๓. นคฺควคฺโค

๑. นคฺคสิกฺขาปทวณฺณนา

นคฺควคฺคสฺส ปฐเม นคฺคาติ อนิวตฺถา วา อปารุตา วา. เอวญฺหิ นหายนฺติยา สพฺพปฺปโยเคสุ ทุกฺกฏํ, นหานปริโยสาเน ปาจิตฺติยํ.

สาวตฺถิยํ สมฺพหุลา ภิกฺขุนิโย อารพฺภ เอวํ นหานวตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ, อุทกสาฏิกจีวเร อจฺฉินฺเน วา นฏฺเฐ วา, ‘‘มหคฺฆํ อิทํ ทิสฺวา โจราปิ หเรยฺยุ’’นฺติ เอวรูปาสุ อาปทาสุ วา นหายนฺติยา, อุมฺมตฺติกาทีนญฺจ อนาปตฺติ. นคฺคตา, อนุญฺญาตการณาภาโว, นหานปริโยสานนฺติ อิมาเนตฺถ ตีณิ องฺคานิ. สมุฏฺฐานาทีนิ เอฬกโลมสทิสานีติ.

นคฺคสิกฺขาปทวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

๒. อุทกสาฏิกสิกฺขาปทวณฺณนา

ทุติเย สาวตฺถิยํ ฉพฺพคฺคิยา ภิกฺขุนิโย อารพฺภ อปฺปมาณิกาโย อุทกสาฏิกาโย ธารณวตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ, เสสเมตฺถ สพฺพํ รตนวคฺเค นิสีทนสิกฺขาปเท วุตฺตนเยเนว เวทิตพฺพนฺติ.

อุทกสาฏิกสิกฺขาปทวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

๓. จีวรสิพฺพนสิกฺขาปทวณฺณนา

ตติเย วิสิพฺเพตฺวาติ ทุสฺสิพฺพิตํ ปุนสิพฺพนตฺถาย วิสิพฺเพตฺวา. อนนฺตรายิกินีติ ทสสุ อนฺตราเยสุ เอเกกสฺมิมฺปิ อสติ. อญฺญตฺร จตูหปญฺจาหาติ วิสิพฺพิตทิวสโต ปญฺจ ทิวเส อติกฺกาเมตฺวา ‘‘เนว สิพฺพิสฺสามิ, น สิพฺพาปนาย อุสฺสุกฺกํ กริสฺสามี’’ติ ธุรํ นิกฺขิตฺตมตฺเต ปาจิตฺติยํ.

สาวตฺถิยํ ถุลฺลนนฺทํ อารพฺภ จีวรํ วิสิพฺเพตฺวา น สิพฺพนวตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ, ติกปาจิตฺติยํ, อนุปสมฺปนฺนาย ติกทุกฺกฏํ, ตถา อุภินฺนมฺปิ อญฺญสฺมึ ปริกฺขาเร. ยา ปน อนฺตรายิกินี วา โหติ, ปริเยสิตฺวา วา กิญฺจิ น ลภติ, กโรนฺตี วา ปญฺจาหํ อติกฺกาเมติ, ตสฺสา จ, คิลานาย จ, อาปทาสุ จ, อุมฺมตฺติกาทีนญฺจ อนาปตฺติ. นิวาสนปารุปนุปคจีวรตา, อุปสมฺปนฺนาย สนฺตกตา, สิพฺพนตฺถาย วิสิพฺพนํ วา วิสิพฺพาปนํ วา, อญฺญตฺร อนุญฺญาตการณา ปญฺจาหาติกฺกโม, ธุรนิกฺเขโปติ อิมาเนตฺถ ปญฺจ องฺคานิ. สมุฏฺฐานาทีนิ สมนุภาสนสทิสานีติ.

