๒-๔. ปญฺหพฺยากรณสุตฺตาทิวณฺณนา

๔๒-๔๔. ทุติเย เอเตสํ ปญฺหานนฺติ เอกํสพฺยากรณาทีนํ จตุนฺนํ ปญฺหานํ. ตสฺมึ ตสฺมึ ฐาเน พฺยากรณํ ชานาตีติ ‘‘จกฺขุํ อนิจฺจ’’นฺติ ปุฏฺเฐ ‘‘อนิจฺจ’’นฺติ เอกํเสเนว พฺยากาตพฺพํ. ‘‘อนิจฺจา นาม จกฺขุ’’นฺติ ปุฏฺเฐ ปน ‘‘น เกวลํ จกฺขุเมว, โสตมฺปิ อนิจฺจ’’นฺติ เอวํ วิภชิตฺวา พฺยากาตพฺพํ. ‘‘ยถา จกฺขุํ ตถา โสตํ, ยถา โสตํ ตถา จกฺขุ’’นฺติ ปุฏฺเฐ ‘‘เกนฏฺเฐน ปุจฺฉสี’’ติ ปฏิปุจฺฉิตฺวา ‘‘ทสฺสนฏฺเฐน ปุจฺฉามี’’ติ วุตฺเต ‘‘น หี’’ติ พฺยากาตพฺพํ. ‘‘อนิจฺจฏฺเฐน ปุจฺฉามี’’ติ วุตฺเต ‘‘อามา’’ติ พฺยากาตพฺพํ. ‘‘ตํ ชีวํ ตํ สรีร’’นฺติอาทีนิ ปุฏฺเฐน ปน ‘‘อพฺยากตเมตํ ภควตา’’ติ ฐเปตพฺโพ, เอส ปโญฺห น พฺยากาตพฺโพติ เอวํ ชานาตีติ อตฺโถ. อตฺถสมาคเมนาติ อตฺถสฺส ปฏิลาเภน ลทฺธพฺเพน. สมิติ สงฺคติ สโมธานนฺติ สมโย, ปฏิลาโภ. สมโย เอว อภิสมโย, อภิมุขภาเวน วา สมโย อภิสมโยติ เอวเมตฺถ ปทตฺโถ เวทิตพฺโพ. เสสํ สุวิญฺเญยฺยเมว. ตติยจตุตฺถานิ อุตฺตานตฺถาเนว.

ปญฺหพฺยากรณสุตฺตาทิวณฺณนา นิฏฺฐิตา.