๑๔. อนฺเตวาสิกวตฺตกถา

๓๘๑. เตน โข ปน สมเยน อาจริยา อนฺเตวาสิเกสุ น สมฺมา วตฺตนฺติ. เย เต ภิกฺขู อปฺปิจฺฉา…เป… เต อุชฺฌายนฺติ ขิยฺยนฺติ วิปาเจนฺติ – ‘‘กถญฺหิ นาม อาจริยา อนฺเตวาสิเกสุ น สมฺมา วตฺติสฺสนฺตี’’ติ! อถ โข เต ภิกฺขู ภควโต เอตมตฺถํ อาโรเจสุํ. อถ โข ภควา เอตสฺมึ นิทาเน เอตสฺมึ ปกรเณ ภิกฺขุสงฺฆํ สนฺนิปาตาเปตฺวา ภิกฺขู ปฏิปุจฺฉิ – ‘‘สจฺจํ กิร, ภิกฺขเว, อาจริยา อนฺเตวาสิเกสุ น สมฺมา วตฺตนฺตี’’ติ? ‘‘สจฺจํ ภควา’’ติ…เป… วิครหิตฺวา…เป… ธมฺมึ กถํ กตฺวา ภิกฺขู อามนฺเตสิ –

๓๘๒. ‘‘เตน หิ, ภิกฺขเว, อาจริยานํ อนฺเตวาสิเกสุ วตฺตํ ปญฺญเปสฺสามิ ยถา อาจริเยหิ อนฺเตวาสิเกสุ สมฺมา วตฺติตพฺพํ. [มหาว. ๗๙] อาจริเยน, ภิกฺขเว, อนฺเตวาสิกมฺหิ สมฺมา วตฺติตพฺพํ. ตตฺรายํ สมฺมาวตฺตนา –

‘‘อาจริเยน, ภิกฺขเว, อนฺเตวาสิโก สงฺคเหตพฺโพ อนุคฺคเหตพฺโพ อุทฺเทเสน ปริปุจฺฉาย โอวาเทน อนุสาสนิยา. สเจ อาจริยสฺส ปตฺโต โหติ, อนฺเตวาสิกสฺส ปตฺโต น โหติ, อาจริเยน อนฺเตวาสิกสฺส ปตฺโต ทาตพฺโพ, อุสฺสุกฺกํ วา กาตพฺพํ – กินฺติ นุ โข อนฺเตวาสิกสฺส ปตฺโต อุปฺปชฺชิเยถาติ. สเจ อาจริยสฺส จีวรํ โหติ, อนฺเตวาสิกสฺส จีวรํ น โหติ, อาจริเยน อนฺเตวาสิกสฺส จีวรํ ทาตพฺพํ, อุสฺสุกฺกํ วา กาตพฺพํ – กินฺติ นุ โข อนฺเตวาสิกสฺส จีวรํ อุปฺปชฺชิเยถาติ. สเจ อาจริยสฺส ปริกฺขาโร โหติ, อนฺเตวาสิกสฺส ปริกฺขาโร น โหติ, อาจริเยน อนฺเตวาสิกสฺส ปริกฺขาโร ทาตพฺโพ, อุสฺสุกฺกํ วา กาตพฺพํ – กินฺติ นุ โข อนฺเตวาสิกสฺส ปริกฺขาโร อุปฺปชฺชิเยถาติ.

‘‘สเจ อนฺเตวาสิโก คิลาโน โหติ, กาลสฺเสว อุฏฺฐาย ทนฺตกฏฺฐํ ทาตพฺพํ, มุโขทกํ ทาตพฺพํ, อาสนํ ปญฺญเปตพฺพํ. สเจ ยาคุ โหติ, ภาชนํ โธวิตฺวา ยาคุ อุปนาเมตพฺพา. ยาคุํ ปีตสฺส อุทกํ ทตฺวา ภาชนํ ปฏิคฺคเหตฺวา นีจํ กตฺวา สาธุกํ อปฺปฏิฆํสนฺเตน โธวิตฺวา ปฏิสาเมตพฺพํ. อนฺเตวาสิกมฺหิ วุฏฺฐิเต อาสนํ อุทฺธริตพฺพํ. สเจ โส เทโส อุกฺลาโป โหติ, โส เทโส สมฺมชฺชิตพฺโพ.

