เอกุตฺตริกนโย

๑. เอกกวาโร

๓๒๑. อาปตฺติกรา ธมฺมา ชานิตพฺพา. อนาปตฺติกรา ธมฺมา ชานิตพฺพา. อาปตฺติ ชานิตพฺพา. อนาปตฺติ ชานิตพฺพา. ลหุกา อาปตฺติ ชานิตพฺพา. ครุกา อาปตฺติ ชานิตพฺพา. สาวเสสา อาปตฺติ ชานิตพฺพา. อนวเสสา อาปตฺติ ชานิตพฺพา. ทุฏฺฐุลฺลา อาปตฺติ ชานิตพฺพา. อทุฏฺฐุลฺลา อาปตฺติ ชานิตพฺพา. สปฺปฏิกมฺมา อาปตฺติ ชานิตพฺพา. อปฺปฏิกมฺมา อาปตฺติ ชานิตพฺพา. เทสนาคามินี อาปตฺติ ชานิตพฺพา. อเทสนาคามินี อาปตฺติ ชานิตพฺพา. อนฺตรายิกา อาปตฺติ ชานิตพฺพา. อนนฺตรายิกา อาปตฺติ ชานิตพฺพา. สาวชฺชปญฺญตฺติ อาปตฺติ ชานิตพฺพา. อนวชฺชปญฺญตฺติ อาปตฺติ ชานิตพฺพา. กิริยโต สมุฏฺฐิตา อาปตฺติ ชานิตพฺพา. อกิริยโต สมุฏฺฐิตา อาปตฺติ ชานิตพฺพา. กิริยากิริยโต สมุฏฺฐิตา อาปตฺติ ชานิตพฺพา. ปุพฺพาปตฺติ ชานิตพฺพา. อปราปตฺติ ชานิตพฺพา. ปุพฺพาปตฺตีนํ อนฺตราปตฺติ ชานิตพฺพา. อปราปตฺตีนํ อนฺตราปตฺติ ชานิตพฺพา. เทสิตา คณนูปคา อาปตฺติ ชานิตพฺพา. เทสิตา น คณนูปคา อาปตฺติ ชานิตพฺพา. ปญฺญตฺติ ชานิตพฺพา. อนุปญฺญตฺติ ชานิตพฺพา. อนุปฺปนฺนปญฺญตฺติ ชานิตพฺพา. สพฺพตฺถปญฺญตฺติ ชานิตพฺพา. ปเทสปญฺญตฺติ ชานิตพฺพา. สาธารณปญฺญตฺติ ชานิตพฺพา. อสาธารณปญฺญตฺติ ชานิตพฺพา. เอกโตปญฺญตฺติ ชานิตพฺพา. อุภโตปญฺญตฺติ ชานิตพฺพา. ถุลฺลวชฺชา อาปตฺติ ชานิตพฺพา. อถุลฺลวชฺชา อาปตฺติ ชานิตพฺพา. คิหิปฏิสํยุตฺตา อาปตฺติ ชานิตพฺพา. น คิหิปฏิสํยุตฺตา อาปตฺติ ชานิตพฺพา. นิยตา อาปตฺติ ชานิตพฺพา. อนิยตา อาปตฺติ ชานิตพฺพา. อาทิกโร ปุคฺคโล ชานิตพฺโพ. อนาทิกโร ปุคฺคโล ชานิตพฺโพ. อธิจฺจาปตฺติโก ปุคฺคโล ชานิตพฺโพ. อภิณฺหาปตฺติโก ปุคฺคโล ชานิตพฺโพ. โจทโก ปุคฺคโล ชานิตพฺโพ. จุทิตโก ปุคฺคโล ชานิตพฺโพ. อธมฺมโจทโก ปุคฺคโล ชานิตพฺโพ. อธมฺมจุทิตโก ปุคฺคโล ชานิตพฺโพ. ธมฺมโจทโก ปุคฺคโล ชานิตพฺโพ. ธมฺมจุทิตโก ปุคฺคโล ชานิตพฺโพ. นิยโต ปุคฺคโล ชานิตพฺโพ. อนิยโต ปุคฺคโล ชานิตพฺโพ. อภพฺพาปตฺติโก ปุคฺคโล ชานิตพฺโพ. ภพฺพาปตฺติโก ปุคฺคโล ชานิตพฺโพ. อุกฺขิตฺตโก ปุคฺคโล ชานิตพฺโพ. อนุกฺขิตฺตโก ปุคฺคโล ชานิตพฺโพ. นาสิตโก ปุคฺคโล ชานิตพฺโพ. อนาสิตโก ปุคฺคโล ชานิตพฺโพ. สมานสํวาสโก ปุคฺคโล ชานิตพฺโพ. อสมานสํวาสโก ปุคฺคโล ชานิตพฺโพ. ฐปนํ ชานิตพฺพนฺติ.

เอกกํ นิฏฺฐิตํ.

ตสฺสุทฺทานํ –

กรา อาปตฺติ ลหุกา, สาวเสสา จ ทุฏฺฐุลฺลา;

ปฏิกมฺมเทสนา จ, อนฺตรา วชฺชกิริยํ.

กิริยากิริยํ ปุพฺพา, อนฺตรา คณนูปคา;

ปญฺญตฺติ อนานุปฺปนฺน, สพฺพสาธารณา จ เอกโต [ปญฺญตฺตานุปฺปนฺนา สพฺพา, สาธารณา จ เอกโต (สฺยา.)].

ถุลฺลคิหินิยตา จ, อาทิ อธิจฺจโจทโก;

อธมฺมธมฺมนิยโต, อภพฺโพกฺขิตฺตนาสิตา;

สมานํ ฐปนญฺเจว, อุทฺทานํ เอกเก อิทนฺติ.

๒. ทุกวาโร

๓๒๒. อตฺถาปตฺติ สญฺญา วิโมกฺขา, อตฺถาปตฺติ โน สญฺญาวิโมกฺขา. อตฺถาปตฺติ ลทฺธสมาปตฺติกสฺส, อตฺถาปตฺติ น ลทฺธสมาปตฺติกสฺส. อตฺถาปตฺติ สทฺธมฺมปฏิสญฺญุตฺตา, อตฺถาปตฺติ อสทฺธมฺมปฏิสญฺญุตฺตา. อตฺถาปตฺติ สปริกฺขารปฏิสญฺญุตฺตา, อตฺถาปตฺติ ปรปริกฺขารปฏิสญฺญุตฺตา. อตฺถาปตฺติ สปุคฺคลปฏิสญฺญุตฺตา, อตฺถาปตฺติ ปรปุคฺคลปฏิสญฺญุตฺตา. อตฺถิ สจฺจํ ภณนฺโต ครุกํ อาปตฺตึ อาปชฺชติ, มุสา ภณนฺโต ลหุกํ. อตฺถิ มุสา ภณนฺโต ครุกํ อาปตฺตึ อาปชฺชติ, สจฺจํ ภณนฺโต ลหุกํ. อตฺถาปตฺติ ภูมิคโต อาปชฺชติ, โน เวหาสคโต. อตฺถาปตฺติ เวหาสคโต อาปชฺชติ, โน ภูมิคโต. อตฺถาปตฺติ นิกฺขมนฺโต อาปชฺชติ, โน ปวิสนฺโต. อตฺถาปตฺติ ปวิสนฺโต อาปชฺชติ, โน นิกฺขมนฺโต. อตฺถาปตฺติ อาทิยนฺโต อาปชฺชติ, อตฺถาปตฺติ อนาทิยนฺโต อาปชฺชติ. อตฺถาปตฺติ สมาทิยนฺโต อาปชฺชติ, อตฺถาปตฺติ น สมาทิยนฺโต อาปชฺชติ. อตฺถาปตฺติ กโรนฺโต อาปชฺชติ, อตฺถาปตฺติ น กโรนฺโต อาปชฺชติ. อตฺถาปตฺติ เทนฺโต อาปชฺชติ, อตฺถาปตฺติ น เทนฺโต อาปชฺชติ. (อตฺถาปตฺติ เทเสนฺโต อาปชฺชติ, อตฺถาปตฺติ น เทเสนฺโต อาปชฺชติ.) [( ) (นตฺถิ กตฺถจิ)] อตฺถาปตฺติ ปฏิคฺคณฺหนฺโต อาปชฺชติ, อตฺถาปตฺติ น ปฏิคฺคณฺหนฺโต อาปชฺชติ. อตฺถาปตฺติ ปริโภเคน อาปชฺชติ, อตฺถาปตฺติ น ปริโภเคน อาปชฺชติ. อตฺถาปตฺติ รตฺตึ อาปชฺชติ, โน ทิวา. อตฺถาปตฺติ ทิวา อาปชฺชติ, โน รตฺตึ. อตฺถาปตฺติ อรุณุคฺเค อาปชฺชติ, อตฺถาปตฺติ น อรุณุคฺเค อาปชฺชติ. อตฺถาปตฺติ ฉินฺทนฺโต อาปชฺชติ, อตฺถาปตฺติ น ฉินฺทนฺโต อาปชฺชติ. อตฺถาปตฺติ ฉาเทนฺโต อาปชฺชติ, อตฺถาปตฺติ น ฉาเทนฺโต อาปชฺชติ. อตฺถาปตฺติ ธาเรนฺโต อาปชฺชติ, อตฺถาปตฺติ น ธาเรนฺโต อาปชฺชติ.

เทฺว อุโปสถา – จาตุทฺทสิโก จ ปนฺนรสิโก จ. เทฺว ปวารณา – จาตุทฺทสิกา จ ปนฺนรสิกา จ. เทฺว กมฺมานิ – อปโลกนกมฺมํ, ญตฺติกมฺมํ. อปรานิปิ เทฺว กมฺมานิ – ญตฺติทุติยกมฺมํ, ญตฺติจตุตฺถกมฺมํ. เทฺว กมฺมวตฺถูนิ – อปโลกนกมฺมสฺส วตฺถุ, ญตฺติกมฺมสฺส วตฺถุ. อปรานิปิ เทฺว กมฺมวตฺถูนิ – ญตฺติทุติยกมฺมสฺส วตฺถุ, ญตฺติจตุตฺถกมฺมสฺส วตฺถุ. เทฺว กมฺมโทสา – อปโลกนกมฺมสฺส โทโส, ญตฺติกมฺมสฺส โทโส. อปเรปิ เทฺว กมฺมโทสา – ญตฺติทุติยกมฺมสฺส โทโส, ญตฺติจตุตฺถกมฺมสฺส โทโส. เทฺว กมฺมสมฺปตฺติโย – อปโลกนกมฺมสฺส สมฺปตฺติ, ญตฺติกมฺมสฺส สมฺปตฺติ. อปราปิ เทฺว กมฺมสมฺปตฺติโย – ญตฺติทุติยกมฺมสฺส สมฺปตฺติ, ญตฺติจตุตฺถกมฺมสฺส สมฺปตฺติ. เทฺว นานาสํวาสกภูมิโย – อตฺตนา วา อตฺตานํ นานาสํวาสกํ กโรติ, สมคฺโค วา นํ สงฺโฆ อุกฺขิปติ อทสฺสเน วา อปฺปฏิกมฺเม วา อปฺปฏินิสฺสคฺเค วา. เทฺว สมานสํวาสกภูมิโย – อตฺตนา วา อตฺตานํ สมานสํวาสกํ กโรติ, สมคฺโค วา นํ สงฺโฆ อุกฺขิตฺตํ โอสาเรติ ทสฺสเน วา ปฏิกมฺเม วา ปฏินิสฺสคฺเค วา. เทฺว ปาราชิกา – ภิกฺขูนญฺจ ภิกฺขุนีนญฺจ. เทฺว สงฺฆาทิเสสา, เทฺว ถุลฺลจฺจยา, เทฺว ปาจิตฺติยา, เทฺว ปาฏิเทสนียา, เทฺว ทุกฺกฏา, เทฺว ทุพฺภาสิตา – ภิกฺขูนญฺจ ภิกฺขุนีนญฺจ. สตฺต อาปตฺติโย, สตฺต อาปตฺติกฺขนฺธา. ทฺวีหากาเรหิ สงฺโฆ ภิชฺชติ – กมฺเมน วา สลากคฺคาเหน วา.

เทฺว ปุคฺคลา น อุปสมฺปาเทตพฺพา – อทฺธานหีโน, องฺคหีโน. อปเรปิ เทฺว ปุคฺคลา น อุปสมฺปาเทตพฺพา – วตฺถุวิปนฺโน, กรณทุกฺกฏโก. อปเรปิ เทฺว ปุคฺคลา น อุปสมฺปาเทตพฺพา – อปริปูโร ปริปูโร โน จ ยาจติ. ทฺวินฺนํ ปุคฺคลานํ นิสฺสาย น วตฺถพฺพํ – อลชฺชิสฺส จ พาลสฺส จ. ทฺวินฺนํ ปุคฺคลานํ นิสฺสโย น ทาตพฺโพ – อลชฺชิสฺส จ ลชฺชิโน จ น ยาจติ. ทฺวินฺนํ ปุคฺคลานํ นิสฺสโย ทาตพฺโพ – พาลสฺส จ ลชฺชิสฺส จ ยาจติ. เทฺว ปุคฺคลา อภพฺพา อาปตฺตึ อาปชฺชิตุํ – พุทฺธา จ ปจฺเจกพุทฺธา จ. เทฺว ปุคฺคลา ภพฺพา, อาปตฺตึ อาปชฺชิตุํ – ภิกฺขู จ ภิกฺขุนิโย จ. เทฺว ปุคฺคลา อภพฺพา สญฺจิจฺจ อาปตฺตึ อาปชฺชิตุํ – ภิกฺขู จ ภิกฺขุนิโย จ อริยปุคฺคลา. เทฺว ปุคฺคลา ภพฺพา สญฺจิจฺจ อาปตฺตึ อาปชฺชิตุํ – ภิกฺขู จ ภิกฺขุนิโย จ ปุถุชฺชนา. เทฺว ปุคฺคลา อภพฺพา สญฺจิจฺจ สาติสารํ วตฺถุํ อชฺฌาจริตุํ – ภิกฺขู จ ภิกฺขุนิโย จ อริยปุคฺคลา. เทฺว ปุคฺคลา ภพฺพา สญฺจิจฺจ สาติสารํ วตฺถุํ อชฺฌาจริตุํ – ภิกฺขู จ ภิกฺขุนิโย จ ปุถุชฺชนา.

