ཏྭཱ ཡཱ་ཝ་ཛཱི་ཝཾ ཨ་ན་ཏི་ཀྐ་མ་ནཱི་ཡོ.

‘‘ས་ཙེ, ཨཱ་ན་ནྡ, མ་ཧཱ་པ་ཛཱ་པ་ཏཱི གོ་ཏ་མཱི ཨི་མེ ཨ་ཊྛ ག་རུ་དྷ་མྨེ པ་ཊི་གྒ་ཎྷཱ་ཏི, སཱ་ཝ་སྶཱ ཧོ་ཏུ ཨུ་པ་ས་མྤ་དཱ’’ཏི.

ཨ་ཐ ཁོ ཨཱ་ཡ་སྨཱ ཨཱ་ན་ནྡོ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ས་ནྟི་ཀེ ཨི་མེ ཨ་ཊྛ ག་རུ་དྷ་མྨེ ཨུ་གྒ་ཧེ་ཏྭཱ ཡེ་ན མ་ཧཱ་པ་ཛཱ་པ་ཏཱི གོ་ཏ་མཱི ཏེ་ནུ་པ་ས་ངྐ་མི; ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏྭཱ མ་ཧཱ་པ་ཛཱ་པ་ཏིཾ གོ་ཏ་མིཾ ཨེ་ཏ་ད་ཝོ་ཙ –

‘‘ས་ཙེ ཁོ ཏྭཾ, གོ་ཏ་མི, ཨ་ཊྛ ག་རུ་དྷ་མྨེ པ་ཊི་གྒ་ཎྷེ་ཡྻཱ་སི, སཱ་ཝ ཏེ བྷ་ཝི་སྶ་ཏི ཨུ་པ་ས་མྤ་དཱ –

‘‘ཝ་སྶ་ས་ཏཱུ་པ་ས་མྤ་ནྣཱ་ཡ བྷི་ཀྑུ་ནི་ཡཱ ཏ་ད་ཧཱུ་པ་ས་མྤ་ནྣ་སྶ བྷི་ཀྑུ་ནོ ཨ་བྷི་ཝཱ་ད་ནཾ པ་ཙྩུ་ཊྛཱ་ནཾ ཨ་ཉྫ་ལི་ཀ་མྨཾ སཱ་མཱི་ཙི་ཀ་མྨཾ ཀ་ཏྟ་བྦཾ. ཨ་ཡ་མྤི དྷ་མྨོ ས་ཀྐ་ཏྭཱ ག་རུཾ ཀ་ཏྭཱ མཱ་ནེ་ཏྭཱ པཱུ་ཛེ་ཏྭཱ ཡཱ་ཝ་ཛཱི་ཝཾ ཨ་ན་ཏི་ཀྐ་མ་ནཱི་ཡོ…པེ….

‘‘ཨ་ཛྫ་ཏ་གྒེ ཨོ་ཝ་ཊོ བྷི་ཀྑུ་ནཱི་ནཾ བྷི་ཀྑཱུ་སུ ཝ་ཙ་ན་པ་ཐོ, ཨ་ནོ་ཝ་ཊོ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ བྷི་ཀྑུ་ནཱི་སུ ཝ་ཙ་ན་པ་ཐོ. ཨ་ཡ་མྤི དྷ་མྨོ ས་ཀྐ་ཏྭཱ ག་རུཾ ཀ་ཏྭཱ མཱ་ནེ་ཏྭཱ པཱུ་ཛེ་ཏྭཱ ཡཱ་ཝ་ཛཱི་ཝཾ ཨ་ན་ཏི་ཀྐ་མ་ནཱི་ཡོ. ས་ཙེ ཁོ ཏྭཾ, གོ་ཏ་མི, ཨི་མེ ཨ་ཊྛ ག་རུ་དྷ་མྨེ པ་ཊི་གྒ་ཎྷེ་ཡྻཱ་སི, སཱ་ཝ ཏེ བྷ་ཝི་སྶ་ཏི ཨུ་པ་ས་མྤ་དཱ’’ཏི.

‘‘སེ་ཡྻ་ཐཱ་པི, བྷ་ནྟེ ཨཱ་ན་ནྡ, ཨི་ཏྠཱི ཝཱ པུ་རི་སོ ཝཱ ད་ཧ་རོ ཡུ་ཝཱ མ་ཎྜ་ན་ཀ་ཛཱ་ཏི་ཀོ [མ་ཎྜ་ན་ཀ་ཛཱ་ཏི་ཡོ (སཱི. པཱི.)] སཱི་སཾ་ནྷཱ་ཏོ [སཱི་སཾ་ན་ཧཱ་ཏོ (སཱི. པཱི.), སཱི་ས་ན་ཧཱ་ཏོ (སྱཱ.)] ཨུ་པྤ་ལ་མཱ་ལཾ ཝཱ ཝ་སྶི་ཀ་མཱ་ལཾ ཝཱ ཨ་དྷི་མུ་ཏྟ་ཀ་མཱ་ལཾ [ཨ་ཏི་མུ་ཏྟ་ཀ་མཱ་ལཾ (སཱི.)] ཝཱ ལ་བྷི་ཏྭཱ ཨུ་བྷོ་ཧི ཧ་ཏྠེ་ཧི པ་ཊི་གྒ་ཧེ་ཏྭཱ ཨུ་ཏྟ་མ་ངྒེ སི་ར་སྨིཾ པ་ཏི་ཊྛཱ་པེ་ཡྻ; ཨེ་ཝ་མེ་ཝཾ ཁོ ཨ་ཧཾ, བྷ་ནྟེ ཨཱ་ན་ནྡ, ཨི་མེ ཨ་ཊྛ ག་རུ་དྷ་མྨེ པ་ཊི་གྒ་ཎྷཱ་མི ཡཱ་ཝ་ཛཱི་ཝཾ ཨ་ན་ཏི་ཀྐ་མ་ནཱི་ཡེ’’ཏི.

‘‘ས་ཙེ, ཨཱ་ན་ནྡ, ནཱ་ལ་བྷི་སྶ མཱ་ཏུ་གཱ་མོ ཏ་ཐཱ་ག་ཏ་པྤ་ཝེ་དི་ཏེ དྷ་མྨ་ཝི་ན་ཡེ ཨ་གཱ་ར་སྨཱ ཨ་ན་གཱ་རི་ཡཾ པ་བྦ་ཛྫཾ, ཙི་ར་ཊྛི་ཏི་ཀཾ, ཨཱ་ན་ནྡ, བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡཾ ཨ་བྷ་ཝི་སྶ, ཝ་སྶ་ས་ཧ་སྶ་མེ་ཝ ས་དྡྷ་མྨོ ཏི་ཊྛེ་ཡྻ. ཡ་ཏོ ཙ ཁོ, ཨཱ་ན་ནྡ, མཱ་ཏུ་གཱ་མོ ཏ་ཐཱ་ག་ཏ་པྤ་ཝེ་དི་ཏེ དྷ་མྨ་ཝི་ན་ཡེ ཨ་གཱ་ར་སྨཱ ཨ་ན་གཱ་རི་ཡཾ པ་བྦ་ཛི་ཏོ, ན དཱ་ནི, ཨཱ་ན་ནྡ, བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡཾ ཙི་ར་ཊྛི་ཏི་ཀཾ བྷ་ཝི་སྶ་ཏི. པ་ཉྩེ་ཝ དཱ་ནི, ཨཱ་ན་ནྡ, ཝ་སྶ་ས་ཏཱ་ནི ས་དྡྷ་མྨོ ཋ་སྶ་ཏི.

‘‘སེ་ཡྻ་ཐཱ་པི, ཨཱ་ན་ནྡ, ཡཱ་ནི ཀཱ་ནི་ཙི ཀུ་ལཱ་ནི བ་ཧུ་ཏྠི་ཀཱ་ནི [བ་ཧུ་ཀི་ཏྠི་ཀཱ་ནི (སཱི. པཱི.), བ་ཧུ་ཨི་ཏྠི་ཀཱ་ནི (སྱཱ.)] ཨ་པྤ་པུ་རི་ས་ཀཱ་ནི, ཏཱ་ནི སུ་པྤ་དྷཾ་སི་ཡཱ་ནི ཧོ་ནྟི ཙོ་རེ་ཧི ཀུ་མྦྷ་ཏྠེ་ན་ཀེ་ཧི; ཨེ་ཝ་མེ་ཝཾ ཁོ, ཨཱ་ན་ནྡ, ཡ་སྨིཾ དྷ་མྨ་ཝི་ན་ཡེ ལ་བྷ་ཏི མཱ་ཏུ་གཱ་མོ ཨ་གཱ་ར་སྨཱ ཨ་ན་གཱ་རི་ཡཾ པ་བྦ་ཛྫཾ, ན ཏཾ བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡཾ ཙི་ར་ཊྛི་ཏི་ཀཾ ཧོ་ཏི.

‘‘སེ་ཡྻ་ཐཱ་པི, ཨཱ་ན་ནྡ, ས་མྤ་ནྣེ སཱ་ལི་ཀྑེ་ཏྟེ སེ་ཏ་ཊྛི་ཀཱ ནཱ་མ རོ་ག་ཛཱ་ཏི ནི་པ་ཏ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ཏཾ སཱ་ལི་ཀྑེ་ཏྟཾ ན ཙི་ར་ཊྛི་ཏི་ཀཾ ཧོ་ཏི; ཨེ་ཝ་མེ་ཝཾ ཁོ, ཨཱ་ན་ནྡ, ཡ་སྨིཾ དྷ་མྨ་ཝི་ན་ཡེ ལ་བྷ་ཏི མཱ་ཏུ་གཱ་མོ ཨ་གཱ་ར་སྨཱ ཨ་ན་གཱ་རི་ཡཾ པ་བྦ་ཛྫཾ, ན ཏཾ བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡཾ ཙི་ར་ཊྛི་ཏི་ཀཾ ཧོ་ཏི.

‘‘སེ་ཡྻ་ཐཱ་པི, ཨཱ་ན་ནྡ, ས་མྤ་ནྣེ ཨུ་ཙྪུ་ཀྑེ་ཏྟེ མ་ཉྫི་ཊྛི་ཀཱ [མ་ཉྫེ་ཊྛི་ཀཱ (སཱི. སྱཱ.)] ནཱ་མ རོ་ག་ཛཱ་ཏི ནི་པ་ཏ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ཏཾ ཨུ་ཙྪུ་ཀྑེ་ཏྟཾ ན ཙི་ར་ཊྛི་ཏི་ཀཾ ཧོ་ཏི; ཨེ་ཝ་མེ་ཝཾ ཁོ, ཨཱ་ན་ནྡ, ཡ་སྨིཾ དྷ་མྨ་ཝི་ན་ཡེ ལ་བྷ་ཏི མཱ་ཏུ་གཱ་མོ ཨ་གཱ་ར་སྨཱ ཨ་ན་གཱ་རི་ཡཾ པ་བྦ་ཛྫཾ, ན ཏཾ བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡཾ ཙི་ར་ཊྛི་ཏི་ཀཾ ཧོ་ཏི.

‘‘སེ་ཡྻ་ཐཱ་པི, ཨཱ་ན་ནྡ, པུ་རི་སོ མ་ཧ་ཏོ ཏ་ལཱ༹་ཀ་སྶ པ་ཊི་ཀ་ཙྩེ་ཝ [པ་ཊི་ག་ཙྩེ་ཝ (སཱི. པཱི.)] ཨཱ་ལི༹ཾ བ་ནྡྷེ་ཡྻ ཡཱ་ཝ་དེ་ཝ ཨུ་ད་ཀ་སྶ ཨ་ན་ཏི་ཀྐ་མ་ནཱ་ཡ; ཨེ་ཝ་མེ་ཝཾ ཁོ, ཨཱ་ན་ནྡ, མ་ཡཱ པ་ཊི་ཀ་ཙྩེ་ཝ བྷི་ཀྑུ་ནཱི་ནཾ ཨ་ཊྛ ག་རུ་དྷ་མྨཱ པ་ཉྙ་ཏྟཱ ཡཱ་ཝ་ཛཱི་ཝཾ ཨ་ན་ཏི་ཀྐ་མ་ནཱི་ཡཱ’’ཏི. པ་ཋ་མཾ.

༢. ཨོ་ཝཱ་ད་སུ་ཏྟཾ

༥༢. ཨེ་ཀཾ ས་མ་ཡཾ བྷ་ག་ཝཱ ཝེ་སཱ་ལི་ཡཾ ཝི་ཧ་ར་ཏི མ་ཧཱ་ཝ་ནེ ཀཱུ་ཊཱ་གཱ་ར་སཱ་ལཱ་ཡཾ. ཨ་ཐ ཁོ ཨཱ་ཡ་སྨཱ ཨཱ་ན་ནྡོ ཡེ་ན བྷ་ག་ཝཱ ཏེ་ནུ་པ་ས་ངྐ་མི; ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏྭཱ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ཨ་བྷི་ཝཱ་དེ་ཏྭཱ ཨེ་ཀ་མ་ནྟཾ ནི་སཱི་དི. ཨེ་ཀ་མ་ནྟཾ ནི་སི་ནྣོ ཁོ ཨཱ་ཡ་སྨཱ ཨཱ་ན་ནྡོ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ཨེ་ཏ་ད་ཝོ་ཙ – ‘‘ཀ་ཏི་ཧི ནུ ཁོ, བྷ་ནྟེ, དྷ་མྨེ་ཧི ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ བྷི་ཀྑུ བྷི་ཀྑུ་ནོ་ཝཱ་ད་ཀོ ས་མྨ་ནྣི་ཏ་བྦོ’’ཏི?

[པཱ་ཙི. ༡༤༧] ‘‘ཨ་ཊྛ་ཧི ཁོ, ཨཱ་ན་ནྡ, དྷ་མྨེ་ཧི ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ བྷི་ཀྑུ བྷི་ཀྑུ་ནོ་ཝཱ་ད་ཀོ ས་མྨ་ནྣི་ཏ་བྦོ. ཀ་ཏ་མེ་ཧི ཨ་ཊྛ་ཧི? ཨི་དྷཱ་ན་ནྡ, བྷི་ཀྑུ སཱི་ལ་ཝཱ ཧོ་ཏི…པེ… ས་མཱ་དཱ་ཡ སི་ཀྑ་ཏི སི་ཀྑཱ་པ་དེ་སུ; བ་ཧུ་སྶུ་ཏོ ཧོ་ཏི…པེ… དི་ཊྛི་ཡཱ སུ་པྤ་ཊི་ཝི་དྡྷཱ; ཨུ་བྷ་ཡཱ་ནི ཁོ པ་ན་སྶ པཱ་ཏི་མོ་ཀྑཱ་ནི ཝི་ཏྠཱ་རེ་ན སྭཱ་ག་ཏཱ་ནི ཧོ་ནྟི སུ་ཝི་བྷ་ཏྟཱ་ནི སུ་པྤ་ཝ་ཏྟཱི་ནི སུ་ཝི་ནི་ཙྪི་ཏཱ་ནི སུ་ཏྟ་སོ ཨ་ནུ་བྱ་ཉྫ་ན་སོ; ཀ་ལྱཱ་ཎ་ཝཱ་ཙོ ཧོ་ཏི ཀ་ལྱཱ་ཎ་ཝཱ་ཀྐ་ར་ཎོ, པོ་རི་ཡཱ ཝཱ་ཙཱ་ཡ ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ ཝི་སྶ་ཊྛཱ་ཡ [ཝི་ས་ཊྛཱ་ཡ (ཀ.)] ཨ་ནེ་ལ་ག་ལཱ༹་ཡ [ཨ་ནེ་ལ༹་ག་ལཱ༹་ཡ (སཱི. ཀ.)] ཨ་ཏྠ་སྶ ཝི་ཉྙཱ་པ་ནི་ཡཱ; པ་ཊི་བ་ལོ ཧོ་ཏི བྷི་ཀྑུ་ནི་ས་ངྒྷ་སྶ དྷ་མྨི་ཡཱ ཀ་ཐཱ་ཡ ས་ནྡ་སྶེ་ཏུཾ ས་མཱ་ད་པེ་ཏུཾ ས་མུ་ཏྟེ་ཛེ་ཏུཾ ས་མྤ་ཧཾ་སེ་ཏུཾ; ཡེ་བྷུ་ཡྻེ་ན བྷི་ཀྑུ་ནཱི་ནཾ པི་ཡོ ཧོ་ཏི མ་ནཱ་པོ; ན ཁོ པ་ནེ་ཏཾ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ཨུ་དྡི་སྶ པ་བྦ་ཛི་ཏཱ་ཡ ཀཱ་སཱ་ཡ་ཝ་ཏྠ་ནི་ཝ་ས་ནཱ་ཡ ག་རུ་དྷ་མྨཾ ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་པ་ནྣ་པུ་བྦོ ཧོ་ཏི; ཝཱི་ས་ཏི་ཝ་སྶོ ཝཱ ཧོ་ཏི ཨ་ཏི་རེ་ཀ་ཝཱི་ས་ཏི་ཝ་སྶོ ཝཱ. ཨི་མེ་ཧི ཁོ, ཨཱ་ན་ནྡ, ཨ་ཊྛ་ཧི དྷ་མྨེ་ཧི ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ བྷི་ཀྑུ བྷི་ཀྑུ་ནོ་ཝཱ་ད་ཀོ ས་མྨ་ནྣི་ཏ་བྦོ’’ཏི. དུ་ཏི་ཡཾ.

༣. སཾ་ཁི་ཏྟ་སུ་ཏྟཾ

༥༣. [ཙཱུ་ལ༹་ཝ. ༤༠༦] ཨེ་ཀཾ ས་མ་ཡཾ བྷ་ག་ཝཱ ཝེ་སཱ་ལི་ཡཾ ཝི་ཧ་ར་ཏི མ་ཧཱ་ཝ་ནེ ཀཱུ་ཊཱ་གཱ་ར་སཱ་ལཱ་ཡཾ. ཨ་ཐ ཁོ མ་ཧཱ་པ་ཛཱ་པ་ཏཱི གོ་ཏ་མཱི ཡེ་ན བྷ་ག་ཝཱ ཏེ་ནུ་པ་ས་ངྐ་མི; ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏྭཱ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ཨ་བྷི་ཝཱ་དེ་ཏྭཱ ཨེ་ཀ་མ་ནྟཾ ཨ་ཊྛཱ་སི. ཨེ་ཀ་མ་ནྟཾ ཋི་ཏཱ ཁོ སཱ མ་ཧཱ་པ་ཛཱ་པ་ཏཱི གོ་ཏ་མཱི བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ཨེ་ཏ་ད་ཝོ་ཙ –

‘‘སཱ་དྷུ མེ, བྷ་ནྟེ, བྷ་ག་ཝཱ སཾ་ཁི་ཏྟེ་ན དྷ་མྨཾ དེ་སེ་ཏུ, ཡ་མ་ཧཾ བྷ་ག་ཝ་ཏོ དྷ་མྨཾ སུ་ཏྭཱ ཨེ་ཀཱ ཝཱུ་པ་ཀ་ཊྛཱ ཨ་པྤ་མ་ཏྟཱ ཨཱ་ཏཱ་པི་ནཱི པ་ཧི་ཏ་ཏྟཱ ཝི་ཧ་རེ་ཡྻ’’ནྟི. ‘‘ཡེ ཁོ ཏྭཾ, གོ་ཏ་མི, དྷ་མྨེ ཛཱ་ནེ་ཡྻཱ་སི – ‘ཨི་མེ དྷ་མྨཱ ས་རཱ་གཱ་ཡ སཾ་ཝ་ཏྟ་ནྟི, ནོ ཝི་རཱ་གཱ་ཡ; སཾ་ཡོ་གཱ་ཡ སཾ་ཝ་ཏྟ་ནྟི, ནོ ཝི་སཾ་ཡོ་གཱ་ཡ; ཨཱ་ཙ་ཡཱ་ཡ སཾ་ཝ་ཏྟ་ནྟི, ནོ ཨ་པ་ཙ་ཡཱ་ཡ; མ་ཧི་ཙྪ་ཏཱ་ཡ སཾ་ཝ་ཏྟ་ནྟི, ནོ ཨ་པྤི་ཙྪ་ཏཱ་ཡ; ཨ་ས་ནྟུ་ཊྛི་ཡཱ སཾ་ཝ་ཏྟ་ནྟི, ནོ ས་ནྟུ་ཊྛི་ཡཱ; ས་ངྒ་ཎི་ཀཱ་ཡ སཾ་ཝ་ཏྟ་ནྟི, ནོ པ་ཝི་ཝེ་ཀཱ་ཡ; ཀོ་ས་ཛྫཱ་ཡ སཾ་ཝ་ཏྟ་ནྟི, ནོ ཝཱི་རི་ཡཱ་ར་མྦྷཱ་ཡ; དུ་བྦྷ་ར་ཏཱ་ཡ སཾ་ཝ་ཏྟ་ནྟི, ནོ སུ་བྷ་ར་ཏཱ་ཡཱ’ཏི, ཨེ་ཀཾ་སེ་ན, གོ་ཏ་མི, དྷཱ་རེ་ཡྻཱ་སི – ‘ནེ་སོ དྷ་མྨོ, ནེ་སོ ཝི་ན་ཡོ, ནེ་ཏཾ ས་ཏྠུ་སཱ་ས་ན’’’ནྟི.