‘‘สเจ อนฺเตวาสิโก คามํ ปวิสิตุกาโม โหติ, นิวาสนํ ทาตพฺพํ, ปฏินิวาสนํ ปฏิคฺคเหตพฺพํ, กายพนฺธนํ ทาตพฺพํ, สคุณํ กตฺวา สงฺฆาฏิโย ทาตพฺพา, โธวิตฺวา ปตฺโต โสทโก ทาตพฺโพ.

‘‘เอตฺตาวตา นิวตฺติสฺสตีติ อาสนํ ปญฺญเปตพฺพํ, ปาโททกํ ปาทปีฐํ ปาทกถลิกํ อุปนิกฺขิปิตพฺพํ, ปจฺจุคฺคนฺตฺวา ปตฺตจีวรํ ปฏิคฺคเหตพฺพํ, ปฏินิวาสนํ ทาตพฺพํ, นิวาสนํ ปฏิคฺคเหตพฺพํ. สเจ จีวรํ สินฺนํ โหติ, มุหุตฺตํ อุเณฺห โอตาเปตพฺพํ, น จ อุเณฺห จีวรํ นิทหิตพฺพํ. จีวรํ สงฺฆริตพฺพํ. จีวรํ สงฺฆรนฺเตน จตุรงฺคุลํ กณฺณํ อุสฺสาเรตฺวา จีวรํ สงฺฆริตพฺพํ – มา มชฺเฌ ภงฺโค อโหสีติ. โอโภเค กายพนฺธนํ กาตพฺพํ.

‘‘สเจ ปิณฺฑปาโต โหติ, อนฺเตวาสิโก จ ภุญฺชิตุกาโม โหติ, อุทกํ ทตฺวา ปิณฺฑปาโต อุปนาเมตพฺโพ. อนฺเตวาสิโก ปานีเยน ปุจฺฉิตพฺโพ. ภุตฺตาวิสฺส อุทกํ ทตฺวา ปตฺตํ ปฏิคฺคเหตฺวา นีจํ กตฺวา สาธุกํ อปฺปฏิฆํสนฺเตน โธวิตฺวา โวทกํ กตฺวา มุหุตฺตํ อุเณฺห โอตาเปตพฺโพ, น จ อุเณฺห ปตฺโต นิทหิตพฺโพ. ปตฺตจีวรํ นิกฺขิปิตพฺพํ. ปตฺตํ นิกฺขิปนฺเตน…เป… จีวรํ นิกฺขิปนฺเตน…เป… ปารโต อนฺตํ โอรโต โภคํ กตฺวา จีวรํ นิกฺขิปิตพฺพํ. อนฺเตวาสิกมฺหิ อุฏฺฐิเต อาสนํ อุทฺธริตพฺพํ, ปาโททกํ ปาทปีฐํ ปาทกถลิกํ ปฏิสาเมตพฺพํ. สเจ โส เทโส อุกฺลาโป โหติ, โส เทโส สมฺมชฺชิตพฺโพ.

‘‘สเจ อนฺเตวาสิโก นหายิตุกาโม โหติ, นหานํ ปฏิยาเทตพฺพํ. สเจ สีเตน อตฺโถ โหติ, สีตํ ปฏิยาเทตพฺพํ. สเจ อุเณฺหน อตฺโถ โหติ, อุณฺหํ ปฏิยาเทตพฺพํ.

