๗. คพฺภินีวคฺโค

๑. คพฺภินีสิกฺขาปทวณฺณนา

คพฺภินิวคฺคสฺส ปฐเม ‘‘คพฺภินี’’ติ ชานิตฺวา อุปชฺฌายาย วุฏฺฐาเปนฺติยา คณปริเยสนาทีสุ จ ญตฺติกมฺมวาจาทฺวเย จ ทุกฺกฏํ, กมฺมวาจาปริโยสาเน ปาจิตฺติยํ.

สาวตฺถิยํ สมฺพหุลา ภิกฺขุนิโย อารพฺภ คพฺภินึ วุฏฺฐาปนวตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ, คพฺภินิยา เวมติกาย อคพฺภินิยา คพฺภินิสญฺญาย เจว เวมติกาย จ ทุกฺกฏํ. อุโภสุ อคพฺภินิสญฺญาย, อุมฺมตฺติกาทีนญฺจ อนาปตฺติ. คพฺภินิตา, ‘คพฺภินี’ติ ชานนํ, วุฏฺฐาปนนฺติ อิมาเนตฺถ ตีณิ องฺคานิ. สมุฏฺฐานาทีนิ อทินฺนาทานสทิสานิ, อิทํ ปน ปณฺณตฺติวชฺชํ, ติจิตฺตํ, ติเวทนนฺติ.

คพฺภินีสิกฺขาปทวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

๒. ปายนฺตีสิกฺขาปทวณฺณนา

ทุติเย ปายนฺตินฺติ ถญฺญํ ปายมานํ, ยํ ปาเยติ, ตสฺส มาตา วา, ธาติ วา. อิทํ วตฺถุมตฺตเมเวตฺถ วิเสโส, เสสํ ปฐมสิกฺขาปทสทิสเมวาติ.

ปายนฺตีสิกฺขาปทวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

๓. ปฐมสิกฺขมานสิกฺขาปทวณฺณนา

ตติเย เทฺว วสฺสานีติ ปวารณาวเสน เทฺว สํวจฺฉรานิ. ฉสุ ธมฺเมสูติ ปาณาติปาตาเวรมณิอาทีสุ วิกาลโภชนาเวรมณิปริโยสาเนสุ ฉสุ สิกฺขาปเทสุ. อสิกฺขิตสิกฺขนฺติ ปทภาชเน (ปาจิ. ๑๐๗๗) วุตฺตนเยเนว อทินฺนสิกฺขํ วา กุปิตสิกฺขํ วา. สิกฺขมานํ วุฏฺฐาเปยฺยาติ เตสุ ฉสุ ธมฺเมสุ สิกฺขนโต, เต วา สิกฺขาสงฺขาเต ธมฺเม มานนโต เอวํลทฺธนามํ อนุปสมฺปนฺนํ อุปสมฺปาเทยฺย. ปาจิตฺติยนฺติ ปฐมสิกฺขาปเท วุตฺตนเยเนว กมฺมวาจาปริโยสาเน ปาจิตฺติยํ.

สาวตฺถิยํ สมฺพหุลา ภิกฺขุนิโย อารพฺภ เอวรูปํ สิกฺขมานํ วุฏฺฐาปนวตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ, ธมฺมกมฺเม ติกปาจิตฺติยํ, อธมฺมกมฺเม ติกทุกฺกฏํ. เทฺว วสฺสานิ ฉสุ ธมฺเมสุ สิกฺขิตสิกฺขํ สิกฺขมานํ วุฏฺฐาเปนฺติยา, อุมฺมตฺติกาทีนญฺจ อนาปตฺติ. วุตฺตนเยน อสิกฺขิตสิกฺขตา, ธมฺมกมฺมตา, กมฺมวาจาปริโยสานนฺติ อิมาเนตฺถ ตีณิ องฺคานิ. สมุฏฺฐานาทีนิ ปฐเม วุตฺตนยาเนวาติ.

ปฐมสิกฺขมานสิกฺขาปทวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

๔. ทุติยสิกฺขมานสิกฺขาปทวณฺณนา

จตุตฺเถ สงฺเฆน อสมฺมตนฺติ ยสฺสา สงฺเฆน อนฺตมโส อุปสมฺปทามาฬเกปิ ปทภาชเน (ปาจิ. ๑๐๘๖) วุตฺตา อุปสมฺปทาสมฺมุติ น ทินฺนา โหติ, ตํ อิมา เทฺวปิ มหาสิกฺขมานา นาม. อิธ สงฺเฆน สมฺมตํ วุฏฺฐาเปนฺติยา, อุมฺมตฺติกาทีนญฺจ อนาปตฺติ. เสสํ ตติเย วุตฺตสทิสเมว, อิทํ ปน กิริยากิริยํ โหตีติ.

