๙. ฉตฺตุปาหนวคฺโค

๑. ฉตฺตุปาหนสิกฺขาปทวณฺณนา

ฉตฺตวคฺคสฺส ปฐเม ฉตฺตุปาหนนฺติ ปทภาชเน (ปาจิ. ๑๑๗๘-๑๑๘๒) วุตฺตลกฺขณํ ฉตฺตญฺจ อุปาหนาโย จ. ธาเรยฺยาติ ปริโภควเสน มคฺคคมเน เอกปฺปโยเคเนว ทิวสมฺปิ ธาเรนฺติยา เอกา อาปตฺติ. สเจ ปน ตาทิสํ ฐานํ ปตฺวา ฉตฺตมฺปิ อปนาเมตฺวา อุปาหนาปิ โอมุญฺจิตฺวา ปุนปฺปุนํ ธาเรติ, ปโยคคณนาย ปาจิตฺติยํ.

สาวตฺถิยํ ฉพฺพคฺคิยา ภิกฺขุนิโย อารพฺภ ฉตฺตุปาหนธารณวตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ, ‘‘อคิลานา’’ติ อยเมตฺถ อนุปญฺญตฺติ, ฉตฺตสฺเสว อุปาหนานํเยว วา ธารเณ ทุกฺกฏํ, อคิลานาย ติกปาจิตฺติยํ, คิลานาย ทฺวิกทุกฺกฏํ. คิลานสญฺญาย ปน, อาราเม อารามูปจาเร ธาเรนฺติยา, อาปทาสุ, อุมฺมตฺติกาทีนญฺจ อนาปตฺติ. อุภินฺนํ ธารณํ, อนุญฺญาตการณาภาโวติ อิมาเนตฺถ เทฺว องฺคานิ. สมุฏฺฐานาทีนิ เอฬกโลมสทิสานีติ.

ฉตฺตุปาหนสิกฺขาปทวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

๒. ยานสิกฺขาปทวณฺณนา

ทุติเย ยาเนนาติ วยฺหาทินา. เอตฺถาปิ โอโรหิตฺวา ปุนปฺปุนํ อภิรุหนฺติยา ปโยคคณนาย ปาจิตฺติยํ. อนาปตฺติยํ ‘‘อาราเม อารามูปจาเร’’ติ นตฺถิ, เสสํ ปฐเม วุตฺตนเยเนว เวทิตพฺพนฺติ.

ยานสิกฺขาปทวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

๓. สงฺฆาณิสิกฺขาปทวณฺณนา

ตติเย สงฺฆาณินฺติ ยํกิญฺจิ กฏูปคํ. ธาเรยฺยาติ กฏิยํ ปฏิมุญฺเจยฺย. เอตฺถาปิ โอมุญฺจิตฺวา โอมุญฺจิตฺวา ธาเรนฺติยา ปโยคคณนาย ปาจิตฺติยํ.

สาวตฺถิยํ อญฺญตรํ ภิกฺขุนึ อารพฺภ สงฺฆาณึ ธารณวตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ. อาพาธปจฺจยา กฏิสุตฺตํ ธาเรนฺติยา, อุมฺมตฺติกาทีนญฺจ อนาปตฺติ. เสสํ วุตฺตนเยเนว เวทิตพฺพํ, อิทํ ปน อกุสลจิตฺตนฺติ.

สงฺฆาณิสิกฺขาปทวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

๔. อิตฺถาลงฺการสิกฺขาปทวณฺณนา

จตุตฺเถ อิตฺถาลงฺการนฺติ สีสูปคาทีสุ อญฺญตรํ ยํกิญฺจิ ปิฬนฺธนํ. อิธ ตสฺส ตสฺส วเสน วตฺถุคณนาย อาปตฺติ เวทิตพฺพา.

สาวตฺถิยํ ฉพฺพคฺคิยา ภิกฺขุนิโย อารพฺภ อิตฺถาลงฺการํ ธารณวตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ, อาพาธปจฺจยา กิญฺจิเทว ธาเรนฺติยา, อุมฺมตฺติกาทีนญฺจ อนาปตฺติ. เสสํ วุตฺตสทิสเมวาติ.

อิตฺถาลงฺการสิกฺขาปทวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

๕. คนฺธวณฺณกสิกฺขาปทวณฺณนา

ปญฺจเม คนฺธวณฺณเกนาติ เยนเกนจิ คนฺเธน จ วณฺณเกน จ. อิธ คนฺธาทิโยชนโต ปฏฺฐาย ปุพฺพปโยเค ทุกฺกฏํ, นหานปริโยสาเน ปาจิตฺติยํ. อาพาธปจฺจยา, อุมฺมตฺติกาทีนญฺจ อนาปตฺติ. เสสํ จตุตฺถสทิสเมวาติ.