‘‘สเจ อนฺเตวาสิโก ชนฺตาฆรํ ปวิสิตุกาโม โหติ, จุณฺณํ สนฺเนตพฺพํ, มตฺติกา เตเมตพฺพา, ชนฺตาฆรปีฐํ อาทาย [อาทาย อนฺเตวาสิกสฺส ปิฏฺฐิโต ปิฏฺฐิโต (ก.)] คนฺตฺวา ชนฺตาฆรปีฐํ ทตฺวา จีวรํ ปฏิคฺคเหตฺวา เอกมนฺตํ นิกฺขิปิตพฺพํ, จุณฺณํ ทาตพฺพํ, มตฺติกา ทาตพฺพา. สเจ อุสฺสหติ ชนฺตาฆรํ ปวิสิตพฺพํ. ชนฺตาฆรํ ปวิสนฺเตน มตฺติกาย มุขํ มกฺเขตฺวา ปุรโต จ ปจฺฉโต จ ปฏิจฺฉาเทตฺวา ชนฺตาฆรํ ปวิสิตพฺพํ. น เถเร ภิกฺขู อนุปขชฺช นิสีทิตพฺพํ. น นวา ภิกฺขู อาสเนน ปฏิพาหิตพฺพา. ชนฺตาฆเร อนฺเตวาสิกสฺส ปริกมฺมํ กาตพฺพํ. ชนฺตาฆรา นิกฺขมนฺเตน ชนฺตาฆรปีฐํ อาทาย ปุรโต จ ปจฺฉโต จ ปฏิจฺฉาเทตฺวา ชนฺตาฆรา นิกฺขมิตพฺพํ.

‘‘อุทเกปิ อนฺเตวาสิกสฺส ปริกมฺมํ กาตพฺพํ. นหาเตน ปฐมตรํ อุตฺตริตฺวา อตฺตโน คตฺตํ โวทกํ กตฺวา นิวาเสตฺวา อนฺเตวาสิกสฺส คตฺตโต อุทกํ ปมชฺชิตพฺพํ, นิวาสนํ ทาตพฺพํ, สงฺฆาฏิ ทาตพฺพา, ชนฺตาฆรปีฐํ อาทาย ปฐมตรํ อาคนฺตฺวา อาสนํ ปญฺญเปตพฺพํ, ปาโททกํ ปาทปีฐํ ปาทกถลิกํ อุปนิกฺขิปิตพฺพํ, อนฺเตวาสิโก ปานีเยน ปุจฺฉิตพฺโพ.

‘‘ยสฺมึ วิหาเร อนฺเตวาสิโก วิหรติ, สเจ โส วิหาโร อุกฺลาโป โหติ, สเจ อุสฺสหติ, โสเธตพฺโพ. วิหารํ โสเธนฺเตน ปฐมํ ปตฺตจีวรํ นีหริตฺวา เอกมนฺตํ นิกฺขิปิตพฺพํ…เป… อาจมนกุมฺภิยา อุทกํ น โหติ, อาจมนกุมฺภิยา อุทกํ อาสิญฺจิตพฺพํ.

