มญฺจปีฐาทิอนุชานนํ

๒๙๗. เตน โข ปน สมเยน สงฺฆสฺส โสสานิโก มสารโก มญฺโจ อุปฺปนฺโน โหติ. ภควโต เอตมตฺถํ อาโรเจสุํ. ‘‘อนุชานามิ, ภิกฺขเว, มสารกํ มญฺจ’’นฺติ. มสารกํ ปีฐํ อุปฺปนฺนํ โหติ. ภควโต เอตมตฺถํ อาโรเจสุํ. ‘‘อนุชานามิ, ภิกฺขเว, มสารกํ ปีฐ’’นฺติ.

เตน โข ปน สมเยน สงฺฆสฺส โสสานิโก พุนฺทิกาพทฺโธ มญฺโจ อุปฺปนฺโน โหติ. ภควโต เอตมตฺถํ อาโรเจสุํ. ‘‘อนุชานามิ, ภิกฺขเว, พุนฺทิกาพทฺธํ มญฺจ’’นฺติ. พุนฺทิกาพทฺธํ ปีฐํ อุปฺปนฺนํ โหติ. ภควโต เอตมตฺถํ อาโรเจสุํ. ‘‘อนุชานามิ, ภิกฺขเว, พุนฺทิกาพทฺธํ ปีฐ’’นฺติ.

เตน โข ปน สมเยน สงฺฆสฺส โสสานิโก กุฬีรปาทโก มญฺโจ อุปฺปนฺโน โหติ. ภควโต เอตมตฺถํ อาโรเจสุํ. ‘‘อนุชานามิ, ภิกฺขเว, กุฬีรปาทกํ มญฺจ’’นฺติ. กุฬีรปาทกํ ปีฐํ อุปฺปนฺนํ โหติ. ภควโต เอตมตฺถํ อาโรเจสุํ. ‘‘อนุชานามิ, ภิกฺขเว, กุฬีรปาทกํ ปีฐ’’นฺติ.

เตน โข ปน สมเยน สงฺฆสฺส โสสานิโก อาหจฺจปาทโก มญฺโจ อุปฺปนฺโน โหติ. ภควโต เอตมตฺถํ โอราเจสุํ. ‘‘อนุชานามิ, ภิกฺขเว, อาหจฺจปาทกํ มญฺจ’’นฺติ. อาหจฺจปาทกํ ปีฐํ อุปฺปนฺนํ โหติ. ภควโต เอตมตฺถํ อาโรเจสุํ. ‘‘อนุชานามิ, ภิกฺขเว, อาหจฺจปาทกํ ปีฐ’’นฺติ.

เตน โข ปน สมเยน สงฺฆสฺส อาสนฺทิโก อุปฺปนฺโน โหติ. ภควโต เอตมตฺถํ อาโรเจสุํ. ‘‘อนุชานามิ, ภิกฺขเว, อาสนฺทิก’’นฺติ. อุจฺจโก อาสนฺทิโก อุปฺปนฺโน โหติ. ภควโต เอตมตฺถํ อาโรเจสุํ. ‘‘อนุชานามิ, ภิกฺขเว, อุจฺจกมฺปิ อาสนฺทิก’’นฺติ. สตฺตงฺโค อุปฺปนฺโน โหติ. ภควโต เอตมตฺถํ อาโรเจสุํ. ‘‘อนุชานามิ, ภิกฺขเว, สตฺตงฺค’’นฺติ. อุจฺจโก สตฺตงฺโค อุปฺปนฺโน โหติ. ภควโต เอตมตฺถํ อาโรเจสุํ. ‘‘อนุชานามิ, ภิกฺขเว, อุจฺจกมฺปิ สตฺตงฺค’’นฺติ. ภทฺทปีฐํ อุปฺปนฺนํ โหติ. ภควโต เอตมตฺถํ อาโรเจสุํ. ‘‘อนุชานามิ, ภิกฺขเว, ภทฺทปีฐ’’นฺติ. ปีฐิกา อุปฺปนฺนา โหติ. ภควโต เอตมตฺถํ อาโรเจสุํ. ‘‘อนุชานามิ, ภิกฺขเว, ปีฐิก’’นฺติ. เอฬกปาทกํ ปีฐํ อุปฺปนฺนํ โหติ. ภควโต เอตมตฺถํ อาโรเจสุํ. ‘‘อนุชานามิ, ภิกฺขเว, เอฬกปาทกํ ปีฐ’’นฺติ. อามลกวฏฺฏิกํ [อามลกวณฺฏิกํ (สฺยา.)] ปีฐํ อุปฺปนฺนํ โหติ. ภควโต เอตมตฺถํ อาโรเจสุํ. ‘‘อนุชานามิ, ภิกฺขเว, อามลกวฏฺฏิกํ ปีฐ’’นฺติ. ผลกํ อุปฺปนฺนํ โหติ. ภควโต เอตมตฺถํ อาโรเจสุํ. ‘‘อนุชานามิ, ภิกฺขเว, ผลก’’นฺติ. โกจฺฉํ อุปฺปนฺนํ โหติ. ภควโต เอตมตฺถํ อาโรเจสุํ. ‘‘อนุชานามิ, ภิกฺขเว, โกจฺฉ’’นฺติ. ปลาลปีฐํ อุปฺปนฺนํ โหติ. ภควโต เอตมตฺถํ อาโรเจสุํ. ‘‘อนุชานามิ, ภิกฺขเว, ปลาลปีฐ’’นฺติ.