เทฺว ปฏิกฺโกสา – กาเยน วา ปฏิกฺโกสติ วาจาย วา ปฏิกฺโกสติ. เทฺว นิสฺสารณา – อตฺถิ ปุคฺคโล อปฺปตฺโต นิสฺสารณํ ตํ เจ สงฺโฆ นิสฺสาเรติ เอกจฺโจ สุนิสฺสาริโต, เอกจฺโจ ทุนฺนิสฺสาริโต. เทฺว โอสารณา – อตฺถิ ปุคฺคโล อปฺปตฺโต โอสารณํ ตํ เจ สงฺโฆ โอสาเรติ เอกจฺโจ โสสาริโต, เอกจฺโจ โทสาริโต. เทฺว ปฏิญฺญา – กาเยน วา ปฏิชานาติ วาจาย วา ปฏิชานาติ. เทฺว ปฏิคฺคหา – กาเยน วา ปฏิคฺคณฺหาติ กายปฏิพทฺเธน วา ปฏิคฺคณฺหาติ. เทฺว ปฏิกฺเขปา – กาเยน วา ปฏิกฺขิปติ วาจาย วา ปฏิกฺขิปติ. เทฺว อุปฆาติกา – สิกฺขูปฆาติกา จ โภคูปฆาติกา จ. เทฺว โจทนา – กาเยน วา โจเทติ วาจาย วา โจเทติ. เทฺว กถินสฺส ปลิโพธา – อาวาสปลิโพโธ จ จีวรปลิโพโธ จ. เทฺว กถินสฺส อปลิโพธา – อาวาสอปลิโพโธ จ จีวรอปลิโพโธ จ. เทฺว จีวรานิ – คหปติกญฺจ ปํสุกูลญฺจ. เทฺว ปตฺตา – อโยปตฺโต มตฺติกาปตฺโต. เทฺว มณฺฑลานิ – ติปุมยํ, สีสมยํ. เทฺว ปตฺตสฺส อธิฏฺฐานา – กาเยน วา อธิฏฺเฐติ วาจาย วา อธิฏฺเฐติ. เทฺว จีวรสฺส อธิฏฺฐานา – กาเยน วา อธิฏฺเฐติ วาจาย วา อธิฏฺเฐติ. เทฺว วิกปฺปนา – สมฺมุขาวิกปฺปนา จ ปรมฺมุขาวิกปฺปนา จ. เทฺว วินยา – ภิกฺขูนญฺจ ภิกฺขุนีนญฺจ. เทฺว เวนยิกา – ปญฺญตฺตญฺจ ปญฺญตฺตานุโลมญฺจ. เทฺว วินยสฺส สลฺเลขา – อกปฺปิเย เสตุฆาโต, กปฺปิเย มตฺตการิตา. ทฺวีหากาเรหิ อาปตฺตึ อาปชฺชติ – กาเยน วา อาปชฺชติ วาจาย วา อาปชฺชติ. ทฺวีหากาเรหิ อาปตฺติยา วุฏฺฐาติ – กาเยน วา วุฏฺฐาติ วาจาย วา วุฏฺฐาติ. เทฺว ปริวาสา – ปฏิจฺฉนฺนปริวาโส, อปฺปฏิจฺฉนฺนปริวาโส. อปเรปิ เทฺว ปริวาสา – สุทฺธนฺตปริวาโส สโมธานปริวาโส. เทฺว มานตฺตา – ปฏิจฺฉนฺนมานตฺตํ, อปฺปฏิจฺฉนฺนมานตฺตํ. อปเรปิ เทฺว มานตฺตา – ปกฺขมานตฺตํ, สโมธานมานตฺตํ. ทฺวินฺนํ ปุคฺคลานํ รตฺติจฺเฉโท – ปาริวาสิกสฺส จ มานตฺตจาริกสฺส จ. เทฺว อนาทริยานิ – ปุคฺคลานาทริยญฺจ ธมฺมานาทริยญฺจ. เทฺว โลณานิ – ชาติมญฺจ การิมญฺจ [ชาติมยญฺจ ขาริมยญฺจ (สฺยา.)]. อปรานิปิ เทฺว โลณานิ – สามุทฺทํ กาฬโลณํ. อปรานิปิ เทฺว โลณานิ – สินฺธวํ, อุพฺภิทํ [อุพฺภิรํ (อิติปิ)]. อปรานิปิ เทฺว โลณานิ – โรมกํ, ปกฺกาลกํ. เทฺว ปริโภคา – อพฺภนฺตรปริโภโค จ พาหิรปริโภโค จ. เทฺว อกฺโกสา – หีโน จ อกฺโกโส อุกฺกฏฺโฐ จ อกฺโกโส. ทฺวีหากาเรหิ เปสุญฺญํ โหติ – ปิยกมฺยสฺส วา เภทาธิปฺปายสฺส วา. ทฺวีหากาเรหิ คณโภชนํ ปสวติ – นิมนฺตนโต วา วิญฺญตฺติโต วา. เทฺว วสฺสูปนายิกา – ปุริมิกา, ปจฺฉิมิกา. เทฺว อธมฺมิกานิ ปาติโมกฺขฏฺฐปนานิ. เทฺว ธมฺมิกานิ ปาติโมกฺขฏฺฐปนานิ.

[อ. นิ. ๒.๙๙ อาทโย] เทฺว ปุคฺคลา พาลา – โย จ อนาคตํ ภารํ วหติ, โย จ อาคตํ ภารํ น วหติ. เทฺว ปุคฺคลา ปณฺฑิตา – โย จ อนาคตํ ภารํ น วหติ, โย จ อาคตํ ภารํ วหติ. อปเรปิ เทฺว ปุคฺคลา พาลา – โย จ อกปฺปิเย กปฺปิยสญฺญี, โย จ กปฺปิเย อกปฺปิยสญฺญี. เทฺว ปุคฺคลา ปณฺฑิตา – โย จ อกปฺปิเย อกปฺปิยสญฺญี, โย จ กปฺปิเย กปฺปิยสญฺญี. อปเรปิ เทฺว ปุคฺคลา พาลา – โย จ อนาปตฺติยา อาปตฺติสญฺญี, โย จ อาปตฺติยา อนาปตฺติสญฺญี. เทฺว ปุคฺคลา ปณฺฑิตา – โย จ อาปตฺติยา อาปตฺติสญฺญี, โย จ อนาปตฺติยา อนาปตฺติสญฺญี. อปเรปิ เทฺว ปุคฺคลา พาลา – โย จ อธมฺเม ธมฺมสญฺญี, โย จ ธมฺเม อธมฺมสญฺญี. เทฺว ปุคฺคลา ปณฺฑิตา – โย จ อธมฺเม อธมฺมสญฺญี, โย จ ธมฺเม ธมฺมสญฺญี. อปเรปิ เทฺว ปุคฺคลา พาลา – โย จ อวินเย วินยสญฺญี, โย จ วินเย อวินยสญฺญี. เทฺว ปุคฺคลา ปณฺฑิตา – โย จ อวินเย อวินยสญฺญี, โย จ วินเย วินยสญฺญี.

[อ. นิ. ๒.๑๐๙] ทฺวินฺนํ ปุคฺคลานํ อาสวา วฑฺฒนฺติ – โย จ น กุกฺกุจฺจายิตพฺพํ กุกฺกุจฺจายติ, โย จ กุกฺกุจฺจายิตพฺพํ กุกฺกุจฺจายติ. ทฺวินฺนํ ปุคฺคลานํ อาสวา น วฑฺฒนฺติ – โย จ กุกฺกุจฺจายิตพฺพํ น กุกฺกุจฺจายติ, โย จ กุกฺกุจฺจายิตพฺพํ กุกฺกุจฺจายติ. อปเรสมฺปิ ทฺวินฺนํ ปุคฺคลานํ อาสวา วฑฺฒนฺติ – โย จ อกปฺปิเย กปฺปิยสญฺญี, โย จ กปฺปิเย อกปฺปิยสญฺญี. ทฺวินฺนํ ปุคฺคลานํ อาสวา น วฑฺฒนฺติ – โย จ อกปฺปิเย อกปฺปิยสญฺญี, โย จ กปฺปิเย กปฺปิยสญฺญี. อปเรสมฺปิ ทฺวินฺนํ ปุคฺคลานํ อาสวา วฑฺฒนฺติ – โย จ อนาปตฺติยา อาปตฺติสญฺญี, โย จ อาปตฺติยา อนาปตฺติสญฺญี. ทฺวินฺนํ ปุคฺคลานํ อาสวา น วฑฺฒนฺติ – โย จ อนาปตฺติยา อนาปตฺติสญฺญี, โย จ อาปตฺติยา อาปตฺติสญฺญี. อปเรสมฺปิ ทฺวินฺนํ ปุคฺคลานํ อาสวา วฑฺฒนฺติ – โย จ อธมฺเม ธมฺมสญฺญี, โย จ ธมฺเม อธมฺมสญฺญี. ทฺวินฺนํ ปุคฺคลานํ อาสวา น วฑฺฒนฺติ – โย จ อธมฺเม อธมฺมสญฺญี, โย จ ธมฺเม ธมฺมสญฺญี. อปเรสมฺปิ ทฺวินฺนํ ปุคฺคลานํ อาสวา วฑฺฒนฺติ – โย จ อวินเย วินยสญฺญี, โย จ วินเย อวินยสญฺญี. ทฺวินฺนํ ปุคฺคลานํ อาสวา น วฑฺฒนฺติ – โย จ อวินเย อวินยสญฺญี, โย จ วินเย วินยสญฺญี.

ทุกา นิฏฺฐิตา.

ตสฺสุทฺทานํ –

สญฺญา ลทฺธา จ สทฺธมฺมา, ปริกฺขารา จ ปุคฺคลา;

สจฺจํ ภูมิ นิกฺขมนฺโต, อาทิยนฺโต สมาทิยํ.

กโรนฺโต เทนฺโต คณฺหนฺโต, ปริโภเคน รตฺติ จ;

อรุณาฉินฺทํ ฉาเทนฺโต, ธาเรนฺโต จ อุโปสถา.

ปวารณา กมฺมาปรา, วตฺถุ อปรา โทสา จ;

อปรา เทฺว จ สมฺปตฺติ, นานา สมานเมว จ.

ปาราชิสงฺฆถุลฺลจฺจย, ปาจิตฺติ ปาฏิเทสนา;

ทุกฺกฏา ทุพฺภาสิตา เจว, สตฺต อาปตฺติกฺขนฺธา จ.

ภิชฺชติ อุปสมฺปทา, ตเถว อปเร ทุเว;

น วตฺถพฺพํ น ทาตพฺพํ, อภพฺพาภพฺพเมว จ.

สญฺจิจฺจ สาติสารา จ, ปฏิกฺโกสา นิสฺสารณา;

โอสารณา ปฏิญฺญา จ, ปฏิคฺคหา ปฏิกฺขิปา.

อุปฆาติ โจทนา จ, กถินา จ ทุเว ตถา;

จีวรา ปตฺตมณฺฑลา, อธิฏฺฐานา ตเถว เทฺว.

วิกปฺปนา จ วินยา, เวนยิกา จ สลฺเลขา;

อาปชฺชติ จ วุฏฺฐาติ, ปริวาสาปเร ทุเว.

เทฺว มานตฺตา อปเร จ, รตฺติจฺเฉโท อนาทริ;

เทฺว โลณา ตโย อปเร, ปริโภคกฺโกเสน จ.

เปสุญฺโญ จ คณาวสฺส, ฐปนา ภารกปฺปิยํ;

อนาปตฺติ อธมฺมธมฺมา, วินเย อาสเว ตถาติ.

๓. ติกวาโร

๓๒๓. อตฺถาปตฺติ ติฏฺฐนฺเต ภควติ อาปชฺชติ, โน ปรินิพฺพุเต; อตฺถาปตฺติ ปรินิพฺพุเต ภควติ อาปชฺชติ, โน ติฏฺฐนฺเต; อตฺถาปตฺติ ติฏฺฐนฺเตปิ ภควติ อาปชฺชติ ปรินิพฺพุเตปิ. อตฺถาปตฺติ กาเล อาปชฺชติ, โน วิกาเล; อตฺถาปตฺติ วิกาเล อาปชฺชติ, โน กาเล; อตฺถาปตฺติ กาเล เจว อาปชฺชติ วิกาเล จ. อตฺถาปตฺติ รตฺตึ อาปชฺชติ, โน ทิวา; อตฺถาปตฺติ ทิวา อาปชฺชติ, โน รตฺตึ; อตฺถาปตฺติ รตฺติญฺเจว อาปชฺชติ ทิวา จ. อตฺถาปตฺติ ทสวสฺโส อาปชฺชติ, โน อูนทสวสฺโส; อตฺถาปตฺติ อูนทสวสฺโส อาปชฺชติ, โน ทสวสฺโส; อตฺถาปตฺติ ทสวสฺโส เจว อาปชฺชติ อูนทสวสฺโส จ. อตฺถาปตฺติ ปญฺจวสฺโส อาปชฺชติ, โน อูนปญฺจวสฺโส; อตฺถาปตฺติ อูนปญฺจวสฺโส อาปชฺชติ, โน ปญฺจวสฺโส; อตฺถาปตฺติ ปญฺจวสฺโส เจว อาปชฺชติ อูนปญฺจวสฺโส จ. อตฺถาปตฺติ กุสลจิตฺโต อาปชฺชติ; อตฺถาปตฺติ อกุสลจิตฺโต อาปชฺชติ; อตฺถาปตฺติ อพฺยากตจิตฺโต อาปชฺชติ. อตฺถาปตฺติ สุขเวทนาสมงฺคี อาปชฺชติ; อตฺถาปตฺติ ทุกฺขเวทนาสมงฺคี อาปชฺชติ; อตฺถาปตฺติ อทุกฺขมสุขเวทนาสมงฺคี อาปชฺชติ. ตีณิ โจทนาวตฺถูนิ – ทิฏฺเฐน, สุเตน, ปริสงฺกาย. ตโย สลากคฺคาหา – คุฬฺหโก, วิวฏโก [วิวฏฺฏโก (ก.)], สกณฺณชปฺปโก. ตโย ปฏิกฺเขปา – มหิจฺฉตา, อสนฺตุฏฺฐิตา [อสนฺตุฏฺฐตา (สฺยา.)], อสลฺเลขตา. ตโย อนุญฺญาตา – อปฺปิจฺฉตา, สนฺตุฏฺฐิตา, สลฺเลขตา. อปเรปิ ตโย ปฏิกฺเขปา – มหิจฺฉตา, อสนฺตุฏฺฐิตา, อมตฺตญฺญุตา. ตโย อนุญฺญาตา – อปฺปิจฺฉตา, สนฺตุฏฺฐิตา, มตฺตญฺญุตา. ติสฺโส ปญฺญตฺติโย – ปญฺญตฺติ, อนุปญฺญตฺติ, อนุปฺปนฺนปญฺญตฺติ. อปราปิ ติสฺโส ปญฺญตฺติโย – สพฺพตฺถปญฺญตฺติ, ปเทสปญฺญตฺติ, สาธารณปญฺญตฺติ. อปราปิ ติสฺโส ปญฺญตฺติโย – อสาธารณปญฺญตฺติ, เอกโตปญฺญตฺติ, อุภโตปญฺญตฺติ.