‘‘สเจ อนฺเตวาสิกสฺส อนภิรติ อุปฺปนฺนา โหติ, อาจริเยน วูปกาเสตพฺโพ, วูปกาสาเปตพฺโพ, ธมฺมกถา วาสฺส กาตพฺพา. สเจ อนฺเตวาสิกสฺส กุกฺกุจฺจํ อุปฺปนฺนํ โหติ, อาจริเยน วิโนเทตพฺพํ, วิโนทาเปตพฺพํ, ธมฺมกถา วาสฺส กาตพฺพา. สเจ อนฺเตวาสิกสฺส ทิฏฺฐิคตํ อุปฺปนฺนํ โหติ, อาจริเยน วิเวเจตพฺพํ, วิเวจาเปตพฺพํ, ธมฺมกถา วาสฺส กาตพฺพา. สเจ อนฺเตวาสิโก ครุธมฺมํ อชฺฌาปนฺโน โหติ, ปริวาสารโห, อาจริเยน อุสฺสุกฺกํ กาตพฺพํ – กินฺติ นุ โข สงฺโฆ อนฺเตวาสิกสฺส ปริวาสํ ทเทยฺยาติ. สเจ อนฺเตวาสิโก มูลายปฏิกสฺสนารโห โหติ, อาจริเยน อุสฺสุกฺกํ กาตพฺพํ – กินฺติ นุ โข สงฺโฆ อนฺเตวาสิกํ มูลาย ปฏิกสฺเสยฺยาติ. สเจ อนฺเตวาสิโก มานตฺตารโห โหติ, อาจริเยน อุสฺสุกฺกํ กาตพฺพํ – กินฺติ นุ โข สงฺโฆ อนฺเตวาสิกสฺส มานตฺตํ ทเทยฺยาติ. สเจ อนฺเตวาสิโก อพฺภานารโห โหติ, อาจริเยน อุสฺสุกฺกํ กาตพฺพํ – กินฺติ นุ โข สงฺโฆ อนฺเตวาสิกํ อพฺเภยฺยาติ. สเจ สงฺโฆ อนฺเตวาสิกสฺส กมฺมํ กตฺตุกาโม โหติ, ตชฺชนียํ วา นิยสฺสํ วา ปพฺพาชนียํ วา ปฏิสารณียํ วา อุกฺเขปนียํ วา, อาจริเยน อุสฺสุกฺกํ กาตพฺพํ – กินฺติ นุ โข สงฺโฆ อนฺเตวาสิกสฺส กมฺมํ น กเรยฺย, ลหุกาย วา ปริณาเมยฺยาติ. กตํ วา ปนสฺส โหติ, สงฺเฆน กมฺมํ, ตชฺชนียํ วา นิยสฺสํ วา ปพฺพาชนียํ วา ปฏิสารณียํ วา อุกฺเขปนียํ วา, อาจริเยน อุสฺสุกฺกํ กาตพฺพํ – กินฺติ นุ โข อนฺเตวาสิโก สมฺมา วตฺเตยฺย, โลมํ ปาเตยฺย, เนตฺถารํ วตฺเตยฺย, สงฺโฆ ตํ กมฺมํ ปฏิปฺปสฺสมฺเภยฺยาติ.

‘‘สเจ อนฺเตวาสิกสฺส จีวรํ โธวิตพฺพํ โหติ, อาจริเยน อาจิกฺขิตพฺพํ – เอวํ โธเวยฺยาสีติ, อุสฺสุกฺกํ วา กาตพฺพํ – กินฺติ นุ โข อนฺเตวาสิกสฺส จีวรํ โธวิเยถาติ. สเจ อนฺเตวาสิกสฺส จีวรํ กาตพฺพํ โหติ, อาจริเยน อาจิกฺขิตพฺพํ – เอวํ กเรยฺยาสีติ, อุสฺสุกฺกํ วา กาตพฺพํ – กินฺติ นุ โข อนฺเตวาสิกสฺส จีวรํ กริเยถาติ. สเจ อนฺเตวาสิกสฺส รชนํ ปจิตพฺพํ โหติ, อาจริเยน อาจิกฺขิตพฺพํ – เอวํ ปเจยฺยาสีติ, อุสฺสุกฺกํ วา กาตพฺพํ – กินฺติ นุ โข อนฺเตวาสิกสฺส รชนํ ปจิเยถาติ. สเจ อนฺเตวาสิกสฺส จีวรํ รชิตพฺพํ โหติ, อาจริเยน อาจิกฺขิตพฺพํ – เอวํ รเชยฺยาสีติ, อุสฺสุกฺกํ วา กาตพฺพํ – กินฺติ นุ โข อนฺเตวาสิกสฺส จีวรํ รชิเยถาติ. จีวรํ รชนฺเตน สาธุกํ สมฺปริวตฺตกํ สมฺปริวตฺตกํ รชิตพฺพํ. น จ อจฺฉินฺเน เถเว ปกฺกมิตพฺพํ. สเจ อนฺเตวาสิโก คิลาโน โหติ, ยาวชีวํ อุปฏฺฐาตพฺโพ, วุฏฺฐานมสฺส อาคเมตพฺพํ. อิทํ โข, ภิกฺขเว, อาจริยานํ อนฺเตวาสิเกสุ วตฺตํ ยถา อาจริเยหิ อนฺเตวาสิเกสุ สมฺมา วตฺติตพฺพ’’นฺติ.