เตน โข ปน สมเยน ฉพฺพคฺคิยา ภิกฺขู อุจฺเจ มญฺเจ สยนฺติ. มนุสฺสา วิหารจาริกํ อาหิณฺฑนฺตา ปสฺสิตฺวา อุชฺฌายนฺติ ขิยฺยนฺติ วิปาเจนฺติ – เสยฺยถาปิ คิหี กามโภคิโนติ. ภควโต เอตมตฺถํ อาโรเจสุํ. ‘‘น, ภิกฺขเว, อุจฺเจ มญฺเจ สยิตพฺพํ. โย สเยยฺย, อาปตฺติ ทุกฺกฏสฺสา’’ติ.

เตน โข ปน สมเยน อญฺญตโร ภิกฺขุ นีเจ มญฺเจ สยนฺโต อหินา ทฏฺโฐ โหติ. ภควโต เอตมตฺถํ อาโรเจสุํ. ‘‘อนุชานามิ, ภิกฺขเว, มญฺจปฏิปาทก’’นฺติ.

เตน โข ปน สมเยน ฉพฺพคฺคิยา ภิกฺขู อุจฺเจ มญฺจปฏิปาทเก ธาเรนฺติ, สห มญฺจปฏิปาทเกหิ ปเวเธนฺติ. มนุสฺสา วิหารจาริกํ อาหิณฺฑนฺตา ปสฺสิตฺวา อุชฺฌายนฺติ ขิยฺยนฺติ วิปาเจนฺติ – เสยฺยถาปิ คิหี กามโภคิโนติ. ภควโต เอตมตฺถํ อาโรเจสุํ. ‘‘น, ภิกฺขเว, อุจฺจา มญฺจปฏิปาทกา ธาเรตพฺพา. โย ธาเรยฺย, อาปตฺติ ทุกฺกฏสฺส. อนุชานามิ, ภิกฺขเว, อฏฺฐงฺคุลปรมํ มญฺจปฏิปาทก’’นฺติ.

เตน โข ปน สมเยน สงฺฆสฺส สุตฺตํ อุปฺปนฺนํ โหติ. ภควโต เอตมตฺถํ อาโรเจสุํ. ‘‘อนุชานามิ, ภิกฺขเว, สุตฺตํ มญฺจํ เวเฐตุ’’นฺติ [เวตุนฺติ (สี.)]. องฺคานิ พหุสุตฺตํ ปริยาทิยนฺติ. ภควโต เอตมตฺถํ อาโรเจสุํ. ‘‘อนุชานามิ, ภิกฺขเว, องฺเค วิชฺฌิตฺวา อฏฺฐปทกํ เวเฐตุ’’นฺติ. โจฬกํ อุปฺปนฺนํ โหติ. ภควโต เอตมตฺถํ อาโรเจสุํ. ‘‘อนุชานามิ, ภิกฺขเว, จิมิลิกํ กาตุ’’นฺติ. ตูลิกา อุปฺปนฺนา โหติ. ภควโต เอตมตฺถํ อาโรเจสุํ. ‘‘อนุชานามิ, ภิกฺขเว, วิชเฏตฺวา พิพฺโพหนํ [พิมฺโพหนํ (สี. สฺยา. พิมฺพ + โอหนํ)] กาตุํ. ตีณิ ตูลานิ – รุกฺขตูลํ, ลตาตูลํ, โปฏกิตูล’’นฺติ.