‘‘ཡེ ཙ ཁོ ཏྭཾ, གོ་ཏ་མི, དྷ་མྨེ ཛཱ་ནེ་ཡྻཱ་སི – ‘ཨི་མེ དྷ་མྨཱ ཝི་རཱ་གཱ་ཡ སཾ་ཝ་ཏྟ་ནྟི, ནོ ས་རཱ་གཱ་ཡ; ཝི་སཾ་ཡོ་གཱ་ཡ སཾ་ཝ་ཏྟ་ནྟི, ནོ སཾ་ཡོ་གཱ་ཡ; ཨ་པ་ཙ་ཡཱ་ཡ སཾ་ཝ་ཏྟ་ནྟི, ནོ ཨཱ་ཙ་ཡཱ་ཡ; ཨ་པྤི་ཙྪ་ཏཱ་ཡ སཾ་ཝ་ཏྟ་ནྟི, ནོ མ་ཧི་ཙྪ་ཏཱ་ཡ; ས་ནྟུ་ཊྛི་ཡཱ སཾ་ཝ་ཏྟ་ནྟི, ནོ ཨ་ས་ནྟུ་ཊྛི་ཡཱ; པ་ཝི་ཝེ་ཀཱ་ཡ སཾ་ཝ་ཏྟ་ནྟི, ནོ ས་ངྒ་ཎི་ཀཱ་ཡ; ཝཱི་རི་ཡཱ་ར་མྦྷཱ་ཡ སཾ་ཝ་ཏྟ་ནྟི, ནོ ཀོ་ས་ཛྫཱ་ཡ; སུ་བྷ་ར་ཏཱ་ཡ སཾ་ཝ་ཏྟ་ནྟི, ནོ དུ་བྦྷ་ར་ཏཱ་ཡཱ’ཏི, ཨེ་ཀཾ་སེ་ན, གོ་ཏ་མི, དྷཱ་རེ་ཡྻཱ་སི – ‘ཨེ་སོ དྷ་མྨོ, ཨེ་སོ ཝི་ན་ཡོ, ཨེ་ཏཾ ས་ཏྠུ་སཱ་ས་ན’’’ནྟི. ཏ་ཏི་ཡཾ.

༤. དཱི་གྷ་ཛཱ་ཎུ་སུ་ཏྟཾ

༥༤. ཨེ་ཀཾ ས་མ་ཡཾ བྷ་ག་ཝཱ ཀོ་ལི་ཡེ་སུ ཝི་ཧ་ར་ཏི ཀ་ཀྐ་ར་པ་ཏྟཾ ནཱ་མ ཀོ་ལི་ཡཱ་ནཾ ནི་ག་མོ. ཨ་ཐ ཁོ དཱི་གྷ་ཛཱ་ཎུ ཀོ་ལི་ཡ་པུ་ཏྟོ ཡེ་ན བྷ་ག་ཝཱ ཏེ་ནུ་པ་ས་ངྐ་མི; ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏྭཱ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ཨ་བྷི་ཝཱ་དེ་ཏྭཱ ཨེ་ཀ་མ་ནྟཾ ནི་སཱི་དི. ཨེ་ཀ་མ་ནྟཾ ནི་སི་ནྣོ ཁོ དཱི་གྷ་ཛཱ་ཎུ ཀོ་ལི་ཡ་པུ་ཏྟོ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ཨེ་ཏ་ད་ཝོ་ཙ – ‘‘མ་ཡཾ, བྷ་ནྟེ, གི་ཧཱི ཀཱ་མ་བྷོ་གི་ནོ [ཀཱ་མ་བྷོ་གཱི (སཱི. སྱཱ. པཱི.)] པུ་ཏྟ་ས་མྦཱ་དྷ་ས་ཡ་ནཾ ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ཝ་སཱ་མ, ཀཱ་སི་ཀ་ཙ་ནྡ་ནཾ པ་ཙྩ་ནུ་བྷོ་མ, མཱ་ལཱ་ག་ནྡྷ་ཝི་ལེ་པ་ནཾ དྷཱ་ར་ཡཱ་མ, ཛཱ་ཏ་རཱུ་པ་ར་ཛ་ཏཾ སཱ་ད་ཡཱ་མ. ཏེ་སཾ ནོ, བྷ་ནྟེ, བྷ་ག་ཝཱ ཨ་མྷཱ་ཀཾ ཏ་ཐཱ དྷ་མྨཾ དེ་སེ་ཏུ ཡེ ཨ་མྷཱ་ཀཾ ཨ་སྶུ དྷ་མྨཱ དི་ཊྛ་དྷ་མྨ་ཧི་ཏཱ་ཡ དི་ཊྛ་དྷ་མྨ་སུ་ཁཱ་ཡ, ས་མྤ་རཱ་ཡ་ཧི་ཏཱ་ཡ ས་མྤ་རཱ་ཡ་སུ་ཁཱ་ཡཱ’’ཏི.

‘‘ཙ་ཏྟཱ་རོ་མེ, བྱ་གྒྷ་པ་ཛྫ, དྷ་མྨཱ ཀུ་ལ་པུ་ཏྟ་སྶ དི་ཊྛ་དྷ་མྨ་ཧི་ཏཱ་ཡ སཾ་ཝ་ཏྟ་ནྟི དི་ཊྛ་དྷ་མྨ་སུ་ཁཱ་ཡ. ཀ་ཏ་མེ ཙ་ཏྟཱ་རོ? ཨུ་ཊྛཱ་ན་ས་མྤ་དཱ, ཨཱ་ར་ཀྑ་ས་མྤ་དཱ, ཀ་ལྱཱ་ཎ་མི་ཏྟ་ཏཱ, ས་མ་ཛཱི་ཝི་ཏཱ [ས་མ་ཛཱི་ཝི་ཀ་ཏཱ (སཱི.) ཨ. ནི. ༨.༧༥]. ཀ་ཏ་མཱ ཙ, བྱ་གྒྷ་པ་ཛྫ, ཨུ་ཊྛཱ་ན་ས་མྤ་དཱ? ཨི་དྷ, བྱ་གྒྷ་པ་ཛྫ, ཀུ་ལ་པུ་ཏྟོ ཡེ་ན ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནེ་ན ཛཱི་ཝི་ཀཾ [ཛཱི་ཝི་ཏཾ (ཀ.)] ཀ་པྤེ་ཏི – ཡ་དི ཀ་སི་ཡཱ, ཡ་དི ཝ་ཎི་ཛྫཱ་ཡ, ཡ་དི གོ་ར་ཀྑེ་ན, ཡ་དི ཨི་སྶ་ཏྟེ་ན [ཨི་སྶ་ཏྠེ་ན (སཱི. སྱཱ. པཱི.)], ཡ་དི རཱ་ཛ་པོ་རི་སེ་ན, ཡ་དི སི་པྤ་ཉྙ་ཏ་རེ་ན – ཏ་ཏྠ ད་ཀྑོ ཧོ་ཏི ཨ་ན་ལ་སོ, ཏ་ཏྲུ་པཱ་ཡཱ་ཡ ཝཱི་མཾ་སཱ་ཡ ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ, ཨ་ལཾ ཀཱ་ཏུཾ ཨ་ལཾ སཾ་ཝི་དྷཱ་ཏུཾ. ཨ་ཡཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི, བྱ་གྒྷ་པ་ཛྫ, ཨུ་ཊྛཱ་ན་ས་མྤ་དཱ.

‘‘ཀ་ཏ་མཱ ཙ, བྱ་གྒྷ་པ་ཛྫ, ཨཱ་ར་ཀྑ་ས་མྤ་དཱ? ཨི་དྷ, བྱ་གྒྷ་པ་ཛྫ, ཀུ་ལ་པུ་ཏྟ་སྶ བྷོ་གཱ ཧོ་ནྟི ཨུ་ཊྛཱ་ན་ཝཱི་རི་ཡཱ་དྷི་ག་ཏཱ བཱ་ཧཱ་བ་ལ་པ་རི་ཙི་ཏཱ, སེ་དཱ་ཝ་ཀྑི་ཏྟཱ, དྷ་མྨི་ཀཱ དྷ་མྨ་ལ་དྡྷཱ. ཏེ ཨཱ་ར་ཀྑེ་ན གུ་ཏྟི་ཡཱ ས་མྤཱ་དེ་ཏི – ‘ཀི་ནྟི མེ ཨི་མེ བྷོ་གེ ནེ་ཝ རཱ་ཛཱ་ནོ ཧ་རེ་ཡྻུཾ, ན ཙོ་རཱ ཧ་རེ་ཡྻུཾ, ན ཨ་གྒི ཌ་ཧེ་ཡྻ, ན ཨུ་ད་ཀཾ ཝ་ཧེ་ཡྻ, ན ཨ་པྤི་ཡཱ དཱ་ཡཱ་དཱ ཧ་རེ་ཡྻུ’ནྟི! ཨ་ཡཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི, བྱ་གྒྷ་པ་ཛྫ, ཨཱ་ར་ཀྑ་ས་མྤ་དཱ.

‘‘ཀ་ཏ་མཱ ཙ, བྱ་གྒྷ་པ་ཛྫ, ཀ་ལྱཱ་ཎ་མི་ཏྟ་ཏཱ? ཨི་དྷ, བྱ་གྒྷ་པ་ཛྫ, ཀུ་ལ་པུ་ཏྟོ ཡ་སྨིཾ གཱ་མེ ཝཱ ནི་ག་མེ ཝཱ པ་ཊི་ཝ་ས་ཏི, ཏ་ཏྠ ཡེ ཏེ ཧོ་ནྟི – ག་ཧ་པ་ཏཱི ཝཱ ག་ཧ་པ་ཏི་པུ་ཏྟཱ ཝཱ ད་ཧ་རཱ ཝཱ ཝུ་དྡྷ་སཱི་ལི་ནོ, ཝུ་དྡྷཱ ཝཱ ཝུ་དྡྷ་སཱི་ལི་ནོ, ས་དྡྷཱ་ས་མྤ་ནྣཱ, སཱི་ལ་ས་མྤ་ནྣཱ, ཙཱ་ག་ས་མྤ་ནྣཱ, པ་ཉྙཱ་ས་མྤ་ནྣཱ – ཏེ་ཧི ས་དྡྷིཾ ས་ནྟི་ཊྛ་ཏི ས་ལླ་པ་ཏི སཱ་ཀ་ཙྪཾ ས་མཱ་པ་ཛྫ་ཏི; ཡ་ཐཱ་རཱུ་པཱ་ནཾ ས་དྡྷཱ་ས་མྤ་ནྣཱ་ནཾ ས་དྡྷཱ་ས་མྤ་དཾ ཨ་ནུ་སི་ཀྑ་ཏི, ཡ་ཐཱ་རཱུ་པཱ་ནཾ སཱི་ལ་ས་མྤ་ནྣཱ་ནཾ སཱི་ལ་ས་མྤ་དཾ ཨ་ནུ་སི་ཀྑ་ཏི, ཡ་ཐཱ་རཱུ་པཱ་ནཾ ཙཱ་ག་ས་མྤ་ནྣཱ་ནཾ ཙཱ་ག་ས་མྤ་དཾ ཨ་ནུ་སི་ཀྑ་ཏི, ཡ་ཐཱ་རཱུ་པཱ་ནཾ པ་ཉྙཱ་ས་མྤ་ནྣཱ་ནཾ པ་ཉྙཱ་ས་མྤ་དཾ ཨ་ནུ་སི་ཀྑ་ཏི. ཨ་ཡཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི, བྱ་གྒྷ་པ་ཛྫ, ཀ་ལྱཱ་ཎ་མི་ཏྟ་ཏཱ.

‘‘ཀ་ཏ་མཱ ཙ, བྱ་གྒྷ་པ་ཛྫ, ས་མ་ཛཱི་ཝི་ཏཱ? ཨི་དྷ, བྱ་གྒྷ་པ་ཛྫ, ཀུ་ལ་པུ་ཏྟོ ཨཱ་ཡ་ཉྩ བྷོ་གཱ་ནཾ ཝི་དི་ཏྭཱ, ཝ་ཡ་ཉྩ བྷོ་གཱ་ནཾ ཝི་དི་ཏྭཱ, ས་མཾ ཛཱི་ཝི་ཀཾ [ས་མ་ཛཱི་ཝི་ཀཾ (སྱཱ.), ས་མ་ཛཱི་ཝི་ཏཾ (ཀ.)] ཀ་པྤེ་ཏི ནཱ་ཙྩོ་གཱ་ལ༹ྷཾ ནཱ་ཏི་ཧཱི་ནཾ – ‘ཨེ་ཝཾ མེ ཨཱ་ཡོ ཝ་ཡཾ པ་རི་ཡཱ་དཱ་ཡ ཋ་སྶ་ཏི, ན ཙ མེ ཝ་ཡོ ཨཱ་ཡཾ པ་རི་ཡཱ་དཱ་ཡ ཋ་སྶ་ཏཱི’ཏི. སེ་ཡྻ་ཐཱ་པི, བྱ་གྒྷ་པ་ཛྫ, ཏུ་ལཱ་དྷཱ་རོ ཝཱ ཏུ་ལཱ་དྷཱ་ར་ནྟེ་ཝཱ་སཱི ཝཱ ཏུ་ལཾ པ་གྒ་ཧེ་ཏྭཱ ཛཱ་ནཱ་ཏི – ‘ཨེ་ཏྟ་ཀེ་ན ཝཱ ཨོ་ན་ཏཾ [ཨོ་ཎ་ཏཾ (ཀ.)], ཨེ་ཏྟ་ཀེ་ན ཝཱ ཨུ་ནྣ་ཏ’ནྟི [ཨུ་ཎྞ་ཏ་ནྟི (ཀ.)]; ཨེ་ཝ་མེ་ཝཾ ཁོ, བྱ་གྒྷ་པ་ཛྫ, ཀུ་ལ་པུ་ཏྟོ ཨཱ་ཡ་ཉྩ བྷོ་གཱ་ནཾ ཝི་དི་ཏྭཱ, ཝ་ཡ་ཉྩ བྷོ་གཱ་ནཾ ཝི་དི་ཏྭཱ, ས་མཾ ཛཱི་ཝི་ཀཾ ཀ་པྤེ་ཏི ནཱ་ཙྩོ་གཱ་ལ༹ྷཾ ནཱ་ཏི་ཧཱི་ནཾ – ‘ཨེ་ཝཾ མེ ཨཱ་ཡོ ཝ་ཡཾ པ་རི་ཡཱ་དཱ་ཡ ཋ་སྶ་ཏི, ན ཙ མེ ཝ་ཡོ ཨཱ་ཡཾ པ་རི་ཡཱ་དཱ་ཡ ཋ་སྶ་ཏཱི’ཏི. ས་ཙཱ་ཡཾ, བྱ་གྒྷ་པ་ཛྫ, ཀུ་ལ་པུ་ཏྟོ ཨ་པྤཱ་ཡོ ས་མཱ་ནོ ཨུ་ལཱ༹་རཾ ཛཱི་ཝི་ཀཾ [ཛཱི་ཝི་ཏཾ (ཀ.)] ཀ་པྤེ་ཏི, ཏ་སྶ བྷ་ཝ་ནྟི ཝ་ཏྟཱ་རོ – ‘ཨུ་དུ་མྦ་ར་ཁཱ་དཱི་ཝཱ་ཡཾ [ཨུ་དུ་མྦ་ར་ཁཱ་དི་ཀཾ ཝཱ་ཡཾ (སཱི. པཱི.), ཨུ་དུ་མྦ་ར་ཁཱ་ད་ཀཾ ཙཱ་ཡཾ (སྱཱ.)] ཀུ་ལ་པུ་ཏྟོ བྷོ་གེ ཁཱ་ད་ཏཱི’ཏི. ས་ཙེ པ་ནཱ་ཡཾ, བྱ་གྒྷ་པ་ཛྫ, ཀུ་ལ་པུ་ཏྟོ མ་ཧཱ་ཡོ ས་མཱ་ནོ ཀ་སི་རཾ ཛཱི་ཝི་ཀཾ [ཛཱི་ཝི་ཏཾ (ཀ.)] ཀ་པྤེ་ཏི, ཏ་སྶ བྷ་ཝ་ནྟི ཝ་ཏྟཱ་རོ – ‘ཨ་ཛེ་ཊྛ་མ་ར་ཎཾ་ཝཱ་ཡཾ [ཨ་ཛ་དྡྷུ་མཱ་རི་ཀཾ ཝཱ་ཡཾ (སཱི. པཱི.), ཨ་དྡྷ་མཱ་ར་ཀཾ ཙཱ་ཡཾ (སྱཱ.), ཨེ་ཏྠ ཛ་དྡྷཱུ་ཏི ཨ་ས་ནཾ = བྷ་ཏྟ་བྷུ་ཉྫ་ནཾ, ཏ་སྨཱ ཨ་ཛ་དྡྷུ་མཱ་རི་ཀ་ནྟི ཨ་ན་ས་ན་མ་ར་ཎ་ནྟི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. མ. ནི. ༡.༣༧༩ ཨ་དྷོ་ལི་པི་ཡཱ ‘‘ཨ་ཛ་དྡྷུ་ཀ’’ནྟི པ་དཾ ད་སྶི་ཏཾ] ཀུ་ལ་པུ་ཏྟོ མ་རི་སྶ་ཏཱི’ཏི. ཡ་ཏོ ཙ ཁོ་ཡཾ, བྱ་གྒྷ་པ་ཛྫ, ཀུ་ལ་པུ་ཏྟོ ཨཱ་ཡ་ཉྩ བྷོ་གཱ་ནཾ ཝི་དི་ཏྭཱ, ཝ་ཡ་ཉྩ བྷོ་གཱ་ནཾ ཝི་དི་ཏྭཱ, ས་མཾ ཛཱི་ཝི་ཀཾ ཀ་པྤེ་ཏི ནཱ་ཙྩོ་གཱ་ལ༹ྷཾ ནཱ་ཏི་ཧཱི་ནཾ – ‘ཨེ་ཝཾ མེ ཨཱ་ཡོ ཝ་ཡཾ པ་རི་ཡཱ་དཱ་ཡ ཋ་སྶ་ཏི, ན ཙ མེ ཝ་ཡོ ཨཱ་ཡཾ པ་རི་ཡཱ་དཱ་ཡ ཋ་སྶ་ཏཱི’ཏི. ཨ་ཡཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི, བྱ་གྒྷ་པ་ཛྫ, ས་མ་ཛཱི་ཝི་ཏཱ.

