๘. อุปสฺสุติสิกฺขาปทวณฺณนา

๔๗๑. อฏฺฐเม สุติสมีปนฺติ สทฺทสมีปํ. สุยฺยตีติ หิ สุติ, สทฺทสฺเสตํ อธิวจนํ. ตสฺส สมีปํ อุปสฺสุติ, สทฺทสมีปนฺติ วุตฺตํ โหติ. คณฺฐิปเทสุ จ สุยฺยตีติ สุตีติ สทฺโทว วุตฺโต. ยตฺถ ปน ฐิเตน สกฺกา โหติ สทฺทํ โสตุํ, ตตฺถ ติฏฺฐนฺโต สทฺทสมีเป ฐิโต นาม โหตีติ อาห ‘‘ยตฺถ ฐตฺวา’’ติอาทิ. เกจิ ปน ‘‘สุณาติ เอตฺถาติ สุติ. ยตฺถ ฐิโต สุณาติ, ตสฺส ฐานสฺเสตํ นามํ. ตสฺส สมีปํ อุปสฺสุตี’’ติ วทนฺติ, เอวํ ปน คยฺหมาเน ยสฺมึ ฐาเน ฐิโต สุณาติ, ตสฺส อาสนฺเน อญฺญสฺมึ ปเทเส ติฏฺฐตีติ อาปชฺชติ. อฏฺฐกถายญฺจ อุปสฺสุติ-สทฺทสฺเสว อตฺถํ ทสฺเสตุํ ‘‘ยตฺถ ฐตฺวา สกฺกา โหติ, เตสํ วจนํ โสตุ’’นฺติ วุตฺตํ, น สุติ-สทฺทสฺส. ตสฺมา ปุพฺพนโยเวตฺถ ปสตฺถตโร. อถ วา อุเปจฺจ สุยฺยติ เอตฺถาติ อุปสฺสุติ, ฐานํ. ยํ ฐานํ อุปคเตน สกฺกา โหติ กเถนฺตานํ สทฺทํ โสตุํ, ตตฺถาติ เอวมตฺโถ คเหตพฺโพ. มนฺเตนฺตนฺติ ภุมฺมตฺเถ อุปโยควจนนฺติ อาห ‘‘มนฺตยมาเน’’ติ.

๔๗๓. เอกปริจฺเฉทานีติ ‘‘สิยา กิริยํ, สิยา อกิริย’’นฺติ อิมินา นเยน เอกปริจฺเฉทานิ. อิมานิ หิ ตีณิ สิกฺขาปทานิ กทาจิ กิริยโต สมุฏฺฐหนฺติ, กทาจิ อกิริยโต, น เอกกฺขเณเยว กิริยากิริยโต สมุฏฺฐหนฺติ. เสสเมตฺถ อุตฺตานเมว. อุปสมฺปนฺนตา, โจทนาธิปฺปาโย, สวนนฺติ อิมานิ ปเนตฺถ ตีณิ องฺคานิ.

อุปสฺสุติสิกฺขาปทวณฺณนา นิฏฺฐิตา.