สมุฏฺฐานสีสสงฺเขโป

สมุฏฺฐานสฺสุทฺทานํ

๒๕๗. อนิจฺจา สพฺเพ สงฺขารา, ทุกฺขานตฺตา จ สงฺขตา;

นิพฺพานญฺเจว ปญฺญตฺติ, อนตฺตา อิติ นิจฺฉยา.

พุทฺธจนฺเท อนุปฺปนฺเน, พุทฺธาทิจฺเจ อนุคฺคเต;

เตสํ สภาคธมฺมานํ, นามมตฺตํ น นายติ.

ทุกฺกรํ วิวิธํ กตฺวา, ปูรยิตฺวาน ปารมี;

อุปฺปชฺชนฺติ มหาวีรา, จกฺขุภูตา สพฺรหฺมเก.

เต เทสยนฺติ สทฺธมฺมํ, ทุกฺขหานึ สุขาวหํ;

องฺคีรโส สกฺยมุนิ, สพฺพภูตานุกมฺปโก.

สพฺพสตฺตุตฺตโม สีโห, ปิฏเก ตีณิ เทสยิ;

สุตฺตนฺตมภิธมฺมญฺจ, วินยญฺจ มหาคุณํ.

เอวํ นียติ สทฺธมฺโม, วินโย ยทิ ติฏฺฐติ;

อุภโต จ วิภงฺคานิ, ขนฺธกา ยา จ มาติกา.

มาลา สุตฺตคุเณเนว, ปริวาเรน คนฺถิตา;

ตสฺเสว ปริวารสฺส, สมุฏฺฐานํ นิยโต กตํ.

สมฺเภทํ นิทานํ จญฺญํ, สุตฺเต ทิสฺสนฺติ อุปริ;

ตสฺมา สิกฺเข ปริวารํ, ธมฺมกาโม สุเปสโลติ.

เตรสสมุฏฺฐานํ

วิภงฺเค ทฺวีสุ ปญฺญตฺตํ, อุทฺทิสนฺติ อุโปสเถ;

ปวกฺขามิ สมุฏฺฐานํ, ยถาญายํ สุณาถ เม.

ปาราชิกํ ยํ ปฐมํ, ทุติยญฺจ ตโต ปรํ;

สญฺจริตฺตานุภาสนญฺจ, อติเรกญฺจ จีวรํ.

โลมานิ ปทโสธมฺโม, ภูตํ สํวิธาเนน จ;

เถยฺยเทสนโจรี จ, อนนุญฺญาตาย เตรส.

เตรเสเต สมุฏฺฐาน นยา, วิญฺญูหิ จินฺติตา.

เอเกกสฺมึ สมุฏฺฐาเน, สทิสา อิธ ทิสฺสเร.

๑. ปฐมปาราชิกสมุฏฺฐานํ

๒๕๘. เมถุนํ สุกฺกสํสคฺโค, อนิยตา ปฐมิกา;

ปุพฺพูปปริปาจิตา, รโห ภิกฺขุนิยา สห.

สโภชเน รโห เทฺว จ, องฺคุลิ อุทเก หสํ;

ปหาเร อุคฺคิเร เจว, เตปญฺญาสา จ เสขิยา.

อธกฺขคามาวสฺสุตา, ตลมฏฺฐญฺจ สุทฺธิกา;

วสฺสํวุฏฺฐา จ โอวาทํ, นานุพนฺเธ ปวตฺตินึ.

ฉสตฺตติ อิเม สิกฺขา, กายมานสิกา กตา;

สพฺเพ เอกสมุฏฺฐานา, ปฐมํ ปาราชิกํ ยถา.

ปฐมปาราชิกสมุฏฺฐานํ นิฏฺฐิตํ.

๒. ทุติยปาราชิกสมุฏฺฐานํ

๒๕๙. อทินฺนํ วิคฺคหุตฺตริ, ทุฏฺฐุลฺลา อตฺตกามินํ;

อมูลา อญฺญภาคิยา, อนิยตา ทุติยิกา.

