ปฐมคาถาสงฺคณิกํ

สตฺตนคเรสุ ปญฺญตฺตสิกฺขาปทวณฺณนา

๓๓๕. อฑฺฒุฑฺฒสตานีติ ปญฺญาสาธิกานิ ตีณิ สตานิ. วิคฺคหปเทน มนุสฺสวิคฺคหํ วุตฺตํ.

อติเรกนฺติ ปฐมกถินํ. กาฬกนฺติ สุทฺธกาฬกํ. ภูตนฺติ ภูตาโรจนํ. ภิกฺขุนีสุ จ อกฺโกโสติ ‘‘ยา ปน ภิกฺขุนี ภิกฺขุํ อกฺโกเสยฺยา’’ติ (ปาจิ. ๑๐๒๙) วุตฺตํ สิกฺขาปทํ.

เทฺวปิ จ เภทาติ เทฺว สงฺฆเภทสิกฺขาปทานิ. อนฺตรวาสกนาเมน อญฺญาติกาย ภิกฺขุนิยา หตฺถโต จีวรปฏิคฺคหณํ วุตฺตํ. สุตฺตนฺติ สุตฺตํ วิญฺญาเปตฺวา วายาปนํ. วิกาเลติ วิกาลโภชนํ. จาริตฺตนฺติ ปุเรภตฺตํ ปจฺฉาภตฺตํ จาริตฺตํ. นหานนฺติ โอเรนทฺธมาสนหานํ.

จีวรํ ทตฺวาติ สมคฺเคน สงฺเฆน จีวรํ ทตฺวา ขิยฺยนํ. คิรคฺคนฺติ นจฺจคีตํ. จริยาติ อนฺโตวสฺสํ จาริกจรณํ. ตตฺเถวาติ วสฺสํวุตฺถาย จาริกํ อปกฺกมิตฺวา ตตฺเถว นิวาสนํ ปฏิจฺจ ปญฺญตฺตสิกฺขาปทํ. ฉนฺททาเนนาติ ปาริวาสิเกน ฉนฺททาเนน.

ปาราชิกานิ จตฺตารีติ ภิกฺขุนีนํ อสาธารณานิ. โสฬสาติ อาทิโต ปญฺจ สิกฺขาปทานิ, กุลทูสนญฺจาติ ฉ, ภิกฺขุนีนํ อสาธารณานิ ทส นิสฺสคฺคิยานิ.

จตุตฺตึสาติ ปฐมกถินสุทฺธกาฬกจีวรปฏิคฺคหณรูปิยจีวรวายาปนโกเสยฺยมิสฺสกเอฬกโลมโธวาปนทุติยปตฺตวชฺชิตานิ ภิกฺขุวิภงฺเค ทฺวาวีสติ, ภิกฺขุนีนํ อสาธารณานิ ทฺวาทส จาติ จตุตฺตึส. ฉปญฺญาสสตนฺติ เวสาลิยาทีสุ ปญฺญตฺตานิ ทฺวตฺตึสสิกฺขาปทานิ ฐเปตฺวา เสสา ฉปญฺญาสสตํ.

ทส คารยฺหาติ โวสาสอปฺปฏิสํ วิทิตสิกฺขาปททฺวยญฺจ ฐเปตฺวา เสสานิ ทส ปาฏิเทสนียานิ. เทฺว สตฺตติ เสขิยานิ สุรุสุรุการกสามิเสนหตฺเถนปานียถาลกปฏิคฺคหณสสิตฺถกปตฺตโธวนานิ ตีณิ ฐเปตฺวา เสสานิ เสขิยานิ.

เสยฺยาติ อนุปสมฺปนฺเนน สหเสยฺยสิกฺขาปทํ. ขณเนติ ปถวีขณนํ. คจฺฉ เทวเตติ ภูตคามสิกฺขาปทํ วุตฺตํ. สปฺปาณกํ สิญฺจนฺติ สปฺปาโณทกสิญฺจนํ. มหาวิหาโรติ มหลฺลกวิหาโร.

อญฺญนฺติ อญฺญวาทกํ. ทฺวารนฺติ ยาว ทฺวารโกสา อคฺคฬฏฺฐปนํ. สหธมฺโมติ สหธมฺมิกํ วุจฺจมาโน. ปโยปานนฺติ สุรุสุรุการกสิกฺขาปทํ.

เอฬกโลโมติ เอฬกโลมโธวาปนํ. ปตฺโต จาติ ทุติยปตฺโต. โอวาโทติ ภิกฺขุนุปสฺสยํ อุปสงฺกมิตฺวา โอวาโท. เภสชฺชนฺติ จตุมาสปจฺจยปวารณาสิกฺขาปทํ. อารญฺญิโกติ จตุตฺถปาฏิเทสนียํ. โอวาโทติ โอวาทาย วา สํวาสาย วา อคมนํ.