วตฺตกฺขนฺธโก อฏฺฐโม.

อิมมฺหิ ขนฺธเก วตฺถู เอกูนวีสติ, วตฺตา จุทฺทส.

ตสฺสุทฺทานํ –

สอุปาหนา ฉตฺตา จ, โอคุณฺฐิ สีสํ ปานียํ;

นาภิวาเท น ปุจฺฉนฺติ, อหิ อุชฺฌนฺติ เปสลา.

โอมุญฺจิ ฉตฺตํ ขนฺเธ จ, อตรญฺจ ปฏิกฺกมํ;

ปตฺตจีวรํ นิกฺขิปา, ปติรูปญฺจ ปุจฺฉิตา.

อาสิญฺเจยฺย โธวิเตน, สุกฺเขนลฺเลนุปาหนา;

วุฑฺโฒ นวโก ปุจฺเฉยฺย, อชฺฌาวุฏฺฐญฺจ โคจรา.

เสกฺขา วจฺจา ปานี ปริ, กตฺตรํ กติกํ ตโต;

กาลํ มุหุตฺตํ อุกฺลาโป, ภูมตฺถรณํ นีหเร.

ปฏิปาโท ภิสิพิพฺโพ, มญฺจปีฐญฺจ มลฺลกํ;

อปสฺเสนุลฺโลกกณฺณา, เครุกา กาฬ อกตา.

สงฺการญฺจ ภูมตฺถรณํ, ปฏิปาทกํ มญฺจปีฐํ;

ภิสิ นิสีทนมฺปิ, มลฺลกํ อปสฺเสน จ.

ปตฺตจีวรํ ภูมิ จ, ปารนฺตํ โอรโต โภคํ;

ปุรตฺถิมา ปจฺฉิมา จ, อุตฺตรา อถ ทกฺขิณา.

สีตุเณฺห จ ทิวารตฺตึ, ปริเวณญฺจ โกฏฺฐโก;

อุปฏฺฐานคฺคิ สาลา จ, วตฺตํ วจฺจกุฏีสุ จ.

ปานี ปริโภชนิยา, กุมฺภิ อาจมเนสุ จ;

อโนปเมน ปญฺญตฺตํ, วตฺตํ อาคนฺตุเกหิเม [เว (ก. เอวมุปริปิ)].

เนวาสนํ น อุทกํ, น ปจฺจุ น จ ปานิยํ;

นาภิวาเท นปญฺญเป, อุชฺฌายนฺติ จ เปสลา.

วุฑฺฒาสนญฺจ อุทกํ, ปจฺจุคฺคนฺตฺวา จ ปานิยํ;

อุปาหเน เอกมนฺตํ, อภิวาเท จ ปญฺญเป.

วุตฺถํ โคจรเสกฺโข จ, ฐานํ ปานิยโภชนํ;

กตฺตรํ กติกํ กาลํ, นวกสฺส นิสินฺนเก.

อภิวาทเย อาจิกฺเข, ยถา เหฏฺฐา ตถา นเย;

นิทฺทิฏฺฐํ สตฺถวาเหน วตฺตํ อาวาสิเกหิเม.

คมิกา ทารุมตฺติ จ, วิวริตฺวา น ปุจฺฉิย;

นสฺสนฺติ จ อคุตฺตญฺจ, อุชฺฌายนฺติ จ เปสลา.

