๑๖. สมาโรปนหารวิภงฺควณฺณนา

๕๐. สุตฺเตน คหิเตติ สุตฺเต วุตฺเต. ปทฏฺฐานคฺคหณํ อธิฏฺฐานวิสยทสฺสนตฺถํ, เววจนคฺคหณํ อธิวจนวิภาคทสฺสนตฺถนฺติ โยชนา. วิสยาธิฏฺฐานภาวโตติ วิสยสงฺขาตปวตฺติฏฺฐานภาวโต. วนียตีติ ภชียติ. วนตีติ ภชติ เสวติ. วนุเตติ ยาจติ, ปตฺเถตีติ อตฺโถ. ปญฺจ กามคุณา กามตณฺหาย การณํ โหติ อารมฺมณปจฺจยตาย. นิมิตฺตคฺคาโห อนุพฺยญฺชนคฺคาหสฺส การณํ โหติ อุปนิสฺสยตายาติ เอวํ เสเสสุปิ ยถารหํ การณตา วตฺตพฺพา.

๕๑. ‘‘กาเย กายานุปสฺสี วิหราหี’’ติอาทีสุ ยํ วตฺตพฺพํ, ตํ เหฏฺฐา ลกฺขณหารวิภงฺควณฺณนายํ (เนตฺติ. อฏฺฐ. ๒๓) วุตฺตนเยเนว เวทิตพฺพํ. อยํ ปน วิเสโส – รูปธมฺมปริญฺญายาติ รูปูปิกวิญฺญาณฏฺฐิติปริญฺญาย.

‘‘ทุกฺข’’นฺติ ปสฺสนฺตี สา เวทนานุปสฺสนาติ โยเชตพฺพํ. เวทนาเหตุปริญฺญายาติ ผสฺสปริญฺญาย. ‘‘เวทนาวเสนา’’ติ ปเทน อตฺตนา อุปฺปาทิตทุกฺขวเสน. เวทนาปริญฺญายาติ เวทนูปิกวิญฺญาณฏฺฐิติปริญฺญาย. นิจฺจาภินิเวสปฏิปกฺขโต อนิจฺจานุปสฺสนายาติ อธิปฺปาโย. นิจฺจสญฺญานิมิตฺตสฺสาติ นิจฺจสญฺญาเหตุกสฺส. สญฺญาปริญฺญายาติ สญฺญูปิกวิญฺญาณฏฺฐิติปริญฺญาย. ปฐมมคฺควชฺฌตฺตา อคติคมนสฺส วุตฺตํ ‘‘ทิฏฺฐาภินิเวสสฺส…เป… อคติคมนสฺส จา’’ติ.

สงฺขารปริญฺญายาติ สงฺขารูปิกวิญฺญาณฏฺฐิติปริญฺญาย.

สมาโรปนหารวิภงฺควณฺณนา นิฏฺฐิตา.

นิฏฺฐิตา จ หารวิภงฺควณฺณนา.