๓๓๗. ‘‘เย จ ยาวตติยกา’’ติ ปญฺหสฺส ‘‘อิเม โข ยาวตติยกา’’ติ วิสฺสชฺชนํ วตฺวา ตทนนฺตรํ ‘‘สาธารณํ อสาธารณ’’นฺติอาทิปญฺหานํ วิสฺสชฺชเน วตฺตพฺเพ ยสฺมา ตํ อวตฺวา ‘‘กติ เฉทนกานี’’ติอาทิเก อฏฺฐ ปเญฺห อนฺตรา วิสฺสชฺเชตฺวา เตสํ อนนฺตรา ‘‘วีสํ เทฺว สตานิ ภิกฺขูนํ…เป… ฉจตฺตารีสา ภิกฺขูนํ, ภิกฺขุนีหิ อสาธารณา’’ติอาทินา อุกฺกเมเนว สาธารณาทิปญฺหา วิสฺสชฺชิตา, ตสฺมา ตํ อุกฺกมวิสฺสชฺชนการณํ ทสฺเสตุํ ‘‘ยสฺมา ปน เย จ ยาวตติยกาติ อยํ ปโญฺห’’ติอาทิมาห.

๓๓๘. โธวนญฺจ ปฏิคฺคโหติอาทิคาถา อฏฺฐกถาจริยานํ คาถาว. ฉพฺพสฺสานิ นิสีทนนฺติ เทฺว สิกฺขาปทานิ. เทฺว โลมาติ ติโยชนาติกฺกมโธวาปนวเสน เทฺว เอฬกโลมสิกฺขาปทานิ. วสฺสิกา อารญฺญเกน จาติ วสฺสิกสาฏิกา ปริเยสนอรญฺญเกสุ เสนาสเนสุ วิหรณสิกฺขาปเทน สห.

ปณีตนฺติ ปณีตโภชนวิญฺญาปนํ. อูนนฺติ อูนวีสติวสฺสูปสมฺปาทนํ. มาตุคาเมน สทฺธินฺติ สํวิธาย คมนํ วุตฺตํ. ยา สิกฺขาติ ยํ สิกฺขาปทํ. นิสีทเน จ ยา สิกฺขาติ ปมาณาติกฺกนฺตนิสีทนการาปเน ยํ สิกฺขาปทํ. ตถา วสฺสิกา ยา จ สาฏิกาติ เอตฺถาปิ.

ปาฬิยํ สตํ สตฺตติ ฉจฺเจวิเม โหนฺติ อุภินฺนํ อสาธารณาติ ภิกฺขูนํ ภิกฺขุนีหิ อสาธารณา ฉจตฺตารีส, ภิกฺขุนีนํ ภิกฺขูหิ อสาธารณา ตึสาธิกํ สตญฺจาติ เอวํ อุภินฺนํ อสาธารณา จ ฉสตฺตติอธิกํ สตํ สิกฺขาปทานีติ อตฺโถ. สตํ สตฺตติ จตฺตารีติ อุภินฺนํ สาธารณสิกฺขานํ คณนา จตุสตฺตติอธิกํ สตํ สิกฺขาปทานีติ อตฺโถ.

วิภตฺติโยติ อาปตฺติกฺขนฺธา เจว อุโปสถปวารณาทโย จ อธิปฺเปตา. เต หิ ปาราชิกาทิเภเทน, ภิกฺขุอุโปสถาทิเภเทน จ วิภชียนฺติ. เตนาห ‘‘วิภตฺติโย’’ติอาทิ. เตสนฺติ อฏฺฐนฺนํ ปาราชิกาทีนํ. ทฺวีหีติอาทิ วิวาทาธิกรณาทีนํ สมเถหิ วูปสมทสฺสนํ.

สตฺตนคเรสุ ปญฺญตฺตสิกฺขาปทวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

ปาราชิกาทิอาปตฺติวณฺณนา

๓๓๙. อิทนฺติ ‘‘ปาราชิกนฺติ ยํ วุตฺต’’นฺติอาทินา วุตฺตํ วจนํ สนฺธาย วทติ. อิทญฺหิ เหฏฺฐา ‘‘ครุก ลหุก’’นฺติอาทินา อุทฺธฏปเญฺหสุ อนาคตมฺปิ ‘‘สพฺพานิเปตานิ วิยากโรหิ, หนฺท วากฺยํ สุโณม เต’’ติ เอตฺถ ยถาวุตฺตานิ อญฺญานิปิ ‘‘สพฺพานิเปตานิ วิยากโรหิ, หนฺท วากฺยํ สุโณมา’’ติ เอวํ คหิตเมวาติ ทสฺเสนฺโต ‘‘อิมินา ปน อายาจนวจเนน สงฺคหิตสฺสา’’ติอาทิ วุตฺตํ.

อติวสฺสตีติ โอวสฺสติ, วสฺโสทกํ ปวิสตีติ อตฺโถ. ธมฺมานนฺติ ยถา จตุปจฺจเย ธารยตีติ ธมฺโม, เตสํ. เตนาห ‘‘สงฺขตธมฺมาน’’นฺติ. คาถาสงฺคณิกนฺติ คาถาสงฺคโห, เต เต อตฺถา คาถาหิ สงฺคเหตฺวา คณียนฺติ กถียนฺติ เอตฺถาติ หิ คาถาสงฺคณิกํ.

ปาราชิกาทิอาปตฺติวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

ปฐมคาถาสงฺคณิกวณฺณนานโย นิฏฺฐิโต.