ปฏิสาเมตฺวา ถเกตฺวา, อาปุจฺฉิตฺวาว ปกฺกเม;

ภิกฺขุ วา สามเณโร วา, อารามิโก อุปาสโก.

ปาสาณเกสุ จ ปุญฺชํ, ปฏิสาเม ถเกยฺย จ;

สเจ อุสฺสหติ อุสฺสุกฺกํ, อโนวสฺเส ตเถว จ.

สพฺโพ โอวสฺสติ คามํ, อชฺโฌกาเส ตเถว จ;

อปฺเปวงฺคานิ เสเสยฺยุํ, วตฺตํ คมิกภิกฺขุนา.

นานุโมทนฺติ เถเรน, โอหาย จตุปญฺจหิ;

วจฺจิโต มุจฺฉิโต อาสิ, วตฺตานุโมทเนสุเม.

ฉพฺพคฺคิยา ทุนฺนิวตฺถา, อโถปิ จ ทุปฺปารุตา;

อนากปฺปา จ โวกฺกมฺม, เถเร อนุปขชฺชเน.

นเว ภิกฺขู จ สงฺฆาฏิ, อุชฺฌายนฺติ จ เปสลา;

ติมณฺฑลํ นิวาเสตฺวา, กายสคุณคณฺฐิกา.

น โวกฺกมฺม ปฏิจฺฉนฺนํ, สุสํวุโตกฺขิตฺตจกฺขุ;

อุกฺขิตฺโตชฺชคฺฆิกาสทฺโท, ตโย เจว ปจาลนา.

ขมฺโภคุณฺฐิอุกฺกุฏิกา, ปฏิจฺฉนฺนํ สุสํวุโต;

โอกฺขิตฺตุกฺขิตฺตอุชฺชคฺฆิ, อปฺปสทฺโท ตโย จลา.

ขมฺโภคุณฺฐิปลฺลตฺถิ จ, อนุปขชฺช นาสเน;

โอตฺถริตฺวาน อุทเก, นีจํ กตฺวาน สิญฺจิยา.

ปฏิ สามนฺตา สงฺฆาฏิ, โอทเน จ ปฏิคฺคเห;

สูปํ อุตฺตริภงฺเคน, สพฺเพสํ สมติตฺถิ จ.

สกฺกจฺจํ ปตฺตสญฺญี จ, สปทานญฺจ สูปกํ;

น ถูปโต ปฏิจฺฉาเท, วิญฺญตฺตุชฺฌานสญฺญินา.

มหนฺตมณฺฑลทฺวารํ, สพฺพหตฺโถ น พฺยาหเร;

อุกฺเขโป เฉทนาคณฺฑ, ธุนํ สิตฺถาวการกํ.

ชิวฺหานิจฺฉารกญฺเจว, จปุจปุ สุรุสุรุ;

หตฺถปตฺโตฏฺฐนิลฺเลหํ, สามิเสน ปฏิคฺคเห.

ยาว น สพฺเพ อุทเก, นีจํ กตฺวาน สิญฺจิยํ;

ปฏิ สามนฺตา สงฺฆาฏิ, นีจํ กตฺวา ฉมาย จ.

สสิตฺถกํ นิวตฺตนฺเต, สุปฺปฏิจฺฉนฺนมุกฺกุฏิ;

ธมฺมราเชน ปญฺญตฺตํ, อิทํ ภตฺตคฺควตฺตนํ.

ทุนฺนิวตฺถา อนากปฺปา, อสลฺเลกฺเขตฺวา จ สหสา;

ทูเร อจฺจ จิรํ ลหุํ, ตเถว ปิณฺฑจาริโก.

ปฏิจฺฉนฺโนว คจฺเฉยฺย, สุํสวุโตกฺขิตฺตจกฺขุ;

อุกฺขิตฺโตชฺชคฺฆิกาสทฺโท, ตโย เจว ปจาลนา.

