๙. กุลสุตฺตวณฺณนา

๓๖๑. เอวํ ปวตฺตอีหิติกาติ เอวํ ทฺวิธา ปวตฺตอีหิติกา. ทฺวีหิติกา ทุกฺกรชีวิกปโยคา. สลากมตฺตํ วุตฺตํ เอตฺถาติ สลากา วุตฺตา, ปุริมปเท อุตฺตรปทโลโป. อุภโตโกฏิกนฺติ ยทิ ‘‘กุลานุทยํ น วณฺเณมี’’ติ วทติ, ‘‘ภูตา นิกฺกรุณา สมณ ตุเมฺห’’ติ วาทํ อาโรเปหิ. อถ สพฺพทาปิ ‘‘กุลานุทยํ วณฺเณมี’’ติ วทติ. เอวํ สนฺเต ‘‘กสฺมา เอวํ ทุพฺภิกฺเข กาเล มหติยา ปริสาย ปริวุโต ชนปทจาริกํ จรนฺตา กุลูปจฺเฉทาย ปฏิปชฺชถา’’ติ เอวํ อุภโตโกฏิกํ วาทํ อาโรเปหีติ คามณึ อุยฺโยเชสิ.

เทฺว อนฺเตติ อุโภ โกฏิโย. พหิ นีหริตุนฺติ น วณฺเณมิ วณฺเณมีติ เทฺว อนฺเต โมเจนฺโต ตํ ปุจฺฉิตมตฺถํ พหิ นีหรติ นาม. ตตฺถ โทสํ ทตฺวา โจเทนฺโต ตํ อปุจฺฉํ กโรนฺโต คิลิตฺวา วิย อนฺโต ปเวเสติ นาม.

อิโต โส คามณีติอาทิ อตฺตโน ภิกฺขูนํ อญฺเญสญฺจ อตฺถกามานํ ภิกฺขปฺปทาเนน อนิฏฺฐปฺปตฺติอภาวทสฺสนตฺถํ อารทฺธํ. ทาเนน สมฺภูตานีติ ทานมเยน ปุญฺญกิริยวตฺถุนา สมฺมเทว ภูตึ วฑฺฒึ ปตฺตานิ. สจฺเจน อริยโวหาเรน สมฺมเทว ภูตานิ อุปฺปนฺนานิ สจฺจสมฺภูตานีติ อาห ‘‘สจฺจํ นาม สจฺจวาทิตา’’ติ. เสสสีลนฺติ อฏฺฐวิธอริยโวหารโต อญฺญสีลํ. นิหิตนฺติ ตสฺมึ กุเล ปุพฺพปุริเสหิ นิธานภาเวน นิหิตํ. ทุปฺปยุตฺตาติ กสิวาณิชฺชาทิวเสน ทุฏฺฐุ ปยุตฺตา กมฺมนฺตา. วิปชฺชนฺตีติ นสฺสนฺติ. กุลงฺคาโรติ กุลสฺส องฺคารสทิโส วินาสกปุคฺคโล. อนิจฺจตาติ มรณํ. ตสฺมึ กุเล ปธานปุริสานํ โภคานํ วา สพฺพโส วินาโส. เตนาห ‘‘หุตฺวา อภาโว’’ติอาทิ.

กุลสุตฺตวณฺณนา นิฏฺฐิตา.