๑. สมาธิวคฺโค

๑. สมาธิสุตฺตวณฺณนา

๑๐๗๑. จิตฺเตกคฺคตายาติ นิสฺสกฺกวจนํ ‘‘ปริหายนฺตี’’ติ ปทํ อเปกฺขิตฺวา. ยถาภูตาทิวเสนาติ ยถาคตาทิวเสน. ยถาภูตํ นาม อิมสฺมึ สุตฺเต ‘‘สมาหิโต, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ยถาภูตํ ปชานาตี’’ติอาทิ. อาทิ-สทฺเทน ‘‘ตถา ยสฺมา’’ติอาทิสงฺคโห ทฏฺฐพฺโพ. ตถา หิ ยถาภูตวเสน การณจฺเฉโท กโต ‘‘ตถา ยสฺมา’’ติอาทิวจเนหิ. วณฺณาติ อกฺขรา, ‘‘คุณา’’ติ เกจิ. ปทพฺยญฺชนานีติ นามาทิปทานิ เจว ตํสมุทายภูตพฺยญฺชนานิ จ.

๓. ปฐมกุลปุตฺตสุตฺตาทิวณฺณนา

๑๐๗๓-๗๕. สาสนาวจรา อธิปฺเปตา พาหิรกานํ สจฺจาภิสมยสฺส อภาวโต. ตถาติ อิมินา จตุตฺถปญฺจเมสุ อตฺถวิเสสาภาวํ ทสฺเสติ. ยทิ เอวํ กสฺมา วิสุํ วิสุํ เทสนาติ อาห ‘‘เตน เตน อภิลาเปนา’’ติอาทิ.

๑๐. ติรจฺฉานกถาสุตฺตวณฺณนา

๑๐๘๐. ทุคฺคติโต สํสารโต จ นิยฺยาติ เอเตนาติ นิยฺยานํ, สคฺคมคฺโค โมกฺขมคฺโค จ. ตสฺมึ นิยฺยาเน นิยุตฺตา, ตํ เอตฺถ อตฺถีติ นิยฺยานิกา. วจีทุจฺจริตสํกิเลสโต วา นิยฺยาตีติ อี-การสฺส รสฺสตฺตํ ย-การสฺส ก-การํ กตฺวา นิยฺยานิกา. เจตนาย สทฺธึ สมฺผปฺปลาปา เวรมณิ. ตปฺปฏิปกฺขโต อนิยฺยานิกา, ตสฺส ภาโว อนิยฺยานิกตฺตํ. ติรจฺฉานภูตนฺติ ติโรกรณภูตํ. กมฺมฏฺฐานภาเวติ อนิจฺจตาปฏิสํยุตฺตจตุสจฺจกมฺมฏฺฐานภาเว. สาตฺถกนฺติ ทานสีลาทินิสฺสิตตฺตา หิตปฏิสํยุตฺตํ.

วิสิขาติ ฆรสนฺนิเวโส. วิสิขาคหเณน จ คามาทิคหเณ วิย ตนฺนิวาสิโน วิเสสโต คหิตา ‘‘อาคโต คาโม’’ติอาทีสุ วิย. เตนาห ‘‘สูรา สมตฺถา’’ติ. กุมฺภฏฺฐานาปเทเสน กุมฺภทาสิโย วุตฺตาติ อาห – ‘‘กุมฺภทาสิกถา’’ติ. อยาถาวโต อุปฺปตฺติฏฺฐิติสํหาราทิวเสน โลโก อกฺขายติ เอเตนาติ โลกกฺขายิกา. อิติ อิมินา ปกาเรน ภโว, อิมินา อภโวติ เอวํ ปวตฺตาย อิติภวาภวกถาย สทฺธึ.

สมาธิวคฺควณฺณนา นิฏฺฐิตา.