ขมฺโภคุณฺฐิอุกฺกุฏิกา, สลฺลกฺเขตฺวา จ สหสา;

ทูเร อจฺจ จิรํ ลหุํ, อาสนกํ กฏจฺฉุกา.

ภาชนํ วา ฐเปติ จ, อุจฺจาเรตฺวา ปณาเมตฺวา;

ปฏิคฺคเห น อุลฺโลเก, สูเปสุปิ ตเถว ตํ.

ภิกฺขุ สงฺฆาฏิยา ฉาเท, ปฏิจฺฉนฺเนว คจฺฉิยํ;

สํวุโตกฺขิตฺตจกฺขุ จ, อุกฺขิตฺโตชฺชคฺฆิกาย จ;

อปฺปสทฺโท ตโย จาลา, ขมฺโภคุณฺฐิกอุกฺกุฏิ.

ปฐมาสนวกฺการ, ปานิยํ ปริโภชนี;

ปจฺฉากงฺขติ ภุญฺเชยฺย, โอปิลาเปยฺย อุทฺธเร.

ปฏิสาเมยฺย สมฺมชฺเช, ริตฺตํ ตุจฺฉํ อุปฏฺฐเป;

หตฺถวิกาเร ภินฺเทยฺย, วตฺติทํ ปิณฺฑจาริเก.

ปานี ปริ อคฺคิรณิ, นกฺขตฺตทิสโจรา จ;

สพฺพํ นตฺถีติ โกฏฺเฏตฺวา, ปตฺตํเส จีวรํ ตโต.

อิทานิ อํเส ลคฺเคตฺวา, ติมณฺฑลํ ปริมณฺฑลํ;

ยถา ปิณฺฑจาริวตฺตํ, นเย อารญฺญเกสุปิ.

ปตฺตํเส จีวรํ สีเส, อาโรหิตฺวา จ ปานิยํ;

ปริโภชนิยํ อคฺคิ, อรณี จาปิ กตฺตรํ.

นกฺขตฺตํ สปฺปเทสํ วา, ทิสาปิ กุสโล ภเว;

สตฺตุตฺตเมน ปญฺญตฺตํ, วตฺตํ อารญฺญเกสุเม.

อชฺโฌกาเส โอกิรึสุ, อุชฺฌายนฺติ จ เปสลา;

สเจ วิหาโร อุกฺลาโป, ปฐมํ ปตฺตจีวรํ.

ภิสิพิพฺโพหนํ มญฺจํ, ปีฐญฺจ เขฬมลฺลกํ;

อปสฺเสนุลฺโลกกณฺณา, เครุกา กาฬ อกตา.

สงฺการํ ภิกฺขุสามนฺตา, เสนาวิหารปานิยํ;

ปริโภชนสามนฺตา, ปฏิวาเต จ องฺคเณ.

อโธวาเต อตฺถรณํ, ปฏิปาทกมญฺโจ จ;

ปีฐํ ภิสิ นิสีทนํ, มลฺลกํ อปสฺเสน จ.

ปตฺตจีวรํ ภูมิ จ, ปารนฺตํ โอรโต โภคํ;

ปุรตฺถิมา จ ปจฺฉิมา, อุตฺตรา อถ ทกฺขิณา.

สีตุเณฺห จ ทิวา รตฺตึ, ปริเวณญฺจ โกฏฺฐโก;

อุปฏฺฐานคฺคิสาลา จ, วจฺจกุฏี จ ปานิยํ.

อาจมนกุมฺภิ วุฑฺเฒ จ, อุทฺเทสปุจฺฉนา สชฺฌา;

ธมฺโม ปทีปํ วิชฺฌาเป, น วิวเร นปิ ถเก.

เยน วุฑฺโฒ ปริวตฺติ, กณฺเณนปิ น ฆฏฺฏเย;

ปญฺญเปสิ มหาวีโร, วตฺตํ เสนาสเนสุ ตํ.

