๑-๔. ปตฺตกมฺมสุตฺตาทิวณฺณนา

๖๑-๖๔. ทุติยสฺส ปฐเม เย อนิฏฺฐา น โหนฺติ, เต อิฏฺฐาติ อธิปฺเปตาติ อาห ‘‘อนิฏฺฐปฏิกฺเขเปน อิฏฺฐา’’ติ. อิฏฺฐาติ จ ปริยิฏฺฐา วา โหตุ มา วา, อิฏฺฐารมฺมณภูตาติ อตฺโถ. คเวสิตมฺปิ หิ อิฏฺฐนฺติ วุจฺจติ, ตํ อิธ นาธิปฺเปตํ. มเนติ มนสฺมึ. กนฺตาติ วา กมนียา, กาเมตพฺพาติ อตฺโถ. มนํ อปฺปายนฺตีติ อิฏฺฐภาเวน มนํ วฑฺเฒนฺติ. กมฺมสาธโน อิธ โภค-สทฺโทติ อาห ‘‘โภคาติ ภุญฺชิตพฺพา’’ติอาทิ. ธมฺมูปฆาตํ กตฺวา กุสลธมฺมํ วิโนเทตฺวา. อุปนิชฺฌายียนฺตีติ อุปชฺฌายาติ อาห ‘‘สุขทุกฺเขสุ อุปนิชฺฌายิตพฺพตฺตา’’ติ, สุขทุกฺเขสุ อุปฺปนฺเนสุ อนุสฺสริตพฺพตฺตาติ อตฺโถ. สนฺทิฏฺฐสมฺภตฺเตหีติ เอตฺถ ตตฺถ ตตฺถ สงฺคมฺม ทิฏฺฐมตฺตา นาติทฬฺหมิตฺตา สนฺทิฏฺฐา, สุฏฺฐุ ภตฺตา สิเนหวนฺโต ทฬฺหมิตฺตา สมฺภตฺตา.

วิสมโลภนฺติ พลวโลภํ. สุขิตนฺติ สญฺชาตสุขํ. ปีณิตนฺติ ธาตํ สุหิตํ. ตถาภูโต ปน ยสฺมา พลสมฺปนฺโน โหติ, ตสฺมา ‘‘พลสมฺปนฺนํ กโรตี’’ติ วุตฺตํ.

โสภเน กายิกวาจสิกกมฺเม รโตติ สูรโต อุการสฺส ทีฆํ กตฺวา, ตสฺส ภาโว โสรจฺจํ, กายิกวาจสิโก อวีติกฺกโม. โส ปน อตฺถโต สุสีลภาโวติ อาห ‘‘ขนฺติโสรจฺเจ นิวิฏฺฐาติ อธิวาสนกฺขนฺติยญฺจ สุสีลตาย จ นิวิฏฺฐา’’ติ. เอกมตฺตานนฺติ เอกํ จิตฺตนฺติ อตฺโถ. ราคาทีนญฺหิ ปุพฺพภาคิยํ ทมนาทิ ปจฺเจกํ อิจฺฉิตพฺพํ, น มคฺคกฺขเณ วิย เอกชฺฌํ ปฏิสงฺขานมุเขน ปชหนโต. เอกมตฺตานนฺติ วา วิเวกวเสน เอกํ เอกากินํ อตฺตานํ. เตเนวาห ‘‘เอกํ อตฺตโนว อตฺตภาว’’นฺติอาทิ. อุปรูปริภูมีสูติ ฉกามสคฺคสงฺขาตาสุ อุปรูปริกามภูมีสุ. กมฺมสฺส ผลํ อคฺคํ นาม. ตํ ปเนตฺถ อุจฺจคามีติ อาห ‘‘อุทฺธมคฺคมสฺสา’’ติ. สุวคฺเค นิยุตฺตา, สุวคฺคปฺปโยชนาติ วา โสวคฺคิกา. ทสนฺนํ วิเสสานนฺติ ทิพฺพอายุวณฺณยสสุขอาธิปเตยฺยานญฺเจว อิฏฺฐรูปาทีนญฺจ ผลวิเสสานํ. วณฺณคฺคหเณน เจตฺถ สโก อตฺตภาววณฺโณ คหิโต, รูปคฺคหเณน พหิทฺธา รูปารมฺมณํ. ทุติยตติยจตุตฺถานิ อุตฺตานตฺถาเนว.

ปตฺตกมฺมสุตฺตาทิวณฺณนา นิฏฺฐิตา.