๕. สานุสุตฺตวณฺณนา

๒๓๙. ยกฺเขน คหิโต โหตีติ ยกฺเขน อนุปวิฏฺโฐ โหติ. ตสฺส ยกฺขคหณสฺส การณํ มูลโต ปภุติ วิตฺถารโต ทสฺเสตุํ ‘‘โส’’ติอาทิมาห. ตสฺส อนฺติมภวิกตฺตา อาทิโต ปฏฺฐาย อธิสีลสิกฺขาย สกฺกจฺจํ ปูรณนฺติ ทสฺเสติ ‘‘โส ปพฺพชิตกาลโต’’ติอาทินา. ปจฺจาหารนฺติ ปฏิกฺเขปํ. อิมสฺมึ สรภญฺเญติ อิมสฺมึ มม ธมฺมภณเน. ปตฺตินฺติ ปตฺติทานํ. ปิยา โหนฺติ, เตนาห ภควา ‘‘อากงฺเขยฺย เจ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ‘สพฺรหฺมจารีนํ ปิโย จ อสฺสํ มนาโป จ ครุ จ ภาวนีโย จา’ติ, สีเลเสฺววสฺส ปริปูรการี’’ติ (ม. นิ. ๑.๖๕). ตถา จาห ‘‘ตสฺมึ สามเณเร’’ติอาทิ.

วุฑฺฒิมนฺวายาติ โยพฺพนปฺปตฺติยา องฺคปจฺจงฺคานํ ปริวุฑฺฒิมาคมฺม. กามสมฺโภคสมตฺถตาวเสน ปริปกฺกินฺทฺริโย. อนุโยเชตฺวาวาติ วิสฺสชฺเชตฺวาว, คิหิภาเว วา อนุโยเชตฺวาว. ‘‘ปุพฺเพ ตุยฺหํ ปุตฺโต สีลวา กลฺยาณธมฺโม ลชฺชี กุกฺกุจฺจโก สิกฺขากาโมติ สมฺภาวิโต, อิทานิ ตโต อญฺญถา ชาโต’’ติ โฆสนาวเสน เทวตานํ อนฺตเร มาเหว เม ลชฺชํ อุปฺปาเทยฺย.

ปาฏิหาริยปกฺขญฺจาติ จาตุทฺทสีปญฺจทสีอฏฺฐมีนํ ยถากฺกมํ อาทิโต อนฺตโต อาทิอนฺตโต จ ปเวสนนิกฺขมนวเสน อุโปสถสีลสฺส ปฏิ ปฏิ อภิมุขํ ปจฺจาวหิตพฺพปกฺขญฺจ. เตรสิยาปีติ ปรํ สตฺตมีนวมีสุปีติ อตฺโถ. ปเวสภูตญฺหิ อุโปสถสีลสฺส สตฺตมีสุ สมาทินฺนํ สีลํ ปฏิปทํ, นวมีสุ นิกฺขมภูตนฺติ อาจริยา. โปราณฏฺฐกถายํ ปน ปจฺจุคฺคมนานุคมนปริยาเยน วุตฺตนฺติ อาห ‘‘มนุสฺสา’’ติอาทิ. อฑฺฒมาสนฺติ สกลกาลปกฺขํ. เอวญฺหิ วสฺสวาสสฺส อนุคมนํ คตํ โหติ. สุฏฺฐุ สมาคตนฺติ สุปริสุทฺธํ สมฺปนฺนํ กตฺวา อตฺตโน สนฺตานํ อาคตํ. ตํ ปน อตฺตโน จิตฺเตน สมํ ปกาเรหิ ยุตฺตํ โหตีติ อาห ‘‘สมฺปยุตฺต’’นฺติ. อรหนฺตานํ อนุกรเณน เสฏฺฐจริยํ. ‘‘น เต หิ ยกฺขา กีฬนฺตี’’ติ อตฺตโน ปุตฺตสฺส กาเย อธิมุจฺจนํ อตฺตโน กีฬนํ วิย โหตีติ กตฺวา อาห.

อุปาสิกา ยถาวุตฺตอุโปสถสีเลน สีลวตี, สามเณโร ปน อตฺตโน สามเณรสีเลน สีลวา. อุปฺปติตฺวาติ อากาเส อุปฺปติตฺวา. โมกฺโข นตฺถิ ทุกฺขาวหสฺส กมฺมสฺส กตูปจิตตฺตา.

ทุวิเธปิ กาเมติ วตฺถุกามกิเลสกาเม. กิเลสกามํ ปริจฺจชนฺโต เอว หิ วตฺถุกาเม ปริจฺจชติ นาม. วิพฺภมนวเสน อาคจฺฉติ ภิกฺขาย อาหิณฺฑนาทิปพฺพชิตกิจฺจโต. อุปฺปพฺพชิตฺวา วิคตสีลสฺส ชีวโต อานาปานมตฺเตน ชีวนฺโตปิ โส มตโกว. วุตฺตเญฺหตํ ‘‘มรณเญฺหตํ, สุนกฺขตฺต, อริยสฺส วินเย, โย สิกฺขํ ปจฺจกฺขาย หีนายาวตฺตตี’’ติ (ม. นิ. ๓.๔๕).

อุณฺหฏฺเฐนาติ สปริฬาหฏฺเฐน. อภิธาวถาติ อภิธาวตีติ อิมสฺมึ อภิธาวนกิจฺเจ ภทฺทํ เต โหตูติ วตฺวา คิหิภาวาย อภิธาวถ. นีหริตฺวาติ นิกฺขาเมตฺวา. เอกาทสหิ อคฺคีหิ อาทิตฺตตฺตา มหาฑาหสทิเส. สลฺลกฺเขตฺวาติ คิหิภาเว อาทีนวํ, ปพฺพชฺชาย อานิสํสญฺจ สลฺลกฺเขตฺวา. หิโรตฺตปฺปํ ปฏิลภิตฺวา ‘‘มม อุปฺปพฺพชิตุกามตํ สพฺรหฺมจาริโน ชานิสฺสนฺตี’’ติ. จตุนฺนํ ปริสานํ จิตฺตสงฺโขภวเสน สกลชมฺพุทีปํ โขเภตฺวา.

สานุสุตฺตวณฺณนา นิฏฺฐิตา.