นิวาริยมานา ทฺวารํ, มุจฺฉิตุชฺฌนฺติ เปสลา;

ฉาริกํ ฉฑฺฑเย ชนฺตา, ปริภณฺฑํ ตเถว จ.

ปริเวณํ โกฏฺฐโก สาลา, จุณฺณมตฺติกโทณิกา;

มุขํ ปุรโต น เถเร, น นเว อุสฺสหติ สเจ.

ปุรโต อุปริมคฺโค, จิกฺขลฺลํ มตฺติ ปีฐกํ;

วิชฺฌาเปตฺวา ถเกตฺวา จ, วตฺตํ ชนฺตาฆเรสุเม.

นาจเมติ ยถาวุฑฺฒํ, ปฏิปาฏิ จ สหสา;

อุพฺภชิ นิตฺถุโน กฏฺฐํ, วจฺจํ ปสฺสาว เขฬกํ.

ผรุสา กูป สหสา, อุพฺภชิ จปุ เสเสน;

พหิ อนฺโต จ อุกฺกาเส, รชฺชุ อตรมานญฺจ.

สหสา อุพฺภชิ ฐิเต, นิตฺถุเน กฏฺฐ วจฺจญฺจ;

ปสฺสาว เขฬ ผรุสา, กูปญฺจ วจฺจปาทุเก.

นาติสหสา อุพฺภชิ, ปาทุกาย จปุจปุ;

น เสสเย ปฏิจฺฉาเท, อุหตปิธเรน จ.

วจฺจกุฏี ปริภณฺฑํ, ปริเวณญฺจ โกฏฺฐโก;

อาจมเน จ อุทกํ, วตฺตํ วจฺจกุฏีสุเม.

อุปาหนา ทนฺตกฏฺฐํ, มุโขทกญฺจ อาสนํ;

ยาคุ อุทกํ โธวิตฺวา, อุทฺธารุกฺลาป คาม จ.

นิวาสนา กายพนฺธา, สคุณํ ปตฺตโสทกํ;

ปจฺฉา ติมณฺฑโล เจว, ปริมณฺฑล พนฺธนํ.

สคุณํ โธวิตฺวา ปจฺฉา, นาติทูเร ปฏิคฺคเห;

ภณมานสฺส อาปตฺติ, ปฐมาคนฺตฺวาน อาสนํ.

อุทกํ ปีฐกถลิ, ปจฺจุคฺคนฺตฺวา นิวาสนํ;

โอตาเป นิทหิ ภงฺโค, โอโภเค ภุญฺชิตุ นเม.

ปานียํ อุทกํ นีจํ, มุหุตฺตํ น จ นิทเห;

ปตฺตจีวรํ ภูมิ จ, ปารนฺตํ โอรโต โภคํ.

อุทฺธเร ปฏิสาเม จ, อุกฺลาโป จ นหายิตุํ;

สีตํ อุณฺหํ ชนฺตาฆรํ, จุณฺณํ มตฺติก ปิฏฺฐิโต.

ปีฐญฺจ จีวรํ จุณฺณํ, มตฺติกุสฺสหติ มุขํ;

ปุรโต เถเร นเว จ, ปริกมฺมญฺจ นิกฺขเม.

ปุรโต อุทเก นฺหาเต, นิวาเสตฺวา อุปชฺฌายํ;

นิวาสนญฺจ สงฺฆาฏิ, ปีฐกํ อาสเนน จ.

ปาโท ปีฐํ กถลิญฺจ, ปานียุทฺเทสปุจฺฉนา;

อุกฺลาปํ สุโสเธยฺย, ปฐมํ ปตฺตจีวรํ.

นิสีทนปจฺจตฺถรณํ, ภิสิ พิพฺโพหนานิ จ;

มญฺโจ ปีฐํ ปฏิปาทํ, มลฺลกํ อปสฺเสน จ.