อตฺถาปตฺติ พาโล อาปชฺชติ, โน ปณฺฑิโต; อตฺถาปตฺติ ปณฺฑิโต อาปชฺชติ, โน พาโล; อตฺถาปตฺติ พาโล เจว อาปชฺชติ ปณฺฑิโต จ. อตฺถาปตฺติ กาเฬ อาปชฺชติ, โน ชุเณฺห; อตฺถาปตฺติ ชุเณฺห อาปชฺชติ, โน กาเฬ; อตฺถาปตฺติ กาเฬ เจว อาปชฺชติ ชุเณฺห จ. อตฺถิ กาเฬ กปฺปติ, โน ชุเณฺห; อตฺถิ ชุเณฺห กปฺปติ, โน กาเฬ; อตฺถิ กาเฬ เจว กปฺปติ ชุเณฺห จ. อตฺถาปตฺติ เหมนฺเต อาปชฺชติ, โน คิเมฺห โน วสฺเส; อตฺถาปตฺติ คิเมฺห อาปชฺชติ, โน เหมนฺเต โน วสฺเส; อตฺถาปตฺติ วสฺเส อาปชฺชติ, โน เหมนฺเต โน คิเมฺห. อตฺถาปตฺติ สงฺโฆ อาปชฺชติ, น คโณ น ปุคฺคโล; อตฺถาปตฺติ คโณ อาปชฺชติ, น สงฺโฆ น ปุคฺคโล; อตฺถาปตฺติ ปุคฺคโล อาปชฺชติ, น สงฺโฆ น คโณ. อตฺถิ สงฺฆสฺส กปฺปติ, น คณสฺส น ปุคฺคลสฺส; อตฺถิ คณสฺส กปฺปติ, น สงฺฆสฺส น ปุคฺคลสฺส; อตฺถิ ปุคฺคลสฺส กปฺปติ, น สงฺฆสฺส น คณสฺส. ติสฺโส ฉาทนา วตฺถุํ ฉาเทติ, โน อาปตฺตึ; อาปตฺตึ ฉาเทติ, โน วตฺถุํ; วตฺถุญฺเจว ฉาเทติ อาปตฺติญฺจ. ติสฺโส ปฏิจฺฉาทิโย – ชนฺตาฆรปฏิจฺฉาทิ, อุทกปฏิจฺฉาทิ, วตฺถปฏิจฺฉาทิ. [อ. นิ. ๓.๑๓๒] ตีณิ ปฏิจฺฉนฺนานิ วหนฺติ, โน วิวฏานิ – มาตุคาโม ปฏิจฺฉนฺโน วหติ, โน วิวโฏ; พฺราหฺมณานํ มนฺตา ปฏิจฺฉนฺนา วหนฺติ, โน วิวฏา; มิจฺฉาทิฏฺฐิ ปฏิจฺฉนฺนา วหติ, โน วิวฏา. ตีณิ วิวฏานิ วิโรจนฺติ, โน ปฏิจฺฉนฺนานิ – จนฺทมณฺฑลํ วิวฏํ วิโรจติ, โน ปฏิจฺฉนฺนํ; สูริยมณฺฑลํ วิวฏํ วิโรจติ, โน ปฏิจฺฉนฺนํ; ตถาคตปฺปเวทิโต ธมฺมวินโย วิวโฏ วิโรจติ, โน ปฏิจฺฉนฺโน. ตโย เสนาสนคฺคาหา – ปุริมโก, ปจฺฉิมโก, อนฺตรามุตฺตโก. อตฺถาปตฺติ คิลาโน อาปชฺชติ, โน อคิลาโน; อตฺถาปตฺติ อคิลาโน อาปชฺชติ, โน คิลาโน; อตฺถาปตฺติ คิลาโน เจว อาปชฺชติ อคิลาโน จ.

ตีณิ อธมฺมิกานิ ปาติโมกฺขฏฺฐปนานิ. ตีณิ ธมฺมิกานิ ปาติโมกฺขฏฺฐปนานิ. ตโย ปริวาสา – ปฏิจฺฉนฺนปริวาโส, อปฺปฏิจฺฉนฺนปริวาโส, สุทฺธนฺตปริวาโส. ตโย มานตฺตา – ปฏิจฺฉนฺนมานตฺตํ, อปฺปฏิจฺฉนฺนมานตฺตํ, ปกฺขมานตฺตํ. ตโย ปาริวาสิกสฺส ภิกฺขุโน รตฺติจฺเฉทา – สหวาโส, วิปฺปวาโส, อนาโรจนา. อตฺถาปตฺติ อนฺโต อาปชฺชติ, โน พหิ; อตฺถาปตฺติ พหิ อาปชฺชติ, โน อนฺโต; อตฺถาปตฺติ อนฺโต เจว อาปชฺชติ พหิ จ. อตฺถาปตฺติ อนฺโตสีมาย อาปชฺชติ, โน พหิสีมาย; อตฺถาปตฺติ พหิสีมาย อาปชฺชติ, โน อนฺโตสีมาย; อตฺถาปตฺติ อนฺโตสีมาย เจว อาปชฺชติ พหิสีมาย จ. ตีหากาเรหิ อาปตฺตึ อาปชฺชติ – กาเยน อาปชฺชติ, วาจาย อาปชฺชติ, กาเยน วาจาย อาปชฺชติ. อปเรหิปิ ตีหากาเรหิ อาปตฺตึ อาปชฺชติ – สงฺฆมชฺเฌ, คณมชฺเฌ, ปุคฺคลสฺส สนฺติเก. ตีหากาเรหิ อาปตฺติยา วุฏฺฐาติ – กาเยน วุฏฺฐาติ, วาจาย วุฏฺฐาติ, กาเยน วาจาย วุฏฺฐาติ. อปเรหิปิ ตีหากาเรหิ อาปตฺติยา วุฏฺฐาติ – สงฺฆมชฺเฌ, คณมชฺเฌ, ปุคฺคลสฺส สนฺติเก. ตีณิ อธมฺมิกานิ อมูฬฺหวินยสฺส ทานานิ. ตีณิ ธมฺมิกานิ อมูฬฺหวินยสฺส ทานานิ.

[จูฬว. ๖] ตีหงฺเคหิ สมนฺนาคตสฺส ภิกฺขุโน อากงฺขมาโน สงฺโฆ ตชฺชนียกมฺมํ กเรยฺย – ภณฺฑนการโก โหติ กลหการโก วิวาทการโก ภสฺสการโก สงฺเฆ อธิกรณการโก, พาโล โหติ อพฺยตฺโต, อาปตฺติพหุโล อนปทาโน คิหิสํสฏฺโฐ วิหรติ อนนุโลมิเกหิ คิหิสํสคฺเคหิ. [จูฬว. ๑๕] ตีหงฺเคหิ สมนฺนาคตสฺส ภิกฺขุโน อากงฺขมาโน สงฺโฆ นิยสฺสกมฺมํ กเรยฺย – ภณฺฑนการโก โหติ…เป… สงฺเฆ อธิกรณการโก, พาโล โหติ อพฺยตฺโต, อาปตฺติพหุโล อนปทาโน คิหิสํสฏฺโฐ วิหรติ อนนุโลมิเกหิ คิหิสํสคฺเคหิ. [จูฬว. ๒๗] ตีหงฺเคหิ สมนฺนาคตสฺส ภิกฺขุโน อากงฺขมาโน สงฺโฆ ปพฺพาชนียกมฺมํ กเรยฺย – ภณฺฑนการโก โหติ…เป… สงฺเฆ อธิกรณการโก, พาโล โหติ อพฺยตฺโต, อาปตฺติพหุโล อนปทาโน กุลทูกโก โหติ ปาปสมาจาโร ปาปสมาจารา ทิสฺสนฺติ เจว สุยฺยนฺติ จ. ตีหงฺเคหิ สมนฺนาคตสฺส ภิกฺขุโน อากงฺขมาโน สงฺโฆ ปฏิสารณียกมฺมํ กเรยฺย – ภณฺฑนการโก โหติ…เป… สงฺเฆ อธิกรณการโก, พาโล โหติ อพฺยตฺโต, อาปตฺติ พหุโล อนปทาโน คิหี อกฺโกสติ ปริภาสติ. [จูฬว. ๕๐] ตีหงฺเคหิ สมนฺนาคตสฺส ภิกฺขุโน อากงฺขมาโน สงฺโฆ อาปตฺติยา อทสฺสเน อุกฺเขปนียกมฺมํ กเรยฺย – ภณฺฑนการโก โหติ…เป… สงฺเฆ อธิกรณการโก, พาโล โหติ อพฺยตฺโต, อาปตฺติพหุโล อนปทาโน อาปตฺตึ อาปชฺชิตฺวา น อิจฺฉติ อาปตฺตึ ปสฺสิตุํ. [จูฬว. ๕๙] ตีหงฺเคหิ สมนฺนาคตสฺส ภิกฺขุโน อากงฺขมาโน สงฺโฆ อาปตฺติยา อปฺปฏิกมฺเม อุกฺเขปนียกมฺมํ กเรยฺย – ภณฺฑนการโก โหติ…เป… สงฺเฆ อธิกรณการโก, พาโล โหติ อพฺยตฺโต, อาปตฺติพหุโล อนปทาโน อาปตฺตึ อาปชฺชิตฺวา น อิจฺฉติ อาปตฺตึ ปฏิกาตุํ. [จูฬว. ๖๙] ตีหงฺเคหิ สมนฺนาคตสฺส ภิกฺขุโน อากงฺขมาโน สงฺโฆ ปาปิกาย ทิฏฺฐิยา อปฺปฏินิสฺสคฺเค อุกฺเขปนียกมฺมํ กเรยฺย – ภณฺฑนการโก โหติ…เป… สงฺเฆ อธิกรณการโก, พาโล โหติ อพฺยตฺโต, อาปตฺติพหุโล อนปทาโน น อิจฺฉติ ปาปิกํ ทิฏฺฐึ ปฏินิสฺสชฺชิตุํ.

ตีหงฺเคหิ สมนฺนาคตสฺส ภิกฺขุโน อากงฺขมาโน สงฺโฆ อาคาฬฺหาย เจเตยฺย – ภณฺฑนการโก โหติ กลหการโก วิวาทการโก ภสฺสการโก สงฺเฆ อธิกรณการโก, พาโล โหติ อพฺยตฺโต อาปตฺติพหุโล อนปทาโน, คิหิสํสฏฺโฐ วิหรติ อนนุโลมิเกหิ คิหิสํสคฺเคหิ. ตีหงฺเคหิ สมนฺนาคตสฺส ภิกฺขุโน กมฺมํ กาตพฺพํ – อลชฺชี จ โหติ, พาโล จ, อปกตตฺโต จ. อปเรหิปิ ตีหงฺเคหิ สมนฺนาคตสฺส ภิกฺขุโน กมฺมํ กาตพฺพํ – อธิสีเล สีลวิปนฺโน โหติ, อชฺฌาจาเร อาจารวิปนฺโน โหติ, อติทิฏฺฐิยา ทิฏฺฐิวิปนฺโน โหติ. อปเรหิปิ ตีหงฺเคหิ สมนฺนาคตสฺส ภิกฺขุโน กมฺมํ กาตพฺพํ – กายิเกน ทเวน สมนฺนาคโต โหติ, วาจสิเกน ทเวน สมนฺนาคโต โหติ, กายิกวาจสิเกน ทเวน สมนฺนาคโต โหติ. อปเรหิปิ ตีหงฺเคหิ สมนฺนาคตสฺส ภิกฺขุโน กมฺมํ กาตพฺพํ – กายิเกน อนาจาเรน สมนฺนาคโต โหติ, วาจสิเกน อนาจาเรน สมนฺนาคโต โหติ, กายิกวาจสิเกน อนาจาเรน สมนฺนาคโต โหติ. อปเรหิปิ ตีหงฺเคหิ สมนฺนาคตสฺส ภิกฺขุโน กมฺมํ กาตพฺพํ – กายิเกน อุปฆาติเกน สมนฺนาคโต โหติ, วาจสิเกน อุปฆาติเกน สมนฺนาคโต โหติ, กายิกวาจสิเกน อุปฆาติเกน สมนฺนาคโต โหติ. อปเรหิปิ ตีหงฺเคหิ สมนฺนาคตสฺส ภิกฺขุโน กมฺมํ กาตพฺพํ – กายิเกน มิจฺฉาชีเวน สมนฺนาคโต โหติ, วาจสิเกน มิจฺฉาชีเวน สมนฺนาคโต โหติ, กายิกวาจสิเกน มิจฺฉาชีเวน สมนฺนาคโต โหติ. อปเรหิปิ ตีหงฺเคหิ สมนฺนาคตสฺส ภิกฺขุโน กมฺมํ กาตพฺพํ – อาปตฺตึ อาปนฺโน กมฺมกโต อุปสมฺปาเทติ, นิสฺสยํ เทติ, สามเณรํ อุปฏฺฐาเปติ. อปเรหิปิ ตีหงฺเคหิ สมนฺนาคตสฺส ภิกฺขุโน กมฺมํ กาตพฺพํ – ยาย อาปตฺติยา สงฺเฆน กมฺมํ กตํ โหติ ตํ อาปตฺตึ อาปชฺชติ, อญฺญํ วา ตาทิสิกํ, ตโต วา ปาปิฏฺฐตรํ. อปเรหิปิ ตีหงฺเคหิ สมนฺนาคตสฺส ภิกฺขุโน กมฺมํ กาตพฺพํ – พุทฺธสฺส อวณฺณํ ภาสติ, ธมฺมสฺส อวณฺณํ ภาสติ, สงฺฆสฺส อวณฺณํ ภาสติ.

