๔. ปาจิตฺติยกณฺฑํ (ภิกฺขุนีวิภงฺควณฺณนา)

๑. ลสุณวคฺควณฺณนา

๗๙๓-๗๙๗. ปาจิตฺติเยสุ ลสุณวคฺคสฺส ปฐเม ชาตึ สรตีติ ชาติสฺสโร. สภาเวเนวาติ สูปสมฺปากาทึ วินาว. พทรสาฬวํ นาม พทรผลานิ สุกฺขาเปตฺวา จุณฺเณตฺวา กตฺตพฺพา ขาทนียวิกติ. เสสเมตฺถ อุตฺตานเมว. อามกลสุณญฺเจว อชฺโฌหรณญฺจาติ อิมานิ ปเนตฺถ เทฺว องฺคานิ.

๗๙๘-๘๐๒. ทุติยตติยจตุตฺถานิ อุตฺตานตฺถาเนว.

๘๑๒. ปญฺจเม ทฺวินฺนํ ปพฺพานํ อุปรีติ เอตฺถ ทฺวินฺนํ องฺคุลีนํ สห ปเวสเน เอเกกาย องฺคุลิยา เอเกกํ ปพฺพํ กตฺวา ทฺวินฺนํ ปพฺพานํ อุปริ. เอกงฺคุลิปเวสเน ทฺวินฺนํ ปพฺพานํ อุปริ น วฏฺฏตีติ เวทิตพฺพํ. มหาปจฺจริยมฺปิ อยเมว นโย ทสฺสิโต. อุทกสุทฺธิปจฺจเยน ปน สติปิ ผสฺสสาทิยเน ยถาวุตฺตปริจฺเฉเท อนาปตฺติ.

๘๑๕-๘๑๗. ฉฏฺเฐ อาสุมฺภิตฺวาติ ปาเตตฺวา. ทธิมตฺถูติ ทธิมณฺฑํ ทธิมฺหิ ปสนฺโนทกํ. ภุญฺชนฺตสฺส ภิกฺขุโน หตฺถปาเส ฐานํ, ปานียสฺส วา วิธูปนสฺส วา คหณนฺติ อิมานิ ปเนตฺถ เทฺว องฺคานิ.

๘๒๒. สตฺตเม ‘‘ปฏิคฺคณฺหาติ, อาปตฺติ ทุกฺกฏสฺสา’’ติ อิทํ ปุพฺพปโยคทุกฺกฏสฺส นิทสฺสนมตฺตนฺติ อาห ‘‘น เกวลํ ปฏิคฺคหเณเยว โหตี’’ติอาทิ. ปมาณนฺติ ปาจิตฺติยาปตฺติยา ปมาณํ. อิเมหิเยว ทฺวีหิ ปาจิตฺติยํ โหติ, นาญฺเญหิ ภชฺชนาทีหีติ อตฺโถ. วุตฺตเมวตฺถํ วิตฺถารโต ทสฺเสตุํ ‘‘ตสฺมา’’ติอาทิมาห. ตํ ปุพฺพาปรวิรุทฺธนฺติ ปุนปิ วุตฺตนฺติ วุตฺตวาทํ สนฺธายาห. อญฺญาย วิญฺญตฺติยา ลทฺธมฺปิ หิ อนาณตฺติยา วิญฺญตฺติยา อิมิสฺสา อวิญฺญตฺติยา ลทฺธปกฺขํ ภชติ, ตสฺมา เหฏฺฐา อวิญฺญตฺติยา ลทฺเธ กรณการาปเนสุ วิเสสํ อวตฺวา อิธ วิเสสวจนํ ปุพฺพาปรวิรุทฺธํ. ยทิ เจตฺถ กรเณ ปาจิตฺติยํ, การาปเนปิ ปาจิตฺติเยเนว ภวิตพฺพํ. อถ การาปเน ทุกฺกฏํ, กรเณปิ ทุกฺกเฏเนว ภวิตพฺพํ. น หิ กรเณ วา การาปเน วา วิเสโส อตฺถิ, ตสฺมา อญฺญาย วิญฺญตฺติยา ลทฺธํ สยํ ภชฺชนาทีนิ กตฺวาปิ การาเปตฺวาปิ ภุญฺชนฺติยา ทุกฺกฏเมวาติ อิทเมตฺถ สนฺนิฏฺฐานํ. อวิเสเสน วุตฺตนฺติ กรณการาปนานํ สามญฺญโต วุตฺตํ. เสสเมตฺถ อุตฺตานเมว. สตฺตนฺนํ ธญฺญานํ อญฺญตรสฺส วิญฺญาปนํ วา วิญฺญาปาปนํ วา, ปฏิลาโภ, ภชฺชนาทีนิ กตฺวา วา กาเรตฺวา วา อชฺโฌหรณนฺติ อิมานิ ปเนตฺถ ตีณิ องฺคานิ.