คนฺธวณฺณกสิกฺขาปทวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

๖. วาสิตกสิกฺขาปทวณฺณนา

ฉฏฺเฐ วาสิตเกนาติ คนฺธวาสิตเกน. ปิญฺญาเกนาติ ติลปิฏฺเฐน. เสสํ ปญฺจมสทิสเมวาติ.

วาสิตกสิกฺขาปทวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

๗. ภิกฺขุนิอุมฺมทฺทาปนสิกฺขาปทวณฺณนา

สตฺตเม อุมฺมทฺทาเปยฺยาติ อุพฺพฏฺฏาเปยฺย. ปริมทฺทาเปยฺยาติ สมฺพาหาเปยฺย. เอตฺถ จ หตฺถํ อมุญฺจิตฺวา อุพฺพฏฺฏเน เอกาว อาปตฺติ, โมเจตฺวา โมเจตฺวา อุพฺพฏฺฏเน ปโยคคณนาย อาปตฺติโย. สมฺพาหเนปิ เอเสว นโย.

สาวตฺถิยํ สมฺพหุลา ภิกฺขุนิโย อารพฺภ ภิกฺขุนิยา อุมฺมทฺทาปนปริมทฺทาปนวตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ, คิลานาย, อาปทาสุ, อุมฺมตฺติกาทีนญฺจ อนาปตฺติ. อิธ มคฺคคมนปริสฺสโมปิ เคลญฺญํ, โจรภยาทีหิ สรีรกมฺปนาทโยปิ อาปทา. เสสํ จตุตฺเถ วุตฺตนเยเนว เวทิตพฺพนฺติ.

ภิกฺขุนิอุมฺมทฺทาปนสิกฺขาปทวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

๘-๙-๑๐. สิกฺขมานอุมฺมทฺทาปนาทิสิกฺขาปทวณฺณนา

อฏฺฐมนวมทสเมสุปิ สิกฺขมานาย สามเณริยา คิหินิยาติ เอตฺตกเมว นานํ. เสสํ สตฺตมสทิสเมวาติ.

สิกฺขมานอุมฺมทฺทาปนาทิสิกฺขาปทวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

๑๑. อนาปุจฺฉาสิกฺขาปทวณฺณนา

เอกาทสเม ภิกฺขุสฺส ปุรโตติ น อภิมุขเมวาติ อตฺโถ, อิทํ ปน อุปจารํ สนฺธาย กถิตนฺติ เวทิตพฺพํ. ตสฺมา ภิกฺขุสฺส อุปจาเร อนฺตมโส ฉมายปิ ‘‘นิสีทามิ, อยฺยา’’ติ อนาปุจฺฉิตฺวา นิสีทนฺติยา ปาจิตฺติยํ.

สาวตฺถิยํ สมฺพหุลา ภิกฺขุนิโย อารพฺภ อนาปุจฺฉา นิสีทนวตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ, ติกปาจิตฺติยํ, อาปุจฺฉิเต ทฺวิกทุกฺกฏํ. ตสฺมึ อาปุจฺฉิตสญฺญาย, คิลานาย, อาปทาสุ, อุมฺมตฺติกาทีนญฺจ อนาปตฺติ. ภิกฺขุสฺส อนาปุจฺฉา, อุปจาเร นิสชฺชา, อนุญฺญาตการณาภาโวติ อิมาเนตฺถ ตีณิ องฺคานิ. สมุฏฺฐานาทีนิ กถินสทิสานิ, อิทํ ปน กิริยากิริยนฺติ.

อนาปุจฺฉาสิกฺขาปทวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

๑๒. ปญฺหาปุจฺฉนสิกฺขาปทวณฺณนา

ทฺวาทสเม อโนกาสกตนฺติ ‘‘อสุกสฺมึ นาม ฐาเน ปุจฺฉามี’’ติ เอวํ อกตโอกาสํ, ตสฺมา สุตฺตนฺเต โอกาสํ การาเปตฺวา วินยํ วา อภิธมฺมํ วา ปุจฺฉนฺติยา ปาจิตฺติยํ. เสเสสุปิ เอเสว นโย, สพฺพโส อการิเต ปน วตฺตพฺพเมว นตฺถิ.

สาวตฺถิยํ สมฺพหุลา ภิกฺขุนิโย อารพฺภ อโนกาสกตํ ภิกฺขุํ ปญฺหํ ปุจฺฉนวตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ. ตตฺถ ตตฺถ โอกาสํ การาเปตฺวา ปุจฺฉนฺติยา, อโนทิสฺส โอกาสํ การาเปตฺวา ยตฺถ กตฺถจิ ปุจฺฉนฺติยา, อุมฺมตฺติกาทีนญฺจ อนาปตฺติ. ภิกฺขุสฺส อโนกาสการาปนํ, ปญฺหํ ปุจฺฉนนฺติ อิมาเนตฺถ เทฺว องฺคานิ. สมุฏฺฐานาทีนิ ปทโสธมฺมสทิสานิ, อิทํ ปน กิริยากิริยนฺติ.

