๒-๕๕. สมาธิมูลกฐิติสุตฺตาทิวณฺณนา

๖๖๓-๗๑๖. ทุติยาทิสุตฺเตสุ ฐิติกุสโลติ เอตฺถ อนฺโตคธเหตุอตฺโถ ฐิติ-สทฺโท, ตสฺมิญฺจ ปน กุสโลติ อตฺโถติ อาห – ‘‘ฌานํ ฐเปตุํ อกุสโล’’ติ. สตฺตฏฺฐอจฺฉรามตฺตนฺติ สตฺตฏฺฐอจฺฉรามตฺตํ ขณํ ฌานํ ฐเปตุํ น สกฺโกติ อธิฏฺฐานวสีภาวสฺส อนิปฺผาทิตตฺตา. ยถาปริจฺเฉเทน กาเลน วุฏฺฐาตุํ น สกฺโกติ วุฏฺฐานวสีภาวสฺส อนิปฺผาทิตตฺตา. กลฺลํ ชาตํ อสฺสาติ กลฺลิตํ, ตสฺมึ กลฺลิเต กลฺลิตภาเวน กสิณารมฺมเณสุ ‘‘อิทํ นาม อสุกสฺสา’’ติ วิสยวเสน สมาปชฺชิตุํ อสกฺโกนฺโต น สมาธิสฺมึ อารมฺมณกุสโล. น สมาธิสฺมึ โคจรกุสโลติ สมาธิสฺมึ นิปฺผาทิตพฺเพ ตสฺส โคจเร กมฺมฏฺฐานสญฺญิเต ปวตฺติฏฺฐาเน ภิกฺขาจารโคจเร จ สติสมฺปชญฺญวิรหิโต อกุสโล. เกจิ ปน ‘‘กมฺมฏฺฐานโคจโร ปฐมชฺฌานาทิกํ, ‘เอวํ สมาปชฺชิตพฺพํ, เอวํ พหุลีกาตพฺพ’นฺติ อชานนฺโต ตตฺถ อกุสโล นามา’’ติ วทนฺติ. กมฺมฏฺฐานํ อภินีหริตุนฺติ กมฺมฏฺฐานํ วิเสสภาคิยตาย อภินีหริตุํ อกุสโล. สกฺกจฺจการีติ จิตฺตีการี. สาตจฺจการีติ นิยตการี. สมาธิสฺส อุปการกธมฺมาติ อปฺปนาโกสลฺลา. สมาปตฺติอาทีหีติ อาทิ-สทฺเทน สกฺกจฺจการิปทาทีนํเยว สงฺคโห ทฏฺฐพฺโพ จตุกฺกานํ วุตฺตตฺตา. เตนาห ‘‘โยเชตฺวา จตุกฺกา วุตฺตา’’ติ. โลกิยชฺฌานวเสเนว กถิตํ ‘‘สมาธิกุสโล’’ติอาทินา นเยน เทสนาย ปวตฺตตฺตา. น หิ โลกุตฺตรธมฺเมสุ อโกสลฺลํ นาม ลพฺภติ. ยทิ อโกสลฺลํ, น กุสลสทฺเทน วิเสสิตพฺพตา สิยาติ.

สมาธิมูลกฐิติสุตฺตาทิวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

ฌานสํยุตฺตวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

นิฏฺฐิตา จ สารตฺถปฺปกาสินิยา

สํยุตฺตนิกาย-อฏฺฐกถาย ขนฺธวคฺควณฺณนา.