ตีหงฺเคหิ สมนฺนาคตสฺส ภิกฺขุโน สงฺฆมชฺเฌ อุโปสถํ ฐเปนฺตสฺส – ‘‘อลํ, ภิกฺขุ, มา ภณฺฑนํ มา กลหํ มา วิคฺคหํ มา วิวาท’’นฺติ โอมทฺทิตฺวา สงฺเฆน อุโปสโถ กาตพฺโพ – อลชฺชี จ โหติ, พาโล จ, อปกตตฺโต จ. ตีหงฺเคหิ สมนฺนาคตสฺส ภิกฺขุโน สงฺฆมชฺเฌ ปวารณํ ฐเปนฺตสฺส – ‘‘อลํ, ภิกฺขุ, มา ภณฺฑนํ มา กลหํ มา วิคฺคหํ มา วิวาท’’นฺติ โอมทฺทิตฺวา สงฺเฆน ปวาเรตพฺพํ – อลชฺชี จ โหติ, พาโล จ, อปกตตฺโต จ. ตีหงฺเคหิ สมนฺนาคตสฺส ภิกฺขุโน น กาจิ สงฺฆสมฺมุติ ทาตพฺพา – อลชฺชี จ โหติ, พาโล จ, อปกตตฺโต จ. ตีหงฺเคหิ สมนฺนาคเตน ภิกฺขุนา สงฺเฆ น โวหริตพฺพํ [สํโฆ น โวหริตพฺโพ (สฺยา.)] – อลชฺชี จ โหติ, พาโล จ, อปกตตฺโต จ. ตีหงฺเคหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ น กิสฺมึ จิ ปจฺเจกฏฺฐาเน ฐเปตพฺโพ – อลชฺชี จ โหติ, พาโล จ, อปกตตฺโต จ. ตีหงฺเคหิ สมนฺนาคตสฺส ภิกฺขุโน นิสฺสาย น วตฺถพฺพํ – อลชฺชี จ โหติ, พาโล จ, อปกตตฺโต จ. ตีหงฺเคหิ สมนฺนาคตสฺส ภิกฺขุโน นิสฺสโย น ทาตพฺโพ – อลชฺชี จ โหติ, พาโล จ, อปกตตฺโต จ. ตีหงฺเคหิ สมนฺนาคตสฺส ภิกฺขุโน โอกาสกมฺมํ การาเปนฺตสฺส นาลํ โอกาสกมฺมํ กาตุํ – อลชฺชี จ โหติ, พาโล จ, อปกตตฺโต จ. ตีหงฺเคหิ สมนฺนาคตสฺส ภิกฺขุโน สวจนียํ นาทาตพฺพํ – อลชฺชี จ โหติ, พาโล จ, อปกตตฺโต จ. ตีหงฺเคหิ สมนฺนาคตสฺส ภิกฺขุโน วินโย น ปุจฺฉิตพฺโพ – อลชฺชี จ โหติ, พาโล จ, อปกตตฺโต จ. ตีหงฺเคหิ สมนฺนาคเตน ภิกฺขุนา วินโย น ปุจฺฉิตพฺโพ – อลชฺชี จ โหติ, พาโล จ, อปกตตฺโต จ. ตีหงฺเคหิ สมนฺนาคตสฺส ภิกฺขุโน วินโย น วิสฺสชฺเชตพฺโพ – อลชฺชี จ โหติ, พาโล จ, อปกตตฺโต จ. ตีหงฺเคหิ สมนฺนาคเตน ภิกฺขุนา วินโย น วิสฺสชฺเชตพฺโพ – อลชฺชี จ โหติ, พาโล จ, อปกตตฺโต จ. ตีหงฺเคหิ สมนฺนาคตสฺส ภิกฺขุโน อนุโยโค น ทาตพฺโพ – อลชฺชี จ โหติ, พาโล จ, อปกตตฺโต จ. ตีหงฺเคหิ สมนฺนาคเตน ภิกฺขุนา สทฺธึ วินโย น สากจฺฉิตพฺโพ [สากจฺฉาตพฺโพ (ก.)] – อลชฺชี จ โหติ, พาโล จ, อปกตตฺโต จ. ตีหงฺเคหิ สมนฺนาคเตน ภิกฺขุนา น อุปสมฺปาเทตพฺพํ น นิสฺสโย ทาตพฺโพ น สามเณโร อุปฏฺฐาเปตพฺโพ – อลชฺชี จ โหติ, พาโล จ, อปกตตฺโต จ.

ตโย อุโปสถา – จาตุทฺทสิโก, ปนฺนรสิโก, สามคฺคิอุโปสโถ. อปเรปิ ตโย อุโปสถา – สงฺเฆอุโปสโถ, คเณอุโปสโถ, ปุคฺคเลอุโปสโถ. อปเรปิ ตโย อุโปสถา – สุตฺตุทฺเทโสอุโปสโถ, ปาริสุทฺธิอุโปสโถ, อธิฏฺฐานุโปสโถ. ติสฺโส ปวารณา – จาตุทฺทสิกา, ปนฺนรสิกา, สามคฺคิปวารณา. อปราปิ ติสฺโส ปวารณา – สงฺเฆปวารณา, คเณปวารณา, ปุคฺคเลปวารณา. อปราปิ ติสฺโส ปวารณา – เตวาจิกาปวารณา, เทฺววาจิกาปวารณา, สมานวสฺสิกาปวารณา.

ตโย อาปายิกา เนรยิกา – อิทมปฺปหาย, โย จ อพฺรหฺมจารี พฺรหฺมจาริปฏิญฺโญ, โย จ สุทฺธํ พฺรหฺมจารึ ปริสุทฺธพฺรหฺมจริยํ จรนฺตํ อมูลเกน อพฺรหฺมจริเยน อนุทฺธํเสติ, โย จายํ เอวํวาที เอวํทิฏฺฐิ [เอวํทิฏฺฐี (สี.)] – ‘‘นตฺถิ กาเมสุ โทโส’’ติ โส กาเมสุ ปาตพฺยตํ อาปชฺชติ. [อ. นิ. ๓.๗๐] ตีณิ อกุสลมูลานิ – โลโภ อกุสลมูลํ, โทโส อกุสลมูลํ, โมโห อกุสลมูลํ. [อ. นิ. ๓.๗๐] ตีณิ กุสลมูลานิ – อโลโภ กุสลมูลํ, อโทโส กุสลมูลํ, อโมโห กุสลมูลํ. ตีณิ ทุจฺจริตานิ – กายทุจฺจริตํ, วจีทุจฺจริตํ, มโนทุจฺจริตํ. ตีณิ สุจริตานิ – กายสุจริตํ, วจีสุจริตํ, มโนสุจริตํ. ตโย อตฺถวเส ปฏิจฺจ ภควตา กุเลสุ ติกโภชนํ ปญฺญตฺตํ – ทุมฺมงฺกูนํ ปุคฺคลานํ นิคฺคหาย, เปสลานํ ภิกฺขูนํ ผาสุวิหาราย, ‘‘มา ปาปิจฺฉา ปกฺขํ นิสฺสาย สงฺฆํ ภินฺเทยฺยุ’’นฺติ กุลานุทฺทยตาย จ. [จูฬว. ๓๕๐] ตีหิ อสทฺธมฺเมหิ อภิภูโต ปริยาทินฺนจิตฺโต เทวทตฺโต อาปายิโก เนรยิโก กปฺปฏฺโฐ อเตกิจฺโฉ ปาปิจฺฉตา ปาปมิตฺตตา โอรมตฺตเกน วิเสสาธิคเมน อนฺตรา โวสานํ อาปาทิ. ติสฺโส สมฺมุติโย – ทณฺฑสมฺมุติ, สิกฺกาสมฺมุติ, ทณฺฑสิกฺกาสมฺมุติ. ติสฺโส ปาทุกา ธุวฏฺฐานิกา อสงฺกมนียา – วจฺจปาทุกา, ปสฺสาวปาทุกา, อาจมนปาทุกา. ติสฺโส ปาทฆํสนิโย – สกฺขรํ, กถลา, สมุทฺทเผณโกติ.

ติกํ นิฏฺฐิตํ.

ตสฺสุทฺทานํ –

ติฏฺฐนฺเต กาเล รตฺติญฺจ, ทส ปญฺจ กุสเลน;

เวทนา โจทนา วตฺถุ, สลากา เทฺว ปฏิกฺขิปา.

ปญฺญตฺติ อปเร เทฺว จ, พาโล กาเฬ จ กปฺปติ;

เหมนฺเต สงฺโฆ สงฺฆสฺส, ฉาทนา จ ปฏิจฺฉาทิ.

ปฏิจฺฉนฺนา วิวฏา จ, เสนาสนคิลายนา;

ปาติโมกฺขํ ปริวาสํ, มานตฺตา ปาริวาสิกา.

อนฺโต อนฺโต จ สีมาย, อาปชฺชติ ปุนาปเร;

วุฏฺฐาติ อปเร เจว, อมูฬฺหวินยา ทุเว.

ตชฺชนียา นิยสฺสา จ, ปพฺพาชปฏิสารณี;

อทสฺสนา ปฏิกมฺเม, อนิสฺสคฺเค จ ทิฏฺฐิยา.

อาคาฬฺหกมฺมาธิสีเล, ทวานาจาร ฆาติกา;

อาชีวาปนฺนา ตาทิสิกา, อวณฺณุโปสเถน จ.

ปวารณา สมฺมุติ จ, โวหารปจฺเจเกน จ;

น วตฺถพฺพํ น ทาตพฺพํ, โอกาสํ น กเร ตถา.

น กเร สวจนียํ, น ปุจฺฉิตพฺพกา ทุเว;

น วิสฺสชฺเช ทุเว เจว, อนุโยคมฺปิ โน ทเท.

สากจฺฉา อุปสมฺปทา, นิสฺสยสามเณรา จ;

อุโปสถติกา ตีณิ, ปวารณติกา ตโย.

อาปายิกา อกุสลา, กุสลา จริตา ทุเว;

ติกโภชนสทฺธมฺเม, สมฺมุติ ปาทุเกน จ;

ปาทฆํสนิกา เจว, อุทฺทานํ ติกเก อิทนฺติ.

๔. จตุกฺกวาโร

๓๒๔. อตฺถาปตฺติ สกวาจาย อาปชฺชติ, ปรวาจาย วุฏฺฐาติ; อตฺถาปตฺติ ปรวาจาย อาปชฺชติ, สกวาจาย วุฏฺฐาติ; อตฺถาปตฺติ สกวาจาย อาปชฺชติ, สกวาจาย วุฏฺฐาติ; อตฺถาปตฺติ ปรวาจาย อาปชฺชติ, ปรวาจาย วุฏฺฐาติ. อตฺถาปตฺติ กาเยน อาปชฺชติ, วาจาย วุฏฺฐาติ; อตฺถาปตฺติ วาจาย อาปชฺชติ, กาเยน วุฏฺฐาติ; อตฺถาปตฺติ กาเยน อาปชฺชติ, กาเยน วุฏฺฐาติ; อตฺถาปตฺติ วาจาย อาปชฺชติ, วาจาย วุฏฺฐาติ. อตฺถาปตฺติ ปสุตฺโต อาปชฺชติ, ปฏิพุทฺโธ วุฏฺฐาติ; อตฺถาปตฺติ ปฏิพุทฺโธ อาปชฺชติ, ปสุตฺโต วุฏฺฐาติ; อตฺถาปตฺติ ปสุตฺโต อาปชฺชติ, ปสุตฺโต วุฏฺฐาติ; อตฺถาปตฺติ ปฏิพุทฺโธ อาปชฺชติ, ปฏิพุทฺโธ วุฏฺฐาติ. อตฺถาปตฺติ อจิตฺตโก อาปชฺชติ, สจิตฺตโก วุฏฺฐาติ; อตฺถาปตฺติ สจิตฺตโก อาปชฺชติ, อจิตฺตโก วุฏฺฐาติ; อตฺถาปตฺติ อจิตฺตโก อาปชฺชติ, อจิตฺตโก วุฏฺฐาติ; อตฺถาปตฺติ สจิตฺตโก อาปชฺชติ, สจิตฺตโก วุฏฺฐาติ. อตฺถาปตฺติ อาปชฺชนฺโต เทเสติ; เทเสนฺโต อาปชฺชติ; อตฺถาปตฺติ อาปชฺชนฺโต วุฏฺฐาติ; วุฏฺฐหนฺโต อาปชฺชติ. อตฺถาปตฺติ กมฺเมน อาปชฺชติ, อกมฺเมน วุฏฺฐาติ; อตฺถาปตฺติ อกมฺเมน อาปชฺชติ, กมฺเมน วุฏฺฐาติ; อตฺถาปตฺติ กมฺเมน อาปชฺชติ, กมฺเมน วุฏฺฐาติ; อตฺถาปตฺติ อกมฺเมน อาปชฺชติ, อกมฺเมน วุฏฺฐาติ.

[อ. นิ. ๔.๒๕๐; ที. นิ. ๓.๓๑๓; วิภ. ๙๓๙] จตฺตาโร อนริยโวหารา – อทิฏฺเฐ ทิฏฺฐวาทิตา, อสฺสุเต สุตวาทิตา, อมุเต มุตวาทิตา, อวิญฺญาเต วิญฺญาตวาทิตา. จตฺตาโร อริยโวหารา – อทิฏฺเฐ อทิฏฺฐวาทิตา, อสฺสุเต อสฺสุตวาทิตา, อมุเต อมุตวาทิตา, อวิญฺญาเต อวิญฺญาตวาทิตา. อปเรปิ จตฺตาโร อนริยโวหารา – ทิฏฺเฐ อทิฏฺฐวาทิตา, สุเต อสฺสุตวาทิตา, มุเต อมุตวาทิตา, วิญฺญาเต อวิญฺญาตวาทิตา. จตฺตาโร อริยโวหารา – ทิฏฺเฐ ทิฏฺฐวาทิตา, สุเต สุตวาทิตา, มุเต มุตวาทิตา, วิญฺญาเต วิญฺญาตวาทิตา.

จตฺตาโร ปาราชิกา ภิกฺขูนํ ภิกฺขุนีหิ สาธารณา; จตฺตาโร ปาราชิกา ภิกฺขุนีนํ ภิกฺขูหิ อสาธารณา. จตฺตาโร ปริกฺขารา – อตฺถิ ปริกฺขาโร รกฺขิตพฺโพ โคเปตพฺโพ มมายิตพฺโพ ปริภุญฺชิตพฺโพ; อตฺถิ ปริกฺขาโร รกฺขิตพฺโพ โคเปตพฺโพ มมายิตพฺโพ, น ปริภุญฺชิตพฺโพ; อตฺถิ ปริกฺขาโร รกฺขิตพฺโพ โคเปตพฺโพ, น มมายิตพฺโพ น ปริภุญฺชิตพฺโพ; อตฺถิ ปริกฺขาโร น รกฺขิตพฺโพ น โคเปตพฺโพ, น มมายิตพฺโพ น ปริภุญฺชิตพฺโพ. อตฺถาปตฺติ สมฺมุขา อาปชฺชติ, ปรมฺมุขา วุฏฺฐาติ; อตฺถาปตฺติ ปรมฺมุขา อาปชฺชติ, สมฺมุขา วุฏฺฐาติ; อตฺถาปตฺติ สมฺมุขา อาปชฺชติ, สมฺมุขา วุฏฺฐาติ; อตฺถาปตฺติ ปรมฺมุขา อาปชฺชติ, ปรมฺมุขา วุฏฺฐาติ. อตฺถาปตฺติ อชานนฺโต อาปชฺชติ, ชานนฺโต วุฏฺฐาติ; อตฺถาปตฺติ ชานนฺโต อาปชฺชติ, อชานนฺโต วุฏฺฐาติ; อตฺถาปตฺติ อชานนฺโต อาปชฺชติ, อชานนฺโต วุฏฺฐาติ; อตฺถาปตฺติ ชานนฺโต อาปชฺชติ, ชานนฺโต วุฏฺฐาติ.