ปญฺหาปุจฺฉนสิกฺขาปทวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

๑๓. อสํกจฺจิกสิกฺขาปทวณฺณนา

เตรสเม อสํกจฺจิกาติ อธกฺขกอุพฺภนาภิมณฺฑลสงฺขาตสฺส สรีรสฺส ปฏิจฺฉาทนตฺถํ อนุญฺญาตสํกจฺจิกวิรหิตา. คามํ ปวิเสยฺยาติ เอตฺถ ปริกฺขิตฺตสฺส คามสฺส ปริกฺเขปํ, อปริกฺขิตฺตสฺส อุปจารํ อติกฺกมนฺติยา วา โอกฺกมนฺติยา วา ปฐมปาเท ทุกฺกฏํ, ทุติเย ปาจิตฺติยํ.

สาวตฺถิยํ อญฺญตรํ ภิกฺขุนึ อารพฺภ อสํกจฺจิกาย คามํ ปวิสนวตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ. ยสฺสา ปน สํกจฺจิกจีวรํ อจฺฉินฺนํ วา นฏฺฐํ วา, ตสฺสา, คิลานาย, อาปทาสุ, อุมฺมตฺติกาทีนญฺจ อนาปตฺติ. อสํกจฺจิกตา, วุตฺตปริจฺเฉทาติกฺกโม, อนุญฺญาตการณาภาโวติ อิมาเนตฺถ ตีณิ องฺคานิ. สมุฏฺฐานาทีนิ เอฬกโลมสทิสานีติ.

อสํกจฺจิกสิกฺขาปทวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

ฉตฺตุปาหนวคฺโค นวโม.

๑๐…เป…๑๖. มุสาวาทาทิวคฺโค

มุสาวาทาทิสิกฺขาปทวณฺณนา

อิโต ปเรสุ มุสาวาทวคฺคาทีสุ สตฺตสุ วคฺเคสุ ภิกฺขุปาติโมกฺขวณฺณนายํ วุตฺตนเยเนว วินิจฺฉโย เวทิตพฺโพติ.

โสฬสมวคฺโค.

อุทฺทิฏฺฐา โข อยฺยาโย ฉสฏฺฐิสตา ปาจิตฺติยา ธมฺมาติ ภิกฺขู อารพฺภ ปญฺญตฺตา สาธารณา สตฺตติ, อสาธารณา ฉนฺนวุตีติ เอวํ ฉสฏฺฐิสตา. เสสํ สพฺพตฺถ อุตฺตานเมวาติ.

กงฺขาวิตรณิยา ปาติโมกฺขวณฺณนาย

ภิกฺขุนิปาติโมกฺเข

สุทฺธปาจิตฺติยวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

ตตฺรายํ สงฺเขปโต อสาธารณสิกฺขาปเทสุ สมุฏฺฐานวินิจฺฉโย – คิรคฺคสมชฺชา จิตฺตาคารสิกฺขาปทํ สงฺฆาณี อิตฺถาลงฺกาโร คนฺธวณฺณโก วาสิตกปิญฺญาโก ภิกฺขุนิอาทีหิ อุมฺมทฺทนปริมทฺทนาติ อิมานิ ทส สิกฺขาปทานิ อจิตฺตกานิ โลกวชฺชานิ อกุสลจิตฺตานิ. อยํ ปเนตฺถ อธิปฺปาโย, วินาปิ จิตฺเตน อาปชฺชิตพฺพตฺตา อจิตฺตกานิ, จิตฺเต ปน สติ อกุสเลเนว อาปชฺชิตพฺพตฺตา โลกวชฺชานิ เจว อกุสลจิตฺตานิ จาติ. อวเสสานิ สจิตฺตกานิ ปณฺณตฺติวชฺชาเนว. โจริวุฏฺฐาปนํ คามนฺตรํ อารามสิกฺขาปทํ คพฺภินิวคฺเค อาทิโต ปฏฺฐาย สตฺต, กุมาริภูตวคฺเค อาทิโต ปฏฺฐาย ปญฺจ ปุริสาทิสํสฏฺฐํ ปาริวาสิกฉนฺททานํ อนุวสฺสวุฏฺฐาปนํ เอกนฺตริกวุฏฺฐาปนนฺติ อิมานิ เอกูนวีสติ สิกฺขาปทานิ สจิตฺตกานิ ปณฺณตฺติวชฺชานิ. อวเสสานิ สจิตฺตกานิ โลกวชฺชาเนวาติ.