๑๐. นานาติตฺถิยสาวกสุตฺตวณฺณนา

๑๑๑. นานาติตฺถิยสาวกาติ ปุถุติตฺถิยานํ สาวกา. ฉินฺทิเตติ หตฺถจฺเฉทาทิวเสน เฉเท. มาริเตติ มารเณ. น ปาปํ สมนุปสฺสตีติ กิญฺจิ ปาปํ อตฺถีติ น ปสฺสติ, ปเรสญฺจ ตถา ปเวเทติ. วิสฺสาสนฺติ วิสฺสตฺถภาวํ. ‘‘กตกมฺมานมฺปิ วิปาโก นตฺถี’’ติ วทนฺโต กตปาปานํ อกตปุญฺญานญฺจ วิสฺสตฺถตํ นิราสงฺกตํ ชเนติ.

ตโปชิคุจฺฉายาติ ตปสา อเจลวตาทินา ปาปโต ชิคุจฺฉเนน, ‘‘ปาปํ วิราชยามา’’ติ อเจลวตาทิสมาทาเนนาติ อตฺโถ. ตสฺมิญฺหิ สมาทาเน ฐิเตน สํวเรน สํวุตจิตฺโต สมนฺนาคโต ปิหิโต จ นาม โหตีติ ‘‘สุสํวุตตฺโต’’ติอาทิ วุตฺตํ. จตฺตาโร ยามา ภาคา จตุยามา, จตุยามา เอว จาตุยามา. ภาคตฺโถ หิ อิธ ยาม-สทฺโท ยถา ‘‘รตฺติยํ ปฐโม ยาโม’’ติ. โส ปเนตฺถ ภาโค สํวรลกฺขโณติ อาห ‘‘จาตุยาเมน สุสํวุโต’’ติ, จตุโกฏฺฐาเสน สํวเรน สุฏฺฐุ สํวุโตติ อตฺโถ. ปฏิกฺขิตฺตสพฺพสีโตทโกติ ปฏิกฺขิตฺตสพฺพสีตุทกปริโภโค. สพฺเพน ปาปวารเณน ยุตฺโตติ สพฺพปฺปกาเรน สํวรลกฺขเณน ปาปวารเณน สมนฺนาคโต. ธุตปาโปติ สพฺเพน นิชฺชรลกฺขเณน ปาปวารเณนปิ ธุตปาโป. ผุฏฺโฐติ อฏฺฐนฺนมฺปิ กมฺมานํ เขปเนน วิกฺเขปปฺปตฺติยา กมฺมกฺขยลกฺขเณน สพฺเพน ปาปวารเณน ผุฏฺโฐ, ตํ ผุสิตฺวา ฐิโต. น นิคุหนฺโตติ น นิคุหนเหตุ ทิฏฺฐสุเต ตเถว กเถนฺโต.

นานาติตฺถิยานํเยว อุปฏฺฐาโกติ ปรวาทีนํ สพฺเพสํเยว ติตฺถิยานํ อุปฏฺฐาโก, เตสุ สาธารณวเสน อภิปฺปสนฺโน. โกฏิปฺปตฺตาติ โมกฺขาธิคเมน สมณธมฺเม ปตฺตพฺพมริยาทปฺปตฺตา.

สหจริตมตฺเตนาติ สีหนาเทน สห วสฺสกรณมตฺเตน. สีเหน สีหนาทํ นทนฺเตน สเหว สิงฺคาเลน อตฺตโน สิงฺคาลรวกรณมตฺเตน. โกตฺถุโกติ ขุทฺทกโกตฺถุ. อาสงฺกิตสมาจาโรติ อตฺตนา จ ปเรหิ จ อาสงฺกิตพฺพสมาจาโร. สปฺปุริสานนฺติ พุทฺธาทีนํ.

ตสฺสาติ เวคพฺภริสฺส เทวปุตฺตสฺส. สรีเร อนุอาวิสีติ สรีเร อนุปวิสิตฺวา วิย อาวิสิ. อธิมุจฺจีติ ยถา คหิตสฺส วเสน จิตฺตํ น วตฺตติ, อตฺตโน เอว วเส วตฺตติ, เอวํ อธิฏฺฐหิ. อายุตฺตาติ ทสฺสเนน สํยุตฺตา. ปวิเวกิยนฺติ กปฺปกวตฺถภุญฺชนเสนาสเนหิ ปวิวิตฺตภาวํ. เตนาห ‘‘เต กิรา’’ติอาทิ. รูเป นิวิฏฺฐาติ จกฺขุรูปธมฺเม อภินิวิฏฺฐา. เตนาห ‘‘ตณฺหาทิฏฺฐีหิ ปติฏฺฐิตา’’ติ. เทวโลกปตฺถนกามาติ เทวโลกสฺเสว อภิปตฺถนกามา. มรณธมฺมตาย มาติยา. เตนาห ‘‘มาติยาติ มจฺจา’’ติ. ปรโลกตฺถายาติ ปรสมฺปตฺติภาวาย โลกสฺส อตฺถาย.

ปภาสวณฺณาติ ปภาย สมานวณฺณา. เกสํ ปภายาติ อาห ‘‘จนฺโทภาสา’’ติอาทิ. สชฺฌาราคปภาสวณฺณา อินฺทธนุปภาสวณฺณาติ ปจฺเจกํ โยชนา. อาโม อามคนฺโธ เอตสฺส อตฺถีติ อามิสํ. วธายาติ วิทฺธํสิตุํ. รูปาติ รูปายตนาทิรูปิธมฺมา.

ราชคหสมีปปฺปวตฺตีนํ ราชคหิยานํ. ‘‘เสโต’’ติ เกลาสกูโฏ อธิปฺเปโตติ อาห ‘‘เสโตติ เกลาโส’’ติ. เกนจิ น ฆฏฺเฏตีติ อฆํ, อนฺตลิกฺขนฺติ อาห ‘‘อฆคามีนนฺติ อากาสคามีน’’นฺติ. อุทกํ ธียติ เอตฺถาติ อุทธิ, มโหทธิ. วิปุโลติ เวปุลฺลปพฺพโต. หิมวนฺตปพฺพตานนฺติ หิมวนฺตปพฺพตภาคานํ. พุทฺโธ เสฏฺโฐ สีลสมาธิปญฺญาวิมุตฺติวิมุตฺติญาณทสฺสนาทีหิ สพฺพคุเณหิ.

นานาติตฺถิยสาวกสุตฺตวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

ตติยวคฺควณฺณนา นิฏฺฐิตา.

สารตฺถปฺปกาสินิยา สํยุตฺตนิกาย-อฏฺฐกถาย

เทวปุตฺตสํยุตฺตวณฺณนาย ลีนตฺถปฺปกาสนา สมตฺตา.