‘‘ཨེ་ཝཾ ས་མུ་པྤ་ནྣཱ་ནཾ, བྱ་གྒྷ་པ་ཛྫ, བྷོ་གཱ་ནཾ ཙ་ཏྟཱ་རི ཨ་པཱ་ཡ་མུ་ཁཱ་ནི ཧོ་ནྟི – ཨི་ཏྠི་དྷུ་ཏྟོ, སུ་རཱ་དྷུ་ཏྟོ, ཨ་ཀྑ་དྷུ་ཏྟོ, པཱ་པ་མི་ཏྟོ པཱ་པ་ས་ཧཱ་ཡོ པཱ་པ་ས་མྤ་ཝ་ངྐོ. སེ་ཡྻ་ཐཱ་པི, བྱ་གྒྷ་པ་ཛྫ, མ་ཧ་ཏོ ཏ་ལཱ༹་ཀ་སྶ ཙ་ཏྟཱ་རི ཙེ་ཝ ཨཱ་ཡ་མུ་ཁཱ་ནི, ཙ་ཏྟཱ་རི ཙ ཨ་པཱ་ཡ་མུ་ཁཱ་ནི. ཏ་སྶ པུ་རི་སོ ཡཱ་ནི ཙེ་ཝ ཨཱ་ཡ་མུ་ཁཱ་ནི ཏཱ་ནི པི་ད་ཧེ་ཡྻ, ཡཱ་ནི ཙ ཨ་པཱ་ཡ་མུ་ཁཱ་ནི ཏཱ་ནི ཝི་ཝ་རེ་ཡྻ; དེ་ཝོ ཙ ན ས་མྨཱ དྷཱ་རཾ ཨ་ནུ་པྤ་ཝེ་ཙྪེ་ཡྻ. ཨེ་ཝ་ཉྷི ཏ་སྶ, བྱ་གྒྷ་པ་ཛྫ, མ་ཧ་ཏོ ཏ་ལཱ༹་ཀ་སྶ པ་རི་ཧཱ་ནི་ཡེ་ཝ པཱ་ཊི་ཀ་ངྑཱ, ནོ ཝུ་དྡྷི; ཨེ་ཝ་མེ་ཝཾ, བྱ་གྒྷ་པ་ཛྫ, ཨེ་ཝཾ ས་མུ་པྤ་ནྣཱ་ནཾ བྷོ་གཱ་ནཾ ཙ་ཏྟཱ་རི ཨ་པཱ་ཡ་མུ་ཁཱ་ནི ཧོ་ནྟི – ཨི་ཏྠི་དྷུ་ཏྟོ, སུ་རཱ་དྷུ་ཏྟོ, ཨ་ཀྑ་དྷུ་ཏྟོ, པཱ་པ་མི་ཏྟོ པཱ་པ་ས་ཧཱ་ཡོ པཱ་པ་ས་མྤ་ཝ་ངྐོ.

‘‘ཨེ་ཝཾ ས་མུ་པྤ་ནྣཱ་ནཾ, བྱ་གྒྷ་པ་ཛྫ, བྷོ་གཱ་ནཾ ཙ་ཏྟཱ་རི ཨཱ་ཡ་མུ་ཁཱ་ནི ཧོ་ནྟི – ན ཨི་ཏྠི་དྷུ་ཏྟོ, ན སུ་རཱ་དྷུ་ཏྟོ, ན ཨ་ཀྑ་དྷུ་ཏྟོ, ཀ་ལྱཱ་ཎ་མི་ཏྟོ ཀ་ལྱཱ་ཎ་ས་ཧཱ་ཡོ ཀ་ལྱཱ་ཎ་ས་མྤ་ཝ་ངྐོ. སེ་ཡྻ་ཐཱ་པི, བྱ་གྒྷ་པ་ཛྫ, མ་ཧ་ཏོ ཏ་ལཱ༹་ཀ་སྶ ཙ་ཏྟཱ་རི ཙེ་ཝ ཨཱ་ཡ་མུ་ཁཱ་ནི, ཙ་ཏྟཱ་རི ཙ ཨ་པཱ་ཡ་མུ་ཁཱ་ནི. ཏ་སྶ པུ་རི་སོ ཡཱ་ནི ཙེ་ཝ ཨཱ་ཡ་མུ་ཁཱ་ནི ཏཱ་ནི ཝི་ཝ་རེ་ཡྻ, ཡཱ་ནི ཙ ཨ་པཱ་ཡ་མུ་ཁཱ་ནི ཏཱ་ནི པི་ད་ཧེ་ཡྻ; དེ་ཝོ ཙ ས་མྨཱ དྷཱ་རཾ ཨ་ནུ་པྤ་ཝེ་ཙྪེ་ཡྻ. ཨེ་ཝ་ཉྷི ཏ་སྶ, བྱ་གྒྷ་པ་ཛྫ, མ་ཧ་ཏོ ཏ་ལཱ༹་ཀ་སྶ ཝུ་དྡྷི་ཡེ་ཝ པཱ་ཊི་ཀ་ངྑཱ, ནོ པ་རི་ཧཱ་ནི; ཨེ་ཝ་མེ་ཝཾ ཁོ, བྱ་གྒྷ་པ་ཛྫ, ཨེ་ཝཾ ས་མུ་པྤ་ནྣཱ་ནཾ བྷོ་གཱ་ནཾ ཙ་ཏྟཱ་རི ཨཱ་ཡ་མུ་ཁཱ་ནི ཧོ་ནྟི – ན ཨི་ཏྠི་དྷུ་ཏྟོ, ན སུ་རཱ་དྷུ་ཏྟོ, ན ཨ་ཀྑ་དྷུ་ཏྟོ, ཀ་ལྱཱ་ཎ་མི་ཏྟོ ཀ་ལྱཱ་ཎ་ས་ཧཱ་ཡོ ཀ་ལྱཱ་ཎ་ས་མྤ་ཝ་ངྐོ. ཨི་མེ ཁོ, བྱ་གྒྷ་པ་ཛྫ, ཙ་ཏྟཱ་རོ དྷ་མྨཱ ཀུ་ལ་པུ་ཏྟ་སྶ དི་ཊྛ་དྷ་མྨ་ཧི་ཏཱ་ཡ སཾ་ཝ་ཏྟ་ནྟི དི་ཊྛ་དྷ་མྨ་སུ་ཁཱ་ཡ.

‘‘ཙ་ཏྟཱ་རོ་མེ, བྱ་གྒྷ་པ་ཛྫ, དྷ་མྨཱ ཀུ་ལ་པུ་ཏྟ་སྶ ས་མྤ་རཱ་ཡ་ཧི་ཏཱ་ཡ སཾ་ཝ་ཏྟ་ནྟི ས་མྤ་རཱ་ཡ་སུ་ཁཱ་ཡ. ཀ་ཏ་མེ ཙ་ཏྟཱ་རོ? ས་དྡྷཱ་ས་མྤ་དཱ, སཱི་ལ་ས་མྤ་དཱ, ཙཱ་ག་ས་མྤ་དཱ, པ་ཉྙཱ་ས་མྤ་དཱ. ཀ་ཏ་མཱ ཙ, བྱ་གྒྷ་པ་ཛྫ, ས་དྡྷཱ་ས་མྤ་དཱ? ཨི་དྷ, བྱ་གྒྷ་པ་ཛྫ, ཀུ་ལ་པུ་ཏྟོ ས་དྡྷོ ཧོ་ཏི, ས་དྡ་ཧ་ཏི ཏ་ཐཱ་ག་ཏ་སྶ བོ་དྷིཾ – ‘ཨི་ཏི་པི སོ བྷ་ག་ཝཱ…པེ… ས་ཏྠཱ དེ་ཝ་མ་ནུ་སྶཱ་ནཾ བུ་དྡྷོ བྷ་ག་ཝཱ’ཏི. ཨ་ཡཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི, བྱ་གྒྷ་པ་ཛྫ, ས་དྡྷཱ་ས་མྤ་དཱ.

‘‘ཀ་ཏ་མཱ ཙ, བྱ་གྒྷ་པ་ཛྫ, སཱི་ལ་ས་མྤ་དཱ? ཨི་དྷ, བྱ་གྒྷ་པ་ཛྫ, ཀུ་ལ་པུ་ཏྟོ པཱ་ཎཱ་ཏི་པཱ་ཏཱ པ་ཊི་ཝི་ར་ཏོ ཧོ་ཏི…པེ… སུ་རཱ་མེ་ར་ཡ་མ་ཛྫ་པ་མཱ་ད་ཊྛཱ་ནཱ པ་ཊི་ཝི་ར་ཏོ ཧོ་ཏི. ཨ་ཡཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི, བྱ་གྒྷ་པ་ཛྫ, སཱི་ལ་ས་མྤ་དཱ.

‘‘ཀ་ཏ་མཱ ཙ, བྱ་གྒྷ་པ་ཛྫ, ཙཱ་ག་ས་མྤ་དཱ? ཨི་དྷ, བྱ་གྒྷ་པ་ཛྫ, ཀུ་ལ་པུ་ཏྟོ ཝི་ག་ཏ་མ་ལ་མ་ཙྪེ་རེ་ན ཙེ་ཏ་སཱ ཨ་གཱ་རཾ ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ཝ་ས་ཏི མུ་ཏྟ་ཙཱ་གོ པ་ཡ་ཏ་པཱ་ཎི ཝོ་སྶ་གྒ་ར་ཏོ ཡཱ་ཙ་ཡོ་གོ དཱ་ན་སཾ་ཝི་བྷཱ་ག་ར་ཏོ. ཨ་ཡཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི, བྱ་གྒྷ་པ་ཛྫ, ཙཱ་ག་ས་མྤ་དཱ.

‘‘ཀ་ཏ་མཱ ཙ, བྱ་གྒྷ་པ་ཛྫ, པ་ཉྙཱ་ས་མྤ་དཱ? ཨི་དྷ, བྱ་གྒྷ་པ་ཛྫ, ཀུ་ལ་པུ་ཏྟོ པ་ཉྙ་ཝཱ ཧོ་ཏི, ཨུ་ད་ཡ་ཏྠ་གཱ་མི་ནི་ཡཱ པ་ཉྙཱ་ཡ ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ ཨ་རི་ཡཱ་ཡ ནི་བྦེ་དྷི་ཀཱ་ཡ ས་མྨཱ དུ་ཀྑ་ཀྑ་ཡ་གཱ་མི་ནི་ཡཱ. ཨ་ཡཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི, བྱ་གྒྷ་པ་ཛྫ, པ་ཉྙཱ་ས་མྤ་དཱ. ཨི་མེ ཁོ, བྱ་གྒྷ་པ་ཛྫ, ཙ་ཏྟཱ་རོ དྷ་མྨཱ ཀུ་ལ་པུ་ཏྟ་སྶ ས་མྤ་རཱ་ཡ་ཧི་ཏཱ་ཡ སཾ་ཝ་ཏྟ་ནྟི ས་མྤ་རཱ་ཡ་སུ་ཁཱ་ཡཱ’’ཏི.

‘‘ཨུ་ཊྛཱ་ཏཱ ཀ་མྨ་དྷེ་ཡྻེ་སུ, ཨ་པྤ་མ་ཏྟོ ཝི་དྷཱ་ན་ཝཱ;

ས་མཾ ཀ་པྤེ་ཏི ཛཱི་ཝི་ཀཾ [ཛཱི་ཝི་ཏཾ (ཀ.)], ས་མྦྷ་ཏཾ ཨ་ནུ་ར་ཀྑ་ཏི.

‘‘ས་དྡྷོ སཱི་ལེ་ན ས་མྤ་ནྣོ, ཝ་ད་ཉྙཱུ ཝཱི་ཏ་མ་ཙྪ་རོ;

ནི་ཙྩཾ མ་གྒཾ ཝི་སོ་དྷེ་ཏི, སོ་ཏྠཱ་ནཾ ས་མྤ་རཱ་ཡི་ཀཾ.

‘‘ཨི་ཙྩེ་ཏེ ཨ་ཊྛ དྷ་མྨཱ ཙ, ས་དྡྷ་སྶ གྷ་ར་མེ་སི་ནོ;

ཨ་ཀྑཱ་ཏཱ ས་ཙྩ་ནཱ་མེ་ན, ཨུ་བྷ་ཡ་ཏྠ སུ་ཁཱ་ཝ་ཧཱ.

‘‘དི་ཊྛ་དྷ་མྨ་ཧི་ཏ་ཏྠཱ་ཡ, ས་མྤ་རཱ་ཡ་སུ་ཁཱ་ཡ ཙ;

ཨེ་ཝ་མེ་ཏཾ ག་ཧ་ཊྛཱ་ནཾ, ཙཱ་གོ པུ་ཉྙཾ པ་ཝ་ཌྜྷ་ཏཱི’’ཏི. ཙ་ཏུ་ཏྠཾ;

༥. ཨུ་ཛྫ་ཡ་སུ་ཏྟཾ

༥༥. ཨ་ཐ ཁོ ཨུ་ཛྫ་ཡོ བྲཱ་ཧྨ་ཎོ ཡེ་ན བྷ་ག་ཝཱ ཏེ་ནུ་པ་ས་ངྐ་མི; ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏྭཱ བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ས་དྡྷིཾ ས་མྨོ་དི. ས་མྨོ་ད་ནཱི་ཡཾ ཀ་ཐཾ སཱ་ར་ཎཱི་ཡཾ ཝཱི་ཏི་སཱ་རེ་ཏྭཱ ཨེ་ཀ་མ་ནྟཾ ནི་སཱི་དི. ཨེ་ཀ་མ་ནྟཾ ནི་སི་ནྣོ ཁོ ཨུ་ཛྫ་ཡོ བྲཱ་ཧྨ་ཎོ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ཨེ་ཏ་ད་ཝོ་ཙ – ‘‘མ་ཡཾ, བྷོ གོ་ཏ་མ, པ་ཝཱ་སཾ ག་ནྟུ་ཀཱ་མཱ. ཏེ་སཾ ནོ བྷ་ཝཾ གོ་ཏ་མོ ཨ་མྷཱ་ཀཾ ཏ་ཐཱ དྷ་མྨཾ དེ་སེ་ཏུ – ཡེ ཨ་མྷཱ་ཀཾ ཨ་སྶུ དྷ་མྨཱ དི་ཊྛ་དྷ་མྨ་ཧི་ཏཱ་ཡ, དི་ཊྛ་དྷ་མྨ་སུ་ཁཱ་ཡ, ས་མྤ་རཱ་ཡ་ཧི་ཏཱ་ཡ, ས་མྤ་རཱ་ཡ་སུ་ཁཱ་ཡཱ’’ཏི.

‘‘ཙ་ཏྟཱ་རོ་མེ, བྲཱ་ཧྨ་ཎ, དྷ་མྨཱ ཀུ་ལ་པུ་ཏྟ་སྶ དི་ཊྛ་དྷ་མྨ་ཧི་ཏཱ་ཡ སཾ་ཝ་ཏྟ་ནྟི, དི་ཊྛ་དྷ་མྨ་སུ་ཁཱ་ཡ. ཀ་ཏ་མེ ཙ་ཏྟཱ་རོ? ཨུ་ཊྛཱ་ན་ས་མྤ་དཱ, ཨཱ་ར་ཀྑ་ས་མྤ་དཱ, ཀ་ལྱཱ་ཎ་མི་ཏྟ་ཏཱ, ས་མ་ཛཱི་ཝི་ཏཱ. ཀ་ཏ་མཱ ཙ, བྲཱ་ཧྨ་ཎ, ཨུ་ཊྛཱ་ན་ས་མྤ་དཱ? ཨི་དྷ, བྲཱ་ཧྨ་ཎ, ཀུ་ལ་པུ་ཏྟོ ཡེ་ན ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནེ་ན ཛཱི་ཝི་ཀཾ ཀ་པྤེ་ཏི – ཡ་དི ཀ་སི་ཡཱ, ཡ་དི ཝ་ཎི་ཛྫཱ་ཡ, ཡ་དི གོ་ར་ཀྑེ་ན, ཡ་དི ཨི་སྶ་ཏྟེ་ན, ཡ་དི རཱ་ཛ་པོ་རི་སེ་ན, ཡ་དི སི་པྤ་ཉྙ་ཏ་རེ་ན – ཏ་ཏྠ ད་ཀྑོ ཧོ་ཏི ཨ་ན་ལ་སོ, ཏ་ཏྲུ་པཱ་ཡཱ་ཡ ཝཱི་མཾ་སཱ་ཡ ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ, ཨ་ལཾ ཀཱ་ཏུཾ ཨ་ལཾ སཾ་ཝི་དྷཱ་ཏུཾ. ཨ་ཡཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི, བྲཱ་ཧྨ་ཎ, ཨུ་ཊྛཱ་ན་ས་མྤ་དཱ.

‘‘ཀ་ཏ་མཱ ཙ, བྲཱ་ཧྨ་ཎ, ཨཱ་ར་ཀྑ་ས་མྤ་དཱ? ཨི་དྷ, བྲཱ་ཧྨ་ཎ, ཀུ་ལ་པུ་ཏྟ་སྶ བྷོ་གཱ ཧོ་ནྟི ཨུ་ཊྛཱ་ན་ཝཱི་རི་ཡཱ་དྷི་ག་ཏཱ, བཱ་ཧཱ་བ་ལ་པ་རི་ཙི་ཏཱ, སེ་དཱ་ཝ་ཀྑི་ཏྟཱ, དྷ་མྨི་ཀཱ དྷ་མྨ་ལ་དྡྷཱ. ཏེ ཨཱ་ར་ཀྑེ་ན གུ་ཏྟི་ཡཱ ས་མྤཱ་དེ་ཏི – ‘ཀི་ནྟི མེ ཨི་མེ བྷོ་གེ ནེ་ཝ རཱ་ཛཱ་ནོ ཧ་རེ་ཡྻུཾ, ན ཙོ་རཱ ཧ་རེ་ཡྻུཾ, ན ཨ་གྒི ཌ་ཧེ་ཡྻ, ན ཨུ་ད་ཀཾ ཝ་ཧེ་ཡྻ, ན ཨ་པྤི་ཡཱ དཱ་ཡཱ་དཱ ཧ་རེ་ཡྻུ’ནྟི. ཨ་ཡཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི, བྲཱ་ཧྨ་ཎ, ཨཱ་ར་ཀྑ་ས་མྤ་དཱ.

‘‘ཀ་ཏ་མཱ ཙ, བྲཱ་ཧྨ་ཎ, ཀ་ལྱཱ་ཎ་མི་ཏྟ་ཏཱ? ཨི་དྷ, བྲཱ་ཧྨ་ཎ, ཀུ་ལ་པུ་ཏྟོ ཡ་སྨིཾ གཱ་མེ ཝཱ ནི་ག་མེ ཝཱ པ་ཊི་ཝ་ས་ཏི ཏ་ཏྲ ཡེ ཏེ ཧོ་ནྟི – ག་ཧ་པ་ཏཱི ཝཱ ག་ཧ་པ་ཏི་པུ་ཏྟཱ ཝཱ ད་ཧ་རཱ ཝཱ ཝུ་དྡྷ་སཱི་ལི་ནོ, ཝུ་དྡྷཱ ཝཱ ཝུ་དྡྷ་སཱི་ལི་ནོ, ས་དྡྷཱ་ས་མྤ་ནྣཱ, སཱི་ལ་ས་མྤ་ནྣཱ, ཙཱ་ག་ས་མྤ་ནྣཱ, པ་ཉྙཱ་ས་མྤ་ནྣཱ – ཏེ་ཧི ས་དྡྷིཾ ས་ནྟི་ཊྛ་ཏི ས་ལླ་པ་ཏི སཱ་ཀ་ཙྪཾ ས་མཱ་པ་ཛྫ་ཏི; ཡ་ཐཱ་རཱུ་པཱ་ནཾ ས་དྡྷཱ་ས་མྤ་ནྣཱ་ནཾ ས་དྡྷཱ་ས་མྤ་དཾ ཨ་ནུ་སི་ཀྑ་ཏི, ཡ་ཐཱ་རཱུ་པཱ་ནཾ སཱི་ལ་ས་མྤ་ནྣཱ་ནཾ སཱི་ལ་ས་མྤ་དཾ ཨ་ནུ་སི་ཀྑ་ཏི, ཡ་ཐཱ་རཱུ་པཱ་ནཾ ཙཱ་ག་ས་མྤ་ནྣཱ་ནཾ ཙཱ་ག་ས་མྤ་དཾ ཨ་ནུ་སི་ཀྑ་ཏི, ཡ་ཐཱ་རཱུ་པཱ་ནཾ པ་ཉྙཱ་ས་མྤ་ནྣཱ་ནཾ པ་ཉྙཱ་ས་མྤ་དཾ ཨ་ནུ་སི་ཀྑ་ཏི. ཨ་ཡཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི, བྲཱ་ཧྨ་ཎ, ཀ་ལྱཱ་ཎ་མི་ཏྟ་ཏཱ.

