๔. วสฺสิกสาฏิกสิกฺขาปทวณฺณนา

๖๒๘. จตุตฺเถ เชฏฺฐมูลปุณฺณมาสิยา…เป… กรณกฺเขตฺตญฺจาติ ปฐมทฺธมาสมฺปิ กรณกฺเขตฺตํ วุตฺตํ. ตํ ‘‘กตฺวา นิวาเสตพฺพ’’นฺติ อิมสฺส ปุริมทฺธมาเส วา ปจฺฉิมทฺธมาเส วา กตฺวา ปจฺฉิมมาเสว นิวาเสตพฺพนฺติ เอวมตฺถํ คเหตฺวา วุตฺตํ นิวาสเนเยว อาปตฺติยา วุตฺตตฺตาติ. ยํ ปน มาติกาฏฺฐกถายํ ‘‘คิมฺหานํ ปจฺฉิโม มาโส ปริเยสนกฺเขตฺตํ, ปจฺฉิโม อทฺธมาโส กรณนิวาสนกฺเขตฺตมฺปี’’ติ (กงฺขา. อฏฺฐ. วสฺสิกสาฏิกสิกฺขาปทวณฺณนา) วุตฺตํ, ตํ ตสฺมึเยว อทฺธมาเส กตฺวา นิวาเสตพฺพนฺติ เอวมตฺถํ คเหตฺวา วุตฺตํ. อิธ วุตฺตนเยเนว อตฺเถ คหิเต วิโรโธ นตฺถิ.

‘‘วตฺตเภเท ทุกฺกฏ’’นฺติ อิทํ วสฺสิกสาฏิกอทินฺนปุพฺเพ สนฺธาย วุตฺตํ. เตนาห ‘‘เย มนุสฺสา’’ติอาทิ. ปกติยา วสฺสิกสาฏิกทายกา นาม สงฺฆํ วา อตฺตานํ วา อปฺปวาเรตฺวาว อนุสํวจฺฉรํ ทายกา.

๖๓๐. ‘‘ฉ มาเส ปริหารํ ลภตี’’ติ เอเตน อนฺโตวสฺเสปิ ยาว วสฺสานสฺส ปจฺฉิมทิวสา อกตา ปริหารํ ลภตีติ ทีปิตํ โหติ. เอกมาสนฺติ เหมนฺตสฺส ปจฺฉิมุโปสเถน สห คเณตฺวา วุตฺตํ. ตสฺมึ อุโปสถทิวเส เอว หิ ตํ มูลจีวรํ กาตพฺพํ, อิตรถา หิ นิสฺสคฺคิยโต. เอกาหทฺวีหาทิวเสน…เป… ลทฺธา เจว นิฏฺฐิตา จาติ เอตฺถ เอกาหานาคตาย วสฺสูปนายิกาย ลทฺธา เจว นิฏฺฐิตา จ ทฺวีหานาคตาย…เป… ทสาหานาคตาย วสฺสูปนายิกาย ลทฺธา เจว นิฏฺฐิตา จ, อนฺโตวสฺเส วา ลทฺธา เจว นิฏฺฐิตา จาติ เอวมตฺโถ ทฏฺฐพฺโพ. ตตฺถ อาสฬฺหีมาสสฺส ชุณฺหปกฺขปุณฺณมิยํ ลทฺธา, ตทเหว รชนกปฺปปริโยสาเนหิ นิฏฺฐิตา จ วสฺสิกสาฏิกา ‘‘เอกาหานาคตาย วสฺสูปนายิกาย ลทฺธา เจว นิฏฺฐิตา จา’’ติ วุจฺจติ. เอเตเนว นเยน ชุณฺหปกฺขสฺส ฉฏฺฐิยํ ลทฺธา, นิฏฺฐิตา จ ‘‘ทสาหานาคตาย วสฺสูปนายิกาย ลทฺธา เจว นิฏฺฐิตา จา’’ติ วุจฺจติ. ยาว ปฐมกตฺติกเตมาสิปุณฺณมา, ตาว ลทฺธา, นิฏฺฐิตา จ ‘‘อนฺโตวสฺเส ลทฺธา เจว นิฏฺฐิตา จา’’ติ วุจฺจติ. ปฐมกตฺติกเตมาสิปุณฺณมิโต ปรํ ลทฺธา เจว นิฏฺฐิตา จ ยาว จีวรกาโล นาติกฺกมติ, ตาว อนธิฏฺฐหิตฺวาปิ ฐเปตุํ วฏฺฏตีติ อธิปฺปาโย.

เอตฺถ จ ‘‘ตสฺมึเยว อนฺโตทสาเห อธิฏฺฐาตพฺพา’’ติ อวิเสเสน วุตฺเตปิ วสฺสานโต ปุพฺเพ เอกาหทฺวีหาทิวเสน อนาคตาย วสฺสูปนายิกาย ลทฺธา เตหิ ทิวเสหิ ทสาหํ อนติกฺกมนฺเตน วสฺสูปนายิกทิวสโต ปฏฺฐาย อธิฏฺฐานกฺเขตฺตํ สมฺปตฺตา เอว อธิฏฺฐาตพฺพา, ตโต ปน ปุพฺเพ ทสาหาติกฺกเมน นิฏฺฐิตาปิ น อธิฏฺฐาตพฺพา อธิฏฺฐานสฺส อเขตฺตตฺตา. ตาทิสา ปน วสฺสูปนายิกทิวเส เอว อธิฏฺฐาตพฺพา, อนธิฏฺฐหโต อรุณุคฺคมเนน นิสฺสคฺคิยํ โหติ. ยทิ เอวํ ‘‘ทสาหานาคตายา’’ติ อิมินา กึ ปโยชนนฺติ เจ? วสฺสานโต ปุพฺเพ เอว ทสาเห อติกฺกนฺเต นิฏฺฐิตา วสฺสูปนายิกทิวเส เอว อธิฏฺฐาตพฺพาติ ทสฺสนตฺถํ วุตฺตํ. เตเนวาห ‘‘ทสาหาติกฺกเม นิฏฺฐิตา ตทเหว อธิฏฺฐาตพฺพา’’ติ.