ทุติยสิกฺขมานสิกฺขาปทวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

๕. ปฐมคิหิคตสิกฺขาปทวณฺณนา

ปญฺจเม คิหิคตนฺติ ปุริสนฺตรคตํ, อิธาปิ อิทํ วตฺถุมตฺตเมว วิเสโส. อูนทฺวาทสวสฺสญฺจ ปริปุณฺณสญฺญาย วุฏฺฐาเปนฺติยา กิญฺจาปิ อนาปตฺติ, สา ปน อนุปสมฺปนฺนาว โหติ. เสสํ ปฐมสิกฺขาปทสทิสเมวาติ.

ปฐมคิหิคตสิกฺขาปทวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

๖-๗. ทุติยตติยคิหิคตสิกฺขาปทวณฺณนา

ฉฏฺเฐ สพฺพํ ตติเย วุตฺตนเยน. สตฺตเมปิ สพฺพํ จตุตฺเถ วุตฺตนเยเนว เวทิตพฺพนฺติ.

ทุติยตติยคิหิคตสิกฺขาปทวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

๘. ปฐมสหชีวินิสิกฺขาปทวณฺณนา

อฏฺฐเม สหชีวินินฺติ สทฺธิวิหารินึ. เนว อนุคฺคเณฺหยฺยาติ สยํ อุทฺเทสาทีหิ นานุคฺคเณฺหยฺย. น อนุคฺคณฺหาเปยฺยาติ ‘‘อิมิสฺสา, อยฺเย, อุทฺเทสาทีนิ เทหี’’ติ เอวํ น อญฺญาย อนุคฺคณฺหาเปยฺย. ปาจิตฺติยนฺติ ธุเร นิกฺขิตฺตมตฺเต ปาจิตฺติยํ.

สาวตฺถิยํ ถุลฺลนนฺทํ อารพฺภ เอวรูเป วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ, เสสเมตฺถ ตุวฏฺฏวคฺเค ทุกฺขิตสหชีวินิสิกฺขาปเท วุตฺตสทิสเมวาติ.

ปฐมสหชีวินิสิกฺขาปทวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

๙. นานุพนฺธนสิกฺขาปทวณฺณนา

นวเม วุฏฺฐาปิตํ ปวตฺตินินฺติ วุฏฺฐาปิตํ ปวตฺตินึ ยาย อุปสมฺปาทิตา, ตํ อุปชฺฌายินินฺติ อตฺโถ. นานุพนฺเธยฺยาติ จุณฺเณน มตฺติกาย ทนฺตกฏฺเฐน มุโขทเกนาติ เอวํ เตน เตน กรณีเยน น อุปฏฺฐเหยฺย. ปาจิตฺติยนฺติ นานุพนฺธิสฺสนฺติ ธุเร นิกฺขิตฺตมตฺเต ปาจิตฺติยํ.

สาวตฺถิยํ สมฺพหุลา ภิกฺขุนิโย อารพฺภ นานุพนฺธนวตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ. พาลํ ปน อลชฺชินึ วา อนนุพนฺธนฺติยา, คิลานาย, อาปทาสุ, อุมฺมตฺติกาทีนญฺจ อนาปตฺติ. วุฏฺฐาปิตปฺปวตฺตินิตา, เทฺว วสฺสานิ อนนุพนฺธเน ธุรนิกฺเขโป, อนุญฺญาตการณาภาโวติ อิมาเนตฺถ ตีณิ องฺคานิ. สมุฏฺฐานาทีนิ ปฐมปาราชิกสทิสานิ, อิทํ ปน อกิริยํ, ทุกฺขเวทนนฺติ.

นานุพนฺธนสิกฺขาปทวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

๑๐. ทุติยสหชีวินิสิกฺขาปทวณฺณนา

ทสเม เนว วูปกาเสยฺยาติ น คเหตฺวา คจฺเฉยฺย. น วูปกาสาเปยฺยาติ ‘‘อิมํ, อยฺเย, คเหตฺวา คจฺฉาหี’’ติ อญฺญํ น อาณาเปยฺย. ปาจิตฺติยนฺติ ธุเร นิกฺขิตฺตมตฺเต ปาจิตฺติยํ.

สาวตฺถิยํ ถุลฺลนนฺทํ อารพฺภ สหชีวินิยา อวูปกาสนวตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ. สติ ปน อนฺตราเย, ปริเยสิตฺวา ทุติยิกํ อลภนฺติยา, คิลานาย, อาปทาสุ, อุมฺมตฺติกาทีนญฺจ อนาปตฺติ. สหชีวินิตา, วูปกาสวูปกาสาปเน ธุรนิกฺเขโป, อนุญฺญาตการณาภาโวติ อิมาเนตฺถ ตีณิ องฺคานิ. สมุฏฺฐานาทีนิ สมนุภาสนสทิสานีติ.

ทุติยสหชีวินิสิกฺขาปทวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

คพฺภินีวคฺโค สตฺตโม.