‘‘ཀ་ཏ་མཱ ཙ, བྲཱ་ཧྨ་ཎ, ས་མ་ཛཱི་ཝི་ཏཱ? ཨི་དྷ, བྲཱ་ཧྨ་ཎ, ཀུ་ལ་པུ་ཏྟོ ཨཱ་ཡ་ཉྩ བྷོ་གཱ་ནཾ ཝི་དི་ཏྭཱ ཝ་ཡ་ཉྩ བྷོ་གཱ་ནཾ ཝི་དི་ཏྭཱ ས་མཾ ཛཱི་ཝི་ཀཾ ཀ་པྤེ་ཏི ནཱ་ཙྩོ་གཱ་ལ༹ྷཾ ནཱ་ཏི་ཧཱི་ནཾ – ‘ཨེ་ཝཾ མེ ཨཱ་ཡོ ཝ་ཡཾ པ་རི་ཡཱ་དཱ་ཡ ཋ་སྶ་ཏི, ན ཙ མེ ཝ་ཡོ ཨཱ་ཡཾ པ་རི་ཡཱ་དཱ་ཡ ཋ་སྶ་ཏཱི’ཏི. སེ་ཡྻ་ཐཱ་པི, བྲཱ་ཧྨ་ཎ, ཏུ་ལཱ་དྷཱ་རོ ཝཱ ཏུ་ལཱ་དྷཱ་ར་ནྟེ་ཝཱ་སཱི ཝཱ ཏུ་ལཾ པ་གྒ་ཧེ་ཏྭཱ ཛཱ་ནཱ་ཏི – ‘ཨེ་ཏྟ་ཀེ་ན ཝཱ ཨོ་ན་ཏཾ, ཨེ་ཏྟ་ཀེ་ན ཝཱ ཨུ་ནྣ་ཏ’ནྟི; ཨེ་ཝ་མེ་ཝཾ ཁོ, བྲཱ་ཧྨ་ཎ, ཀུ་ལ་པུ་ཏྟོ ཨཱ་ཡ་ཉྩ བྷོ་གཱ་ནཾ ཝི་དི་ཏྭཱ ཝ་ཡ་ཉྩ བྷོ་གཱ་ནཾ ཝི་དི་ཏྭཱ ས་མཾ ཛཱི་ཝི་ཀཾ ཀ་པྤེ་ཏི ནཱ་ཙྩོ་གཱ་ལ༹ྷཾ ནཱ་ཏི་ཧཱི་ནཾ – ‘ཨེ་ཝཾ མེ ཨཱ་ཡོ ཝ་ཡཾ པ་རི་ཡཱ་དཱ་ཡ ཋ་སྶ་ཏི, ན ཙ མེ ཝ་ཡོ ཨཱ་ཡཾ པ་རི་ཡཱ་དཱ་ཡ ཋ་སྶ་ཏཱི’ཏི. ས་ཙཱ་ཡཾ, བྲཱ་ཧྨ་ཎ, ཀུ་ལ་པུ་ཏྟོ ཨ་པྤཱ་ཡོ ས་མཱ་ནོ ཨུ་ལཱ༹་རཾ ཛཱི་ཝི་ཀཾ ཀ་པྤེ་ཏི, ཏ་སྶ བྷ་ཝ་ནྟི ཝ་ཏྟཱ་རོ – ‘ཨུ་དུ་མྦ་ར་ཁཱ་དཱི་ཝཱ་ཡཾ ཀུ་ལ་པུ་ཏྟོ བྷོ་གེ ཁཱ་ད་ཏཱི’ཏི. ས་ཙེ པ་ནཱ་ཡཾ, བྲཱ་ཧྨ་ཎ, ཀུ་ལ་པུ་ཏྟོ མ་ཧཱ་ཡོ ས་མཱ་ནོ ཀ་སི་རཾ ཛཱི་ཝི་ཀཾ ཀ་པྤེ་ཏི, ཏ་སྶ བྷ་ཝ་ནྟི ཝ་ཏྟཱ་རོ – ‘ཨ་ཛེ་ཊྛ་མ་ར་ཎཾ་ཝཱ་ཡཾ ཀུ་ལ་པུ་ཏྟོ མ་རི་སྶ་ཏཱི’ཏི. ཡ་ཏོ ཙ ཁོ་ཡཾ, བྲཱ་ཧྨ་ཎ, ཀུ་ལ་པུ་ཏྟོ ཨཱ་ཡ་ཉྩ བྷོ་གཱ་ནཾ ཝི་དི་ཏྭཱ ཝ་ཡ་ཉྩ བྷོ་གཱ་ནཾ ཝི་དི་ཏྭཱ ས་མཾ ཛཱི་ཝི་ཀཾ ཀ་པྤེ་ཏི ནཱ་ཙྩོ་གཱ་ལ༹ྷཾ ནཱ་ཏི་ཧཱི་ནཾ – ‘ཨེ་ཝཾ མེ ཨཱ་ཡོ ཝ་ཡཾ པ་རི་ཡཱ་དཱ་ཡ ཋ་སྶ་ཏི, ན ཙ མེ ཝ་ཡོ ཨཱ་ཡཾ པ་རི་ཡཱ་དཱ་ཡ ཋ་སྶ་ཏཱི’ཏི, ཨ་ཡཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི, བྲཱ་ཧྨ་ཎ, ས་མ་ཛཱི་ཝི་ཏཱ.

‘‘ཨེ་ཝཾ ས་མུ་པྤ་ནྣཱ་ནཾ, བྲཱ་ཧྨ་ཎ, བྷོ་གཱ་ནཾ ཙ་ཏྟཱ་རི ཨ་པཱ་ཡ་མུ་ཁཱ་ནི ཧོ་ནྟི – ཨི་ཏྠི་དྷུ་ཏྟོ, སུ་རཱ་དྷུ་ཏྟོ, ཨ་ཀྑ་དྷུ་ཏྟོ, པཱ་པ་མི་ཏྟོ པཱ་པ་ས་ཧཱ་ཡོ པཱ་པ་ས་མྤ་ཝ་ངྐོ. སེ་ཡྻ་ཐཱ་པི, བྲཱ་ཧྨ་ཎ, མ་ཧ་ཏོ ཏ་ལཱ༹་ཀ་སྶ ཙ་ཏྟཱ་རི ཙེ་ཝ ཨཱ་ཡ་མུ་ཁཱ་ནི, ཙ་ཏྟཱ་རི ཙ ཨ་པཱ་ཡ་མུ་ཁཱ་ནི. ཏ་སྶ པུ་རི་སོ ཡཱ་ནི ཙེ་ཝ ཨཱ་ཡ་མུ་ཁཱ་ནི ཏཱ་ནི པི་ད་ཧེ་ཡྻ, ཡཱ་ནི ཙ ཨ་པཱ་ཡ་མུ་ཁཱ་ནི ཏཱ་ནི ཝི་ཝ་རེ་ཡྻ; དེ་ཝོ ཙ ན ས་མྨཱ དྷཱ་རཾ ཨ་ནུ་པྤ་ཝེ་ཙྪེ་ཡྻ. ཨེ་ཝ་ཉྷི ཏ་སྶ བྲཱ་ཧྨ་ཎ, མ་ཧ་ཏོ ཏ་ལཱ༹་ཀ་སྶ པ་རི་ཧཱ་ནི་ཡེ་ཝ པཱ་ཊི་ཀ་ངྑཱ, ནོ ཝུ་དྡྷི; ཨེ་ཝ་མེ་ཝཾ ཁོ, བྲཱ་ཧྨ་ཎ, ཨེ་ཝཾ ས་མུ་པྤ་ནྣཱ་ནཾ བྷོ་གཱ་ནཾ ཙ་ཏྟཱ་རི ཨ་པཱ་ཡ་མུ་ཁཱ་ནི ཧོ་ནྟི – ཨི་ཏྠི་དྷུ་ཏྟོ, སུ་རཱ་དྷུ་ཏྟོ, ཨ་ཀྑ་དྷུ་ཏྟོ, པཱ་པ་མི་ཏྟོ པཱ་པ་ས་ཧཱ་ཡོ པཱ་པ་ས་མྤ་ཝ་ངྐོ.

‘‘ཨེ་ཝཾ ས་མུ་པྤ་ནྣཱ་ནཾ, བྲཱ་ཧྨ་ཎ, བྷོ་གཱ་ནཾ ཙ་ཏྟཱ་རི ཨཱ་ཡ་མུ་ཁཱ་ནི ཧོ་ནྟི – ན ཨི་ཏྠི་དྷུ་ཏྟོ, ན སུ་རཱ་དྷུ་ཏྟོ, ན ཨ་ཀྑ་དྷུ་ཏྟོ, ཀ་ལྱཱ་ཎ་མི་ཏྟོ ཀ་ལྱཱ་ཎ་ས་ཧཱ་ཡོ ཀ་ལྱཱ་ཎ་ས་མྤ་ཝ་ངྐོ. སེ་ཡྻ་ཐཱ་པི, བྲཱ་ཧྨ་ཎ, མ་ཧ་ཏོ ཏ་ལཱ༹་ཀ་སྶ ཙ་ཏྟཱ་རི ཙེ་ཝ ཨཱ་ཡ་མུ་ཁཱ་ནི ཙ་ཏྟཱ་རི ཙ ཨ་པཱ་ཡ་མུ་ཁཱ་ནི. ཏ་སྶ པུ་རི་སོ ཡཱ་ནི ཙེ་ཝ ཨཱ་ཡ་མུ་ཁཱ་ནི ཏཱ་ནི ཝི་ཝ་རེ་ཡྻ, ཡཱ་ནི ཙ ཨ་པཱ་ཡ་མུ་ཁཱ་ནི ཏཱ་ནི པི་ད་ཧེ་ཡྻ; དེ་ཝོ ཙ ས་མྨཱ དྷཱ་རཾ ཨ་ནུ་པྤ་ཝེ་ཙྪེ་ཡྻ. ཨེ་ཝ་ཉྷི ཏ་སྶ, བྲཱ་ཧྨ་ཎ, མ་ཧ་ཏོ ཏ་ལཱ༹་ཀ་སྶ ཝུ་དྡྷི་ཡེ་ཝ པཱ་ཊི་ཀ་ངྑཱ, ནོ པ་རི་ཧཱ་ནི; ཨེ་ཝ་མེ་ཝཾ ཁོ, བྲཱ་ཧྨ་ཎ, ཨེ་ཝཾ ས་མུ་པྤ་ནྣཱ་ནཾ བྷོ་གཱ་ནཾ ཙ་ཏྟཱ་རི ཨཱ་ཡ་མུ་ཁཱ་ནི ཧོ་ནྟི – ན ཨི་ཏྠི་དྷུ་ཏྟོ…པེ… ཀ་ལྱཱ་ཎ་ས་མྤ་ཝ་ངྐོ. ཨི་མེ ཁོ, བྲཱ་ཧྨ་ཎ, ཙ་ཏྟཱ་རོ དྷ་མྨཱ ཀུ་ལ་པུ་ཏྟ་སྶ དི་ཊྛ་དྷ་མྨ་ཧི་ཏཱ་ཡ སཾ་ཝ་ཏྟ་ནྟི དི་ཊྛ་དྷ་མྨ་སུ་ཁཱ་ཡ.

‘‘ཙ་ཏྟཱ་རོ་མེ, བྲཱ་ཧྨ་ཎ, ཀུ་ལ་པུ་ཏྟ་སྶ དྷ་མྨཱ ས་མྤ་རཱ་ཡ་ཧི་ཏཱ་ཡ སཾ་ཝ་ཏྟ་ནྟི ས་མྤ་རཱ་ཡ་སུ་ཁཱ་ཡ. ཀ་ཏ་མེ ཙ་ཏྟཱ་རོ? ས་དྡྷཱ་ས་མྤ་དཱ, སཱི་ལ་ས་མྤ་དཱ, ཙཱ་ག་ས་མྤ་དཱ, པ་ཉྙཱ་ས་མྤ་དཱ. ཀ་ཏ་མཱ ཙ, བྲཱ་ཧྨ་ཎ, ས་དྡྷཱ་ས་མྤ་དཱ? ཨི་དྷ, བྲཱ་ཧྨ་ཎ, ཀུ་ལ་པུ་ཏྟོ ས་དྡྷོ ཧོ་ཏི, ས་དྡ་ཧ་ཏི ཏ་ཐཱ་ག་ཏ་སྶ བོ་དྷིཾ – ‘ཨི་ཏི་པི སོ བྷ་ག་ཝཱ…པེ… ས་ཏྠཱ དེ་ཝ་མ་ནུ་སྶཱ་ནཾ བུ་དྡྷོ བྷ་ག་ཝཱ’ཏི. ཨ་ཡཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི, བྲཱ་ཧྨ་ཎ, ས་དྡྷཱ་ས་མྤ་དཱ.

‘‘ཀ་ཏ་མཱ ཙ, བྲཱ་ཧྨ་ཎ, སཱི་ལ་ས་མྤ་དཱ? ཨི་དྷ, བྲཱ་ཧྨ་ཎ, ཀུ་ལ་པུ་ཏྟོ པཱ་ཎཱ་ཏི་པཱ་ཏཱ པ་ཊི་ཝི་ར་ཏོ ཧོ་ཏི…པེ… སུ་རཱ་མེ་ར་ཡ་མ་ཛྫ་པ་མཱ་ད་ཊྛཱ་ནཱ པ་ཊི་ཝི་ར་ཏོ ཧོ་ཏི. ཨ་ཡཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི, བྲཱ་ཧྨ་ཎ, སཱི་ལ་ས་མྤ་དཱ.

‘‘ཀ་ཏ་མཱ ཙ, བྲཱ་ཧྨ་ཎ, ཙཱ་ག་ས་མྤ་དཱ? ཨི་དྷ, བྲཱ་ཧྨ་ཎ, ཀུ་ལ་པུ་ཏྟོ ཝི་ག་ཏ་མ་ལ་མ་ཙྪེ་རེ་ན ཙེ་ཏ་སཱ ཨ་གཱ་རཾ ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ཝ་ས་ཏི མུ་ཏྟ་ཙཱ་གོ པ་ཡ་ཏ་པཱ་ཎི ཝོ་སྶ་གྒ་ར་ཏོ ཡཱ་ཙ་ཡོ་གོ དཱ་ན་སཾ་ཝི་བྷཱ་ག་ར་ཏོ. ཨ་ཡཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི, བྲཱ་ཧྨ་ཎ, ཙཱ་ག་ས་མྤ་དཱ.

‘‘ཀ་ཏ་མཱ ཙ, བྲཱ་ཧྨ་ཎ, པ་ཉྙཱ་ས་མྤ་དཱ? ཨི་དྷ, བྲཱ་ཧྨ་ཎ, ཀུ་ལ་པུ་ཏྟོ པ་ཉྙ་ཝཱ ཧོ་ཏི…པེ… ས་མྨཱ དུ་ཀྑ་ཀྑ་ཡ་གཱ་མི་ནི་ཡཱ. ཨ་ཡཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི, བྲཱ་ཧྨ་ཎ, པ་ཉྙཱ་ས་མྤ་དཱ. ཨི་མེ ཁོ, བྲཱ་ཧྨ་ཎ, ཙ་ཏྟཱ་རོ དྷ་མྨཱ ཀུ་ལ་པུ་ཏྟ་སྶ ས་མྤ་རཱ་ཡ་ཧི་ཏཱ་ཡ སཾ་ཝ་ཏྟ་ནྟི ས་མྤ་རཱ་ཡ་སུ་ཁཱ་ཡཱ’’ཏི.

‘‘ཨུ་ཊྛཱ་ཏཱ ཀ་མྨ་དྷེ་ཡྻེ་སུ, ཨ་པྤ་མ་ཏྟོ ཝི་དྷཱ་ན་ཝཱ;

ས་མཾ ཀ་པྤེ་ཏི ཛཱི་ཝི་ཀཾ, ས་མྦྷ་ཏཾ ཨ་ནུ་ར་ཀྑ་ཏི.

‘‘ས་དྡྷོ སཱི་ལེ་ན ས་མྤ་ནྣོ, ཝ་ད་ཉྙཱུ ཝཱི་ཏ་མ་ཙྪ་རོ;

ནི་ཙྩཾ མ་གྒཾ ཝི་སོ་དྷེ་ཏི, སོ་ཏྠཱ་ནཾ ས་མྤ་རཱ་ཡི་ཀཾ.

‘‘ཨི་ཙྩེ་ཏེ ཨ་ཊྛ དྷ་མྨཱ ཙ, ས་དྡྷ་སྶ གྷ་ར་མེ་སི་ནོ;

ཨ་ཀྑཱ་ཏཱ ས་ཙྩ་ནཱ་མེ་ན, ཨུ་བྷ་ཡ་ཏྠ སུ་ཁཱ་ཝ་ཧཱ.

‘‘དི་ཊྛ་དྷ་མྨ་ཧི་ཏ་ཏྠཱ་ཡ, ས་མྤ་རཱ་ཡ་སུ་ཁཱ་ཡ ཙ;

ཨེ་ཝ་མེ་ཏཾ ག་ཧ་ཊྛཱ་ནཾ, ཙཱ་གོ པུ་ཉྙཾ པ་ཝ་ཌྜྷ་ཏཱི’’ཏི. པ་ཉྩ་མཾ;

༦. བྷ་ཡ་སུ་ཏྟཾ

༥༦. ‘‘‘བྷ་ཡ’ནྟི [ཙཱུ་ལ༹་ནི. ཁ་གྒ་ཝི་སཱ་ཎ་སུ་ཏྟ་ནི་དྡེ་ས ༡༣༧], བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཀཱ་མཱ་ན་མེ་ཏཾ ཨ་དྷི་ཝ་ཙ་ནཾ. ‘དུ་ཀྑ’ནྟི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཀཱ་མཱ་ན་མེ་ཏཾ ཨ་དྷི་ཝ་ཙ་ནཾ. ‘རོ་གོ’ཏི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཀཱ་མཱ་ན་མེ་ཏཾ ཨ་དྷི་ཝ་ཙ་ནཾ. ‘ག་ཎྜོ’ཏི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཀཱ་མཱ་ན་མེ་ཏཾ ཨ་དྷི་ཝ་ཙ་ནཾ. ‘ས་ལླ’ནྟི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཀཱ་མཱ་ན་མེ་ཏཾ ཨ་དྷི་ཝ་ཙ་ནཾ. ‘ས་ངྒོ’ཏི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཀཱ་མཱ་ན་མེ་ཏཾ ཨ་དྷི་ཝ་ཙ་ནཾ. ‘པ་ངྐོ’ཏི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཀཱ་མཱ་ན་མེ་ཏཾ ཨ་དྷི་ཝ་ཙ་ནཾ. ‘ག་བྦྷོ’ཏི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཀཱ་མཱ་ན་མེ་ཏཾ ཨ་དྷི་ཝ་ཙ་ནཾ. ཀ་སྨཱ ཙ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ‘བྷ་ཡ’ནྟི ཀཱ་མཱ་ན་མེ་ཏཾ ཨ་དྷི་ཝ་ཙ་ནཾ? ཡ་སྨཱ ཙ ཀཱ་མ་རཱ་ག་ར་ཏྟཱ་ཡཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཚ་ནྡ་རཱ་ག་ཝི་ནི་བ་དྡྷོ དི་ཊྛ་དྷ་མྨི་ཀཱ་པི བྷ་ཡཱ ན པ་རི་མུ་ཙྩ་ཏི, ས་མྤ་རཱ་ཡི་ཀཱ་པི བྷ་ཡཱ ན པ་རི་མུ་ཙྩ་ཏི, ཏ་སྨཱ ‘བྷ་ཡ’ནྟི ཀཱ་མཱ་ན་མེ་ཏཾ ཨ་དྷི་ཝ་ཙ་ནཾ. ཀ་སྨཱ ཙ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ‘དུ་ཀྑ’ནྟི…པེ… ‘རོ་གོ’ཏི… ‘ག་ཎྜོ’ཏི… ‘ས་ལླ’ནྟི… ‘ས་ངྒོ’ཏི… ‘པ་ངྐོ’ཏི… ‘ག་བྦྷོ’ཏི ཀཱ་མཱ་ན་མེ་ཏཾ ཨ་དྷི་ཝ་ཙ་ནཾ? ཡ་སྨཱ ཙ ཀཱ་མ་རཱ་ག་ར་ཏྟཱ་ཡཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཚ་ནྡ་རཱ་ག་ཝི་ནི་བ་དྡྷོ དི་ཊྛ་དྷ་མྨི་ཀཱ་པི ག་བྦྷཱ ན པ་རི་མུ་ཙྩ་ཏི, ས་མྤ་རཱ་ཡི་ཀཱ་པི ག་བྦྷཱ ན པ་རི་མུ་ཙྩ་ཏི, ཏ་སྨཱ ‘ག་བྦྷོ’ཏི ཀཱ་མཱ་ན་མེ་ཏཾ ཨ་དྷི་ཝ་ཙ་ནཾ’’.

