๑๔. สิกฺขาปทวิภงฺโค

๑. อภิธมฺมภาชนียวณฺณนา

๗๐๓. สิกฺขาสงฺขาตานํ กุสลธมฺมานํ ปญฺจ สีลงฺคานิ นิสฺสยภาเวน วา ปติฏฺฐา สิยุํ, อุปนิสฺสยภาเวน วาติ ตทุภยํ ทสฺเสนฺโต อาห ‘‘สมฺปโยควเสน, อุปนิสฺสยวเสน จ โอกาสภาเวนา’’ติ.

๗๐๔. ‘‘กมฺมปถา เอวา’’ติ นิยมสฺส กตตฺตา วุตฺตํ ‘‘อสพฺพสาธารเณสู’’ติ. น หิ สกฺกา อินฺทฺริยาทิสาธารณโกฏฺฐาสวเสน นิยมํ กาตุํ. กมฺมปถโกฏฺฐาสิกา เอว, น ฌานาทิโกฏฺฐาสิกา. กมฺมปถภาเวน อาคตนฺติ วทนฺติ, ทุคฺคติยา, ตตฺถ อุปฺปชฺชนทุกฺขสฺส จ ปวตฺติอุปายภาวโตติ อธิปฺปาโย. อสฺส สุราปานสฺส. อุปการกตฺตํ สพฺเพสํ. สภาคตฺตํ มิจฺฉาจารสฺส.

ตถาคหิตสงฺขารารมฺมณตายาติ ‘‘สตฺตํ อวหรามิ, สตฺเต วิปฺปฏิปชฺชามี’’ติอาทินา สตฺตากาเรน คหิตสงฺขารารมฺมณตาย, น ปน สตฺตปญฺญตฺติอารมฺมณตายาติ อธิปฺปาโย. ‘‘ปญฺจ สิกฺขาปทา’’ติอาทินา ตเมวตฺถํ วิวรติ.

ตสฺส ตสฺสาติ ยสฺส ยสฺส พฺยสนตฺถาย. สยํ วา อุสุอาทึ ขิปติ, โอปาตขณนาทึ กโรติ, ตาทิสํ มนฺตํ ปริชปฺปติ, กมฺมชอิทฺธึ วฬญฺเชติ, อญฺเญน วา ตํ สพฺพํ กาเรตีติ อาห ‘‘นิสฺสคฺคิย…เป… เทฺว เอว คหิตา’’ติ.

ยทิปิ โกฏฺฐาสวาเร วิรติ สรูเปน นาคตา ‘‘เยวาปนา’’เตฺวว วุตฺตา, ภชาปิยมานา ปน มคฺคภาวํเยว ภชตีติ อาห ‘‘วิรติสีลํ ปน มคฺคโกฏฺฐาสิก’’นฺติ. เสสสีลานนฺติ เสสอวีติกฺกนฺตสีลานํ.

๗๑๒. อภพฺพฏฺฐานาติ ปาณาติปาตาทโย. ยถา ปาณาติปาตาทโย เวรเหตุตาย เวรํ, เอวํ ตทญฺเญปิ อกุสลาติ วุตฺตํ ‘‘ตํสภาคตาย เวรภูตาน’’นฺติ. วิรตีนํ อุปฺปตฺติ น น ภวิสฺสติ เสกฺขานนฺติ โยชนา. ‘‘อกุสลสมุฏฺฐิตานิ จา’’ติอาทินาปิ เสกฺขานํ อุภเยน วิรติสพฺภาวํเยว วิภาเวติ. ตสฺสตฺโถ – ยานิ อกุสลสมุฏฺฐิตานิ กายกมฺมาทีนิ, ตานิ เตสํ เสกฺขานํ กายทุจฺจริตาทีนีติ เวรานิเยว, เตหิ เวเรหิ เตสํ เสกฺขานํ วิรติโย สมฺภวนฺติเยว. ยโตติ ยสฺมา ปาณาติปาตาทิวิรมิตพฺพนิปฺปริยายเวราภาเวปิ กายทุจฺจริตาทิเวรมตฺตโต เสกฺขานํ วิรติสมฺภวโต. นผลภูตสฺสาปีติ ยถา ผลสฺส มคฺคปฏิพิมฺพภูตตฺตา มคฺคสทิสํ สตฺตอฏฺฐงฺคิกตา สิยา, เอวํ อผลภูตสฺสาปิ สกทาคามิมคฺคาทิกสฺส ยโต วิรติสมฺภวโต อฏฺฐงฺคิกตา โหติ, อญฺญถา ปญฺจงฺคิโก เอว สิยาติ อธิปฺปาโย.

อภิธมฺมภาชนียวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

๒. ปญฺหปุจฺฉกวณฺณนา

๗๑๔. ยถาวิรมิตพฺพโตติ โย โย ปาณาติปาตาทิ วิรมิตพฺโพ, ตโต วิรติวเสน.

ปญฺหปุจฺฉกวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

สิกฺขาปทวิภงฺควณฺณนา นิฏฺฐิตา.