จีวรสิพฺพนสิกฺขาปทวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

๔. สงฺฆาฏิจารสิกฺขาปทวณฺณนา

จตุตฺเถ ปญฺจ อหานิ ปญฺจาหํ, ปญฺจาหเมว ปญฺจาหิกํ. สงฺฆาฏีนํ จาโร สงฺฆาฏิจาโร, ปริโภควเสน วา โอตาปนวเสน วา สงฺฆฏิตฏฺเฐน ‘สงฺฆาฏี’ติ ลทฺธนามํ ติจีวรํ, อุทกสาฏิกา, สํกจฺจิกาติ อิเมสํ ปญฺจนฺนํ จีวรานํ ปริวตฺตนนฺติ อตฺโถ. อติกฺกาเมยฺย ปาจิตฺติยนฺติ ฉฏฺเฐ อรุณุคฺคมเน เอกสฺมึ จีวเร วุตฺตนเยน อปริวตฺติเต เอกา อาปตฺติ, ปญฺจสุ ปญฺจ.

สาวตฺถิยํ สมฺพหุลา ภิกฺขุนิโย อารพฺภ จีวรํ นิกฺขิปิตฺวา สนฺตรุตฺตเรน ชนปทจาริกํ ปกฺกมนวตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ, ติกปาจิตฺติยํ, ปญฺจาหานติกฺกนฺเต ทฺวิกทุกฺกฏํ. ตสฺมึ ปน อนติกฺกนฺตสญฺญาย, ปญฺจมํ ทิวสํ ปญฺจ จีวรานิ นิวาเสนฺติยา วา ปารุปนฺติยา วา โอตาเปนฺติยา วา, คิลานาย, ‘‘อิทํ เม จีวรํ มหคฺฆํ อีทิเส โจรภเย น สกฺกา ธาเรตุ’’นฺติ เอวรูปาสุ อาปทาสุ, อุมฺมตฺติกาทีนญฺจ อนาปตฺติ. ปญฺจนฺนํ จีวรานํ อญฺญตรตา, ปญฺจาหาติกฺกโม, อนุญฺญาตการณาภาโว, อปริวตฺตนนฺติ อิมาเนตฺถ จตฺตาริ องฺคานิ. สมุฏฺฐานาทีนิ กถินสทิสานีติ.

สงฺฆาฏิจารสิกฺขาปทวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

๕. จีวรสงฺกมนียสิกฺขาปทวณฺณนา

ปญฺจเม จีวรสงฺกมนียนฺติ สงฺกเมตพฺพํ จีวรํ, อญฺญิสฺสา สนฺตกํ อนาปุจฺฉา คหิตํ ปุน ปฏิทาตพฺพํ ปญฺจนฺนํ อญฺญตรํ จีวรนฺติ อตฺโถ. ธาเรยฺยาติ สเจ ตํ นิวาเสติ วา ปารุปติ วา ปาจิตฺติยํ.

สาวตฺถิยํ อญฺญตรํ ภิกฺขุนึ อารพฺภ ภิกฺขุนิยา จีวรํ อาทาย อนาปุจฺฉา ปารุปนวตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ, ติกปาจิตฺติยํ, อนุปสมฺปนฺนาย ติกทุกฺกฏํ. ยา ปน ตาย วา ทินฺนํ, ตํ วา อาปุจฺฉา, อจฺฉินฺนนฏฺฐจีวริกา วา หุตฺวา, ‘‘อิทํ เม จีวรํ มหคฺฆํ อีทิเส โจรภเย น สกฺกา ธาเรตุ’’นฺติ เอวรูปาสุ อาปทาสุ วา ธาเรติ, ตสฺสา, อุมฺมตฺติกาทีนญฺจ อนาปตฺติ. จีวรสงฺกมนียตา, อุปสมฺปนฺนาย สนฺตกตา, อนุญฺญาตการณาภาโว, ธารณนฺติ อิมาเนตฺถ จตฺตาริ องฺคานิ. สมุฏฺฐานาทีนิ ปฐมกถินสทิสานิ, อิทํ ปน กิริยากิริยนฺติ.