จตูหากาเรหิ อาปตฺตึ อาปชฺชติ – กาเยน อาปชฺชติ, วาจาย อาปชฺชติ, กาเยน วาจาย อาปชฺชติ, กมฺมวาจาย อาปชฺชติ. อปเรหิปิ จตูหากาเรหิ อาปตฺตึ อาปชฺชติ – สงฺฆมชฺเฌ, คณมชฺเฌ, ปุคฺคลสฺส สนฺติเก, ลิงฺคปาตุภาเวน. จตูหากาเรหิ อาปตฺติยา วุฏฺฐาติ – กาเยน วุฏฺฐาติ, วาจาย วุฏฺฐาติ, กาเยน วาจาย วุฏฺฐาติ, กมฺมวาจาย วุฏฺฐาติ. อปเรหิปิ จตูหากาเรหิ อาปตฺติยา วุฏฺฐาติ – สงฺฆมชฺเฌ, คณมชฺเฌ, ปุคฺคลสฺส สนฺติเก, ลิงฺคปาตุภาเวน. สห ปฏิลาเภน ปุริมํ ชหติ, ปจฺฉิเม ปติฏฺฐาติ, วิญฺญตฺติโย ปฏิปฺปสฺสมฺภนฺติ, ปณฺณตฺติโย นิรุชฺฌนฺติ. สห ปฏิลาเภน ปจฺฉิมํ ชหติ, ปุริเม ปติฏฺฐาติ, วิญฺญตฺติโย ปฏิปฺปสฺสมฺภนฺติ, ปณฺณตฺติโย นิรุชฺฌนฺติ. จตสฺโส โจทนา – สีลวิปตฺติยา โจเทติ, อาจารวิปตฺติยา โจเทติ, ทิฏฺฐิวิปตฺติยา โจเทติ, อาชีววิปตฺติยา โจเทติ. จตฺตาโร ปริวาสา – ปฏิจฺฉนฺนปริวาโส, อปฺปฏิจฺฉนฺนปริวาโส, สุทฺธนฺตปริวาโส, สโมธานปริวาโส. จตฺตาโร มานตฺตา – ปฏิจฺฉนฺนมานตฺตํ, อปฺปฏิจฺฉนฺนมานตฺตํ, ปกฺขมานตฺตํ, สโมธานมานตฺตํ. จตฺตาโร มานตฺตจาริกสฺส ภิกฺขุโน รตฺติจฺเฉทา – สหวาโส, วิปฺปวาโส, อนาโรจนา, อูเน คเณ จรติ. จตฺตาโร สามุกฺกํสา. จตฺตาโร ปฏิคฺคหิตปริโภคา – ยาวกาลิกํ, ยามกาลิกํ, สตฺตาหกาลิกํ, ยาวชีวิกํ. จตฺตาริ มหาวิกฏานิ – คูโถ, มุตฺตํ, ฉาริกา, มตฺติกา. จตฺตาริ กมฺมานิ – อปโลกนกมฺมํ, ญตฺติกมฺมํ, ญตฺติทุติยกมฺมํ, ญตฺติจตุตฺถกมฺมํ. อปรานิปิ จตฺตาริ กมฺมานิ – อธมฺเมน วคฺคกมฺมํ, อธมฺเมน สมคฺคกมฺมํ, ธมฺเมน วคฺคกมฺมํ, ธมฺเมน สมคฺคกมฺมํ. จตสฺโส วิปตฺติโย – สีลวิปตฺติ, อาจารวิปตฺติ, ทิฏฺฐิวิปตฺติ, อาชีววิปตฺติ. จตฺตาริ อธิกรณานิ – วิวาทาธิกรณํ, อนุวาทาธิกรณํ, อาปตฺตาธิกรณํ, กิจฺจาธิกรณํ. [อ. นิ. ๔.๒๑๑] จตฺตาโร ปริสทูสนา – ภิกฺขุ ทุสฺสีโล ปาปธมฺโม ปริสทูสโน, ภิกฺขุนี ทุสฺสีลา ปาปธมฺมา ปริสทูสนา, อุปาสโก ทุสฺสีโล ปาปธมฺโม ปริสทูสโน, อุปาสิกา ทุสฺสีลา ปาปธมฺมา ปริสทูสนา. จตฺตาโร ปริสโสภนา [ปริสโสภณา (สฺยา. ก.)] – ภิกฺขุ สีลวา กลฺยาณธมฺโม ปริสโสภโน, ภิกฺขุนี สีลวตี กลฺยาณธมฺมา ปริสโสภนา, อุปาสโก สีลวา กลฺยาณธมฺโม ปริสโสภโน, อุปาสิกา สีลวตี กลฺยาณธมฺมา ปริสโสภนา.

อตฺถาปตฺติ อาคนฺตุโก อาปชฺชติ, โน อาวาสิโก; อตฺถาปตฺติ อาวาสิโก อาปชฺชติ, โน อาคนฺตุโก; อตฺถาปตฺติ อาคนฺตุโก เจว อาปชฺชติ อาวาสิโก จ อตฺถาปตฺติ เนว อาคนฺตุโก อาปชฺชติ, โน อาวาสิโก. อตฺถาปตฺติ คมิโก อาปชฺชติ, โน อาวาสิโก; อตฺถาปตฺติ อาวาสิโก อาปชฺชติ, โน คมิโก; อตฺถาปตฺติ คมิโก เจว อาปชฺชติ อาวาสิโก จ; อตฺถาปตฺติ เนว คมิโก อาปชฺชติ โน อาวาสิโก. อตฺถิ วตฺถุนานตฺตตา โน อาปตฺตินานตฺตตา, อตฺถิ อาปตฺตินานตฺตตา โน วตฺถุนานตฺตตา, อตฺถิ วตฺถุนานตฺตตา เจว อาปตฺตินานตฺตตา จ, อตฺถิ เนว วตฺถุนานตฺตตา โน อาปตฺตินานตฺตตา. อตฺถิ วตฺถุสภาคตา โน อาปตฺติสภาคตา, อตฺถิ อาปตฺติสภาคตา โน วตฺถุสภาคตา, อตฺถิ วตฺถุสภาคตา เจว อาปตฺติสภาคตา จ อตฺถิ เนว วตฺถุสภาคตา โน อาปตฺติสภาคตา. อตฺถาปตฺติ อุปชฺฌาโย อาปชฺชติ โน สทฺธิวิหาริโก, อตฺถาปตฺติ สทฺธิวิหาริโก อาปชฺชติ โน อุปชฺฌาโย, อตฺถาปตฺติ อุปชฺฌาโย เจว อาปชฺชติ สทฺธิวิหาริโก จ, อตฺถาปตฺติ เนว อุปชฺฌาโย อาปชฺชติ โน สทฺธิวิหาริโก. อตฺถาปตฺติ อาจริโย อาปชฺชติ โน อนฺเตวาสิโก, อตฺถาปตฺติ อนฺเตวาสิโก อาปชฺชติ โน อาจริโย, อตฺถาปตฺติ อาจริโย เจว อาปชฺชติ อนฺเตวาสิโก จ, อตฺถาปตฺติ เนว อาจริโย อาปชฺชติ โน อนฺเตวาสิโก. จตฺตาโร ปจฺจยา อนาปตฺติ วสฺสจฺเฉทสฺส – สงฺโฆ วา ภินฺโน โหติ, สงฺฆํ วา ภินฺทิตุกามา โหนฺติ, ชีวิตนฺตราโย วา โหติ, พฺรหฺมจริยนฺตราโย วา โหติ. จตฺตาริ วจีทุจฺจริตานิ – มุสาวาโท, ปิสุณา วาจา, ผรุสา วาจา, สมฺผปฺปลาโป. จตฺตาริ วจีสุจริตานิ – สจฺจวาจา, อปิสุณา วาจา, สณฺหา วาจา, มนฺตา ภาสา. อตฺถิ อาทิยนฺโต ครุกํ อาปตฺตึ อาปชฺชติ, ปโยเชนฺโต ลหุกํ; อตฺถิ อาทิยนฺโต ลหุกํ อาปตฺตึ อาปชฺชติ, ปโยเชนฺโต ครุกํ, อตฺถิ อาทิยนฺโตปิ ปโยเชนฺโตปิ ครุกํ อาปตฺตึ อาปชฺชติ; อตฺถิ อาทิยนฺโตปิ ปโยเชนฺโตปิ ลหุกํ อาปตฺตึ อาปชฺชติ.

อตฺถิ ปุคฺคโล อภิวาทนารโห, โน ปจฺจุฏฺฐานารโห; อตฺถิ ปุคฺคโล ปจฺจุฏฺฐานารโห, โน อภิวาทนารโห; อตฺถิ ปุคฺคโล อภิวาทนารโห เจว ปจฺจุฏฺฐานารโห จ; อตฺถิ ปุคฺคโล เนว อภิวาทนารโห โน ปจฺจุฏฺฐานารโห. อตฺถิ ปุคฺคโล อาสนารโห, โน อภิวาทนารโห; อตฺถิ ปุคฺคโล อภิวาทนารโห, โน อาสนารโห; อตฺถิ ปุคฺคโล อาสนารโห เจว อภิวาทนารโห จ; อตฺถิ ปุคฺคโล เนว อาสนารโห โน อภิวาทนารโห. อตฺถาปตฺติ กาเล อาปชฺชติ, โน วิกาเล; อตฺถาปตฺติ วิกาเล อาปชฺชติ, โน กาเล; อตฺถาปตฺติ กาเล เจว อาปชฺชติ วิกาเล จ; อตฺถาปตฺติ เนว กาเล อาปชฺชติ โน วิกาเล. อตฺถิ ปฏิคฺคหิตํ กาเล กปฺปติ, โน วิกาเล; อตฺถิ ปฏิคฺคหิตํ วิกาเล กปฺปติ, โน กาเล; อตฺถิ ปฏิคฺคหิตํ กาเล เจว กปฺปติ วิกาเล จ; อตฺถิ ปฏิคฺคหิตํ เนว กาเล กปฺปติ โน วิกาเล. อตฺถาปตฺติ ปจฺจนฺติเมสุ ชนปเทสุ อาปชฺชติ, โน มชฺฌิเมสุ; อตฺถาปตฺติ มชฺฌิเมสุ ชนปเทสุ อาปชฺชติ, โน ปจฺจนฺติเมสุ; อตฺถาปตฺติ ปจฺจนฺติเมสุ เจว ชนปเทสุ อาปชฺชติ มชฺฌิเมสุ จ; อตฺถาปตฺติ เนว ปจฺจนฺติเมสุ ชนปเทสุ อาปชฺชติ โน มชฺฌิเมสุ. อตฺถิ ปจฺจนฺติเมสุ ชนปเทสุ กปฺปติ, โน มชฺฌิเมสุ; อตฺถิ มชฺฌิเมสุ ชนปเทสุ กปฺปติ, โน ปจฺจนฺติเมสุ; อตฺถิ ปจฺจนฺติเมสุ เจว ชนปเทสุ กปฺปติ มชฺฌิเมสุ จ; อตฺถิ เนว ปจฺจนฺติเมสุ ชนปเทสุ กปฺปติ โน มชฺฌิเมสุ. อตฺถาปตฺติ อนฺโต อาปชฺชติ, โน พหิ; อตฺถาปตฺติ พหิ อาปชฺชติ, โน อนฺโต; อตฺถาปตฺติ อนฺโต เจว อาปชฺชติ พหิ จ; อตฺถาปตฺติ เนว อนฺโต อาปชฺชติ โน พหิ. อตฺถาปตฺติ อนฺโตสีมาย อาปชฺชติ, โน พหิสีมาย; อตฺถาปตฺติ พหิสีมาย อาปชฺชติ, โน อนฺโตสีมาย; อตฺถาปตฺติ อนฺโตสีมาย เจว อาปชฺชติ พหิสีมาย จ; อตฺถาปตฺติ เนว อนฺโตสีมาย อาปชฺชติ โน พหิสีมาย. อตฺถาปตฺติ คาเม อาปชฺชติ, โน อรญฺเญ; อตฺถาปตฺติ อรญฺเญ อาปชฺชติ, โน คาเม; อตฺถาปตฺติ คาเม เจว อาปชฺชติ อรญฺเญ จ; อตฺถาปตฺติ เนว คาเม อาปชฺชติ โน อรญฺเญ.

จตสฺโส โจทนา – วตฺถุสนฺทสฺสนา, อาปตฺติสนฺทสฺสนา, สํวาสปฏิกฺเขโป, สามีจิปฏิกฺเขโป. จตฺตาโร ปุพฺพกิจฺจา. จตฺตาโร ปตฺตกลฺลา. จตฺตาริ อนญฺญปาจิตฺติยานิ. จตสฺโส ภิกฺขุสมฺมุติโย. [อ. นิ. ๔.๑๗; วิภ. ๙๓๙; ที. นิ. ๓.๓๑๑] จตฺตาริ อคติคมนานิ – ฉนฺทาคตึ คจฺฉติ, โทสาคตึ คจฺฉติ, โมหาคตึ คจฺฉติ, ภยาคตึ คจฺฉติ. จตฺตาริ นาคติคมนานิ – น ฉนฺทาคตึ คจฺฉติ, น โทสาคตึ คจฺฉติ, น โมหาคตึ คจฺฉติ, น ภยาคตึ คจฺฉติ. จตูหงฺเคหิ สมนฺนาคโต อลชฺชี ภิกฺขุ สงฺฆํ ภินฺทติ – ฉนฺทาคตึ คจฺฉนฺโต, โทสาคตึ คจฺฉนฺโต, โมหาคตึ คจฺฉนฺโต, ภยาคตึ คจฺฉนฺโต. จตูหงฺเคหิ สมนฺนาคโต เปสโล ภิกฺขุ ภินฺนํ สงฺฆํ สมคฺคํ กโรติ – น ฉนฺทาคตึ คจฺฉนฺโต, น โทสาคตึ คจฺฉนฺโต, น โมหาคตึ คจฺฉนฺโต, น ภยาคตึ คจฺฉนฺโต. จตูหงฺเคหิ สมนฺนาคตสฺส ภิกฺขุโน วินโย น ปุจฺฉิตพฺโพ – ฉนฺทาคตึ คจฺฉติ, โทสาคตึ คจฺฉติ, โมหาคตึ คจฺฉติ, ภยาคตึ คจฺฉติ. จตูหงฺเคหิ สมนฺนาคเตน ภิกฺขุนา วินโย น ปุจฺฉิตพฺโพ – ฉนฺทาคตึ คจฺฉติ, โทสาคตึ คจฺฉติ, โมหาคตึ คจฺฉติ, ภยาคตึ คจฺฉติ. จตูหงฺเคหิ สมนฺนาคตสฺส ภิกฺขุโน วินโย น วิสฺสชฺเชตพฺโพ – ฉนฺทาคตึ คจฺฉติ, โทสาคตึ คจฺฉติ, โมหาคตึ คจฺฉติ, ภยาคตึ คจฺฉติ. จตูหงฺเคหิ สมนฺนาคเตน ภิกฺขุนา วินโย น วิสฺสชฺเชตพฺโพ – ฉนฺทาคตึ คจฺฉติ, โทสาคตึ คจฺฉติ, โมหาคตึ คจฺฉติ, ภยาคตึ คจฺฉติ. จตูหงฺเคหิ สมนฺนาคตสฺส ภิกฺขุโน อนุโยโค น ทาตพฺโพ – ฉนฺทาคตึ คจฺฉติ, โทสาคตึ คจฺฉติ, โมหาคตึ คจฺฉติ, ภยาคตึ คจฺฉติ. จตูหงฺเคหิ สมนฺนาคเต ภิกฺขุนา สทฺธึ วินโย น สากจฺฉิตพฺโพ – ฉนฺทาคตึ คจฺฉติ, โทสาคตึ คจฺฉติ, โมหาคตึ คจฺฉติ, ภยาคตึ คจฺฉติ. อตฺถาปตฺติ คิลาโน อาปชฺชติ, โน อคิลาโน; อตฺถาปตฺติ อคิลาโน อาปชฺชติ, โน คิลาโน; อตฺถาปตฺติ คิลาโน เจว อาปชฺชติ อคิลาโน จ; อตฺถาปตฺติ เนว คิลาโน อาปชฺชติ โน อคิลาโน. จตฺตาริ อธมฺมิกานิ ปาติโมกฺขฏฺฐปนานิ. จตฺตาริ ธมฺมิกานิ ปาติโมกฺขฏฺฐปนานิ.

