๒๓-๓๓. อสงฺขตสุตฺตาทิวณฺณนา

๓๗๗-๔๐๙. ตตฺถ จ นตฺถิ เอตฺถ ตณฺหาสงฺขาตํ นตํ, นตฺถิ เอตสฺมึ วา อธิคเต ปุคฺคลภาโวติ อนตํ. อนาสวนฺติ เอตฺถาปิ เอเสว นโย. สจฺจธมฺมตาย สจฺจํ. วฏฺฏทุกฺขโต ปารเมตีติ ปารํ. สณฺหฏฺเฐนาติ สุขุมฏฺเฐน นิปุณํ. ตโต เอว ทุทฺทสตาย. อชชฺชรํ นิจฺจสภาวตฺตา. นตฺถิ เอตสฺส นิทสฺสนนฺติ วา อนิทสฺสนํ. เอตสฺมึ อธิคเต นตฺถิ สํสาเร. ปปญฺจนฺติ วา นิปฺปปญฺจํ.

เอตสฺมึ อธิคเต ปุคฺคลสฺส มรณํ นตฺถีติ วา อมตํ. อตปฺปกฏฺเฐน วา ปณีตํ. สุขเหตุตาย วา สิวํ. ตณฺหา ขียนฺติ เอตฺถาติ ตณฺหกฺขยํ.

อญฺญสฺส ตาทิสสฺส อภาวโต วิมฺหาปนียตาย อภูตเมวาติ. กุโตจิ ปจฺจยโต อนิพฺพตฺตเมว หุตฺวา ภูตํ วิชฺชมานํ. เตนาห ‘‘อชาตํ หุตฺวา อตฺถี’’ติ. นตฺถิ เอตฺถ ทุกฺขนฺติ นิทฺทุกฺขํ, ตสฺส ภาโว นิทฺทุกฺขตฺตํ. ตสฺมา อนีติกํ อีติรหิตํ. วานํ วุจฺจติ ตณฺหา, ตทภาเวน นิพฺพานํ. พฺยาพชฺฌํ วุจฺจติ ทุกฺขํ, ตทภาเวน อพฺยาพชฺฌํ. ปรมตฺถโต สจฺจโต สุทฺธิภาเวน. กามา เอว ปุถุชฺชเนหิ อลฺลียิตพฺพโต อาลยา. เอส นโย เสเสสุปิ. ปติฏฺฐฏฺเฐนาติ ปติฏฺฐาภาเวน วฏฺฏทุกฺขโต มุจฺจิตุกามานํ ทีปสทิสํ โอเฆหิ อนชฺโฌตฺถรณียตฺตา. อลฺลียิตพฺพยุตฺตฏฺเฐนาติ อลฺลียิตุํ อรหภาวโต. ตายนฏฺเฐนาติ สปรตายนฏฺเฐน. ภยสรณฏฺเฐนาติ ภยสฺส หึสนฏฺเฐน. เสฏฺฐํ อุตฺตมํ. คตีติ คนฺธพฺพฏฺฐานํ.

อสงฺขตสุตฺตาทิวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

อสงฺขตสํยุตฺตวณฺณนา นิฏฺฐิตา.