อจฺฉินฺเท ปริณามเน, มุสา โอมสเปสุณา;

ทุฏฺฐุลฺลา ปถวีขเณ, ภูตํ อญฺญาย อุชฺฌาเป.

นิกฺกฑฺฒนํ สิญฺจนญฺจ, อามิสเหตุ ภุตฺตาวี;

เอหิ อนาทริ ภึสา, อปนิเธ จ ชีวิตํ.

ชานํ สปฺปาณกํ กมฺมํ, อูนสํวาสนาสนา;

สหธมฺมิกวิเลขา, โมโห อมูลเกน จ.

กุกฺกุจฺจํ ธมฺมิกํ จีวรํ, ทตฺวา [กุกฺกุจฺจํ ธมฺมิกํ จีวรํ (สี.), กุกฺกุจฺจํ ธมฺมิกํ ทตฺวา (สฺยา.)] ปริณาเมยฺย ปุคฺคเล;

กึ เต อกาลํ อจฺฉินฺเท, ทุคฺคหี นิรเยน จ.

คณํ วิภงฺคํ ทุพฺพลํ, กถินาผาสุปสฺสยํ;

อกฺโกสจณฺฑี มจฺฉรี, คพฺภินี จ ปายนฺติยา.

เทฺววสฺสํ สิกฺขา สงฺเฆน, ตโย เจว คิหีคตา;

กุมาริภูตา ติสฺโส จ, อูนทฺวาทสสมฺมตา.

อลํ ตาว โสกาวาสํ, ฉนฺทา อนุวสฺสา จ เทฺว;

สิกฺขาปทา สตฺตติเม, สมุฏฺฐานา ติกา กตา.

กายจิตฺเตน น วาจา, วาจาจิตฺตํ น กายิกํ;

ตีหิ ทฺวาเรหิ ชายนฺติ, ปาราชิกํ ทุติยํ ยถา.

ทุติยปาราชิกสมุฏฺฐานํ นิฏฺฐิตํ.

๓. สญฺจริตฺตสมุฏฺฐานํ

๒๖๐. สญฺจรี กุฏิ วิหาโร, โธวนญฺจ ปฏิคฺคโห;

วิญฺญตฺตุตฺตริ อภิหฏฺฐุํ, อุภินฺนํ ทูตเกน จ.

โกสิยา สุทฺธเทฺวภาคา, ฉพฺพสฺสานิ นิสีทนํ;

ริญฺจนฺติ รูปิกา เจว, อุโภ นานปฺปการกา.

อูนพนฺธนวสฺสิกา, สุตฺตํ วิกปฺปเนน จ;

ทฺวารทานสิพฺพานิ [ทฺวารทานสิพฺพินี (สี. สฺยา.)] จ, ปูวปจฺจยโชติ จ.

รตนํ สูจิ มญฺโจ จ, ตูลํ นิสีทนกณฺฑุ จ;

วสฺสิกา จ สุคเตน, วิญฺญตฺติ อญฺญํ เจตาปนา.

เทฺว สงฺฆิกา มหาชนิกา, เทฺว ปุคฺคลลหุกา ครุ;

เทฺว วิฆาสา สาฏิกา จ, สมณจีวเรน จ.

สมปญฺญาสิเม ธมฺมา, ฉหิ ฐาเนหิ ชายเร;

กายโต น วาจาจิตฺตา, วาจโต น กายมนา.

กายวาจา น จ จิตฺตา [น จิตฺตโต (สี. สฺยา.)], กายจิตฺตา น วาจิกา [น วาจโต (สี. สฺยา.)];

วาจาจิตฺตา น กาเยน, ตีหิ ทฺวาเรหิ [ตีหิ ฐาเนหิ (สฺยา.)] ชายเร.

ฉสมุฏฺฐานิกา เอเต, สญฺจริตฺเตน สาทิสา.

สญฺจริตฺตสมุฏฺฐานํ นิฏฺฐิตํ.