จตุกฺกํ นิฏฺฐิตํ.

ตสฺสุทฺทานํ –

สกวาจาย กาเยน, ปสุตฺโต จ อจิตฺตโก;

อาปชฺชนฺโต จ กมฺเมน, โวหารา จตุโร ตถา.

ภิกฺขูนํ ภิกฺขุนีนญฺจ, ปริกฺขาโร จ สมฺมุขา;

อชานกาเย มชฺเฌ จ, วุฏฺฐาติ ทุวิธา ตถา.

ปฏิลาเภน โจทนา, ปริวาสา จ วุจฺจติ;

มานตฺตจาริกา จาปิ, สามุกฺกํสา ปฏิคฺคหิ.

มหาวิกฏกมฺมานิ, ปุน กมฺเม วิปตฺติโย;

อธิกรณา ทุสฺสีลา จ, โสภนาคนฺตุเกน จ.

คมิโก วตฺถุนานตฺตา, สภาคุปชฺฌาเยน จ;

อาจริโย ปจฺจยา วา, ทุจฺจริตํ สุจริตํ.

อาทิยนฺโต ปุคฺคโล จ, อรโห อาสเนน จ;

กาเล จ กปฺปติ เจว, ปจฺจนฺติเมสุ กปฺปติ.

อนฺโต อนฺโต จ สีมาย, คาเม จ โจทนาย จ;

ปุพฺพกิจฺจํ ปตฺตกลฺลํ, อนญฺญา สมฺมุติโย จ.

อคติ นาคติ เจว, อลชฺชี เปสเลน จ;

ปุจฺฉิตพฺพา ทุเว เจว, วิสฺสชฺเชยฺยา ตถา ทุเว;

อนุโยโค จ สากจฺฉา, คิลาโน ฐปเนน จาติ.

๕. ปญฺจกวาโร

๓๒๕. ปญฺจ อาปตฺติโย. ปญฺจ อาปตฺติกฺขนฺธา. ปญฺจ วินีตวตฺถูนิ. ปญฺจ กมฺมานิ อานนฺตริกานิ. ปญฺจ ปุคฺคลา นิยตา. ปญฺจ เฉทนกา อาปตฺติโย. ปญฺจหากาเรหิ อาปตฺตึ อาปชฺชติ. ปญฺจ อาปตฺติโย. มุสาวาทปจฺจยา ปญฺจหากาเรหิ กมฺมํ น อุเปติ – สยํ วา กมฺมํ น กโรติ, ปรํ วา น อชฺเฌสติ, ฉนฺทํ วา ปาริสุทฺธึ วา น เทติ, กยิรมาเน กมฺเม ปฏิกฺโกสติ, กเต วา ปน กมฺเม อธมฺมทิฏฺฐิ โหติ. ปญฺจหากาเรหิ กมฺมํ อุเปติ – สยํ วา กมฺมํ กโรติ, ปรํ วา อชฺเฌสติ, ฉนฺทํ วา ปาริสุทฺธึ วา เทติ, กยิรมาเน กมฺเม นปฺปฏิกฺโกสติ, กเต วา ปน กมฺเม ธมฺมทิฏฺฐิ โหติ. ปญฺจ ปิณฺฑปาติกสฺส ภิกฺขุโน กปฺปนฺติ – อนามนฺตจาโร, คณโภชนํ, ปรมฺปรโภชนํ, อนธิฏฺฐานํ, อวิกปฺปนา. [อ. นิ. ๕.๑๐๒] ปญฺจหงฺเคหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ อุสฺสงฺกิตปริสงฺกิโต โหติ – ปาปภิกฺขุปิ อกุปฺปธมฺโมปิ เวสิยาโคจโร วา โหติ, วิธวาโคจโร วา โหติ, ถุลฺลกุมาริโคจโร วา โหติ, ปณฺฑกโคจโร วา โหติ, ภิกฺขุนิโคจโร วา โหติ. ปญฺจ เตลานิ – ติลเตลํ, สาสปเตลํ, มธุกเตลํ, เอรณฺฑกเตลํ, วสาเตลํ. ปญฺจ วสานิ – อจฺฉวสํ, มจฺฉวสํ, สุสุกาวสํ, สูกรวสํ, คทฺรภวสํ. [อ. นิ. ๕.๑๓๐; ที. นิ. ๓.๓๑๖] ปญฺจ พฺยสนานิ – ญาติพฺยสนํ, โภคพฺยสนํ, โรคพฺยสนํ, สีลพฺยสนํ, ทิฏฺฐิพฺยสนํ. [อ. นิ. ๕.๑๓๐; ที. นิ. ๓.๓๑๖] ปญฺจ สมฺปทา – ญาติสมฺปทา, โภคสมฺปทา, อโรคสมฺปทา, สีลสมฺปทา, ทิฏฺฐิสมฺปทา. ปญฺจ นิสฺสยปฏิปฺปสฺสทฺธิโย อุปชฺฌายมฺหา – อุปชฺฌาโย ปกฺกนฺโต วา โหติ, วิพฺภนฺโต วา, กาลงฺกโต วา, ปกฺขสงฺกนฺโต วา, อาณตฺติเยว ปญฺจมี. ปญฺจ ปุคฺคลา น อุปสมฺปาเทตพฺพา – อทฺธานหีโน, องฺคหีโน, วตฺถุวิปนฺโน, กรณทุกฺกฏโก, อปริปูโร. ปญฺจ ปํสุกูลานิ – โสสานิกํ, ปาปณิกํ, อุนฺทูรกฺขายิกํ, อุปจิกกฺขายิกํ, อคฺคิทฑฺฒํ. อปรานิปิ ปญฺจ ปํสุกูลานิ – โคขายิกํ, อชกฺขายิกํ, ถูปจีวรํ, อาภิเสกิกํ, คตปฏิยาคตํ [ภตปฏิยาภตํ (ก.)]. ปญฺจ อวหารา – เถยฺยาวหาโร, ปสยฺหาวหาโร, ปริกปฺปาวหาโร, ปฏิจฺฉนฺนาวหาโร, กุสาวหาโร. ปญฺจ มหาโจรา สนฺโต สํวิชฺชมานา โลกสฺมึ. ปญฺจ อวิสฺสชฺชนิยานิ. ปญฺจ อเวภงฺคิยานิ. ปญฺจาปตฺติโย กายโต สมุฏฺฐนฺติ, น วาจโต น จิตฺตโต. ปญฺจาปตฺติโย กายโต จ วาจโต จ สมุฏฺฐนฺติ, จิตฺตโต. ปญฺจาปตฺติโย เทสนาคามินิโย. ปญฺจ สงฺฆา. ปญฺจ ปาติโมกฺขุทฺเทสา. สพฺพปจฺจนฺติเมสุ ชนปเทสุ วินยธรปญฺจเมน คเณน อุปสมฺปาเทตพฺพํ. ปญฺจานิสํสา กถินตฺถาเร. ปญฺจ กมฺมานิ. ยาวตติยเก ปญฺจ อาปตฺติโย. ปญฺจหากาเรหิ อทินฺนํ อาทิยนฺตสฺส อาปตฺติ ปาราชิกสฺส. ปญฺจหากาเรหิ อทินฺนํ อาทิยนฺตสฺส อาปตฺติ ถุลฺลจฺจยสฺส. ปญฺจหากาเรหิ อทินฺนํ อาทิยนฺตสฺส อาปตฺติ ทุกฺกฏสฺส. ปญฺจ อกปฺปิยานิ น ปริภุญฺชิตพฺพานิ – อทินฺนญฺจ โหติ, อวิทิตญฺจ โหติ, อกปฺปิยญฺจ โหติ, อปฺปฏิคฺคหิตญฺจ โหติ, อกตาติริตฺตญฺจ โหติ. ปญฺจ กปฺปิยานิ ปริภุญฺชิตพฺพานิ – ทินฺนญฺจ โหติ, วิทิตญฺจ โหติ, กปฺปิยญฺจ โหติ, ปฏิคฺคหิตญฺจ โหติ, กตาติริตฺตญฺจ โหติ. ปญฺจ ทานานิ อปุญฺญานิ ปุญฺญสมฺมตานิ โลกสฺมึ [โลกสฺส (สฺยา.)] – มชฺชทานํ, สมชฺชทานํ, อิตฺถิทานํ, อุสภทานํ, จิตฺตกมฺมทานํ. ปญฺจ อุปฺปนฺนา ทุปฺปฏิวิโนทยา [วิโนทิยา (สฺยา.)] – อุปฺปนฺโน ราโค ทุปฺปฏิวิโนทโย, อุปฺปนฺโน โทโส ทุปฺปฏิวิโนทโย, อุปฺปนฺโน โมโห ทุปฺปฏิวิโนทโย, อุปฺปนฺนํ ปฏิภานํ ทุปฺปฏิวิโนทยํ, อุปฺปนฺนํ คมิยจิตฺตํ ทุปฺปฏิวิโนทยํ. ปญฺจานิสํสา สมฺมชฺชนิยา – สกจิตฺตํ ปสีทติ, ปรจิตฺตํ ปสีทติ, เทวตา อตฺตมนา โหนฺติ, ปาสาทิกสํวตฺตนิกกมฺมํ อุปจินติ, กายสฺส เภทา ปรํ มรณา สุคตึ สคฺคํ โลกํ อุปปชฺชติ. อปเรปิ ปญฺจานิสํสา สมฺมชฺชนิยา – สกจิตฺตํ ปสีทติ, ปรจิตฺตํ ปสีทติ, เทวตา อตฺตมนา โหนฺติ, สตฺถุสาสนํ กตํ โหติ, ปจฺฉิมา ชนตา ทิฏฺฐานุคตึ อาปชฺชติ.