๘๒๔. อฏฺฐเม นิพฺพิฏฺโฐติ ปติฏฺฐาปิโต. เกณีติ รญฺโญ ทาตพฺพสฺส อายสฺเสตํ อธิวจนํ. ฐานนฺตรนฺติ คามชนปทาทิฐานนฺตรํ. เสสเมตฺถ อุตฺตานเมว. อุจฺจาราทิภาโว, อนวโลกนํ, วฬญฺชนฏฺฐานํ, ติโรกุฏฺฏปาการตา, ฉฑฺฑนํ วา ฉฑฺฑาปนํ วาติ อิมานิ ปเนตฺถ ปญฺจ องฺคานิ.

๘๓๐. นวเม สพฺเพสนฺติ ภิกฺขุสฺส ภิกฺขุนิยา จ. อิธ เขตฺตปาลกา อารามาทิโคปกา จ สามิกา เอว.

๘๓๖. ทสเม เอกปโยเคนาติ เอกทิสาวโลกนปโยเคน. เตสํเยวาติ เยสํ นจฺจํ ปสฺสติ. กิญฺจาปิ สยํ นจฺจนาทีสุ ปาจิตฺติยํ ปาฬิยํ น วุตฺตํ, ตถาปิ อฏฺฐกถาปมาเณน คเหตพฺพนฺติ ทสฺเสตุํ ‘‘สพฺพอฏฺฐกถาสุ วุตฺต’’นฺติ อาห. ‘‘อาราเม ฐตฺวาติ น เกวลํ ฐตฺวา, ตโต ตโต คนฺตฺวาปิ สพฺพิริยาปเถหิ ลภติ, ‘อาราเม ฐิตา’ติ ปน อารามปริยาปนฺนภาวทสฺสนตฺถํ วุตฺตํ. อิตรถา นิสินฺนาปิ น ลเภยฺยา’’ติ ตีสุปิ คณฺฐิปเทสุ วุตฺตํ. เสสเมตฺถ อุตฺตานเมว. นจฺจาทีนํ อญฺญตรตา, อญฺญตฺร อนุญฺญาตการณา คมนํ, ทสฺสนํ วา สวนํ วาติ อิมานิ ปเนตฺถ ตีณิ องฺคานิ.

ลสุณวคฺควณฺณนา นิฏฺฐิตา.

๒. อนฺธการวคฺควณฺณนา

๘๔๑. อนฺธการวคฺคสฺส ปฐเม ทาเน วา ปูชาย วาติ ทานนิมิตฺตํ วา ปูชานิมิตฺตํ วา. มนฺเตตีติ กเถติ. รตฺตนฺธการตา, ปุริสสฺส หตฺถปาเส ฐานํ วา สลฺลปนํ วา, สหายาภาโว, รโหเปกฺขตาติ อิมานิ ปเนตฺถ จตฺตาริ องฺคานิ.

๘๔๒-๘๔๖. ทุติยตติยจตุตฺถานิ อุตฺตานตฺถาเนว.

๘๕๖-๘๕๗. ปญฺจเม อโนวสฺสกํ อติกฺกาเมนฺติยาติ ฉนฺนสฺส อนฺโต นิสีทิตฺวา ปกฺกมนฺตึ สนฺธาย วุตฺตํ. ‘‘อุปจาโร ทฺวาทสหตฺโถ’’ติ วทนฺติ. ปลฺลงฺกสฺส อโนกาเสติ อูรุพทฺธาสนสฺส อโนกาเส อปฺปโหนฺเต. ปุเรภตฺตตา, อนฺตรฆเร นิสชฺชา, อาสนสฺส ปลฺลงฺโกกาสตา, อญฺญตฺร อนุญฺญาตการณา อนาปุจฺฉนํ, วุตฺตปริจฺเฉทาติกฺกโมติ อิมานิ ปเนตฺถ ปญฺจ องฺคานิ.

๘๕๙-๘๖๔. ฉฏฺฐสตฺตมาทีนิ อุตฺตานตฺถาเนว.

อนฺธการวคฺควณฺณนา นิฏฺฐิตา.

๓. นคฺควคฺควณฺณนา

๘๘๓-๘๘๗. นคฺควคฺคสฺส ปฐมทุติยานิ อุตฺตานตฺถาเนว.

๘๙๓. ตติเย วิสิพฺเพตฺวาติ ทุสฺสิพฺพิตํ ปุน สิพฺพนตฺถาย วิสิพฺเพตฺวา วิชเฏตฺวา. อญฺญตฺร จตูหปญฺจาหาติ วิสิพฺพิตทิวสโต ปญฺจ ทิวเส อติกฺกมิตฺวา. นิวาสนปาวุรณูปคจีวรตา, อุปสมฺปนฺนาย สนฺตกตา, สิพฺพนตฺถาย วิสิพฺพนํ วา วิสิพฺพาปนํ วา, อญฺญตฺร อนุญฺญาตการณา ปญฺจาหาติกฺกโม, ธุรนิกฺเขโปติ อิมานิ ปเนตฺถ ปญฺจ องฺคานิ.