๔. สมนุภาสนาสมุฏฺฐานํ

๒๖๑. เภทานุวตฺตทุพฺพจ, ทูสทุฏฺฐุลฺลทิฏฺฐิ จ;

ฉนฺทํ อุชฺชคฺฆิกา เทฺว จ, เทฺว จ สทฺทา น พฺยาหเร.

ฉมา นีจาสเน ฐานํ, ปจฺฉโต อุปฺปเถน จ;

วชฺชานุวตฺติคหณา, โอสาเร ปจฺจาจิกฺขนา.

กิสฺมึ สํสฏฺฐา เทฺว วธิ, วิสิพฺเพ ทุกฺขิตาย จ;

ปุน สํสฏฺฐา น วูปสเม, อารามญฺจ ปวารณา.

อนฺวทฺธํ [อนฺวทฺธมาสํ (สี. สฺยา.)] สห ชีวินึ, เทฺว จีวรํ อนุพนฺธนา;

สตฺตตึส อิเม ธมฺมา, กายวาจาย จิตฺตโต.

สพฺเพ เอกสมุฏฺฐานา, สมนุภาสนา ยถา.

สมนุภาสนาสมุฏฺฐานํ นิฏฺฐิตํ.

๕. กถินสมุฏฺฐานํ

๒๖๒. อุพฺภตํ กถินํ ตีณิ, ปฐมํ ปตฺตเภสชฺชํ;

อจฺเจกํ จาปิ สาสงฺกํ, ปกฺกมนฺเตน วา ทุเว.

อุปสฺสยํ ปรมฺปรา, อนติริตฺตํ นิมนฺตนา;

วิกปฺปํ รญฺโญ วิกาเล, โวสาสารญฺญเกน จ.

อุสฺสยาสนฺนิจยญฺจ, ปุเร ปจฺฉา วิกาเล จ;

ปญฺจาหิกา สงฺกมนี, เทฺวปิ อาวสเถน จ.

ปสาเข อาสเน เจว, ตึส เอกูนกา อิเม;

กายวาจา น จ จิตฺตา [น จิตฺตโต (สฺยา.)], ตีหิ ทฺวาเรหิ ชายเร.

ทฺวิสมุฏฺฐานิกา สพฺเพ, กถิเนน สหาสมา.

กถินสมุฏฺฐานํ นิฏฺฐิตํ.

๖. เอฬกโลมสมุฏฺฐานํ

๒๖๓. เอฬกโลมา เทฺว เสยฺยา, อาหจฺจ ปิณฺฑโภชนํ;

คณวิกาลสนฺนิธิ, ทนฺตโปเนน เจลกา.

อุยฺยุตฺตํ เสนํ [อุยฺยุตฺตํ วเส (สฺยา.)] อุยฺโยธิ, สุรา โอเรน นฺหายนา;

ทุพฺพณฺเณ เทฺว เทสนิกา, ลสุณุปติฏฺเฐ นจฺจนา.

นฺหานมตฺถรณํ เสยฺยา, อนฺโตรฏฺเฐ ตถา พหิ;

อนฺโตวสฺสํ จิตฺตาคารํ, อาสนฺทิ สุตฺตกนฺตนา.

เวยฺยาวจฺจํ สหตฺถา จ, อภิกฺขุกาวาเสน จ;

ฉตฺตํ ยานญฺจ สงฺฆาณึ, อลงฺการํ คนฺธวาสิตํ.

ภิกฺขุนี สิกฺขมานา จ, สามเณรี คิหินิยา;

อสํกจฺจิกา อาปตฺติ, จตฺตารีสา จตุตฺตริ.

กาเยน น วาจาจิตฺเตน, กายจิตฺเตน น วาจโต;

ทฺวิสมุฏฺฐานิกา สพฺเพ, สมา เอฬกโลมิกาติ.

เอฬกโลมสมุฏฺฐานํ นิฏฺฐิตํ.

