๓. ขมฺภกตวคฺควณฺณนา

๖๐๓. ตติยวคฺเค ปตฺเต สญฺญา ปตฺตสญฺญา, สา อสฺส อตฺถีติ ปตฺตสญฺญี, อตฺตโน ภาชเน อุปนิพนฺธสญฺญี หุตฺวาติ อตฺโถ. พฺยญฺชนํ ปน อนาทิยิตฺวา อตฺถมตฺตเมว ทสฺเสตุํ ‘‘ปตฺเต สญฺญํ กตฺวา’’ติ วุตฺตํ.

๖๐๔. โอโลณีติ เอกา พฺยญฺชนวิกติ. ‘‘โย โกจิ สุทฺโธ กญฺชิกตกฺกาทิรสโอ’’ติ เกจิ. สากสูเปยฺย-คฺคหเณน ยา กาจิ สูเปยฺยสาเกหิ กตา พฺยญฺชนวิกติ วุตฺตา. มํสรสาทีนีติ อาทิ-สทฺเทน อวเสสา สพฺพาปิ พฺยญฺชนวิกติ สงฺคหิตาติ ทฏฺฐพฺพํ. เตเนว มาติกาฏฺฐกถายํ (กงฺขา. อฏฺฐ. สมสูปกปฏิคฺคหณสิกฺขาปทวณฺณนา) วุตฺตํ ‘‘ฐเปตฺวา ปน สูปํ อวเสสา สพฺพาปิ สูเปยฺยา พฺยญฺชนวิกติ รสรโส นาม โหตี’’ติ.

๖๐๕. สมปุณฺณนฺติ อธิฏฺฐานุปคสฺส ปตฺตสฺส อนฺโตมุขวฏฺฏิเลขํ อนติกฺกาเมตฺวา รจิตํ. สมภริตนฺติ ตสฺเสว เววจนํ. ผลาผลาทีติ อาทิ-สทฺเทน โอทนาทิมฺปิ สงฺคณฺหาติ. เหฏฺฐา โอโรหตีติ สมนฺตา โอกาสสพฺภาวโต จาลิยมานํ เหฏฺฐา ภสฺสติ. มตฺถเก ถูปีกตํ ปูวเมว วฏํสกสทิสตฺตา ‘‘ปูววฏํสก’’นฺติ วุตฺตํ. ปุปฺผวฏํสกาทีสุปิ เอเสว นโย.

ยสฺมา ‘‘สมติตฺติโก ปิณฺฑปาโต ปฏิคฺคเหตพฺโพ’’ติ วจนํ ปิณฺฑปาโต สมฺปุณฺโณ ปฏิคฺคเหตพฺโพติ ทีเปติ, ตสฺมา อตฺตโน หตฺถคเต ปตฺเต ปิณฺฑปาโต ทิยฺยมาโน ถูปีกโตปิ เจ โหติ, วฏฺฏตีติ ทีเปติ. ‘‘ถูปีกตํ ปิณฺฑปาตํ ปฏิคฺคณฺหาติ, อาปตฺติ ทุกฺกฏสฺสา’’ติ หิ วจนํ ปฐมํ ถูปีกตํ ปิณฺฑปาตํ ปจฺฉา ปฏิคฺคณฺหโต อาปตฺตีติ ทีเปติ. ‘‘ปตฺเต ปฏิคฺคณฺหโต จ ถูปีกตํ โหติ, วฏฺฏติ อถูปีกตสฺส ปฏิคฺคหิตตฺตา, ปโยโค ปน นตฺถิ อญฺญตฺร ปุพฺพเทสา’’ติ เกนจิ วุตฺตํ, ตํ น สารโต ปจฺเจตพฺพํ. ‘‘น ถูปีกตํ ปิณฺฑปาตํ ปฏิคฺคณฺหาตี’’ติ วจนํ ปฐมํ ถูปีกตสฺเสว ปจฺฉา ปฏิคฺคณฺหนํ ทีเปติ. น หิ หตฺถคเตปิ ปตฺเต ทิยฺยมานํ ถูปีกตํ คณฺหนฺโต ถูปีกตํ ปิณฺฑปาตํ ปฏิคฺคณฺหนฺโต นาม น โหติ, น จ เตน สมติตฺติโก ปิณฺฑปาโต ปฏิคฺคหิโตติ สกฺกา วิญฺญาตุํ. ‘‘ถูปีกต’’นฺติ จ ภาวนปุํสกนิทฺเทเส คยฺหมาเน อยมตฺโถ สุฏฺฐุตรํ ปากโฏเยวาติ.

ขมฺภกตวคฺควณฺณนา นิฏฺฐิตา.