‘‘བྷ་ཡཾ དུ་ཀྑ་ཉྩ རོ་གོ ཙ, ག་ཎྜོ ས་ལླ་ཉྩ ས་ངྒོ ཙ;

པ་ངྐོ ག་བྦྷོ ཙ ཨུ་བྷ་ཡཾ, ཨེ་ཏེ ཀཱ་མཱ པ་ཝུ་ཙྩ་ནྟི;

ཡ་ཏྠ ས་ཏྟོ པུ་ཐུ་ཛྫ་ནོ.

‘‘ཨོ་ཏི་ཎྞོ སཱ་ཏ་རཱུ་པེ་ན, པུ་ན ག་བྦྷཱ་ཡ ག་ཙྪ་ཏི;

ཡ་ཏོ ཙ བྷི་ཀྑུ ཨཱ་ཏཱ་པཱི, ས་མྤ་ཛ་ཉྙཾ [ས་མྤ་ཛ་ཉྙོ (སྱཱ. ཀ.) སཾ. ནི. ༤.༢༥༡ པ་སྶི་ཏ་བྦཾ] ན རི་ཙྩ་ཏི.

‘‘སོ ཨི་མཾ པ་ལི་པ་ཐཾ དུ་གྒཾ, ཨ་ཏི་ཀྐ་མྨ ཏ་ཐཱ་ཝི་དྷོ;

པ་ཛཾ ཛཱ་ཏི་ཛ་རཱུ་པེ་ཏཾ, ཕ་ནྡ་མཱ་ནཾ ཨ་ཝེ་ཀྑ་ཏཱི’’ཏི. ཚ་ཊྛཾ;

༧. པ་ཋ་མ་ཨཱ་ཧུ་ནེ་ཡྻ་སུ་ཏྟཾ

༥༧. ‘‘ཨ་ཊྛ་ཧི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, དྷ་མྨེ་ཧི ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ བྷི་ཀྑུ ཨཱ་ཧུ་ནེ་ཡྻོ ཧོ་ཏི པཱ་ཧུ་ནེ་ཡྻོ ད་ཀྑི་ཎེ་ཡྻོ ཨ་ཉྫ་ལི་ཀ་ར་ཎཱི་ཡོ ཨ་ནུ་ཏྟ་རཾ པུ་ཉྙ་ཀྑེ་ཏྟཾ ལོ་ཀ་སྶ. ཀ་ཏ་མེ་ཧི ཨ་ཊྛ་ཧི? ཨི་དྷ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, བྷི་ཀྑུ སཱི་ལ་ཝཱ ཧོ་ཏི …པེ… ས་མཱ་དཱ་ཡ སི་ཀྑ་ཏི སི་ཀྑཱ་པ་དེ་སུ; བ་ཧུ་སྶུ་ཏོ ཧོ་ཏི…པེ… དི་ཊྛི་ཡཱ སུ་པྤ་ཊི་ཝི་དྡྷཱ; ཀ་ལྱཱ་ཎ་མི་ཏྟོ ཧོ་ཏི ཀ་ལྱཱ་ཎ་ས་ཧཱ་ཡོ ཀ་ལྱཱ་ཎ་ས་མྤ་ཝ་ངྐོ; ས་མྨཱ་དི་ཊྛི་ཀོ ཧོ་ཏི, ས་མྨཱ་ད་སྶ་ནེ་ན ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ; ཙ་ཏུ་ནྣཾ ཛྷཱ་ནཱ་ནཾ ཨཱ་བྷི་ཙེ་ཏ་སི་ཀཱ་ནཾ དི་ཊྛ་དྷ་མྨ་སུ་ཁ་ཝི་ཧཱ་རཱ་ནཾ ནི་ཀཱ་མ་ལཱ་བྷཱི ཧོ་ཏི ཨ་ཀི་ཙྪ་ལཱ་བྷཱི ཨ་ཀ་སི་ར་ལཱ་བྷཱི; ཨ་ནེ་ཀ་ཝི་ཧི་ཏཾ པུ་བྦེ་ནི་ཝཱ་སཾ ཨ་ནུ་སྶ་ར་ཏི, སེ་ཡྻ་ཐི་དཾ – ཨེ་ཀ་མྤི ཛཱ་ཏིཾ དྭེ་པི ཛཱ་ཏི་ཡོ…པེ… ཨི་ཏི སཱ་ཀཱ་རཾ ས་ཨུ་དྡེ་སཾ ཨ་ནེ་ཀ་ཝི་ཧི་ཏཾ པུ་བྦེ་ནི་ཝཱ་སཾ ཨ་ནུ་སྶ་ར་ཏི; དི་བྦེ་ན ཙ་ཀྑུ་ནཱ ཝི་སུ་དྡྷེ་ན ཨ་ཏི་ཀྐ་ནྟ་མཱ་ནུ་ས་ཀེ་ན…པེ… ཡ་ཐཱ་ཀ་མྨཱུ་པ་གེ ས་ཏྟེ པ་ཛཱ་ནཱ་ཏི; ཨཱ་ས་ཝཱ་ནཾ ཁ་ཡཱ…པེ… ས་ཙྪི་ཀ་ཏྭཱ ཨུ་པ་ས་མྤ་ཛྫ ཝི་ཧ་ར་ཏི. ཨི་མེ་ཧི ཁོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨ་ཊྛ་ཧི དྷ་མྨེ་ཧི ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ བྷི་ཀྑུ ཨཱ་ཧུ་ནེ་ཡྻོ ཧོ་ཏི…པེ… ཨ་ནུ་ཏྟ་རཾ པུ་ཉྙ་ཀྑེ་ཏྟཾ ལོ་ཀ་སྶཱ’’ཏི. ས་ཏྟ་མཾ.

༨. དུ་ཏི་ཡ་ཨཱ་ཧུ་ནེ་ཡྻ་སུ་ཏྟཾ

༥༨. ‘‘ཨ་ཊྛ་ཧི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, དྷ་མྨེ་ཧི ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ བྷི་ཀྑུ ཨཱ་ཧུ་ནེ་ཡྻོ ཧོ་ཏི…པེ… ཨ་ནུ་ཏྟ་རཾ པུ་ཉྙ་ཀྑེ་ཏྟཾ ལོ་ཀ་སྶ. ཀ་ཏ་མེ་ཧི ཨ་ཊྛ་ཧི? ཨི་དྷ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, བྷི་ཀྑུ སཱི་ལ་ཝཱ ཧོ་ཏི …པེ… ས་མཱ་དཱ་ཡ སི་ཀྑ་ཏི སི་ཀྑཱ་པ་དེ་སུ; བ་ཧུ་སྶུ་ཏོ ཧོ་ཏི…པེ… དི་ཊྛི་ཡཱ སུ་པྤ་ཊི་ཝི་དྡྷཱ; ཨཱ་ར་དྡྷ་ཝཱི་རི་ཡོ ཝི་ཧ་ར་ཏི ཐཱ་མ་ཝཱ ད་ལ༹ྷ་པ་ར་ཀྐ་མོ ཨ་ནི་ཀྑི་ཏྟ་དྷུ་རོ ཀུ་ས་ལེ་སུ དྷ་མྨེ་སུ; ཨཱ་ར་ཉྙི་ཀོ ཧོ་ཏི པ་ནྟ་སེ་ནཱ་ས་ནོ; ཨ་ར་ཏི་ར་ཏི་ས་ཧོ ཧོ་ཏི, ཨུ་པྤ་ནྣཾ ཨ་ར་ཏིཾ ཨ་བྷི་བྷུ་ཡྻ ཨ་བྷི་བྷུ་ཡྻ ཝི་ཧ་ར་ཏི; བྷ་ཡ་བྷེ་ར་ཝ་ས་ཧོ ཧོ་ཏི, ཨུ་པྤ་ནྣཾ བྷ་ཡ་བྷེ་ར་ཝཾ ཨ་བྷི་བྷུ་ཡྻ ཨ་བྷི་བྷུ་ཡྻ ཝི་ཧ་ར་ཏི; ཙ་ཏུ་ནྣཾ ཛྷཱ་ནཱ་ནཾ ཨཱ་བྷི་ཙེ་ཏ་སི་ཀཱ་ནཾ དི་ཊྛ་དྷ་མྨ་སུ་ཁ་ཝི་ཧཱ་རཱ་ནཾ ནི་ཀཱ་མ་ལཱ་བྷཱི ཧོ་ཏི ཨ་ཀི་ཙྪ་ལཱ་བྷཱི ཨ་ཀ་སི་ར་ལཱ་བྷཱི; ཨཱ་ས་ཝཱ་ནཾ ཁ་ཡཱ…པེ… ས་ཙྪི་ཀ་ཏྭཱ ཨུ་པ་ས་མྤ་ཛྫ ཝི་ཧ་ར་ཏི. ཨི་མེ་ཧི ཁོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨ་ཊྛ་ཧི དྷ་མྨེ་ཧི ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ བྷི་ཀྑུ ཨཱ་ཧུ་ནེ་ཡྻོ…པེ… ཨ་ནུ་ཏྟ་རཾ པུ་ཉྙ་ཀྑེ་ཏྟཾ ལོ་ཀ་སྶཱ’’ཏི. ཨ་ཊྛ་མཾ.

༩. པ་ཋ་མ་པུ་གྒ་ལ་སུ་ཏྟཾ

༥༩. ‘‘ཨ་ཊྛི་མེ བྷི་ཀྑ་ཝེ, པུ་གྒ་ལཱ ཨཱ་ཧུ་ནེ་ཡྻཱ པཱ་ཧུ་ནེ་ཡྻཱ ད་ཀྑི་ཎེ་ཡྻཱ ཨ་ཉྫ་ལི་ཀ་ར་ཎཱི་ཡཱ ཨ་ནུ་ཏྟ་རཾ པུ་ཉྙ་ཀྑེ་ཏྟཾ ལོ་ཀ་སྶ? ཀ་ཏ་མེ ཨ་ཊྛ? སོ་ཏཱ་པ་ནྣོ, སོ་ཏཱ་པ་ཏྟི་ཕ་ལ་ས་ཙྪི་ཀི་རི་ཡཱ་ཡ པ་ཊི་པ་ནྣོ, ས་ཀ་དཱ་གཱ་མཱི, ས་ཀ་དཱ་གཱ་མི་ཕ་ལ་ས་ཙྪི་ཀི་རི་ཡཱ་ཡ པ་ཊི་པ་ནྣོ, ཨ་ནཱ་གཱ་མཱི, ཨ་ནཱ་གཱ་མི་ཕ་ལ་ས་ཙྪི་ཀི་རི་ཡཱ་ཡ པ་ཊི་པ་ནྣོ, ཨ་ར་ཧཱ, ཨ་ར་ཧ་ཏྟཱ་ཡ པ་ཊི་པ་ནྣོ. ཨི་མེ ཁོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨ་ཊྛ པུ་གྒ་ལཱ ཨཱ་ཧུ་ནེ་ཡྻཱ…པེ… ཨ་ནུ་ཏྟ་རཾ པུ་ཉྙ་ཀྑེ་ཏྟཾ ལོ་ཀ་སྶཱ’’ཏི.

‘‘ཙ་ཏྟཱ་རོ ཙ པ་ཊི་པ་ནྣཱ, ཙ་ཏྟཱ་རོ ཙ ཕ་ལེ ཋི་ཏཱ;

ཨེ་ས ས་ངྒྷོ ཨུ་ཛུ་བྷཱུ་ཏོ, པ་ཉྙཱ་སཱི་ལ་ས་མཱ་ཧི་ཏོ.

‘‘ཡ་ཛ་མཱ་ནཱ་ནཾ མ་ནུ་སྶཱ་ནཾ, པུ་ཉྙ་པེ་ཀྑཱ་ན པཱ་ཎི་ནཾ;

ཀ་རོ་ཏཾ ཨོ་པ་དྷི་ཀཾ པུ་ཉྙཾ, ས་ངྒྷེ དི་ནྣཾ མ་ཧ་པྥ་ལ’’ནྟི. ན་ཝ་མཾ;

༡༠. དུ་ཏི་ཡ་པུ་གྒ་ལ་སུ་ཏྟཾ

༦༠. ‘‘ཨ་ཊྛི་མེ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, པུ་གྒ་ལཱ ཨཱ་ཧུ་ནེ་ཡྻཱ…པེ… ཨ་ནུ་ཏྟ་རཾ པུ་ཉྙ་ཀྑེ་ཏྟཾ ལོ་ཀ་སྶ. ཀ་ཏ་མེ ཨ་ཊྛ? སོ་ཏཱ་པ་ནྣོ, སོ་ཏཱ་པ་ཏྟི་ཕ་ལ་ས་ཙྪི་ཀི་རི་ཡཱ་ཡ པ་ཊི་པ་ནྣོ…པེ… ཨ་ར་ཧཱ, ཨ་ར་ཧ་ཏྟཱ་ཡ པ་ཊི་པ་ནྣོ. ཨི་མེ ཁོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨ་ཊྛ པུ་གྒ་ལཱ ཨཱ་ཧུ་ནེ་ཡྻཱ…པེ… ཨ་ནུ་ཏྟ་རཾ པུ་ཉྙ་ཀྑེ་ཏྟཾ ལོ་ཀ་སྶཱ’’ཏི.

‘‘ཙ་ཏྟཱ་རོ ཙ པ་ཊི་པ་ནྣཱ, ཙ་ཏྟཱ་རོ ཙ ཕ་ལེ ཋི་ཏཱ;

ཨེ་ས ས་ངྒྷོ ས་མུ་ཀྐ་ཊྛོ, ས་ཏྟཱ་ནཾ ཨ་ཊྛ པུ་གྒ་ལཱ.

‘‘ཡ་ཛ་མཱ་ནཱ་ནཾ མ་ནུ་སྶཱ་ནཾ, པུ་ཉྙ་པེ་ཀྑཱ་ན པཱ་ཎི་ནཾ;

ཀ་རོ་ཏཾ ཨོ་པ་དྷི་ཀཾ པུ་ཉྙཾ, ཨེ་ཏྠ དི་ནྣཾ མ་ཧ་པྥ་ལ’’ནྟི. ད་ས་མཾ;

གོ་ཏ་མཱི་ཝ་གྒོ པ་ཋ་མོ.

ཏ་སྶུ་དྡཱ་ནཾ –

གོ་ཏ་མཱི ཨོ་ཝཱ་དཾ སཾ་ཁི་ཏྟཾ, དཱི་གྷ་ཛཱ་ཎུ ཙ ཨུ་ཛྫ་ཡོ;

བྷ་ཡཱ དྭེ ཨཱ་ཧུ་ནེ་ཡྻཱ ཙ, དྭེ ཙ ཨ་ཊྛ པུ་གྒ་ལཱ་ཏི.

(༧) ༢. བྷཱུ་མི་ཙཱ་ལ་ཝ་གྒོ

༡. ཨི་ཙྪཱ་སུ་ཏྟཾ

༦༡. [ཨ. ནི. ༨.༧༧] ‘‘ཨ་ཊྛི་མེ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, པུ་གྒ་ལཱ ས་ནྟོ སཾ་ཝི་ཛྫ་མཱ་ནཱ ལོ་ཀ་སྨིཾ. ཀ་ཏ་མེ ཨ་ཊྛ? ཨི་དྷ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, བྷི་ཀྑུ་ནོ པ་ཝི་ཝི་ཏྟ་སྶ ཝི་ཧ་ར་ཏོ ནི་རཱ་ཡ་ཏྟ་ཝུ་ཏྟི་ནོ ཨི་ཙྪཱ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི ལཱ་བྷཱ་ཡ. སོ ཨུ་ཊྛ་ཧ་ཏི གྷ་ཊ་ཏི ཝཱ་ཡ་མ་ཏི ལཱ་བྷཱ་ཡ. ཏ་སྶ ཨུ་ཊྛ་ཧ་ཏོ གྷ་ཊ་ཏོ ཝཱ་ཡ་མ་ཏོ ལཱ་བྷཱ་ཡ ལཱ་བྷོ ནུ་པྤ་ཛྫ་ཏི. སོ ཏེ་ན ཨ་ལཱ་བྷེ་ན སོ་ཙ་ཏི ཀི་ལ་མ་ཏི པ་རི་དེ་ཝ་ཏི, ཨུ་ར་ཏྟཱ་ལི༹ཾ ཀ་ནྡ་ཏི, ས་མྨོ་ཧཾ ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏི. ཨ་ཡཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི, བྷི་ཀྑ་ཝེ – ‘བྷི་ཀྑུ ཨི་ཙྪོ ཝི་ཧ་ར་ཏི ལཱ་བྷཱ་ཡ, ཨུ་ཊྛ་ཧ་ཏི གྷ་ཊ་ཏི ཝཱ་ཡ་མ་ཏི ལཱ་བྷཱ་ཡ, ན ཙ ལཱ་བྷཱི, སོ་ཙཱི ཙ པ་རི་དེ་ཝཱི ཙ, ཙུ་ཏོ ཙ ས་དྡྷ་མྨཱ’’’.

‘‘ཨི་དྷ པ་ན, བྷི་ཀྑ་ཝེ, བྷི་ཀྑུ་ནོ པ་ཝི་ཝི་ཏྟ་སྶ ཝི་ཧ་ར་ཏོ ནི་རཱ་ཡ་ཏྟ་ཝུ་ཏྟི་ནོ ཨི་ཙྪཱ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི ལཱ་བྷཱ་ཡ. སོ ཨུ་ཊྛ་ཧ་ཏི གྷ་ཊ་ཏི ཝཱ་ཡ་མ་ཏི ལཱ་བྷཱ་ཡ. ཏ་སྶ ཨུ་ཊྛ་ཧ་ཏོ གྷ་ཊ་ཏོ ཝཱ་ཡ་མ་ཏོ ལཱ་བྷཱ་ཡ ལཱ་བྷོ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི. སོ ཏེ་ན ལཱ་བྷེ་ན མ་ཛྫ་ཏི པ་མ་ཛྫ་ཏི པ་མཱ་ད་མཱ་པ་ཛྫ་ཏི. ཨ་ཡཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི, བྷི་ཀྑ་ཝེ – ‘བྷི་ཀྑུ ཨི་ཙྪོ ཝི་ཧ་ར་ཏི ལཱ་བྷཱ་ཡ, ཨུ་ཊྛ་ཧ་ཏི གྷ་ཊ་ཏི ཝཱ་ཡ་མ་ཏི ལཱ་བྷཱ་ཡ, ལཱ་བྷཱི ཙ མ་དཱི ཙ པ་མཱ་དཱི ཙ, ཙུ་ཏོ ཙ ས་དྡྷ་མྨཱ’’’.