จีวรสงฺกมนียสิกฺขาปทวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

๖. คณจีวรสิกฺขาปทวณฺณนา

ฉฏฺเฐ คณสฺสาติ ภิกฺขุนิสงฺฆสฺส. จีวรลาภนฺติ วิกปฺปนุปคมฺปิ ปจฺฉิมํ ลภิตพฺพํ จีวรํ. อนฺตรายํ กเรยฺยาติ ยถา เต ทาตุกามา น เทนฺติ, เอวํ ปรกฺกเมยฺย. ปาจิตฺติยนฺติ สเจ ตสฺสา วจเนน เต น เทนฺติ, ภิกฺขุนิยา ปาจิตฺติยํ.

สาวตฺถิยํ ถุลฺลนนฺทํ อารพฺภ คณสฺส จีวรลาภนฺตรายกรณวตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ, อญฺญสฺมึ ปริกฺขาเร ทุกฺกฏํ, สมฺพหุลานํ ปน เอกภิกฺขุนิยา วา จีวรลาเภปิ ทุกฺกฏเมว. ‘‘สมคฺฆกาเล ทสฺสถา’’ติ เอวํ อานิสํสํ ทสฺเสตฺวา นิวาเรนฺติยา, อุมฺมตฺติกาทีนญฺจ อนาปตฺติ. วิกปฺปนุปคปจฺฉิมตา, สงฺฆสฺส ปริณตภาโว, วินา อานิสํสทสฺสเนน อนฺตรายกรณนฺติ อิมาเนตฺถ ตีณิ องฺคานิ. สมุฏฺฐานาทีนิ อทินฺนาทานสทิสานีติ.

คณจีวรสิกฺขาปทวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

๗. ปฏิพาหนสิกฺขาปทวณฺณนา

สตฺตเม ธมฺมิกํ จีวรวิภงฺคนฺติ สมคฺเคน สงฺเฆน สนฺนิปติตฺวา กรียมานํ จีวรวิภงฺค. ปฏิพาเหยฺยาติ ปฏิเสเธยฺย, เอวํ ปฏิเสเธนฺติยา ปาจิตฺติยํ.

สาวตฺถิยํ ถุลฺลนนฺทํ อารพฺภ ธมฺมิกํ จีวรวิภงฺคํ ปฏิพาหนวตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ, ธมฺมิเก เวมติกาย, อธมฺมิเก ธมฺมิกสญฺญาย เจว เวมติกาย จ ทุกฺกฏํ. อุภยตฺถ อธมฺมิกสญฺญาย, อานิสํสํ ทสฺเสตฺวา ปฏิพาหนฺติยา, อุมฺมตฺติกาทีนญฺจ อนาปตฺติ. จีวรวิภงฺคสฺส ธมฺมิกตา, ธมฺมิกสญฺญิตา, วินา อานิสํเสน ปฏิพาหนนฺติ อิมาเนตฺถ ตีณิ องฺคานิ. สมุฏฺฐานาทีนิ อทินฺนาทานสทิสาเนวาติ.

ปฏิพาหนสิกฺขาปทวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

๘. จีวรทานสิกฺขาปทวณฺณนา

อฏฺฐเม สมณจีวรนฺติ กปฺปกตํ นิวาสนปารุปนุปคํ, เอวรูปํ ฐเปตฺวา ปญฺจ สหธมฺมิเก มาตาปิตโร จ ยสฺส กสฺสจิ คหฏฺฐสฺส วา ปพฺพชิตสฺส วา ปริจฺจชิตฺวา เทนฺติยา ปาจิตฺติยํ.

สาวตฺถิยํ ถุลฺลนนฺทํ อารพฺภ อคาริกสฺส สมณจีวรทานวตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ, ภิกฺขุโน ทุกฺกฏํ. มาตาปิตูนํ ปริจฺจชิตฺวาปิ, อญฺเญสํ ตาวกาลิกเมว เทนฺติยา, อุมฺมตฺติกาทีนญฺจ อนาปตฺติ. สมณจีวรตา, ฐเปตฺวา สหธมฺมิเก จ มาตาปิตโร จ อญฺเญสํ ทานํ, อตาวกาลิกตาติ อิมาเนตฺถ ตีณิ องฺคานิ. สมุฏฺฐานาทีนิ สญฺจริตฺตสทิสานีติ.

จีวรทานสิกฺขาปทวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

๙. กาลอติกฺกมนสิกฺขาปทวณฺณนา

นวเม ทุพฺพลจีวรปจฺจาสายาติ ทุพฺพลาย จีวรปจฺจาสาย, ‘‘สเจ สกฺโกม ทสฺสามา’’ติ เอตฺตกมตฺตํ สุตฺวา อุปฺปาทิตาย อาสายาติ อตฺโถ. จีวรกาลสมยํ อติกฺกาเมยฺยาติ วสฺสํวุฏฺฐภิกฺขุนีหิ กาลจีวเร ภาชิยมาเน ‘‘อาคเมยฺยาถ, อยฺเย, อตฺถิ สงฺฆสฺส จีวรปจฺจาสา’’ติ วตฺวา ตํ จีวรวิภงฺคํ จีวรกาลํ อติกฺกาเมยฺย, ตสฺสา อนตฺถเต กถิเน วสฺสานสฺส ปจฺฉิมมาสํ, อตฺถเต กถิเน กถินุพฺภารทิวสํ อติกฺกาเมนฺติยา ปาจิตฺติยํ.

สาวตฺถิยํ ถุลฺลนนฺทํ อารพฺภ ทุพฺพลจีวรปจฺจาสาย จีวรกาลสมยํ อติกฺกมนวตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ, ทุพฺพลจีวเร เวมติกาย, อทุพฺพลจีวเร ทุพฺพลจีวรสญฺญาย เจว เวมติกาย จ ทุกฺกฏํ. อุภยตฺถ อทุพฺพลจีวรสญฺญาย, กิญฺจาปิ ‘น สกฺโกมา’ติ วทนฺติ, ‘‘อิทานิ ปน เตสํ กปฺปาโส วา อุปฺปชฺชิสฺสติ, สทฺโธ วา ปุริโส อาคมิสฺสติ, ตสฺมึ อาคเต อทฺธา ทสฺสนฺตี’’ติ เอวํ อานิสํสํ ทสฺเสตฺวา นิวาเรนฺติยา, อุมฺมตฺติกาทีนญฺจ อนาปตฺติ. ทุพฺพลจีวรตา, ทุพฺพลสญฺญิตา, วินา อานิสํเสน นิวารณนฺติ อิมาเนตฺถ ตีณิ องฺคานิ. สมุฏฺฐานาทีนิ อทินฺนาทานสทิสานีติ.

กาลอติกฺกมนสิกฺขาปทวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

๑๐. กถินุทฺธารสิกฺขาปทวณฺณนา

ทสเม ธมฺมิกํ กถินุทฺธารนฺติ สพฺพาสํ ภิกฺขุนีนํ อกาลจีวรํ ทาตุกาเมน อุปาสเกน ยตฺตโก อตฺถารมูลิโก อานิสํโส, ตโต อธิกํ วา สมกํ วา ทตฺวา ยาจิเตน สมคฺเคน ภิกฺขุนิสงฺเฆน ยํ กถินํ ญตฺติทุติยกมฺเมน อนฺตรา อุทฺธรียติ, ตสฺส โส อุทฺธาโร ‘ธมฺมิโก’ติ วุจฺจติ, เอวรูปํ กถินุทฺธารนฺติ อตฺโถ. ปฏิพาเหยฺยาติ นิวาเรยฺย, ตสฺส เอวรูปํ กถินุทฺธารํ นิวาเรนฺติยา ปาจิตฺติยํ.

สาวตฺถิยํ ถุลฺลนนฺทํ อารพฺภ กถินุทฺธารํ ปฏิพาหนวตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ, เสสํ สตฺตเม วุตฺตนเยเนว เวทิตพฺพนฺติ.

กถินุทฺธารสิกฺขาปทวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

นคฺควคฺโค ตติโย.