๘๙๘. จตุตฺเถ ปญฺจนฺนํ จีวรานนฺติ ติจีวรํ อุทกสาฏิกา สงฺกจฺจิกาติ อิเมสํ ปญฺจนฺนํ จีวรานํ. ปญฺจนฺนํ จีวรานํ อญฺญตรตา, ปญฺจาหาติกฺกโม, อนุญฺญาตการณาภาโว, อปริวตฺตนนฺติ อิมานิ ปเนตฺถ จตฺตาริ องฺคานิ.

๙๐๒. ปญฺจมํ อุตฺตานตฺถเมว.

๙๐๗. ฉฏฺเฐ จีวรลาภนฺติ ลภิตพฺพจีวรํ. วิกปฺปนุปคปจฺฉิมตา, สงฺฆสฺส ปริณตภาโว, วินา อานิสํสทสฺสเนน อนฺตรายกรณนฺติ อิมานิ ปเนตฺถ ตีณิ องฺคานิ.

๙๑๑. สตฺตมํ อุตฺตานตฺถเมว.

๙๑๖. อฏฺฐเม กุมฺภถูณํ นาม กุมฺภสทฺโท, เตน จรนฺติ กีฬนฺติ, ตํ วา สิปฺปํ เอเตสนฺติ กุมฺภถูณิกา. เตนาห ‘‘ฆฏเกน กีฬนกา’’ติ. ทีฆนิกายฏฺฐกถายํ (ที. นิ. อฏฺฐ. ๑.๑๓) ปน ‘‘กุมฺภถูณํ นาม จตุรสฺสอมฺพณกตาฬ’’นฺติ วุตฺตํ. จตุรสฺสอมฺพณกตาฬํ นาม รุกฺขสารทนฺตาทีสุ เยน เกนจิ จตุรสฺสอมฺพณํ กตฺวา จตูสุ ปสฺเสสุ จมฺเมน โอนนฺธิตฺวา กตวาทิตภณฺฑํ. พิมฺพิสกนฺติปิ ตสฺเสว เววจนํ, ตํ วาเทนฺติ, ตํ วา สิปฺปํ เอเตสนฺติ กุมฺภถูณิกา. เตนาห ‘‘พิมฺพิสกวาทกาติปิ วทนฺตี’’ติ. สมณจีวรตา, ฐเปตฺวา สหธมฺมิเก มาตาปิตโร จ อญฺเญสํ ทานํ, อตาวกาลิกตาติ อิมานิ ปเนตฺถ ตีณิ องฺคานิ.

๙๒๐. นวมํ อุตฺตานตฺถเมว.

๙๒๗. ทสเม ธมฺมิกํ กถินุทฺธารนฺติ สพฺพาสํ ภิกฺขุนีนํ อกาลจีวรํ ทาตุกาเมน อุปาสเกน ยตฺตโก อตฺถารมูลโก อานิสํโส, ตโต อธิกํ วา สมกํ วา ทตฺวา ยาจิตเกน สมคฺเคน ภิกฺขุนิสงฺเฆน ยํ กถินํ ญตฺติทุติเยน กมฺเมน อนฺตรา อุทฺธรียติ, ตสฺส โส อุทฺธาโร ธมฺมิโกติ วุจฺจติ, เอวรูปํ กถินุทฺธารนฺติ อตฺโถ. เสสํ อุตฺตานตฺถเมว.

นคฺควคฺควณฺณนา นิฏฺฐิตา.

๙๓๒. ตุวฏฺฏวคฺเค สพฺพํ อุตฺตานเมว.

๕. จิตฺตาคารวคฺควณฺณนา

๙๗๘. จิตฺตาคารวคฺคสฺส ปฐเม กีฬนอุปวนนฺติ อนฺโตนคเร ฐิตํ สนฺธาย วุตฺตํ, กีฬนุยฺยานนฺติ พหินคเร ฐิตํ สนฺธาย. ปาเฏกฺกา อาปตฺติโยติ คีวาย ปริวฏฺฏนปฺปโยคคณนาย อาปตฺติโย, น อุมฺมีลนคณนาย. ‘‘อชฺฌาราเม ราชาคาราทีนิ กโรนฺติ, ตานิ ปสฺสนฺติยา อนาปตฺตี’’ติ วจนโต ‘‘อนฺโตอาราเม ตตฺถ ตตฺถ คนฺตฺวา นจฺจาทีนิ ปสฺสิตุํ ลภตี’’ติปิ สิทฺธํ.