‘‘ཨི་དྷ པ་ན, བྷི་ཀྑ་ཝེ, བྷི་ཀྑུ་ནོ པ་ཝི་ཝི་ཏྟ་སྶ ཝི་ཧ་ར་ཏོ ནི་རཱ་ཡ་ཏྟ་ཝུ་ཏྟི་ནོ ཨི་ཙྪཱ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི ལཱ་བྷཱ་ཡ. སོ ན ཨུ་ཊྛ་ཧ་ཏི ན གྷ་ཊ་ཏི ན ཝཱ་ཡ་མ་ཏི ལཱ་བྷཱ་ཡ. ཏ་སྶ ཨ་ནུ་ཊྛ་ཧ་ཏོ ཨ་གྷ་ཊ་ཏོ ཨ་ཝཱ་ཡ་མ་ཏོ ལཱ་བྷཱ་ཡ ལཱ་བྷོ ནུ་པྤ་ཛྫ་ཏི. སོ ཏེ་ན ཨ་ལཱ་བྷེ་ན སོ་ཙ་ཏི, ཀི་ལ་མ་ཏི, པ་རི་དེ་ཝ་ཏི, ཨུ་ར་ཏྟཱ་ལི༹ཾ ཀ་ནྡ་ཏི, ས་མྨོ་ཧཾ ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏི. ཨ་ཡཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི, བྷི་ཀྑ་ཝེ – ‘བྷི་ཀྑུ ཨི་ཙྪོ ཝི་ཧ་ར་ཏི ལཱ་བྷཱ་ཡ, ན ཨུ་ཊྛ་ཧ་ཏི ན གྷ་ཊ་ཏི ན ཝཱ་ཡ་མ་ཏི ལཱ་བྷཱ་ཡ, ན ཙ ལཱ་བྷཱི, སོ་ཙཱི ཙ པ་རི་དེ་ཝཱི ཙ, ཙུ་ཏོ ཙ ས་དྡྷ་མྨཱ’’’.

‘‘ཨི་དྷ པ་ན, བྷི་ཀྑ་ཝེ, བྷི་ཀྑུ་ནོ པ་ཝི་ཝི་ཏྟ་སྶ ཝི་ཧ་ར་ཏོ ནི་རཱ་ཡ་ཏྟ་ཝུ་ཏྟི་ནོ ཨི་ཙྪཱ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི ལཱ་བྷཱ་ཡ. སོ ན ཨུ་ཊྛ་ཧ་ཏི, ན གྷ་ཊ་ཏི, ན ཝཱ་ཡ་མ་ཏི ལཱ་བྷཱ་ཡ. ཏ་སྶ ཨ་ནུ་ཊྛ་ཧ་ཏོ, ཨ་གྷ་ཊ་ཏོ, ཨ་ཝཱ་ཡ་མ་ཏོ ལཱ་བྷཱ་ཡ ལཱ་བྷོ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི. སོ ཏེ་ན ལཱ་བྷེ་ན མ་ཛྫ་ཏི, པ་མ་ཛྫ་ཏི, པ་མཱ་ད་མཱ་པ་ཛྫ་ཏི. ཨ་ཡཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི, བྷི་ཀྑ་ཝེ – ‘བྷི་ཀྑུ ཨི་ཙྪོ ཝི་ཧ་ར་ཏི ལཱ་བྷཱ་ཡ, ན ཨུ་ཊྛ་ཧ་ཏི ན གྷ་ཊ་ཏི ན ཝཱ་ཡ་མ་ཏི ལཱ་བྷཱ་ཡ, ལཱ་བྷཱི ཙ མ་དཱི ཙ, པ་མཱ་དཱི ཙ, ཙུ་ཏོ ཙ ས་དྡྷ་མྨཱ’’’.

‘‘ཨི་དྷ པ་ན, བྷི་ཀྑ་ཝེ, བྷི་ཀྑུ་ནོ པ་ཝི་ཝི་ཏྟ་སྶ ཝི་ཧ་ར་ཏོ ནི་རཱ་ཡ་ཏྟ་ཝུ་ཏྟི་ནོ ཨི་ཙྪཱ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི ལཱ་བྷཱ་ཡ. སོ ཨུ་ཊྛ་ཧ་ཏི གྷ་ཊ་ཏི ཝཱ་ཡ་མ་ཏི ལཱ་བྷཱ་ཡ. ཏ་སྶ ཨུ་ཊྛ་ཧ་ཏོ གྷ་ཊ་ཏོ ཝཱ་ཡ་མ་ཏོ ལཱ་བྷཱ་ཡ ལཱ་བྷོ ནུ་པྤ་ཛྫ་ཏི. སོ ཏེ་ན ཨ་ལཱ་བྷེ་ན ན སོ་ཙ་ཏི ན ཀི་ལ་མ་ཏི ན པ་རི་དེ་ཝ་ཏི, ན ཨུ་ར་ཏྟཱ་ལི༹ཾ ཀ་ནྡ་ཏི, ན ས་མྨོ་ཧཾ ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏི. ཨ་ཡཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི, བྷི་ཀྑ་ཝེ – ‘བྷི་ཀྑུ ཨི་ཙྪོ ཝི་ཧ་ར་ཏི ལཱ་བྷཱ་ཡ, ཨུ་ཊྛ་ཧ་ཏི གྷ་ཊ་ཏི ཝཱ་ཡ་མ་ཏི ལཱ་བྷཱ་ཡ, ན ཙ ལཱ་བྷཱི, ན ཙ སོ་ཙཱི ན ཙ པ་རི་དེ་ཝཱི, ཨ་ཙྩུ་ཏོ ཙ ས་དྡྷ་མྨཱ’’’.

‘‘ཨི་དྷ པ་ན, བྷི་ཀྑ་ཝེ, བྷི་ཀྑུ་ནོ པ་ཝི་ཝི་ཏྟ་སྶ ཝི་ཧ་ར་ཏོ ནི་རཱ་ཡ་ཏྟ་ཝུ་ཏྟི་ནོ ཨི་ཙྪཱ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི ལཱ་བྷཱ་ཡ. སོ ཨུ་ཊྛ་ཧ་ཏི གྷ་ཊ་ཏི ཝཱ་ཡ་མ་ཏི ལཱ་བྷཱ་ཡ. ཏ་སྶ ཨུ་ཊྛ་ཧ་ཏོ གྷ་ཊ་ཏོ ཝཱ་ཡ་མ་ཏོ ལཱ་བྷཱ་ཡ ལཱ་བྷོ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི. སོ ཏེ་ན ལཱ་བྷེ་ན ན མ་ཛྫ་ཏི, ན པ་མ་ཛྫ་ཏི, ན པ་མཱ་ད་མཱ་པ་ཛྫ་ཏི. ཨ་ཡཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི, བྷི་ཀྑ་ཝེ – ‘བྷི་ཀྑུ ཨི་ཙྪོ ཝི་ཧ་ར་ཏི ལཱ་བྷཱ་ཡ, ཨུ་ཊྛ་ཧ་ཏི གྷ་ཊ་ཏི ཝཱ་ཡ་མ་ཏི ལཱ་བྷཱ་ཡ, ལཱ་བྷཱི ཙ, ན ཙ མ་དཱི ན ཙ པ་མཱ་དཱི, ཨ་ཙྩུ་ཏོ ཙ ས་དྡྷ་མྨཱ’’’.

‘‘ཨི་དྷ པ་ན, བྷི་ཀྑ་ཝེ, བྷི་ཀྑུ་ནོ པ་ཝི་ཝི་ཏྟ་སྶ ཝི་ཧ་ར་ཏོ ནི་རཱ་ཡ་ཏྟ་ཝུ་ཏྟི་ནོ ཨི་ཙྪཱ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི ལཱ་བྷཱ་ཡ. སོ ན ཨུ་ཊྛ་ཧ་ཏི, ན གྷ་ཊ་ཏི, ན ཝཱ་ཡ་མ་ཏི ལཱ་བྷཱ་ཡ. ཏ་སྶ ཨ་ནུ་ཊྛ་ཧ་ཏོ, ཨ་གྷ་ཊ་ཏོ, ཨ་ཝཱ་ཡ་མ་ཏོ ལཱ་བྷཱ་ཡ ལཱ་བྷོ ནུ་པྤ་ཛྫ་ཏི. སོ ཏེ་ན ཨ་ལཱ་བྷེ་ན ན སོ་ཙ་ཏི, ན ཀི་ལ་མ་ཏི, ན པ་རི་དེ་ཝ་ཏི, ན ཨུ་ར་ཏྟཱ་ལི༹ཾ ཀ་ནྡ་ཏི, ན ས་མྨོ་ཧཾ ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏི. ཨ་ཡཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི, བྷི་ཀྑ་ཝེ – ‘བྷི་ཀྑུ ཨི་ཙྪོ ཝི་ཧ་ར་ཏི ལཱ་བྷཱ་ཡ, ན ཨུ་ཊྛ་ཧ་ཏི, ན གྷ་ཊ་ཏི, ན ཝཱ་ཡ་མ་ཏི ལཱ་བྷཱ་ཡ, ན ཙ ལཱ་བྷཱི, ན ཙ སོ་ཙཱི ན ཙ པ་རི་དེ་ཝཱི, ཨ་ཙྩུ་ཏོ ཙ ས་དྡྷ་མྨཱ’’’.

‘‘ཨི་དྷ པ་ན, བྷི་ཀྑ་ཝེ, བྷི་ཀྑུ་ནོ པ་ཝི་ཝི་ཏྟ་སྶ ཝི་ཧ་ར་ཏོ ནི་རཱ་ཡ་ཏྟ་ཝུ་ཏྟི་ནོ ཨི་ཙྪཱ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི ལཱ་བྷཱ་ཡ. སོ ན ཨུ་ཊྛ་ཧ་ཏི, ན གྷ་ཊ་ཏི, ན ཝཱ་ཡ་མ་ཏི ལཱ་བྷཱ་ཡ. ཏ་སྶ ཨ་ནུ་ཊྛ་ཧ་ཏོ ཨ་གྷ་ཊ་ཏོ ཨ་ཝཱ་ཡ་མ་ཏོ ལཱ་བྷཱ་ཡ ལཱ་བྷོ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི. སོ ཏེ་ན ལཱ་བྷེ་ན ན མ་ཛྫ་ཏི, ན པ་མ་ཛྫ་ཏི, ན པ་མཱ་ད་མཱ་པ་ཛྫ་ཏི. ཨ་ཡཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི, བྷི་ཀྑ་ཝེ – ‘བྷི་ཀྑུ ཨི་ཙྪོ ཝི་ཧ་ར་ཏི ལཱ་བྷཱ་ཡ, ན ཨུ་ཊྛ་ཧ་ཏི, ན གྷ་ཊ་ཏི, ན ཝཱ་ཡ་མ་ཏི ལཱ་བྷཱ་ཡ, ལཱ་བྷཱི ཙ, ན ཙ མ་དཱི ན ཙ པ་མཱ་དཱི, ཨ་ཙྩུ་ཏོ ཙ ས་དྡྷ་མྨཱ ’. ཨི་མེ ཁོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨ་ཊྛ པུ་གྒ་ལཱ ས་ནྟོ སཾ་ཝི་ཛྫ་མཱ་ནཱ ལོ་ཀ་སྨི’’ནྟི. པ་ཋ་མཾ.

༢. ཨ་ལཾ་སུ་ཏྟཾ

༦༢. ‘‘ཚ་ཧི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, དྷ་མྨེ་ཧི ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ བྷི་ཀྑུ ཨ་ལཾ ཨ་ཏྟ་ནོ ཨ་ལཾ པ་རེ་སཾ. ཀ་ཏ་མེ་ཧི ཚ་ཧི? ཨི་དྷ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, བྷི་ཀྑུ ཁི་པྤ་ནི་ས་ནྟི ཙ ཧོ་ཏི ཀུ་ས་ལེ་སུ དྷ་མྨེ་སུ; སུ་ཏཱ་ན་ཉྩ དྷ་མྨཱ་ནཾ དྷཱ་ར་ཎ་ཛཱ་ཏི་ཀོ [དྷཱ་ར་ཀ་ཛཱ་ཏི་ཀོ (སཱི. སྱཱ. པཱི.) ཨ. ནི. ༨.༧༨] ཧོ་ཏི; དྷཱ་ཏཱ་ན་ཉྩ [དྷ་ཏཱ་ན་ཉྩ (སཱི. སྱཱ. པཱི.)] དྷ་མྨཱ་ནཾ ཨ་ཏྠཱུ་པ་པ་རི་ཀྑི་ཏཱ [ཨ་ཏྠཱུ་པ་ཝ་རི་ཀྑཱི (སཱི. སྱཱ. པཱི.)] ཧོ་ཏི; ཨ་ཏྠ་མ་ཉྙཱ་ཡ དྷ་མྨ་མ་ཉྙཱ་ཡ དྷ་མྨཱ་ནུ་དྷ་མྨ་པྤ་ཊི་པ་ནྣོ ཙ ཧོ་ཏི; ཀ་ལྱཱ་ཎ་ཝཱ་ཙོ ཙ ཧོ་ཏི ཀ་ལྱཱ་ཎ་ཝཱ་ཀྐ་ར་ཎོ, པོ་རི་ཡཱ ཝཱ་ཙཱ་ཡ ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ ཝི་སྶ་ཊྛཱ་ཡ ཨ་ནེ་ལ་ག་ལཱ༹་ཡ ཨ་ཏྠ་སྶ ཝི་ཉྙཱ་པ་ནི་ཡཱ; ས་ནྡ་སྶ་ཀོ ཙ ཧོ་ཏི ས་མཱ་ད་པ་ཀོ [ས་མཱ་དཱ་པ་ཀོ (?)] ས་མུ་ཏྟེ་ཛ་ཀོ ས་མྤ་ཧཾ་ས་ཀོ ས་བྲ་ཧྨ་ཙཱ་རཱི་ནཾ. ཨི་མེ་ཧི ཁོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཚ་ཧི དྷ་མྨེ་ཧི ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ བྷི་ཀྑུ ཨ་ལཾ ཨ་ཏྟ་ནོ ཨ་ལཾ པ་རེ་སཾ.

‘‘པ་ཉྩ་ཧི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, དྷ་མྨེ་ཧི ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ བྷི་ཀྑུ ཨ་ལཾ ཨ་ཏྟ་ནོ ཨ་ལཾ པ་རེ་སཾ. ཀ་ཏ་མེ་ཧི པ་ཉྩ་ཧི? ཨི་དྷ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, བྷི་ཀྑུ ན ཧེ་ཝ ཁོ ཁི་པྤ་ནི་ས་ནྟི ཙ ཧོ་ཏི ཀུ་ས་ལེ་སུ དྷ་མྨེ་སུ; སུ་ཏཱ་ན་ཉྩ དྷ་མྨཱ་ནཾ དྷཱ་ར་ཎ་ཛཱ་ཏི་ཀོ ཧོ་ཏི; དྷཱ་ཏཱ་ན་ཉྩ དྷ་མྨཱ་ནཾ ཨ་ཏྠཱུ་པ་པ་རི་ཀྑི་ཏཱ ཧོ་ཏི; ཨ་ཏྠ་མ་ཉྙཱ་ཡ དྷ་མྨ་མ་ཉྙཱ་ཡ དྷ་མྨཱ་ནུ་དྷ་མྨ་པྤ་ཊི་པ་ནྣོ ཙ ཧོ་ཏི; ཀ་ལྱཱ་ཎ་ཝཱ་ཙོ ཙ ཧོ་ཏི…པེ… ཨ་ཏྠ་སྶ ཝི་ཉྙཱ་པ་ནི་ཡཱ; ས་ནྡ་སྶ་ཀོ ཙ ཧོ་ཏི ས་མཱ་ད་པ་ཀོ ས་མུ་ཏྟེ་ཛ་ཀོ ས་མྤ་ཧཾ་ས་ཀོ ས་བྲ་ཧྨ་ཙཱ་རཱི་ནཾ. ཨི་མེ་ཧི ཁོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, པ་ཉྩ་ཧི དྷ་མྨེ་ཧི ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ བྷི་ཀྑུ ཨ་ལཾ ཨ་ཏྟ་ནོ ཨ་ལཾ པ་རེ་སཾ.

‘‘ཙ་ཏཱུ་ཧི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, དྷ་མྨེ་ཧི ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ བྷི་ཀྑུ ཨ་ལཾ ཨ་ཏྟ་ནོ ནཱ་ལཾ པ་རེ་སཾ. ཀ་ཏ་མེ་ཧི ཙ་ཏཱུ་ཧི? ཨི་དྷ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, བྷི་ཀྑུ ཁི་པྤ་ནི་ས་ནྟི ཙ ཧོ་ཏི ཀུ་ས་ལེ་སུ དྷ་མྨེ་སུ; སུ་ཏཱ་ན་ཉྩ དྷ་མྨཱ་ནཾ དྷཱ་ར་ཎ་ཛཱ་ཏི་ཀོ ཧོ་ཏི; དྷཱ་ཏཱ་ན་ཉྩ དྷ་མྨཱ་ནཾ ཨ་ཏྠཱུ་པ་པ་རི་ཀྑི་ཏཱ ཧོ་ཏི; ཨ་ཏྠ་མ་ཉྙཱ་ཡ དྷ་མྨ་མ་ཉྙཱ་ཡ དྷ་མྨཱ་ནུ་དྷ་མྨ་པྤ་ཊི་པ་ནྣོ ཙ ཧོ་ཏི; ནོ ཙ ཀ་ལྱཱ་ཎ་ཝཱ་ཙོ ཧོ་ཏི ཀ་ལྱཱ་ཎ་ཝཱ་ཀྐ་ར་ཎོ, པོ་རི་ཡཱ ཝཱ་ཙཱ་ཡ ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ ཝི་སྶ་ཊྛཱ་ཡ ཨ་ནེ་ལ་ག་ལཱ༹་ཡ ཨ་ཏྠ་སྶ ཝི་ཉྙཱ་པ་ནི་ཡཱ; ནོ ཙ ས་ནྡ་སྶ་ཀོ ཧོ་ཏི ས་མཱ་ད་པ་ཀོ ས་མུ་ཏྟེ་ཛ་ཀོ ས་མྤ་ཧཾ་ས་ཀོ ས་བྲ་ཧྨ་ཙཱ་རཱི་ནཾ. ཨི་མེ་ཧི ཁོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཙ་ཏཱུ་ཧི དྷ་མྨེ་ཧི ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ བྷི་ཀྑུ ཨ་ལཾ ཨ་ཏྟ་ནོ ནཱ་ལཾ པ་རེ་སཾ.

‘‘ཙ་ཏཱུ་ཧི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, དྷ་མྨེ་ཧི ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ བྷི་ཀྑུ ཨ་ལཾ པ་རེ་སཾ ནཱ་ལཾ ཨ་ཏྟ་ནོ. ཀ་ཏ་མེ་ཧི ཙ་ཏཱུ་ཧི? ཨི་དྷ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, བྷི་ཀྑུ ཁི་པྤ་ནི་ས་ནྟི ཙ ཧོ་ཏི ཀུ་ས་ལེ་སུ དྷ་མྨེ་སུ; སུ་ཏཱ་ན་ཉྩ དྷ་མྨཱ་ནཾ དྷཱ་ར་ཎ་ཛཱ་ཏི་ཀོ ཧོ་ཏི; ནོ ཙ དྷཱ་ཏཱ་ནཾ དྷ་མྨཱ་ནཾ ཨ་ཏྠཱུ་པ་པ་རི་ཀྑི་ཏཱ ཧོ་ཏི; ན ཙ ཨ་ཏྠ་མ་ཉྙཱ་ཡ དྷ་མྨ་མ་ཉྙཱ་ཡ དྷ་མྨཱ་ནུ་དྷ་མྨ་པྤ་ཊི་པ་ནྣོ ཧོ་ཏི; ཀ་ལྱཱ་ཎ་ཝཱ་ཙོ ཙ ཧོ་ཏི ཀ་ལྱཱ་ཎ་ཝཱ་ཀྐ་ར་ཎོ…པེ… ཨ་ཏྠ་སྶ ཝི་ཉྙཱ་པ་ནི་ཡཱ; ས་ནྡ་སྶ་ཀོ ཙ ཧོ་ཏི…པེ… ས་བྲ་ཧྨ་ཙཱ་རཱི་ནཾ. ཨི་མེ་ཧི ཁོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཙ་ཏཱུ་ཧི དྷ་མྨེ་ཧི ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ བྷི་ཀྑུ ཨ་ལཾ པ་རེ་སཾ, ནཱ་ལཾ ཨ་ཏྟ་ནོ.