เตน โข ปน สมเยน ฉพฺพคฺคิยา ภิกฺขู อทฺธกายิกานิ [อฑฺฒกายิกานิ (ก.)] พิพฺโพหนานิ ธาเรนฺติ. มนุสฺสา วิหารจาริกํ อาหิณฺฑนฺตา ปสฺสิตฺวา อุชฺฌายนฺติ ขิยฺยนฺติ วิปาเจนฺติ – เสยฺยถาปิ คิหี กามโภคิโนติ. ภควโต เอตมตฺถํ อาโรเจสุํ. ‘‘น, ภิกฺขเว, อฑฺฒกายิกานิ พิพฺโพหนานิ ธาเรตพฺพานิ. โย ธาเรยฺย, อาปตฺติ ทุกฺกฏสฺส. อนุชานามิ, ภิกฺขเว, สีสปฺปมาณํ พิพฺโพหนํ กาตุ’’นฺติ.

เตน โข ปน สมเยน ราชคเห คิรคฺคสมชฺโช โหติ. มนุสฺสา มหามตฺตานํ อตฺถาย ภิสิโย ปฏิยาเทนฺติ – อุณฺณภิสึ, โจฬภิสึ, วากภิสึ, ติณภิสึ, ปณฺณภิสึ. เต วีติวตฺเต สมชฺเช ฉวึ อุปฺปาเฏตฺวา หรนฺติ. อทฺทสาสุํ โข ภิกฺขู สมชฺชฏฺฐาเน พหุํ อุณฺณมฺปิ โจฬกมฺปิ วากมฺปิ ติณมฺปิ ปณฺณมฺปิ ฉฏฺฏิตํ. ทิสฺวาน ภควโต เอตมตฺถํ อาโรเจสุํ. ‘‘อนุชานามิ, ภิกฺขเว, ปญฺจ ภิสิโย – อุณฺณภิสึ, โจฬภิสึ, วากภิสึ, ติณภิสึ, ปณฺณภิสิ’’นฺติ.

เตน โข ปน สมเยน สงฺฆสฺส เสนาสนปริกฺขาริกํ ทุสฺสํ อุปฺปนฺนํ โหติ. ภควโต เอตมตฺถํ อาโรเจสุํ. ‘‘อนุชานามิ, ภิกฺขเว, ภิสึ โอนนฺธิตุ’’นฺติ [โอนทฺธิตุํ (สฺยา.)].

เตน โข ปน สมเยน ภิกฺขู มญฺจภิสึ ปีเฐ สนฺถรนฺติ, ปีฐภิสึ มญฺเจ สนฺถรนฺติ. ภิสิโย ปริภิชฺชนฺติ. ภควโต เอตมตฺถํ อาโรเจสุํ. ‘‘อนุชานามิ, ภิกฺขเว, โอนทฺธมญฺจํ [โอนทฺธมญฺจํ (ก.) เอวมุปริปิ] โอนทฺธปีฐ’’นฺติ. อุลฺโลกํ อกริตฺวา สนฺถรนฺติ, เหฏฺฐโต นิปตนฺติ [นิปฏนฺติ (ก.), นิปฺผฏนฺติ (สี.), นิปฺปาเฏนฺติ (สฺยา.)] …เป… ‘‘อนุชานามิ, ภิกฺขเว, อุลฺโลกํ กริตฺวา สนฺถริตฺวา ภิสึ โอนนฺธิตุ’’นฺติ. ฉวึ อุปฺปาเฏตฺวา หรนฺติ…เป… ‘‘อนุชานามิ, ภิกฺขเว, โผสิตุ’’นฺติ. หรนฺติเยว…เป… ‘‘อนุชานามิ, ภิกฺขเว, ภตฺติกมฺม’’นฺติ. หรนฺติเยว…เป… ‘‘อนุชานามิ, ภิกฺขเว, หตฺถภตฺติกมฺม’’นฺติ. หรนฺติเยว…เป… ‘‘อนุชานามิ, ภิกฺขเว, หตฺถภตฺติ’’นฺติ.