ทสาเห อปฺปโหนฺเต จีวรกาลํ นาติกฺกเมตพฺพาติ เตมาสพฺภนฺตเร ทสาเห อปฺปโหนฺเต นวาหานาคตาย กตฺติกเตมาสิปุณฺณมาย สตฺตมิโต ปฏฺฐาย ลทฺธา, นิฏฺฐิตา จ จีวรกาลํ นาติกฺกเมตพฺพาติ อตฺโถ. ตถา หิ ‘‘มาโส เสโส คิมฺหานนฺติ ภิกฺขุนา วสฺสิกสาฏิกจีวรํ ปริเยสิตพฺพ’’นฺติ ปริเยสนกฺเขตฺตํ วตฺวา ‘‘วสฺสิกสาฏิกํ วสฺสานํ จาตุมาสํ อธิฏฺฐาตุ’’นฺติ (มหาว. ๓๕๘) วุตฺตตฺตา กตายปิ อกตายปิ มาสมตฺตํ อนธิฏฺฐาตพฺพตา สิทฺธา. ยสฺมา จ อกตา วสฺสิกสาฏิกสงฺขฺยํ น คจฺฉติ, อกรณญฺจ เกนจิ เวกลฺเลน, น อนาทเรน, ตสฺมา จาตุมาสํ อกตตฺตา เอว ปริหารํ ลภติ, กตา ปน อธิฏฺฐานกฺเขตฺเต, อกตา จ จีวรกาเล ทสาหปรมสิกฺขาปเทเนว ปริหารํ ลภตีติ อยมตฺโถ ลพฺภติ. กสฺมาติ อตฺตโน มติยา การณปุจฺฉา. ตสฺมาติ วสฺสาเนเยว วสฺสิกสาฏิกาย อธิฏฺฐาตพฺพตาวจนโต. ‘‘ติจีวรํ อธิฏฺฐาตุ’’นฺติ สุตฺตํ ปเนตฺถ เสสจีวรานํ เอวํ กาลนิยมาภาวํ สาเธตุํ อุทฺธฏํ. น หิ เตเนตฺถ อญฺญํ ปโยชนํ อตฺถิ.

กทา อธิฏฺฐาตพฺพาติอาทิกุรุนฺทิวจเนนาปิ ‘‘ยทา วา ตทา วา อธิฏฺฐาตุํ วฏฺฏตี’’ติ อิทํ ปฏิกฺขิปิตฺวา ทสาหพฺภนฺตเร เอว กตาย อธิฏฺฐาตพฺพตํ ทสฺเสติ.

ปาฬิยํ อจฺฉินฺนจีวรสฺสาติอาทีสุ อจฺฉินฺนเสสจีวรสฺส นฏฺฐเสสจีวรสฺส. เอเตสญฺหิ อสมเย ปริเยสนนิวาสนาปตฺติยา เอว อนาปตฺติ วุตฺตา. เตเนว มาติกาฏฺฐกถายํ ‘‘อจฺฉินฺนจีวรสฺส วา นฏฺฐจีวรสฺส วา อนิวตฺถํ โจรา หรนฺตีติ เอวํ อาปทาสุ วา นิวาสยโต อุมฺมตฺตกาทีนญฺจ อนาปตฺตี’’ติ (กงฺขา. อฏฺฐ. วสฺสิกสาฏิกสิกฺขาปทวณฺณนา) วุตฺตํ, อิธ ปน สมนฺตปาสาทิกายํ อยํ นิสฺสคฺคิยา อนาปตฺติ ปาฬิโต สยเมว สิชฺฌตีติ อิมํ อทสฺเสตฺวา อสิชฺฌมานํ นคฺคสฺส นฺหายโต ทุกฺกฏาปตฺติยา เอว อนาปตฺตึ ทสฺเสตุํ ‘‘อจฺฉินฺนจีวรสฺสา’’ติอาทิ วุตฺตนฺติ คเหตพฺพํ. น หิ เอสา อนาปตฺติ อวุตฺเต สิชฺฌตีติ. วสฺสิกสาฏิกาย อตฺตุทฺเทสิกตา, อสมเย ปริเยสนตา, ตาย จ ปฏิลาโภติ อิมานิ ตาว ปริเยสนาปตฺติยา ตีณิ องฺคานิ. นิวาสนาปตฺติยา ปน สจีวรตา, อาปทาภาโว, วสฺสิกสาฏิกาย สกภาโว, อสมเย นิวาสนนฺติ จตฺตาริ องฺคานิ.

วสฺสิกสาฏิกสิกฺขาปทวณฺณนา นิฏฺฐิตา.