‘‘ཏཱི་ཧི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, དྷ་མྨེ་ཧི ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ བྷི་ཀྑུ ཨ་ལཾ ཨ་ཏྟ་ནོ ནཱ་ལཾ པ་རེ་སཾ. ཀ་ཏ་མེ་ཧི ཏཱི་ཧི? ཨི་དྷ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, བྷི་ཀྑུ ན ཧེ་ཝ ཁོ ཁི་པྤ་ནི་ས་ནྟི ཙ ཧོ་ཏི ཀུ་ས་ལེ་སུ དྷ་མྨེ་སུ; སུ་ཏཱ་ན་ཉྩ དྷ་མྨཱ་ནཾ དྷཱ་ར་ཎ་ཛཱ་ཏི་ཀོ ཧོ་ཏི; དྷཱ་ཏཱ་ན་ཉྩ དྷ་མྨཱ་ནཾ ཨ་ཏྠཱུ་པ་པ་རི་ཀྑི་ཏཱ ཧོ་ཏི; ཨ་ཏྠ་མ་ཉྙཱ་ཡ དྷ་མྨ་མ་ཉྙཱ་ཡ དྷ་མྨཱ་ནུ་དྷ་མྨ་པྤ་ཊི་པ་ནྣོ ཙ ཧོ་ཏི; ནོ ཙ ཀ་ལྱཱ་ཎ་ཝཱ་ཙོ ཧོ་ཏི ཀ་ལྱཱ་ཎ་ཝཱ་ཀྐ་ར་ཎོ, པོ་རི་ཡཱ ཝཱ་ཙཱ་ཡ ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ ཝི་སྶ་ཊྛཱ་ཡ ཨ་ནེ་ལ་ག་ལཱ༹་ཡ ཨ་ཏྠ་སྶ ཝི་ཉྙཱ་པ་ནི་ཡཱ; ནོ ཙ ས་ནྡ་སྶ་ཀོ ཧོ་ཏི ས་མཱ་ད་པ་ཀོ ས་མུ་ཏྟེ་ཛ་ཀོ ས་མྤ་ཧཾ་ས་ཀོ ས་བྲ་ཧྨ་ཙཱ་རཱི་ནཾ. ཨི་མེ་ཧི ཁོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཏཱི་ཧི དྷ་མྨེ་ཧི ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ བྷི་ཀྑུ ཨ་ལཾ ཨ་ཏྟ་ནོ, ནཱ་ལཾ པ་རེ་སཾ.

‘‘ཏཱི་ཧི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, དྷ་མྨེ་ཧི ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ བྷི་ཀྑུ ཨ་ལཾ པ་རེ་སཾ, ནཱ་ལཾ ཨ་ཏྟ་ནོ. ཀ་ཏ་མེ་ཧི ཏཱི་ཧི? ཨི་དྷ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, བྷི་ཀྑུ ན ཧེ་ཝ ཁོ ཁི་པྤ་ནི་ས་ནྟི ཙ ཧོ་ཏི ཀུ་ས་ལེ་སུ དྷ་མྨེ་སུ; སུ་ཏཱ་ན་ཉྩ དྷ་མྨཱ་ནཾ དྷཱ་ར་ཎ་ཛཱ་ཏི་ཀོ ཧོ་ཏི; ནོ ཙ དྷཱ་ཏཱ་ནཾ དྷ་མྨཱ་ནཾ ཨ་ཏྠཱུ་པ་པ་རི་ཀྑི་ཏཱ ཧོ་ཏི; ནོ ཙ ཨ་ཏྠ་མ་ཉྙཱ་ཡ དྷ་མྨ་མ་ཉྙཱ་ཡ དྷ་མྨཱ་ནུ་དྷ་མྨ་པྤ་ཊི་པ་ནྣོ ཧོ་ཏི; ཀ་ལྱཱ་ཎ་ཝཱ་ཙོ ཙ ཧོ་ཏི…པེ… ཨ་ཏྠ་སྶ ཝི་ཉྙཱ་པ་ནི་ཡཱ; ས་ནྡ་སྶ་ཀོ ཙ ཧོ་ཏི ས་མཱ་ད་པ་ཀོ ས་མུ་ཏྟེ་ཛ་ཀོ ས་མྤ་ཧཾ་ས་ཀོ ས་བྲ་ཧྨ་ཙཱ་རཱི་ནཾ. ཨི་མེ་ཧི ཁོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཏཱི་ཧི དྷ་མྨེ་ཧི ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ བྷི་ཀྑུ ཨ་ལཾ པ་རེ་སཾ, ནཱ་ལཾ ཨ་ཏྟ་ནོ.

‘‘དྭཱི་ཧི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, དྷ་མྨེ་ཧི ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ བྷི་ཀྑུ ཨ་ལཾ ཨ་ཏྟ་ནོ, ནཱ་ལཾ པ་རེ་སཾ. ཀ་ཏ་མེ་ཧི དྭཱི་ཧི? ཨི་དྷ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, བྷི་ཀྑུ ན ཧེ་ཝ ཁོ ཁི་པྤ་ནི་ས་ནྟི ཙ ཧོ་ཏི ཀུ་ས་ལེ་སུ དྷ་མྨེ་སུ; ནོ ཙ སུ་ཏཱ་ནཾ དྷ་མྨཱ་ནཾ དྷཱ་ར་ཎ་ཛཱ་ཏི་ཀོ ཧོ་ཏི; དྷཱ་ཏཱ་ན་ཉྩ དྷ་མྨཱ་ནཾ ཨ་ཏྠཱུ་པ་པ་རི་ཀྑི་ཏཱ ཧོ་ཏི; ཨ་ཏྠ་མ་ཉྙཱ་ཡ དྷ་མྨ་མ་ཉྙཱ་ཡ དྷ་མྨཱ་ནུ་དྷ་མྨ་པྤ་ཊི་པ་ནྣོ ཙ ཧོ་ཏི; ནོ ཙ ཀ་ལྱཱ་ཎ་ཝཱ་ཙོ ཧོ་ཏི…པེ… ཨ་ཏྠ་སྶ ཝི་ཉྙཱ་པ་ནི་ཡཱ; ནོ ཙ ས་ནྡ་སྶ་ཀོ ཧོ་ཏི…པེ… ས་བྲ་ཧྨ་ཙཱ་རཱི་ནཾ. ཨི་མེ་ཧི ཁོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, དྭཱི་ཧི དྷ་མྨེ་ཧི ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ བྷི་ཀྑུ ཨ་ལཾ ཨ་ཏྟ་ནོ, ནཱ་ལཾ པ་རེ་སཾ.

‘‘དྭཱི་ཧི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, དྷ་མྨེ་ཧི ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ བྷི་ཀྑུ ཨ་ལཾ པ་རེ་སཾ, ནཱ་ལཾ ཨ་ཏྟ་ནོ. ཀ་ཏ་མེ་ཧི དྭཱི་ཧི? ཨི་དྷ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, བྷི་ཀྑུ ན ཧེ་ཝ ཁོ ཁི་པྤ་ནི་ས་ནྟི ཙ ཧོ་ཏི ཀུ་ས་ལེ་སུ དྷ་མྨེ་སུ; ནོ ཙ སུ་ཏཱ་ནཾ དྷ་མྨཱ་ནཾ དྷཱ་ར་ཎ་ཛཱ་ཏི་ཀོ ཧོ་ཏི; ནོ ཙ དྷཱ་ཏཱ་ནཾ དྷ་མྨཱ་ནཾ ཨ་ཏྠཱུ་པ་པ་རི་ཀྑི་ཏཱ ཧོ་ཏི; ནོ ཙ ཨ་ཏྠ་མ་ཉྙཱ་ཡ དྷ་མྨ་མ་ཉྙཱ་ཡ དྷ་མྨཱ་ནུ་དྷ་མྨ་པྤ་ཊི་པ་ནྣོ ཧོ་ཏི; ཀ་ལྱཱ་ཎ་ཝཱ་ཙོ ཙ ཧོ་ཏི ཀ་ལྱཱ་ཎ་ཝཱ་ཀྐ་ར་ཎོ, པོ་རི་ཡཱ ཝཱ་ཙཱ་ཡ ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ ཝི་སྶ་ཊྛཱ་ཡ ཨ་ནེ་ལ་ག་ལཱ༹་ཡ ཨ་ཏྠ་སྶ ཝི་ཉྙཱ་པ་ནི་ཡཱ; ས་ནྡ་སྶ་ཀོ ཙ ཧོ་ཏི ས་མཱ་ད་པ་ཀོ ས་མུ་ཏྟེ་ཛ་ཀོ ས་མྤ་ཧཾ་ས་ཀོ ས་བྲ་ཧྨ་ཙཱ་རཱི་ནཾ. ཨི་མེ་ཧི ཁོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, དྭཱི་ཧི དྷ་མྨེ་ཧི ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ བྷི་ཀྑུ ཨ་ལཾ པ་རེ་སཾ, ནཱ་ལཾ ཨ་ཏྟ་ནོ’’ཏི. དུ་ཏི་ཡཾ.

༣. སཾ་ཁི་ཏྟ་སུ་ཏྟཾ

༦༣. ཨ་ཐ ཁོ ཨ་ཉྙ་ཏ་རོ བྷི་ཀྑུ ཡེ་ན བྷ་ག་ཝཱ ཏེ་ནུ་པ་ས་ངྐ་མི…པེ… ཨེ་ཀ་མ་ནྟཾ ནི་སི་ནྣོ ཁོ སོ བྷི་ཀྑུ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ཨེ་ཏ་ད་ཝོ་ཙ – ‘‘སཱ་དྷུ མེ, བྷ་ནྟེ, བྷ་ག་ཝཱ སཾ་ཁི་ཏྟེ་ན དྷ་མྨཾ དེ་སེ་ཏུ, ཡ་མ་ཧཾ བྷ་ག་ཝ་ཏོ དྷ་མྨཾ སུ་ཏྭཱ ཨེ་ཀོ ཝཱུ་པ་ཀ་ཊྛོ ཨ་པྤ་མ་ཏྟོ ཨཱ་ཏཱ་པཱི པ་ཧི་ཏ་ཏྟོ ཝི་ཧ་རེ་ཡྻ’’ནྟི. ‘‘ཨེ་ཝ་མེ་ཝཾ པ་ནི་དྷེ་ཀ་ཙྩེ མོ་གྷ་པུ་རི་སཱ མ་མ་ཉྙེ་ཝ ཨ་ཛ྄ཛྷེ་ས་ནྟི. དྷ་མྨེ ཙ བྷཱ་སི་ཏེ མ་མ་ཉྙེ་ཝ ཨ་ནུ་བ་ནྡྷི་ཏ་བྦཾ མ་ཉྙ་ནྟཱི’’ཏི. ‘‘དེ་སེ་ཏུ མེ, བྷ་ནྟེ, བྷ་ག་ཝཱ སཾ་ཁི་ཏྟེ་ན དྷ་མྨཾ, དེ་སེ་ཏུ སུ་ག་ཏོ སཾ་ཁི་ཏྟེ་ན དྷ་མྨཾ. ཨ་པྤེ་ཝ ནཱ་མཱ་ཧཾ བྷ་ག་ཝ་ཏོ བྷཱ་སི་ཏ་སྶ ཨ་ཏྠཾ ཨཱ་ཛཱ་ནེ་ཡྻཾ, ཨ་པྤེ་ཝ ནཱ་མཱ་ཧཾ བྷ་ག་ཝ་ཏོ བྷཱ་སི་ཏ་སྶ དཱ་ཡཱ་དོ ཨ་སྶ’’ནྟི. ‘‘ཏ་སྨཱ་ཏི་ཧ ཏེ, བྷི་ཀྑུ ཨེ་ཝཾ སི་ཀྑི་ཏ་བྦཾ – ‘ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟཾ མེ ཙི་ཏྟཾ ཋི་ཏཾ བྷ་ཝི་སྶ་ཏི སུ་ས་ཎྛི་ཏཾ, ན ཙ ཨུ་པྤ་ནྣཱ པཱ་པ་ཀཱ ཨ་ཀུ་ས་ལཱ དྷ་མྨཱ ཙི་ཏྟཾ པ་རི་ཡཱ་དཱ་ཡ ཋ་སྶ་ནྟཱི’ཏི. ཨེ་ཝ་ཉྷི ཏེ, བྷི་ཀྑུ, སི་ཀྑི་ཏ་བྦཾ’’.

‘‘ཡ་ཏོ ཁོ ཏེ, བྷི་ཀྑུ, ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟཾ ཙི་ཏྟཾ ཋི་ཏཾ ཧོ་ཏི སུ་ས་ཎྛི་ཏཾ, ན ཙ ཨུ་པྤ་ནྣཱ པཱ་པ་ཀཱ ཨ་ཀུ་ས་ལཱ དྷ་མྨཱ ཙི་ཏྟཾ པ་རི་ཡཱ་དཱ་ཡ ཏི་ཊྛ་ནྟི, ཏ་ཏོ ཏེ, བྷི་ཀྑུ, ཨེ་ཝཾ སི་ཀྑི་ཏ་བྦཾ – ‘མེ་ཏྟཱ མེ ཙེ་ཏོ་ཝི་མུ་ཏྟི བྷཱ་ཝི་ཏཱ བྷ་ཝི་སྶ་ཏི བ་ཧུ་ལཱི་ཀ་ཏཱ ཡཱ་ནཱི་ཀ་ཏཱ ཝ་ཏྠུ་ཀ་ཏཱ ཨ་ནུ་ཊྛི་ཏཱ པ་རི་ཙི་ཏཱ སུ་ས་མཱ་ར་དྡྷཱ’ཏི. ཨེ་ཝ་ཉྷི ཏེ, བྷི་ཀྑུ, སི་ཀྑི་ཏ་བྦཾ.

‘‘ཡ་ཏོ ཁོ ཏེ, བྷི་ཀྑུ, ཨ་ཡཾ ས་མཱ་དྷི ཨེ་ཝཾ བྷཱ་ཝི་ཏོ ཧོ་ཏི བ་ཧུ་ལཱི་ཀ་ཏོ, ཏ་ཏོ ཏྭཾ, བྷི་ཀྑུ, ཨི་མཾ ས་མཱ་དྷིཾ ས་ཝི་ཏ་ཀྐ་མྤི ས་ཝི་ཙཱ་རཾ [ས་ཝི་ཏ་ཀྐ་ས་ཝི་ཙཱ་ར་མྤི (ཀ.)] བྷཱ་ཝེ་ཡྻཱ་སི, ཨ་ཝི་ཏ་ཀྐ་མྤི ཝི་ཙཱ་ར་མ་ཏྟཾ [ཨ་ཝི་ཏ་ཀྐ་ཝི་ཙཱ་ར་མ་ཏྟ་མྤི (ཀ.) ཝི་སུ་དྡྷི. ༡.༢༧༡ པ་སྶི་ཏ་བྦཾ] བྷཱ་ཝེ་ཡྻཱ་སི, ཨ་ཝི་ཏ་ཀྐ་མྤི ཨ་ཝི་ཙཱ་རཾ [ཨ་ཝི་ཏ་ཀྐ་ཨ་ཝི་ཙཱ་ར་མྤི (ཀ.)] བྷཱ་ཝེ་ཡྻཱ་སི, ས་པྤཱི་ཏི་ཀ་མྤི བྷཱ་ཝེ་ཡྻཱ་སི, ནི་པྤཱི་ཏི་ཀ་མྤི བྷཱ་ཝེ་ཡྻཱ་སི, སཱ་ཏ་ས་ཧ་ག་ཏ་མྤི བྷཱ་ཝེ་ཡྻཱ་སི, ཨུ་པེ་ཀྑཱ་ས་ཧ་ག་ཏ་མྤི བྷཱ་ཝེ་ཡྻཱ་སི.

‘‘ཡ་ཏོ ཁོ, ཏེ བྷི་ཀྑུ, ཨ་ཡཾ ས་མཱ་དྷི ཨེ་ཝཾ བྷཱ་ཝི་ཏོ ཧོ་ཏི སུ་བྷཱ་ཝི་ཏོ, ཏ་ཏོ ཏེ, བྷི་ཀྑུ, ཨེ་ཝཾ སི་ཀྑི་ཏ་བྦཾ – ‘ཀ་རུ་ཎཱ མེ ཙེ་ཏོ་ཝི་མུ་ཏྟི… མུ་དི་ཏཱ མེ ཙེ་ཏོ་ཝི་མུ་ཏྟི… ཨུ་པེ་ཀྑཱ མེ ཙེ་ཏོ་ཝི་མུ་ཏྟི བྷཱ་ཝི་ཏཱ བྷ་ཝི་སྶ་ཏི བ་ཧུ་ལཱི་ཀ་ཏཱ ཡཱ་ནཱི་ཀ་ཏཱ ཝ་ཏྠུ་ཀ་ཏཱ ཨ་ནུ་ཊྛི་ཏཱ པ་རི་ཙི་ཏཱ སུ་ས་མཱ་ར་དྡྷཱ’ཏི. ཨེ་ཝ་ཉྷི ཏེ, བྷི་ཀྑུ, སི་ཀྑི་ཏ་བྦཾ.

‘‘ཡ་ཏོ ཁོ ཏེ, བྷི་ཀྑུ, ཨ་ཡཾ ས་མཱ་དྷི ཨེ་ཝཾ བྷཱ་ཝི་ཏོ ཧོ་ཏི སུ་བྷཱ་ཝི་ཏོ, ཏ་ཏོ ཏྭཾ, བྷི་ཀྑུ, ཨི་མཾ ས་མཱ་དྷིཾ ས་ཝི་ཏ་ཀྐ་ས་ཝི་ཙཱ་ར་མྤི བྷཱ་ཝེ་ཡྻཱ་སི, ཨ་ཝི་ཏ་ཀྐ་ཝི་ཙཱ་ར་མ་ཏྟ་མྤི བྷཱ་ཝེ་ཡྻཱ་སི, ཨ་ཝི་ཏ་ཀྐ་ཨ་ཝི་ཙཱ་ར་མྤི བྷཱ་ཝེ་ཡྻཱ་སི, ས་པྤཱི་ཏི་ཀ་མྤི བྷཱ་ཝེ་ཡྻཱ་སི, ནི་པྤཱི་ཏི་ཀ་མྤི བྷཱ་ཝེ་ཡྻཱ་སི, སཱ་ཏ་ས་ཧ་ག་ཏ་མྤི བྷཱ་ཝེ་ཡྻཱ་སི, ཨུ་པེ་ཀྑཱ་ས་ཧ་ག་ཏ་མྤི བྷཱ་ཝེ་ཡྻཱ་སི.