ปญฺจหงฺเคหิ สมนฺนาคโต วินยธโร ‘‘พาโล’’ เตฺวว สงฺขํ คจฺฉติ – อตฺตโน ภาสปริยนฺตํ น อุคฺคณฺหาติ, ปรสฺส ภาสปริยนฺตํ น อุคฺคณฺหาติ, อตฺตโน ภาสปริยนฺตํ น อุคฺคเหตฺวา ปรสฺส ภาสปริยนฺตํ น อุคฺคเหตฺวา อธมฺเมน กาเรติ อปฺปฏิญฺญาย. ปญฺจหงฺเคหิ สมนฺนาคโต วินยธโร ‘‘ปณฺฑิโต’’ เตฺวว สงฺขํ คจฺฉติ – อตฺตโน ภาสปริยนฺตํ อุคฺคณฺหาติ, ปรสฺส ภาสปริยนฺตํ อุคฺคณฺหาติ, อตฺตโน ภาสปริยนฺตํ อุคฺคเหตฺวา ปรสฺส ภาสปริยนฺตํ อุคฺคเหตฺวา ธมฺเมน กาเรติ ปฏิญฺญาย. อปเรหิปิ ปญฺจหงฺเคหิ สมนฺนาคโต วินยธโร พาโล เตฺวว สงฺขํ คจฺฉติ – อาปตฺตึ น ชานาติ, อาปตฺติยา มูลํ น ชานาติ, อาปตฺติสมุทยํ น ชานาติ, อาปตฺตินิโรธํ น ชานาติ, อาปตฺตินิโรธคามินึ ปฏิปทํ น ชานาติ. ปญฺจหงฺเคหิ สมนฺนาคโต วินยธโร ปณฺฑิโต เตฺวว สงฺขํ คจฺฉติ – อาปตฺตึ ชานาติ, อาปตฺติยา มูลํ ชานาติ, อาปตฺติสมุทยํ ชานาติ, อาปตฺตินิโรธํ ชานาติ, อาปตฺตินิโรธคามินึ ปฏิปทํ ชานาติ. อปเรหิปิ ปญฺจหงฺเคหิ สมนฺนาคโต วินยธโร พาโล เตฺวว สงฺขํ คจฺฉติ – อธิกรณํ น ชานาติ, อธิกรณสฺส มูลํ น ชานาติ, อธิกรณสมุทยํ น ชานาติ, อธิกรณนิโรธํ น ชานาติ, อธิกรณนิโรธคามินึ ปฏิปทํ น ชานาติ. ปญฺจหงฺเคหิ สมนฺนาคโต วินยธโร ปณฺฑิโต เตฺวว สงฺขํ คจฺฉติ – อธิกรณํ ชานาติ, อธิกรณสฺส มูลํ ชานาติ, อธิกรณสมุทยํ ชานาติ, อธิกรณนิโรธํ ชานาติ, อธิกรณนิโรธคามินึ ปฏิปทํ ชานาติ. อปเรหิปิ ปญฺจหงฺเคหิ สมนฺนาคโต วินยธโร พาโล เตฺวว สงฺขํ คจฺฉติ – วตฺถุํ น ชานาติ, นิทานํ น ชานาติ, ปญฺญตฺตึ น ชานาติ, อนุปญฺญตฺตึ น ชานาติ, อนุสนฺธิวจนปถํ น ชานาติ. ปญฺจหงฺเคหิ สมนฺนาคโต วินยธโร ปณฺฑิโต เตฺวว สงฺขํ คจฺฉติ – วตฺถุํ ชานาติ, นิทานํ ชานาติ, ปญฺญตฺตึ ชานาติ, อนุปญฺญตฺตึ ชานาติ, อนุสนฺธิวจนปถํ ชานาติ. อปเรหิปิ ปญฺจหงฺเคหิ สมนฺนาคโต วินยธโร พาโล เตฺวว สงฺขํ คจฺฉติ – ญตฺตึ น ชานาติ, ญตฺติยา กรณํ น ชานาติ, น ปุพฺพกุสโล โหติ, น อปรกุสโล โหติ, อกาลญฺญู จ โหติ. ปญฺจหงฺเคหิ สมนฺนาคโต วินยธโร ปณฺฑิโต เตฺวว สงฺขํ คจฺฉติ – ญตฺตึ ชานาติ, ญตฺติยา กรณํ ชานาติ, ปุพฺพกุสโล โหติ, อปรกุสโล โหติ, กาลญฺญู จ โหติ. อปเรหิปิ ปญฺจหงฺเคหิ สมนฺนาคโต วินยธโร พาโล เตฺวว สงฺขํ คจฺฉติ – อาปตฺตานาปตฺตึ น ชานาติ, ลหุกครุกํ อาปตฺตึ น ชานาติ, สาวเสสานวเสสํ อาปตฺตึ น ชานาติ, ทุฏฺฐุลฺลาทุฏฺฐุลฺลํ อาปตฺตึ น ชานาติ, อาจริยปรมฺปรา โข ปนสฺส น สุคฺคหิตา โหติ น สุมนสิกตา น สูปธาริตา. ปญฺจหงฺเคหิ สมนฺนาคโต วินยธโร ปณฺฑิโตเตฺวว สงฺขํ คจฺฉติ – อาปตฺตานาปตฺตึ ชานาติ, ลหุกครุกํ อาปตฺตึ ชานาติ, สาวเสสานวเสสํ อาปตฺตึ ชานติ, ทุฏฺฐุลฺลาทุฏฺฐุลฺลํ อาปตฺตึ ชานาติ, อาจริยปรมฺปรา โข ปนสฺส สุคฺคหิตา โหติ สุมนสิกตา สูปธาริตา. อปเรหิปิ ปญฺจหงฺเคหิ สมนฺนาคโต วินยธโร พาโล เตฺวว สงฺขํ คจฺฉติ – อาปตฺตานาปตฺตึ น ชานาติ, ลหุกครุกํ อาปตฺตึ น ชานาติ, สาวเสสานวเสสํ อาปตฺตึ น ชานาติ, ทุฏฺฐุลฺลาทุฏฺฐุลฺลํ อาปตฺตึ ชานาติ, อุภยานิ โข ปนสฺส ปาติโมกฺขานิ น วิตฺถาเรน สฺวาคตานิ โหนฺติ น สุวิภตฺตานิ น สุปฺปวตฺตีนิ น สุวินิจฺฉิตานิ สุตฺตโส อนุพฺยญฺชนโส. ปญฺจหงฺเคหิ สมนฺนาคโต วินยธโร ปณฺฑิโต เตฺวว สงฺขํ คจฺฉติ – อาปตฺตานาปตฺตึ ชานาติ, ลหุกครุกํ อาปตฺตึ ชานาติ, สาวเสสานวเสสํ อาปตฺตึ ชานาติ, ทุฏฺฐุลฺลาทุฏฺฐุลฺลํ อาปตฺตึ ชานาติ, อุภยานิ โข ปนสฺส ปาติโมกฺขานิ วิตฺถาเรน สฺวาคตานิ โหนฺติ สุวิภตฺตานิ สุปฺปวตฺตีนิ สุวินิจฺฉิตานิ สุตฺตโส อนุพฺยญฺชนโส. อปเรหิปิ ปญฺจหงฺเคหิ สมนฺนาคโต วินยธโร พาโล เตฺวว สงฺขํ คจฺฉติ – อาปตฺตานาปตฺตึ น ชานาติ, ลหุกครุกํ อาปตฺตึ น ชานาติ, สาวเสสานวเสสํ อาปตฺตึ น ชานาติ, ทุฏฺฐุลฺลาทุฏฺฐุลฺลํ อาปตฺตึ น ชานาติ, อธิกรเณ จ น วินิจฺฉยกุสโล โหติ. ปญฺจหงฺเคหิ สมนฺนาคโต วินยธโร ปณฺฑิโต เตฺวว สงฺขํ คจฺฉติ – อาปตฺตานาปตฺตึ ชานาติ, ลหุกครุกํ อาปตฺตึ ชานาติ, สาวเสสานวเสสํ อาปตฺตึ ชานาติ, ทุฏฺฐุลฺลาทุฏฺฐุลฺลํ อาปตฺตึ ชานาติ, อธิกรเณ จ วินิจฺฉยกุสโล โหติ.

[อ. นิ. ๕.๑๘๑; ปริ. ๔๔๓] ปญฺจ อารญฺญิกา – มนฺทตฺตา โมมูหตฺตา อารญฺญิโก โหติ, ปาปิจฺโฉ อิจฺฉาปกโต อารญฺญิโก โหติ, อุมฺมาทา จิตฺตกฺเขปา อารญฺญิโก โหติ, วณฺณิตํ พุทฺเธหิ พุทฺธสาวเกหีติ อารญฺญิโก โหติ, อปิ จ อปฺปิจฺฉญฺเญว นิสฺสาย สนฺตุฏฺฐิญฺเญว นิสฺสาย สลฺเลขญฺเญว นิสฺสาย ปวิเวกญฺเญว นิสฺสาย อิทมตฺถิตญฺเญว [อิทมฏฺฐิตญฺเญว (สี. สฺยา.)] นิสฺสาย อารญฺญิโก โหติ. ปญฺจ ปิณฺฑปาติกา…เป… ปญฺจ ปํสุกูลิกา…เป… ปญฺจ รุกฺขมูลิกา…เป… ปญฺจ โสสานิกา…เป… ปญฺจ อพฺโภกาสิกา…เป… ปญฺจ เตจีวริกา…เป… ปญฺจ สปทานจาริกา…เป… ปญฺจ เนสชฺชิกา…เป… ปญฺจ ยถาสนฺถติกา…เป… ปญฺจ เอกาสนิกา…เป… ปญฺจ ขลุปจฺฉาภตฺติกา…เป… ปญฺจ ปตฺตปิณฺฑิกา – มนฺทตฺตา โมมูหตฺตา ปตฺตปิณฺฑิโก โหติ, ปาปิจฺโฉ อิจฺฉาปกโต ปตฺตปิณฺฑิโก โหติ, อุมฺมาทา จิตฺตกฺเขปา ปตฺตปิณฺฑิโก โหติ, วณฺณิตํ พุทฺเธหิ พุทฺธสาวเกหีติ ปตฺตปิณฺฑิโก โหติ, อปิ จ อปฺปิจฺฉญฺเญว นิสฺสาย สนฺตุฏฺฐิญฺเญว นิสฺสาย สลฺเลขญฺเญว นิสฺสาย ปวิเวกญฺเญว นิสฺสาย อิทมตฺถิตญฺเญว นิสฺสาย ปตฺตปิณฺฑิโก โหติ.

[ปริ. ๔๑๗] ปญฺจหงฺเคหิ สมนฺนาคเตน ภิกฺขุนา นานิสฺสิเตน วตฺถพฺพํ – อุโปสถํ น ชานาติ, อุโปสถกมฺมํ น ชานาติ, ปาติโมกฺขํ น ชานาติ, ปาติโมกฺขุทฺเทสํ น ชานาติ, อูนปญฺจวสฺโส โหติ. ปญฺจหงฺเคหิ สมนฺนาคเตน ภิกฺขุนา อนิสฺสิเตน วตฺถพฺพํ – อุโปสถํ ชานาติ, อุโปสถกมฺมํ ชานาติ, ปาติโมกฺขํ ชานาติ, ปาติโมกฺขุทฺเทสํ ชานาติ, ปญฺจวสฺโส วา โหติ อติเรกปญฺจวสฺโส วา. อปเรหิปิ ปญฺจหงฺเคหิ สมนฺนาคเตน ภิกฺขุนา นานิสฺสิเตน วตฺถพฺพํ – ปวารณํ น ชานาติ, ปวารณากมฺมํ น ชานาติ, ปาติโมกฺขํ น ชานาติ, ปาติโมกฺขุทฺเทสํ น ชานาติ, อูนปญฺจวสฺโส โหติ. ปญฺจหงฺเคหิ สมนฺนาคเตน ภิกฺขุนา อนิสฺสิเตน วตฺถพฺพํ – ปวารณํ ชานาติ, ปวารณากมฺมํ ชานาติ, ปาติโมกฺขํ ชานาติ, ปาติโมกฺขุทฺเทสํ ชานาติ, ปญฺจวสฺโส วา โหติ อติเรกปญฺจวสฺโส วา. อปเรหิปิ ปญฺจหงฺเคหิ สมนฺนาคเตน ภิกฺขุนา นานิสฺสิเตน วตฺถพฺพํ – อาปตฺตานาปตฺตึ น ชานาติ, ลหุกครุกํ อาปตฺตึ น ชานาติ, สาวเสสานวเสสํ อาปตฺตึ น ชานาติ, ทุฏฺฐุลฺลาทุฏฺฐุลฺลํ อาปตฺตึ น ชานาติ, อูนปญฺจวสฺโส โหติ. ปญฺจหงฺเคหิ สมนฺนาคเตน ภิกฺขุนา อนิสฺสิเตน วตฺถพฺพํ – อาปตฺตานาปตฺตึ ชานาติ, ลหุกครุกํ อาปตฺตึ ชานาติ, สาวเสสานวเสสํ อาปตฺตึ ชานาติ, ทุฏฺฐุลฺลาทุฏฺฐุลฺลํ อาปตฺตึ ชานาติ, ปญฺจวสฺโส วา โหติ อติเรกปญฺจวสฺโส วา. ปญฺจหงฺเคหิ สมนฺนาคตาย ภิกฺขุนิยา นานิสฺสิตาย วตฺถพฺพํ – อุโปสถํ น ชานาติ, อุโปสถกมฺมํ น ชานาติ, ปาติโมกฺขํ น ชานาติ, ปาติโมกฺขุทฺเทสํ น ชานาติ, อูนปญฺจวสฺสา โหติ. ปญฺจหงฺเคหิ สมนฺนาคตาย ภิกฺขุนิยา อนิสฺสิตาย วตฺถพฺพํ – อุโปสถํ ชานาติ, อุโปสถกมฺมํ ชานาติ, ปาติโมกฺขํ ชานาติ, ปาติโมกฺขุทฺเทสํ ชานาติ, ปญฺจวสฺสา วา โหติ อติเรกปญฺจวสฺสา วา. อปเรหิปิ ปญฺจหงฺเคหิ สมนฺนาคตาย ภิกฺขุนิยา นานิสฺสิตาย วตฺถพฺพํ – ปวารณํ น ชานาติ, ปวารณากมฺมํ น ชานาติ, ปาติโมกฺขํ น ชานาติ, ปาติโมกฺขุทฺเทสํ น ชานาติ, อูนปญฺจวสฺสา โหติ. ปญฺจหงฺเคหิ สมนฺนาคตาย ภิกฺขุนิยา อนิสฺสิตาย วตฺถพฺพํ – ปวารณํ ชานาติ, ปวารณากมฺมํ ชานาติ, ปาติโมกฺขํ ชานาติ, ปาติโมกฺขุทฺเทสํ ชานาติ, ปญฺจวสฺสา วา โหติ อติเรกปญฺจวสฺสา วา. อปเรหิปิ ปญฺจหงฺเคหิ สมนฺนาคตาย ภิกฺขุนิยา นานิสฺสิตาย วตฺถพฺพํ – อาปตฺตานาปตฺตึ น ชานาติ, ลหุกครุกํ อาปตฺตึ น ชานาติ, สาวเสสานวเสสํ อาปตฺตึ น ชานาติ, ทุฏฺฐุลฺลาทุฏฺฐุลฺลํ อาปตฺตึ น ชานาติ, อูนปญฺจวสฺสา โหติ. ปญฺจหงฺเคหิ สมนฺนาคตาย ภิกฺขุนิยา อนิสฺสิตาย วตฺถพฺพํ – อาปตฺตานาปตฺตึ ชานาติ, ลหุกครุกํ อาปตฺตึ ชานาติ, สาวเสสานวเสสํ อาปตฺตึ ชานาติ, ทุฏฺฐุลฺลาทุฏฺฐุลฺลํ อาปตฺตึ ชานาติ, ปญฺจวสฺสา วา โหติ อติเรกปญฺจวสฺสา วา.

ปญฺจ อาทีนวา อปาสาทิเก – อตฺตาปิ อตฺตานํ อุปวทติ, อนุวิจฺจปิ วิญฺญู ครหนฺติ, ปาปโก กิตฺติสทฺโท อพฺภุคฺคจฺฉติ, สมฺมูโฬฺห กาลํ กโรติ, กายสฺส เภทา ปรํ มรณา อปายํ ทุคฺคตึ วินิปาตํ นิรยํ อุปปชฺชติ. ปญฺจานิสํสา ปาสาทิเก – อตฺตาปิ อตฺตานํ น อุปวทติ, อนุวิจฺจปิ วิญฺญู ปสํสนฺติ, กลฺยาโณ กิตฺติสทฺโท อพฺภุคฺคจฺฉติ, อสมฺมูโฬฺห กาลํ กโรติ, กายสฺส เภทา ปรํ มรณา สุคตึ สคฺคํ โลกํ อุปปชฺชติ. อปเรปิ ปญฺจ อาทีนวา อปาสาทิเก – อปฺปสนฺนา น ปสีทนฺติ, ปสนฺนานํ เอกจฺจานํ อญฺญถตฺตํ โหติ, สตฺถุสาสนํ อกตํ โหติ, ปจฺฉิมา ชนตา ทิฏฺฐานุคตึ นาปชฺชติ, จิตฺตมสฺส น ปสีทติ. ปญฺจานิสํสา ปาสาทิเก – อปฺปสนฺนา ปสีทนฺติ, ปสนฺนานํ ภิยฺโยภาวาย โหติ, สตฺถุสาสนํ กตํ โหติ, ปจฺฉิมา ชนตา ทิฏฺฐานุคตึ อาปชฺชติ, จิตฺตมสฺส ปสีทติ. ปญฺจ อาทีนวา กุลูปเก – อนามนฺตจาเร อาปชฺชติ, รโห นิสชฺชาย อาปชฺชติ, ปฏิจฺฉนฺเน อาสเน อาปชฺชติ, มาตุคามสฺส อุตฺตริฉปฺปญฺจวาจาหิ ธมฺมํ เทเสนฺโต อาปชฺชติ, กามสงฺกปฺปพหุโล จ วิหรติ. ปญฺจ อาทีนวา กุลูปกสฺส ภิกฺขุโน – อติเวลํ กุเลสุ สํสฏฺฐสฺส วิหรโต มาตุคามสฺส อภิณฺหทสฺสนํ, ทสฺสเน สติ สํสคฺโค, สํสคฺเค สติ วิสฺสาโส, วิสฺสาเส สติ โอตาโร, โอติณฺณจิตฺตสฺเสตํ ภิกฺขุโน ปาฏิกงฺขํ อนภิรโต วา พฺรหฺมจริยํ จริสฺสติ อญฺญตรํ วา สํกิลิฏฺฐํ อาปตฺตึ อาปชฺชิสฺสติ สิกฺขํ วา ปจฺจกฺขาย หีนายาวตฺติสฺสติ.