๗. ปทโสธมฺมสมุฏฺฐานํ

๒๖๔. ปทญฺญตฺร อสมฺมตา, ตถา อตฺถงฺคเตน จ;

ติรจฺฉานวิชฺชา เทฺว วุตฺตา, อโนกาโส [อโนกาเส (สี. สฺยา.)] จ ปุจฺฉนา.

สตฺต สิกฺขาปทา เอเต, วาจา น กายจิตฺตโต [กายจิตฺตกา (ก.)];

วาจาจิตฺเตน ชายนฺติ, น ตุ กาเยน ชายเร.

ทฺวิสมุฏฺฐานิกา สพฺเพ, ปทโสธมฺมสทิสา.

ปทโสธมฺมสมุฏฺฐานํ นิฏฺฐิตํ.

๘. อทฺธานสมุฏฺฐานํ

๒๖๕. อทฺธานนาวํ ปณีตํ, มาตุคาเมน สํหเร;

ธญฺญํ นิมนฺติตา เจว, อฏฺฐ จ ปาฏิเทสนี.

สิกฺขา ปนฺนรส เอเต, กายา น วาจา น มนา;

กายวาจาหิ ชายนฺติ, น เต จิตฺเตน ชายเร.

กายจิตฺเตน ชายนฺติ, น เต ชายนฺติ วาจโต;

กายวาจาหิ จิตฺเตน, สมุฏฺฐานา จตุพฺพิธา.

ปญฺญตฺตา พุทฺธญาเณน, อทฺธาเนน สหา สมา [สมานยา (สฺยา.)].

อทฺธานสมุฏฺฐานํ นิฏฺฐิตํ.

๙. เถยฺยสตฺถสมุฏฺฐานํ

๒๖๖. เถยฺยสตฺถํ อุปสฺสุติ, สูปวิญฺญาปเนน จ;

รตฺติฉนฺนญฺจ โอกาสํ, เอเต พฺยูเหน สตฺตมา.

กายจิตฺเตน ชายนฺติ, น เต ชายนฺติ วาจโต;

ตีหิ ทฺวาเรหิ ชายนฺติ, ทฺวิสมุฏฺฐานิกา อิเม.

เถยฺยสตฺถสมุฏฺฐานา, เทสิตาทิจฺจพนฺธุนา.

เถยฺยสตฺถสมุฏฺฐานํ นิฏฺฐิตํ.

๑๐. ธมฺมเทสนาสมุฏฺฐานํ

๒๖๗. ฉตฺตปาณิสฺส สทฺธมฺมํ, น เทเสนฺติ ตถาคตา;

เอวเมว [ตเถว (สี. สฺยา.)] ทณฺฑปาณิสฺส, สตฺถอาวุธปาณินํ.

ปาทุกุปาหนา ยานํ, เสยฺยปลฺลตฺถิกาย จ;

เวฐิโตคุณฺฐิโต เจว, เอกาทสมนูนกา.

วาจาจิตฺเตน ชายนฺติ, น เต ชายนฺติ กายโต;

สพฺเพ เอกสมุฏฺฐานา, สมกา ธมฺมเทสเน.

ธมฺมเทสนาสมุฏฺฐานํ นิฏฺฐิตํ.

๑๑. ภูตาโรจนสมุฏฺฐานํ

๒๖๘. ภูตํ กาเยน ชายติ, น วาจา น จ จิตฺตโต;

วาจโต จ สมุฏฺฐาติ, น กายา น จ จิตฺตโต.

กายวาจาย ชายติ, น ตุ ชายติ จิตฺตโต;

ภูตาโรจนกา นาม, ตีหิ ฐาเนหิ ชายติ.

ภูตาโรจนสมุฏฺฐานํ นิฏฺฐิตํ.

๑๒. โจริวุฏฺฐาปนสมุฏฺฐานํ

๒๖๙. โจรี วาจาย จิตฺเตน, น ตํ ชายติ กายโต;

ชายติ ตีหิ ทฺวาเรหิ, โจริวุฏฺฐาปนํ อิทํ;