๑๘. มคฺคปจฺจยนิทฺเทสวณฺณนา

๑๘. ทุวิธมฺปิ สงฺกปฺปนฺติ สมฺมาสงฺกปฺโป มิจฺฉาสงฺกปฺโปติ จ เอวํ อนวชฺชสาวชฺชเภเทน ทุวิธมฺปิ. วีริยํ สมาธินฺติ เอตฺถาปิ เอเสว นโย. สงฺคณฺหิตฺวา วิตกฺกาทิภาวสามญฺเญน สห คเหตฺวา, เอเกกเมว กตฺวา คเหตฺวาติ อตฺโถ. เตหิ มิจฺฉาวาจากมฺมนฺตาชีเวหิ. อิธาติ อิมสฺมึ มคฺคปจฺจยนิทฺเทเส ลพฺภมานานิ จ มคฺคปจฺจยภาวโต, จ-สทฺเทน อลพฺภมานานิ จ มคฺคปจฺจยตฺตาภาวา. ยทิ เอวํ กสฺมา วุตฺตานีติ อาห ‘‘มคฺคงฺควจนสามญฺเญนา’’ติ. เอวํ ปริยายนิทฺเทโส อิธ กิมตฺถิโยติ โจทนํ สนฺธายาห ‘‘เอวญฺหิ สุตฺตโวหาโรปิ ทสฺสิโต โหตี’’ติ. เอวํ ปน ทสฺเสนฺเตนาติ ปรมตฺถโต อมคฺคงฺคานิปิ สุตฺเต มคฺคงฺคโวหารสิทฺธิยา อิธ มคฺคงฺเคหิ สห ทสฺเสนฺเตน. อุทฺธริตฺวาติ ปทุทฺธารํ กตฺวา. อิทานิ มิจฺฉาวาจาทีหิ สทฺธึ ทฺวาทสงฺคานิ น ทสฺเสตพฺพานิ, กสฺมาติ เจติ อาห ‘‘น หิ ปาฬิยํ…เป… วตฺตพฺโพ’’ติ. ตปฺปฏิปกฺขภาวโตเยว มิจฺฉามคฺคงฺคานิ, น มิจฺฉาทิฏฺฐิอาทโย วิย สภาวโตติ อธิปฺปาโย.

ปริยายนิปฺปริยายมคฺคงฺคทสฺสนตฺเถปิ อตฺถวจเน เอวํ น วตฺตพฺพเมวาติ ทสฺเสนฺโต ‘‘ปริยาย…เป… อธิกรณานี’’ติ อาห. ตสฺสตฺโถ – ยถา ‘‘อญฺญภาคิยสฺส อธิกรณสฺสา’’ติ เอตฺถ ปาฬิคตอธิกรณสทฺทปติรูปโก อญฺโญ อธิกรณสทฺโท ปาฬิคตตทญฺญสาธารณตาย อุภยปทตฺโถ อุทฺธโฏ ‘‘อธิกรณํ นาม จตฺตาริ อธิกรณานี’’ติ, เอวมิธาปิ นิปฺปริยายํ อิตรญฺจ มคฺคงฺคํ ทสฺเสตุกาเมน ปาฬิคตตทญฺญสาธารโณ มคฺคงฺคสทฺโท อุทฺธริตพฺโพ สิยา, ตถา น กตนฺติ. ตสฺมาติ ยสฺมา ปาฬิคโตเยว มคฺคงฺคสทฺโท อุทฺธโฏ, น ตทญฺญสาธารโณ, น จ อตฺถุทฺธารมุเขน อธิปฺเปตตฺโถ นิยมิโต, ตสฺมา. เตสูติ อเหตุกจิตฺตุปฺปาเทสุ. ‘‘สมฺมาทิฏฺฐิ…เป… สมาธโย’’ติ เอตฺถ สงฺกปฺปวายามสมาธโย สมฺมามิจฺฉาสทฺเทหิ วิเสเสตฺวา วุตฺตาติ อาห ‘‘สมฺมาทิฏฺฐิอาทโย ยถาวุตฺตา สนฺตี’’ติ. สงฺกปฺปวายามสมาธิปฺปตฺตา ปน ตตฺถ เกจิ สนฺติเยวาติ. อถ วา สมฺมาทิฏฺฐิอาทโยติ วุตฺตปฺปกาเร สมฺมาทิฏฺฐิอาทิเก อนวเสเส สนฺธาย วุตฺตํ. เตนาห ‘‘ยถาวุตฺตา’’ติ. อุปฺปตฺติฏฺฐานนิยมนตฺถตฺตา น วิเสสนตฺถตฺตาติ อธิปฺปาโย.

มคฺคปจฺจยนิทฺเทสวณฺณนา นิฏฺฐิตา.