[ปาจิ. ๙๒] ปญฺจ พีชชาตานิ – มูลพีชํ, ขนฺธพีชํ, ผฬุพีชํ, อคฺคพีชํ, พีชพีชญฺเญว [พีชพีชเมว (ก.)] ปญฺจมํ. ปญฺจหิ สมณกปฺเปหิ ผลํ ปริภุญฺชิตพฺพํ – อคฺคิปริชิตํ, สตฺถปริชิตํ, นขปริชิตํ, อพีชํ, นิพฺพตฺตพีชญฺเญว [นิพฺพฏฺฏพีชญฺเญว (สี.), นิพฺพฏพีชญฺเญว (สฺยา.), นิปฺปฏฺฏพีชญฺเญว (ก.)] ปญฺจมํ. ปญฺจ วิสุทฺธิโย – นิทานํ อุทฺทิสิตฺวา อวเสสํ สุเตน สาเวตพฺพํ, อยํ ปฐมา วิสุทฺธิ; นิทานํ อุทฺทิสิตฺวา จตฺตาริ ปาราชิกานิ อุทฺทิสิตฺวา อวเสสํ สุเตน สาเวตพฺพํ, อยํ ทุติยา วิสุทฺธิ; นิทานํ อุทฺทิสิตฺวา จตฺตาริ ปาราชิกานิ อุทฺทิสิตฺวา เตรส สงฺฆาทิเสเส อุทฺทิสิตฺวา อวเสสํ สุเตน สาเวตพฺพํ, อยํ ตติยา วิสุทฺธิ; นิทานํ อุทฺทิสิตฺวา จตฺตาริ ปาราชิกานิ อุทฺทิสิตฺวา เตรส สงฺฆาทิเสเส อุทฺทิสิตฺวา เทฺว อนิยเต อุทฺทิสิตฺวา อวเสสํ สุเตน สาเวตพฺพํ, อยํ จตุตฺถา วิสุทฺธิ; วิตฺถาเรเนว ปญฺจมี. อปราปิ ปญฺจ วิสุทฺธิโย – สุตฺตุทฺเทโส, ปาริสุทฺธิอุโปสโถ, อธิฏฺฐานุโปสโถ, ปวารณา, สามคฺคีอุโปสโถเยว ปญฺจโม. ปญฺจานิสํสา วินยธเร – อตฺตโน สีลกฺขนฺโธ สุคุตฺโต โหติ สุรกฺขิโต, กุกฺกุจฺจปกตานํ ปฏิสรณํ โหติ, วิสารโท สงฺฆมชฺเฌ โวหรติ, ปจฺจตฺถิเก สหธมฺเมน สุนิคฺคหิตํ นิคฺคณฺหาติ, สทฺธมฺมฏฺฐิติยา ปฏิปนฺโน โหติ. ปญฺจ อธมฺมิกานิ ปาติโมกฺขฏฺฐปนานิ. ปญฺจ ธมฺมิกานิ ปาติโมกฺขฏฺฐปนานีติ.

ปญฺจกํ นิฏฺฐิตํ.

ตสฺสุทฺทานํ –

อาปตฺติ อาปตฺติกฺขนฺธา, วินีตานนฺตเรน จ;

ปุคฺคลา เฉทนา เจว, อาปชฺชติ จ ปจฺจยา.

น อุเปติ อุเปติ จ, กปฺปนฺตุสงฺกิเตลญฺจ;

วสํ พฺยสนา สมฺปทา, ปสฺสทฺธิ ปุคฺคเลน จ.

โสสานิกํ ขายิตญฺจ, เถยฺยํ โจโร จ วุจฺจติ;

อวิสฺสชฺชิ อเวภงฺคิ, กายโต กายวาจโต.

เทสนา สงฺฆํ อุทฺเทสํ, ปจฺจนฺติกถิเนน จ;

กมฺมานิ ยาวตติยํ, ปาราชิถุลฺลทุกฺกฏํ.

อกปฺปิยํ กปฺปิยญฺจ, อปุญฺญทุวิโนทยา;

สมฺมชฺชนี อปเร จ, ภาสํ อาปตฺติเมว จ.

อธิกรณํ วตฺถุ ญตฺติ, อาปตฺตา อุภยานิ จ;

ลหุกฏฺฐมกา เอเต, กณฺหสุกฺกา วิชานถ.

อรญฺญํ ปิณฺฑปาตญฺจ, ปํสุรุกฺขสุสานิกา;

อพฺโภกาโส จีวรญฺจ, สปทาโน นิสชฺชิโก.

สนฺถติ ขลุ ปจฺฉาปิ, ปตฺตปิณฺฑิกเมว จ;

อุโปสถํ ปวารณํ, อาปตฺตานาปตฺติปิ จ.

กณฺหสุกฺกปทา เอเต, ภิกฺขุนีนมฺปิ เต ตถา;

อปาสาทิกปาสาทิ, ตเถว อปเร ทุเว.

กุลูปเก อติเวลํ, พีชํ สมณกปฺปิ จ;

วิสุทฺธิ อปเร เจว, วินยาธมฺมิเกน จ;

ธมฺมิกา จ ตถา วุตฺตา, นิฏฺฐิตา สุทฺธิปญฺจกาติ.

๖. ฉกฺกวาโร

๓๒๖. [ที. นิ. ๓.๓๒๔] ฉ อคารวา. ฉ คารวา. ฉ วินีตวตฺถูนิ. ฉ สามีจิโย. ฉ อาปตฺติสมุฏฺฐานา. ฉจฺเฉทนกา อาปตฺติโย. ฉหากาเรหิ อาปตฺตึ อาปชฺชติ. ฉานิสํสา วินยธเร. ฉ ปรมานิ. ฉารตฺตํ ติจีวเรน วิปฺปวสิตพฺพํ. ฉ จีวรานิ. ฉ รชนานิ. ฉ อาปตฺติโย กายโต จ จิตฺตโต จ สมุฏฺฐนฺติ น วาจโต. ฉ อาปตฺติโย วาจโต จ จิตฺตโต จ สมุฏฺฐนฺติ น กายโต. ฉ อาปตฺติโย กายโต จ วาจโต จ จิตฺตโต จ สมุฏฺฐนฺติ. ฉ กมฺมานิ. ฉ วิวาทมูลานิ. ฉ อนุวาทมูลานิ. ฉ สารณียา ธมฺมา ทีฆโส. ฉ วิทตฺถิโย, สุคตวิทตฺถิยา, ติริยํ ฉ วิทตฺถิโย. ฉ นิสฺสยปฏิปฺปสฺสทฺธิโย อาจริยมฺหา. ฉ นหาเน อนุปญฺญตฺติโย – วิปฺปกตจีวรํ อาทาย ปกฺกมติ, วิปฺปกตจีวรํ สมาทาย ปกฺกมติ.

[มหาว. ๘๕ อาทโย] ฉหงฺเคหิ สมนฺนาคเตน ภิกฺขุนา อุปสมฺปาเทตพฺพํ นิสฺสโย ทาตพฺโพ สามเณโร อุปฏฺฐาเปตพฺโพ – อเสกฺเขน สีลกฺขนฺเธน สมนฺนาคโต โหติ, อเสกฺเขน สมาธิกฺขนฺเธน สมนฺนาคโต โหติ, อเสกฺเขน ปญฺญกฺขนฺเธน สมนฺนาคโต โหติ, อเสกฺเขน วิมุตฺติกฺขนฺเธน สมนฺนาคโต โหติ, อเสกฺเขน วิมุตฺติญาณทสฺสนกฺขนฺเธน สมนฺนาคโต โหติ, ทสวสฺโส วา โหติ อติเรกทสวสฺโส วา.

อปเรหิปิ ฉหงฺเคหิ สมนฺนาคเตน ภิกฺขุนา อุปสมฺปาเทตพฺพํ นิสฺสโย ทาตพฺโพ สามเณโร อุปฏฺฐาเปตพฺโพ – อตฺตนา อเสกฺเขน สีลกฺขนฺเธ สมนฺนาคโต โหติ, ปรํ อเสกฺเข สีลกฺขนฺเธ สมาทเปตา; อตฺตนา อเสกฺเขน สมาธิกฺขนฺเธน สมนฺนาคโต โหติ, ปรํ อเสกฺเข สมาธิกฺขนฺเธ สมาทเปตา; อตฺตนา อเสกฺเขน ปญฺญกฺขนฺเธน สมนฺนาคโต โหติ, ปรํ อเสกฺเข ปญฺญกฺขนฺเธ สมาทเปตา; อตฺตนา อเสกฺเขน วิมุตฺติกฺขนฺเธน สมนฺนาคโต โหติ, ปรํ อเสกฺเข วิมุตฺติกฺขนฺเธ สมาทเปตา; อตฺตนา อเสกฺเขน วิมุตฺติญาณทสฺสนกฺขนฺเธน สมนฺนาคโต โหติ, ปรํ อเสกฺเข วิมุตฺติญาณทสฺสนกฺขนฺเธ สมาทเปตา; ทสวสฺโส วา โหติ อติเรกทสวสฺโส วา.

อปเรหิปิ ฉหงฺเคหิ สมนฺนาคเตน ภิกฺขุนา อุปสมฺปาเทตพฺพํ นิสฺสโย ทาตพฺโพ สามเณโร อุปฏฺฐาเปตพฺโพ – สทฺโธ โหติ, หิริมา โหติ, โอตฺตปฺปี โหติ, อารทฺธวีริโย โหติ, อุปฏฺฐิตสฺสติ โหติ, ทสวสฺโส วา โหติ อติเรกทสวสฺโส วา.

อปเรหิปิ ฉหงฺเคหิ สมนฺนาคเตน ภิกฺขุนา อุปสมฺปาเทตพฺพํ นิสฺสโย ทาตพฺโพ สามเณโร อุปฏฺฐาเปตพฺโพ – น อธิสีเล สีลวิปนฺโน โหติ, น อชฺฌาจาเร อาจารวิปนฺโน โหติ, น อติทิฏฺฐิยา ทิฏฺฐิวิปนฺโน โหติ, พหุสฺสุโต โหติ, ปญฺญวา โหติ, ทสวสฺโส วา โหติ อติเรกทสวสฺโส วา.

อปเรหิปิ ฉหงฺเคหิ สมนฺนาคเตน ภิกฺขุนา อุปสมฺปาเทตพฺพํ นิสฺสโย ทาตพฺโพ สามเณโร อุปฏฺฐาเปตพฺโพ – ปฏิพโล โหติ อนฺเตวาสึ วา สทฺธิวิหารึ วา คิลานํ อุปฏฺฐาตุํ วา อุปฏฺฐาเปตุํ วา, อนภิรตํ วูปกาเสตุํ วา วูปกาสาเปตุํ วา [อนภิรตึ (ก.)], อุปฺปนฺนํ กุกฺกุจฺจํ ธมฺมโต วิโนเทตุํ [วิโนเทตุํ วา วิโนทาเปตุํ วา (สฺยา.) มหาว. ๘๕], อาปตฺตึ ชานาติ, อาปตฺติวุฏฺฐานํ ชานาติ, ทสวสฺโส วา โหติ อติเรกทสวสฺโส วา.

อปเรหิปิ ฉหงฺเคหิ สมนฺนาคเตน ภิกฺขุนา อุปสมฺปาเทตพฺพํ นิสฺสโย ทาตพฺโพ สามเณโร อุปฏฺฐาเปตพฺโพ – ปฏิพโล โหติ อนฺเตวาสึ วา สทฺธิวิหารึ วา อาภิสมาจาริกาย สิกฺขาย สิกฺขาเปตุํ, อาทิพฺรหฺมจาริยกาย สิกฺขาย วิเนตุํ, อภิธมฺเม วิเนตุํ, อภิวินเย วิเนตุํ, อุปฺปนฺนํ ทิฏฺฐิคตํ ธมฺมโต วิเวเจตุํ, ทสวสฺโส วา โหติ อติเรกทสวสฺโส วา.

อปเรหิปิ ฉหงฺเคหิ สมนฺนาคเตน ภิกฺขุนา อุปสมฺปาเทตพฺพํ นิสฺสโย ทาตพฺโพ สามเณโร อุปฏฺฐาเปตพฺโพ – อาปตฺตึ ชานาติ, อนาปตฺตึ ชานาติ, ลหุกํ อาปตฺตึ ชานาติ, ครุกํ อาปตฺตึ ชานาติ, อุภยานิ โข ปนสฺส ปาติโมกฺขานิ วิตฺถาเรน สฺวาคตานิ โหนฺติ สุวิภตฺตานิ สุปฺปวตฺตีนิ สุวินิจฺฉิตานิ สุตฺตโส อนุพฺยญฺชนโส, ทสวสฺโส วา โหติ อติเรกทสวสฺโส วา.

ฉ อธมฺมิกานิ ปาติโมกฺขฏฺฐปนานิ, ฉ ธมฺมิกานิ ปาติโมกฺขฏฺฐปนานีติ.

ฉกฺกํ นิฏฺฐิตํ.

ตสฺสุทฺทานํ –

อคารวา คารวา จ, วินีตา สามีจิปิ จ;

สมุฏฺฐานา เฉทนา เจว, อาการานิสํเสน จ.

ปรมานิ จ ฉารตฺตํ, จีวรํ รชนานิ จ;

กายโต จิตฺตโต จาปิ, วาจโต จิตฺตโตปิ จ.

กายวาจาจิตฺตโต จ, กมฺมวิวาทเมว จ;

อนุวาทา ทีฆโส จ, ติริยํ นิสฺสเยน จ.

อนุปญฺญตฺติ อาทาย, สมาทาย ตเถว จ;

อเสกฺเข สมาทเปตา, สทฺโธ อธิสีเลน จ;