‘‘ཡ་ཏོ ཁོ ཏེ, བྷི་ཀྑུ, ཨ་ཡཾ ས་མཱ་དྷི ཨེ་ཝཾ བྷཱ་ཝི་ཏོ ཧོ་ཏི སུ་བྷཱ་ཝི་ཏོ, ཏ་ཏོ ཏེ, བྷི་ཀྑུ, ཨེ་ཝཾ སི་ཀྑི་ཏ་བྦཾ – ‘ཀཱ་ཡེ ཀཱ་ཡཱ་ནུ་པ་སྶཱི ཝི་ཧ་རི་སྶཱ་མི ཨཱ་ཏཱ་པཱི ས་མྤ་ཛཱ་ནོ ས་ཏི་མཱ, ཝི་ནེ་ཡྻ ལོ་ཀེ ཨ་བྷི་ཛ྄ཛྷཱ་དོ་མ་ན་སྶ’ནྟི. ཨེ་ཝ་ཉྷི ཏེ, བྷི་ཀྑུ, སི་ཀྑི་ཏ་བྦཾ.

‘‘ཡ་ཏོ ཁོ ཏེ, བྷི་ཀྑུ, ཨ་ཡཾ ས་མཱ་དྷི ཨེ་ཝཾ བྷཱ་ཝི་ཏོ ཧོ་ཏི བ་ཧུ་ལཱི་ཀ་ཏོ, ཏ་ཏོ ཏྭཾ, བྷི་ཀྑུ, ཨི་མཾ ས་མཱ་དྷིཾ ས་ཝི་ཏ་ཀྐ་ས་ཝི་ཙཱ་ར་མྤི བྷཱ་ཝེ་ཡྻཱ་སི, ཨ་ཝི་ཏ་ཀྐ་ཝི་ཙཱ་ར་མ་ཏྟ་མྤི བྷཱ་ཝེ་ཡྻཱ་སི, ཨ་ཝི་ཏ་ཀྐ་ཨ་ཝི་ཙཱ་ར་མྤི བྷཱ་ཝེ་ཡྻཱ་སི, ས་པྤཱི་ཏི་ཀ་མྤི བྷཱ་ཝེ་ཡྻཱ་སི, ནི་པྤཱི་ཏི་ཀ་མྤི བྷཱ་ཝེ་ཡྻཱ་སི, སཱ་ཏ་ས་ཧ་ག་ཏ་མྤི བྷཱ་ཝེ་ཡྻཱ་སི, ཨུ་པེ་ཀྑཱ་ས་ཧ་ག་ཏ་མྤི བྷཱ་ཝེ་ཡྻཱ་སི.

‘‘ཡ་ཏོ ཁོ ཏེ, བྷི་ཀྑུ, ཨ་ཡཾ ས་མཱ་དྷི ཨེ་ཝཾ བྷཱ་ཝི་ཏོ ཧོ་ཏི སུ་བྷཱ་ཝི་ཏོ, ཏ་ཏོ ཏེ, བྷི་ཀྑུ, ཨེ་ཝཾ སི་ཀྑི་ཏ་བྦཾ – ‘ཝེ་ད་ནཱ་སུ ཝེ་ད་ནཱ་ནུ་པ་སྶཱི ཝི་ཧ་རི་སྶཱ་མི ཨཱ་ཏཱ་པཱི ས་མྤ་ཛཱ་ནོ ས་ཏི་མཱ, ཝི་ནེ་ཡྻ ལོ་ཀེ ཨ་བྷི་ཛ྄ཛྷཱ་དོ་མ་ན་སྶ’ནྟི; ཙི་ཏྟེ ཙི་ཏྟཱ་ནུ་པ་སྶཱི ཝི་ཧ་རི་སྶཱ་མི ཨཱ་ཏཱ་པཱི ས་མྤ་ཛཱ་ནོ ས་ཏི་མཱ, ཝི་ནེ་ཡྻ ལོ་ཀེ ཨ་བྷི་ཛ྄ཛྷཱ་དོ་མ་ན་སྶ’ནྟི; དྷ་མྨེ་སུ དྷ་མྨཱ་ནུ་པ་སྶཱི ཝི་ཧ་རི་སྶཱ་མི ཨཱ་ཏཱ་པཱི ས་མྤ་ཛཱ་ནོ ས་ཏི་མཱ, ཝི་ནེ་ཡྻ ལོ་ཀེ ཨ་བྷི་ཛ྄ཛྷཱ་དོ་མ་ན་སྶ’ནྟི. ཨེ་ཝ་ཉྷི ཏེ, བྷི་ཀྑུ, སི་ཀྑི་ཏ་བྦཾ.

‘‘ཡ་ཏོ ཁོ ཏེ, བྷི་ཀྑུ, ཨ་ཡཾ ས་མཱ་དྷི ཨེ་ཝཾ བྷཱ་ཝི་ཏོ ཧོ་ཏི སུ་བྷཱ་ཝི་ཏོ, ཏ་ཏོ ཏྭཾ, བྷི་ཀྑུ, ཡེ་ན ཡེ་ནེ་ཝ ག་གྒྷ་སི ཕཱ་སུཾ་ཡེ་ཝ ག་གྒྷ་སི, ཡ་ཏྠ ཡ་ཏྠ ཋ་སྶ་སི ཕཱ་སུཾ་ཡེ་ཝ ཋ་སྶ་སི, ཡ་ཏྠ ཡ་ཏྠ ནི་སཱི་དི་སྶ་སི ཕཱ་སུཾ་ཡེ་ཝ ནི་སཱི་དི་སྶ་སི, ཡ་ཏྠ ཡ་ཏྠ སེ་ཡྻཾ ཀ་པྤེ་སྶ་སི ཕཱ་སུཾ་ཡེ་ཝ སེ་ཡྻཾ ཀ་པྤེ་སྶ་སཱི’’ཏི.

ཨ་ཐ ཁོ སོ བྷི་ཀྑུ བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ཨི་མི་ནཱ ཨོ་ཝཱ་དེ་ན ཨོ་ཝ་དི་ཏོ ཨུ་ཊྛཱ་ཡཱ་ས་ནཱ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ཨ་བྷི་ཝཱ་དེ་ཏྭཱ པ་ད་ཀྑི་ཎཾ ཀ་ཏྭཱ པ་ཀྐཱ་མི. ཨ་ཐ ཁོ སོ བྷི་ཀྑུ ཨེ་ཀོ ཝཱུ་པ་ཀ་ཊྛོ ཨ་པྤ་མ་ཏྟོ ཨཱ་ཏཱ་པཱི པ་ཧི་ཏ་ཏྟོ ཝི་ཧ་ར་ནྟོ ན་ཙི་ར་སྶེ་ཝ – ཡ་སྶ་ཏྠཱ་ཡ ཀུ་ལ་པུ་ཏྟཱ ས་མྨ་དེ་ཝ ཨ་གཱ་ར་སྨཱ ཨ་ན་གཱ་རི་ཡཾ པ་བྦ་ཛ་ནྟི, ཏ་ད་ནུ་ཏྟ་རཾ – བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡ་པ་རི་ཡོ་སཱ་ནཾ དི་ཊྛེ་ཝ དྷ་མྨེ ས་ཡཾ ཨ་བྷི་ཉྙཱ ས་ཙྪི་ཀ་ཏྭཱ ཨུ་པ་ས་མྤ་ཛྫ ཝི་ཧཱ་སི. ‘‘ཁཱི་ཎཱ ཛཱ་ཏི, ཝུ་སི་ཏཾ བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡཾ, ཀ་ཏཾ ཀ་ར་ཎཱི་ཡཾ, ནཱ་པ་རཾ ཨི་ཏྠ་ཏྟཱ་ཡཱ’’ཏི ཨ་བྦྷ་ཉྙཱ་སི. ཨ་ཉྙ་ཏ་རོ ཙ པ་ན སོ བྷི་ཀྑུ ཨ་ར་ཧ་ཏཾ ཨ་ཧོ་སཱི་ཏི. ཏ་ཏི་ཡཾ.

༤. ག་ཡཱ་སཱི་ས་སུ་ཏྟཾ

༦༤. ཨེ་ཀཾ ས་མ་ཡཾ བྷ་ག་ཝཱ ག་ཡཱ་ཡཾ ཝི་ཧ་ར་ཏི ག་ཡཱ་སཱི་སེ. ཏ་ཏྲ ཁོ བྷ་ག་ཝཱ བྷི་ཀྑཱུ ཨཱ་མ་ནྟེ་སི…པེ… ‘‘པུ་བྦཱ་ཧཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ས་མྦོ་དྷཱ ཨ་ན་བྷི་ས་མྦུ་དྡྷོ བོ་དྷི་ས་ཏྟོ་ཝ ས་མཱ་ནོ ཨོ་བྷཱ་ས་ཉྙེ་ཝ ཁོ ས་ཉྫཱ་ནཱ་མི, ནོ ཙ རཱུ་པཱ་ནི པ་སྶཱ་མི’’.

‘‘ཏ་སྶ མ་ཡ྄ཧཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨེ་ཏ་ད་ཧོ་སི – ‘ས་ཙེ ཁོ ཨ་ཧཾ ཨོ་བྷཱ་ས་ཉྩེ་ཝ ས་ཉྫཱ་ནེ་ཡྻཾ རཱུ་པཱ་ནི ཙ པ་སྶེ་ཡྻཾ; ཨེ་ཝཾ མེ ཨི་དཾ ཉཱ་ཎ་ད་སྶ་ནཾ པ་རི་སུ་དྡྷ་ཏ་རཾ ཨ་སྶཱ’’’ཏི.

‘‘སོ ཁོ ཨ་ཧཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨ་པ་རེ་ན ས་མ་ཡེ་ན ཨ་པྤ་མ་ཏྟོ ཨཱ་ཏཱ་པཱི པ་ཧི་ཏ་ཏྟོ ཝི་ཧ་ར་ནྟོ ཨོ་བྷཱ་ས་ཉྩེ་ཝ ས་ཉྫཱ་ནཱ་མི, རཱུ་པཱ་ནི ཙ པ་སྶཱ་མི; ནོ ཙ ཁོ ཏཱ་ཧི དེ་ཝ་ཏཱ་ཧི ས་དྡྷིཾ ས་ནྟི་ཊྛཱ་མི ས་ལླ་པཱ་མི སཱ་ཀ་ཙྪཾ ས་མཱ་པ་ཛྫཱ་མི.

‘‘སོ ཁོ ཨ་ཧཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨ་པ་རེ་ན ས་མ་ཡེ་ན ཨ་པྤ་མ་ཏྟོ ཨཱ་ཏཱ་པཱི པ་ཧི་ཏ་ཏྟོ ཝི་ཧ་ར་ནྟོ ཨོ་བྷཱ་ས་ཉྩེ་ཝ ས་ཉྫཱ་ནཱ་མི, རཱུ་པཱ་ནི ཙ པ་སྶཱ་མི, ཏཱ་ཧི ཙ དེ་ཝ་ཏཱ་ཧི ས་དྡྷིཾ ས་ནྟི་ཊྛཱ་མི ས་ལླ་པཱ་མི སཱ་ཀ་ཙྪཾ ས་མཱ་པ་ཛྫཱ་མི, ཏཱ ཙ དེ་ཝ་ཏཱ ཛཱ་ནཱ་མི – ‘ཨི་མཱ དེ་ཝ་ཏཱ ཨ་མུ་ཀ་མྷཱ ཝཱ ཨ་མུ་ཀ་མྷཱ ཝཱ དེ་ཝ་ནི་ཀཱ་ཡཱ’ཏི; ནོ ཙ ཁོ ཏཱ དེ་ཝ་ཏཱ ཛཱ་ནཱ་མི – ‘ཨི་མཱ དེ་ཝ་ཏཱ ཨི་མ་སྶ ཀ་མྨ་སྶ ཝི་པཱ་ཀེ་ན ཨི་ཏོ ཙུ་ཏཱ ཏ་ཏྠ ཨུ་པ་པ་ནྣཱ’ཏི…པེ… ཏཱ ཙ དེ་ཝ་ཏཱ ཛཱ་ནཱ་མི – ‘ཨི་མཱ དེ་ཝ་ཏཱ ཨི་མ་སྶ ཀ་མྨ་སྶ ཝི་པཱ་ཀེ་ན ཨི་ཏོ ཙུ་ཏཱ ཏ་ཏྠ ཨུ་པ་པ་ནྣཱ’ཏི; ནོ ཙ ཁོ ཏཱ དེ་ཝ་ཏཱ ཛཱ་ནཱ་མི – ‘ཨི་མཱ དེ་ཝ་ཏཱ ཨི་མ་སྶ ཀ་མྨ་སྶ ཝི་པཱ་ཀེ་ན ཨེ་ཝ་མཱ་ཧཱ་རཱ ཨེ་ཝཾ་སུ་ཁ་དུ་ཀྑ་པྤ་ཊི་སཾ་ཝེ་དི་ནི་ཡོ’ཏི …པེ… ཏཱ ཙ དེ་ཝ་ཏཱ ཛཱ་ནཱ་མི – ‘ཨི་མཱ དེ་ཝ་ཏཱ ཨི་མ་སྶ ཀ་མྨ་སྶ ཝི་པཱ་ཀེ་ན ཨེ་ཝ་མཱ་ཧཱ་རཱ ཨེ་ཝཾ་སུ་ཁ་དུ་ཀྑ་པྤ་ཊི་སཾ་ཝེ་དི་ནི་ཡོ’ཏི; ནོ ཙ ཁོ ཏཱ དེ་ཝ་ཏཱ ཛཱ་ནཱ་མི – ‘ཨི་མཱ དེ་ཝ་ཏཱ ཨེ་ཝཾ་དཱི་གྷཱ་ཡུ་ཀཱ ཨེ་ཝཾ་ཙི་ར་ཊྛི་ཏི་ཀཱ’ཏི…པེ… ཏཱ ཙ དེ་ཝ་ཏཱ ཛཱ་ནཱ་མི – ‘ཨི་མཱ དེ་ཝ་ཏཱ ཨེ་ཝཾ་དཱི་གྷཱ་ཡུ་ཀཱ ཨེ་ཝཾ་ཙི་ར་ཊྛི་ཏི་ཀཱ’ཏི; ནོ ཙ ཁོ ཏཱ དེ་ཝ་ཏཱ ཛཱ་ནཱ་མི ཡ་དི ཝཱ མེ ཨི་མཱ་ཧི དེ་ཝ་ཏཱ་ཧི ས་དྡྷིཾ ས་ནྣི་ཝུ་ཏྠ་པུ་བྦཾ ཡ་དི ཝཱ ན ས་ནྣི་ཝུ་ཏྠ་པུ་བྦ་ནྟི.

‘‘ཏ་སྶ མ་ཡ྄ཧཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨེ་ཏ་ད་ཧོ་སི – ‘ས་ཙེ ཁོ ཨ་ཧཾ ཨོ་བྷཱ་ས་ཉྩེ་ཝ ས་ཉྫཱ་ནེ་ཡྻཾ, རཱུ་པཱ་ནི ཙ པ་སྶེ་ཡྻཾ, ཏཱ་ཧི ཙ དེ་ཝ་ཏཱ་ཧི ས་དྡྷིཾ ས་ནྟི་ཊྛེ་ཡྻཾ ས་ལླ་པེ་ཡྻཾ སཱ་ཀ་ཙྪཾ ས་མཱ་པ་ཛྫེ་ཡྻཾ, ཏཱ ཙ དེ་ཝ་ཏཱ ཛཱ་ནེ་ཡྻཾ – ‘ཨི་མཱ དེ་ཝ་ཏཱ ཨ་མུ་ཀ་མྷཱ ཝཱ ཨ་མུ་ཀ་མྷཱ ཝཱ དེ་ཝ་ནི་ཀཱ་ཡཱ’ཏི, ཏཱ ཙ དེ་ཝ་ཏཱ ཛཱ་ནེ་ཡྻཾ – ‘ཨི་མཱ དེ་ཝ་ཏཱ ཨི་མ་སྶ ཀ་མྨ་སྶ ཝི་པཱ་ཀེ་ན ཨི་ཏོ ཙུ་ཏཱ ཏ་ཏྠ ཨུ་པ་པ་ནྣཱ’ཏི, ཏཱ ཙ དེ་ཝ་ཏཱ ཛཱ་ནེ་ཡྻཾ – ‘ཨི་མཱ དེ་ཝ་ཏཱ ཨེ་ཝ་མཱ་ཧཱ་རཱ ཨེ་ཝཾ་སུ་ཁ་དུ་ཀྑ་པྤ་ཊི་སཾ་ཝེ་དི་ནི་ཡོ’ཏི, ཏཱ ཙ དེ་ཝ་ཏཱ ཛཱ་ནེ་ཡྻཾ – ‘ཨི་མཱ དེ་ཝ་ཏཱ ཨེ་ཝཾ་དཱི་གྷཱ་ཡུ་ཀཱ ཨེ་ཝཾ་ཙི་ར་ཊྛི་ཏི་ཀཱ’ཏི, ཏཱ ཙ དེ་ཝ་ཏཱ ཛཱ་ནེ་ཡྻཾ ཡ་དི ཝཱ མེ ཨི་མཱ་ཧི དེ་ཝ་ཏཱ་ཧི ས་དྡྷིཾ ས་ནྣི་ཝུ་ཏྠ་པུ་བྦཾ ཡ་དི ཝཱ ན ས་ནྣི་ཝུ་ཏྠ་པུ་བྦ་ནྟི; ཨེ་ཝཾ མེ ཨི་དཾ ཉཱ་ཎ་ད་སྶ་ནཾ པ་རི་སུ་དྡྷ་ཏ་རཾ ཨ་སྶཱ’’’ཏི.

‘‘ཡཱ་ཝ་ཀཱི་ཝ་ཉྩ མེ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨེ་ཝཾ ཨ་ཊྛ་པ་རི་ཝ་ཊྚཾ ཨ་དྷི་དེ་ཝ་ཉཱ་ཎ་ད་སྶ་ནཾ ན སུ་ཝི་སུ་དྡྷཾ ཨ་ཧོ་སི, ནེ་ཝ ཏཱ་ཝཱ་ཧཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ‘ས་དེ་ཝ་ཀེ ལོ་ཀེ ས་མཱ་ར་ཀེ ས་བྲ་ཧྨ་ཀེ ས་སྶ་མ་ཎ་བྲཱ་ཧྨ་ཎི་ཡཱ པ་ཛཱ་ཡ ས་དེ་ཝ་མ་ནུ་སྶཱ་ཡ ཨ་ནུ་ཏྟ་རཾ ས་མྨཱ་ས་མྦོ་དྷིཾ ཨ་བྷི་ས་མྦུ་དྡྷོ’ཏི [ཨ་བྷི་ས་མྦུ་དྡྷོ (སཱི. སྱཱ. པཱི.)] པ་ཙྩ་ཉྙཱ་སིཾ. ཡ་ཏོ ཙ ཁོ མེ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨེ་ཝཾ ཨ་ཊྛ་པ་རི་ཝ་ཊྚཾ ཨ་དྷི་དེ་ཝ་ཉཱ་ཎ་ད་སྶ་ནཾ སུ་ཝི་སུ་དྡྷཾ ཨ་ཧོ་སི, ཨ་ཐཱ་ཧཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ‘ས་དེ་ཝ་ཀེ ལོ་ཀེ ས་མཱ་ར་ཀེ ས་བྲ་ཧྨ་ཀེ ས་སྶ་མ་ཎ་བྲཱ་ཧྨ་ཎི་ཡཱ པ་ཛཱ་ཡ ས་དེ་ཝ་མ་ནུ་སྶཱ་ཡ ཨ་ནུ་ཏྟ་རཾ ས་མྨཱ་ས་མྦོ་དྷིཾ ཨ་བྷི་ས་མྦུ་དྡྷོ’ཏི པ་ཙྩ་ཉྙཱ་སིཾ; ཉཱ་ཎ་ཉྩ པ་ན མེ ད་སྶ་ནཾ ཨུ་ད་པཱ་དི; ཨ་ཀུ་པྤཱ མེ ཙེ་ཏོ་ཝི་མུ་ཏྟི [ཝི་མུ་ཏྟི (ཀ. སཱི. ཀ.)]; ཨ་ཡ་མ་ནྟི་མཱ ཛཱ་ཏི ན་ཏྠི དཱ་ནི པུ་ན་བྦྷ་ཝོ’’ཏི. ཙ་ཏུ་ཏྠཾ.