(๑๑) ๑. วลาหกวคฺโค

๑-๒. วลาหกสุตฺตทฺวยวณฺณนา

๑๐๑-๒. ตติยปณฺณาสกสฺส ปฐเม คชฺชิตาติ ถนิตา. ตตฺถ คชฺชิตฺวา โนวสฺสนภาโว นาม ปาปโก. มนุสฺสา หิ ยทา เทโว คชฺชติ, ตทา ‘‘สุวุฏฺฐิตา ภวิสฺสตี’’ติ พีชานิ นีหริตฺวา วปนฺติ. อถ เทเว อวสฺสนฺเต เขตฺเต พีชานิ เขตฺเตเยว นสฺสนฺติ, เคเห พีชานิ เคเหเยว นสฺสนฺตีติ ทุพฺภิกฺขํ โหติ. โนคชฺชิตฺวา วสฺสนภาโวปิ ปาปโก. มนุสฺสา หิ อิมสฺมึ กาเล ‘‘ทุพฺพุฏฺฐิกา ภวิสฺสตี’’ติ นินฺนฏฺฐาเนสุเยว วปฺปํ กโรนฺติ. อถ เทโว วสฺสิตฺวา สพฺพพีชานิ มหาสมุทฺทํ ปาเปติ, ทุพฺภิกฺขเมว โหติ. คชฺชิตฺวา วสฺสนภาโว ปน ภทฺทโก. ตทา หิ สุภิกฺขํ โหติ. โนคชฺชิตฺวา โนวสฺสนภาโว เอกนฺตปาปโกว. ภาสิตา โหติ โน กตฺตาติ ‘‘อิทานิ คนฺถธุรํ ปูเรสฺสามิ, วาสธุรํ ปูเรสฺสามี’’ติ กเถติเยว, น อุทฺเทสํ คณฺหาติ, น กมฺมฏฺฐานํ ภาเวติ.

กตฺตา โหติ โน ภาสิตาติ ‘‘คนฺถธุรํ ปูเรสฺสามิ, วาสธุรํ วา’’ติ น ภาสติ, สมฺปตฺเต ปน กาเล สมตฺตํ สมฺปาเทติ. อิมินา นเยน อิตเรปิ เวทิตพฺพา. อถ วา สพฺพํ ปเนตํ ปจฺจยทายเกเหว กถิตํ. เอโก หิ ‘‘อสุกทิวเส นาม ทานํ ทสฺสามี’’ติ สงฺฆํ นิมนฺเตติ, สมฺปตฺเต กาเล โน กโรติ. อยํ ปุคฺคโล ปุญฺเญน ปริหายติ, ภิกฺขุสงฺโฆ ปน ลาเภน ปริหายติ. อปโร สงฺฆํ อนิมนฺเตตฺวา สกฺการํ กตฺวา ‘‘ภิกฺขู อาเนสฺสามี’’ติ น ลภิ, สพฺเพ อญฺญตฺถ นิมนฺติตา โหนฺติ. อยมฺปิ ปุญฺเญน ปริหายติ, สงฺโฆปิ ลาเภน ปริหายติ. อปโร ปฐมํ สงฺฆํ นิมนฺเตตฺวา ปจฺฉา สกฺการํ กตฺวา ทานํ เทติ, อยํ กิจฺจการี โหติ. อปโร เนว สงฺฆํ นิมนฺเตติ, น ทานํ เทติ, อยํ ปาปปุคฺคโลติ เวทิตพฺโพ. ทุติยํ อุตฺตานเมว.

วลาหกสุตฺตทฺวยวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

๓. กุมฺภสุตฺตวณฺณนา

๑๐๓. ตติเย ริตฺตโกติ อนฺโต ริตฺโต. ปิหิตมุโขติ ปิทหิตฺวา ฐปิโต. อปารุตมุโขติ วิวริตฺวา ฐปิโต, อุปมิตปุคฺคเลสุ ปเนตฺถ อนฺโตคุณสารวิรหิโต จ ตุจฺโฉ, พาหิรโสภนตาย ปิหิโต ปุคฺคโลติ เวทิตพฺโพ. เสเสสุปิ เอเสว นโย.

กุมฺภสุตฺตวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

๔. อุทกรหทสุตฺตวณฺณนา

๑๐๔. จตุตฺเถ อุทกรหโท ชณฺณุกมตฺเตปิ อุทเก สติ ปณฺณรสสมฺภินฺนวณฺณตฺตา วา พหลตฺตา วา อุทกสฺส อปญฺญายมานตโล อุตฺตาโน คมฺภีโรภาโส นาม โหตีติ อาห ‘‘ปุราณปณฺณรส…เป… คมฺภีโรภาโส นามา’’ติ. ติโปริสจตุโปริเส ปน อุทเก สติ อจฺฉตฺตา อุทกสฺส ปญฺญายมานตโล คมฺภีโร อุตฺตาโนภาโส นาม โหตีติ อาห ‘‘อจฺฉวิปฺปสนฺนมณิวณฺณอุทโก อุตฺตาโนภาโส นามา’’ติ. อุภยการณสมฺภวโต ปน อิตเร เทฺว เวทิตพฺพา. ปุคฺคเลปิ กิเลสุสฺสทภาวโต คุณคมฺภีรตาย จ อภาวโต คุณคมฺภีรานํ สทิเสหิ อภิกฺกมนาทีหิ ยุตฺโต อุตฺตาโน คมฺภีโรภาโส นาม. อิมินา นเยน เสสา เวทิตพฺพา.

อุทกรหทสุตฺตวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

๕-๖. อมฺพสุตฺตาทิวณฺณนา

๑๐๕-๖. ปญฺจเม อามกํ หุตฺวาติ อนฺโต อามํ หุตฺวา. ปกฺกํ อามวณฺณีติ อนฺโต ปกฺกํ พหิ อามสทิสํ. ตตฺถ ยถา อมฺเพ อปกฺกภาโว อามตา โหติ, เอวํ ปุคฺคเลปิ ปุถุชฺชนตา. ยถา จ ตตฺถ ปกฺกสทิสตา ปกฺกวณฺณิตา, เอวํ ปุคฺคเลปิ อริยานํ อภิกฺกมนาทิสทิสตา ปกฺกวณฺณิตาติ อิมินา นเยน เสสา เวทิตพฺพา. ฉฏฺฐํ อุตฺตานเมว.

อมฺพสุตฺตาทิวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

๗. มูสิกสุตฺตวณฺณนา

๑๐๗. สตฺตเม อาวาฏํ ขนตีติ อตฺตโน อาสยํ พิลกูปํ ขนติ. น จ ตตฺถ วสตีติ ตตฺถ อวสิตฺวา กิสฺมิญฺจิเทว ฐาเน วสติ, เอวํ พิฬาราทิอมิตฺตวสํ คจฺฉติ. วสิตา โน คาธํ กตฺตาติ สยํ น ขนติ, ปเรน กเต พิเล วสติ, เอวํ ชีวิตํ รกฺขติ. ตติยา เทฺวปิ กโรนฺตี ชีวิตํ รกฺขติ. จตุตฺถี เทฺวปิ อกโรนฺตี อมิตฺตวสํ คจฺฉติ. อิมาย ปน อุปมาย อุปมิเตสุ ปุคฺคเลสุ ปฐโม ยถา สา มูสิกา คาธํ ขนติ, เอวํ นวงฺคํ สตฺถุสาสนํ อุคฺคณฺหาติ. ยถา ปน สา ตตฺถ น วสติ, กิสฺมิญฺจิเทว ฐาเน วสนฺตี อมิตฺตวสํ คจฺฉติ, ตถา อยมฺปิ ปริยตฺติวเสน ญาณํ เปเสตฺวา จตุสจฺจธมฺมํ น ปฏิวิชฺฌติ, โลกามิสฏฺฐาเนสุ วิจรนฺโต มจฺจุมารกิเลสมารเทวปุตฺตมารสงฺขาตานํ วสํ คจฺฉติ. ทุติโย ยถา มูสิกา คาธํ น ขนติ, เอวํ นวงฺคํ สตฺถุสาสนํ น อุคฺคณฺหาติ. ยถา ปน ปเรน ขนิเต พิเล วสนฺตี ชีวิตํ รกฺขติ, เอวํ ปรสฺส กถํ สุตฺวา จตุสจฺจธมฺมํ ปฏิวิชฺฌิตฺวา ติณฺณํ มารานํ วสํ อติกฺกมติ. อิมินา นเยน ตติยจตุตฺเถสุปิ โอปมฺมสํสนฺทนํ เวทิตพฺพํ.

มูสิกสุตฺตวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

๘. พลีพทฺทสุตฺตวณฺณนา

๑๐๘. อฏฺฐเม พลีพทฺโท ตาว โย อตฺตโน โคคณํ ฆฏฺเฏติ อุพฺเพเชติ, ปรโคเณ ปน สูรโต สุขสีโล โหติ, อยํ สควจณฺโฑ โน ปรควจณฺโฑ นาม. ปุคฺคโลปิ อตฺตโน ปริสํ ฆฏฺเฏนฺโต วิชฺฌนฺโต ผรุเส สมุทาจรนฺโต, ปรปริสาย ปน โสรจฺจํ นิวาตวุตฺติตํ อาปชฺชนฺโต สควจณฺโฑ นามาติ อิมินา นเยน เสสาปิ เวทิตพฺพา.

พลีพทฺทสุตฺตวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

๙. รุกฺขสุตฺตวณฺณนา

๑๐๙. นวเม รุกฺโข ตาว เผคฺคุ สารปริวาโรติ วนเชฏฺฐกรุกฺโข สยํ เผคฺคุ โหติ, ปริวารรุกฺขา ปนสฺส สารา โหนฺติ. อิมินา นเยน เสสา เวทิตพฺพา. ปุคฺคเลสุ ปน สีลสารวิรหิตโต เผคฺคุตา, สีลาจารสมนฺนาคเมน จ สารตา เวทิตพฺพา.

รุกฺขสุตฺตวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

๑๐. อาสีวิสสุตฺตวณฺณนา

๑๑๐. ทสเม ยสฺส วิสํ ปชฺชลิตติณุกฺกาย อคฺคิ วิย สีฆํ อภิรุหิตฺวา อกฺขีนิ คเหตฺวา ขนฺธํ คเหตฺวา สีสํ คเหตฺวา ฐิตนฺติ วตฺตพฺพตํ อาปชฺชติ มณิสปฺปาทีนํ วิสํ วิย, มนฺตํ ปน ปริวตฺเตตฺวา กณฺณวาตํ ทตฺวา ทณฺฑเกน ปหฏมตฺเต โอตริตฺวา ทฏฺฐฏฺฐาเนเยว ติฏฺฐติ, อยํ อาคตวิโส น โฆรวิโส นาม. ยสฺส ปน วิสํ สณิกํ อภิรุหติ, อารุฬฺหารุฬฺหฏฺฐาเน ปน อาสิตฺตอุทกํ วิย โหติ อุทกสปฺปาทีนํ วิย, ทฺวาทสวสฺสจฺจเยนปิ กณฺณวิทฺธขนฺธปิฏฺฐิกาทีสุ ปญฺญายติ, มนฺตปริวตฺตนาทีสุ จ กริยมาเนสุ สีฆํ น โอตรติ, อยํ โฆรวิโส น อาคตวิโส นาม. ยสฺส ปน วิสํ สีฆํ อภิรุหติ, น สีฆํ โอตรติ อเนฬกสปฺปาทีนํ วิสํ วิย, อยํ อาคตวิโส จ โฆรวิโส จ. อเนฬกสปฺโป นาม มหาอาสีวิโส. ยสฺส วิสํ มนฺทํ โหติ, โอหาริยมานมฺปิ สุเขเนว โอตรติ นีลสปฺปธมนิสปฺปาทีนํ วิสํ วิย, อยํ เนว อาคตวิโส น โฆรวิโส. นีลสปฺโป นาม สาขวณฺโณ รุกฺขคฺคาทีสุ วิจรณสปฺโป.

อาสีวิสสุตฺตวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

วลาหกวคฺควณฺณนา นิฏฺฐิตา.