๙๘๒. ทุติยาทีนิ อุตฺตานตฺถาเนว.

๑๐๑๕. นวเม หตฺถิอาทีสุ สิปฺป-สทฺโท ปจฺเจกํ โยเชตพฺโพ, ตถา อาถพฺพณาทีสุ มนฺต-สทฺโท. ตตฺถ อาถพฺพณมนฺโต นาม อาถพฺพณเวทวิหิโต ปรูปฆาตกโร มนฺโต, ขีลนมนฺโต นาม ทารุสารขีลํ มนฺเตตฺวา ปถวิยํ ปเวเสตฺวา มารณมนฺโต, อคทปฺปโยโค วิสโยชนํ. นาคมณฺฑลนฺติ สปฺปานํ ปเวสนิวารณตฺถํ มณฺฑลพทฺธมนฺโต.

๑๐๑๘. ทสมํ อุตฺตานตฺถเมว.

จิตฺตาคารวคฺควณฺณนา นิฏฺฐิตา.

๑๐๒๑. อารามวคฺเค สพฺพํ อุตฺตานตฺถเมว.

๑๐๖๗. คพฺภินิวคฺเคปิ สพฺพํ สุวิญฺเญยฺยเมว.

๘. กุมาริภูตวคฺควณฺณนา

๑๑๑๙. กุมาริภูตวคฺคสฺส ปฐเม สพฺพปฐมา เทฺว มหาสิกฺขมานาติ คพฺภินิวคฺเค สพฺพปฐมํ วุตฺตา เทฺว สิกฺขมานา. สิกฺขมานา อิจฺเจว วตฺตพฺพาติ สมฺมุติกมฺมาทีสุ เอวํ วตฺตพฺพา. คิหิคตาติ วา กุมาริภูตาติ วา น วตฺตพฺพาติ สเจ วทนฺติ, กมฺมํ กุปฺปตีติ อธิปฺปาโย. อิโต ปรํ นวมปริโยสานํ อุตฺตานตฺถเมว.

๑๑๖๓. ทสเม อปุพฺพสมุฏฺฐานสีสนฺติ ปฐมปาราชิกสมุฏฺฐานาทีสุ เตรสสุ สมุฏฺฐาเนสุ อนนุญฺญาตสมุฏฺฐานํ สนฺธาย วุตฺตํ. ตญฺหิ อิโต ปุพฺเพ ตาทิสสฺส สมุฏฺฐานสีสสฺส อนาคตตฺตา ‘‘อปุพฺพสมุฏฺฐานสีส’’นฺติ วุตฺตํ.

๑๑๖๖. เอกาทสมาทีนิ อุตฺตานตฺถาเนว.

กุมาริภูตวคฺควณฺณนา นิฏฺฐิตา.

๙. ฉตฺตุปาหนวคฺควณฺณนา

๑๒๑๔. ฉตฺตุปาหนวคฺคสฺส เอกาทสเม อุปจารํ สนฺธายาติ สมนฺตา ทฺวาทสหตฺถุปจารํ สนฺธาย. เสสํ สพฺพตฺถ อุตฺตานเมว.

ฉตฺตุปาหนวคฺควณฺณนา นิฏฺฐิตา.

คิรคฺคสมชฺชาทีนิ อจิตฺตกานิ โลกวชฺชานีติ วุตฺตตฺตา นจฺจนฺติ วา วณฺณกนฺติ วา อชานิตฺวาว ปสฺสนฺติยา วา นหายนฺติยา วา อาปตฺติสมฺภวโต วตฺถุอชานนจิตฺเตน อจิตฺตกานิ, นจฺจนฺติ วา วณฺณกนฺติ วา ชานิตฺวา ปสฺสนฺติยา วา นหายนฺติยา วา อกุสเลเนว อาปชฺชนโต โลกวชฺชานีติ เวทิตพฺพานิ. โจรีวุฏฺฐาปนาทีนิ โจรีติอาทินา วตฺถุํ ชานิตฺวา กรเณ เอว อาปตฺติสมฺภวโต สจิตฺตกานิ, อุปสมฺปทาทีนํ เอกนฺตอกุสลจิตฺเตเนว อกตฺตพฺพตฺตา ปณฺณตฺติวชฺชานิ. ‘‘อิธ สจิตฺตกาจิตฺตกตา ปณฺณตฺติชานนาชานนตาย อคฺคเหตฺวา วตฺถุชานนาชานนตาย คเหตพฺพา’’ติ ตีสุปิ คณฺฐิปเทสุ วุตฺตํ. เสสเมตฺถ อุตฺตานตฺถเมว.

ภิกฺขุนีวิภงฺเค ขุทฺทกวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

ปาจิตฺติยกณฺฑํ นิฏฺฐิตํ.