นโม ตสฺส ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส
อภิธมฺมตฺถสงฺคโห
คนฺถารมฺภกถา
๑. สมฺมาสมฺพุทฺธมตุลํ, สสทฺธมฺมคณุตฺตมํ.
อภิวาทิย ภาสิสฺสํ, อภิธมฺมตฺถสงฺคหํ.
จตุปรมตฺถธมฺโม
๒. ตตฺถ วุตฺตาภิธมฺมตฺถา, จตุธา ปรมตฺถโต.
จิตฺตํ เจตสิกํ รูปํ, นิพฺพานมิติ สพฺพถา.
๑. จิตฺตปริจฺเฉโท
ภูมิเภทจิตฺตํ
๓. ตตฺถ จิตฺตํ ตาว จตุพฺพิธํ โหติ กามาวจรํ รูปาวจรํ อรูปาวจรํ โลกุตฺตรญฺเจติ.
อกุสลจิตฺตํ
๔. ตตฺถ กตมํ กามาวจรํ? โสมนสฺสสหคตํ ทิฏฺฐิคตสมฺปยุตฺตํ อสงฺขาริกเมกํ, สสงฺขาริกเมกํ, โสมนสฺสสหคตํ ทิฏฺฐิคตวิปฺปยุตฺตํ อสงฺขาริกเมกํ, สสงฺขาริกเมกํ, อุเปกฺขาสหคตํ ทิฏฺฐิคตสมฺปยุตฺตํ อสงฺขาริกเมกํ, สสงฺขาริกเมกํ, อุเปกฺขาสหคตํ ทิฏฺฐิคตวิปฺปยุตฺตํ อสงฺขาริกเมกํ, สสงฺขาริกเมกนฺติ อิมานิ อฏฺฐปิ โลภสหคตจิตฺตานิ นาม.
๕. โทมนสฺสสหคตํ ปฏิฆสมฺปยุตฺตํ อสงฺขาริกเมกํ, สสงฺขาริกเมกนฺติ อิมานิ เทฺวปิ ปฏิฆสมฺปยุตฺตจิตฺตานิ นาม.
๖. อุเปกฺขาสหคตํ วิจิกิจฺฉาสมฺปยุตฺตเมกํ, อุเปกฺขาสหคตํ อุทฺธจฺจสมฺปยุตฺตเมกนฺติ อิมานิ เทฺวปิ โมมูหจิตฺตานิ นาม.
๗. อิจฺเจวํ สพฺพถาปิ ทฺวาทสากุสลจิตฺตานิ สมตฺตานิ.
๘. อฏฺฐธา โลภมูลานิ, โทสมูลานิ จ ทฺวิธา.
โมหมูลานิ จ เทฺวติ, ทฺวาทสากุสลา สิยุํ.
อเหตุกจิตฺตํ
๙. อุเปกฺขาสหคตํ จกฺขุวิญฺญาณํ, ตถา โสตวิญฺญาณํ, ฆานวิญฺญาณํ, ชิวฺหาวิญฺญาณํ, ทุกฺขสหคตํ กายวิญฺญาณํ, อุเปกฺขาสหคตํ สมฺปฏิจฺฉนจิตฺตํ, อุเปกฺขาสหคตํ สนฺตีรณจิตฺตญฺเจติ อิมานิ สตฺตปิ อกุสลวิปากจิตฺตานิ นาม.
๑๐. อุเปกฺขาสหคตํ กุสลวิปากํ จกฺขุวิญฺญาณํ, ตถา โสตวิญฺญาณํ, ฆานวิญฺญาณํ, ชิวฺหาวิญฺญาณํ, สุขสหคตํ กายวิญฺญาณํ, อุเปกฺขาสหคตํ สมฺปฏิจฺฉนจิตฺตํ, โสมนสฺสสหคตํ สนฺตีรณจิตฺตํ, อุเปกฺขาสหคตํ สนฺตีรณจิตฺตญฺเจติ อิมานิ อฏฺฐปิ กุสลวิปากาเหตุกจิตฺตานิ นาม.
๑๑. อุเปกฺขาสหคตํ ปญฺจทฺวาราวชฺชนจิตฺตํ, ตถา มโนทฺวาราวชฺชนจิตฺตํ, โสมนสฺสสหคตํ หสิตุปฺปาทจิตฺตญฺเจติ อิมานิ ตีณิปิ อเหตุกกิริยจิตฺตานิ นาม.
๑๒. อิจฺเจว สพฺพถาปิ อฏฺฐารสาเหตุกจิตฺตานิ สมตฺตานิ.
๑๓. สตฺตากุสลปากานิ, ปุญฺญปากานิ อฏฺฐธา.
กฺริยจิตฺตานิ ตีณีติ, อฏฺฐารส อเหตุกา.
โสภนจิตฺตํ
๑๔. ปาปาเหตุกมุตฺตานิ, โสภนานีติ วุจฺจเร.
เอกูนสฏฺฐิ จิตฺตานิ, อเถกนวุตีปิ วา.
กามาวจรโสภนจิตฺตํ
๑๕. โสมนสฺสสหคตํ ญาณสมฺปยุตฺตํ อสงฺขาริกเมกํ, สสงฺขาริกเมกํ, โสมนสฺสสหคตํ ญาณวิปฺปยุตฺตํ อสงฺขาริกเมกํ, สสงฺขาริกเมกํ, อุเปกฺขาสหคตํ ญาณสมฺปยุตฺตํ อสงฺขาริกเมกํ, สสงฺขาริกเมกํ. อุเปกฺขาสหคตํ ญาณวิปฺปยุตฺตํ อสงฺขาริกเมกํ, สสงฺขาริกเมกนฺติ อิมานิ อฏฺฐปิ กามาวจรกุสลจิตฺตานิ นาม.
๑๖. โสมนสฺสสหคตํ ญาณสมฺปยุตฺตํ อสงฺขาริกเมกํ, สสงฺขาริกเมกํ, โสมนสฺสสหคตํ ญาณวิปฺปยุตฺตํ อสงฺขาริกเมกํ, สสงฺขาริกเมกํ, อุเปกฺขาสหคตํ ญาณสมฺปยุตฺตํ อสงฺขาริกเมกํ, สสงฺขาริกเมกํ, อุเปกฺขาสหคตํ ญาณวิปฺปยุตฺตํ อสงฺขาริกเมกํ, สสงฺขาริกเมกนฺติ อิมานิ อฏฺฐปิ สเหตุกกามาวจรวิปากจิตฺตานิ นาม.
๑๗. โสมสฺสสหคตํ ญาณสมฺปยุตฺตํ อสงฺขาริกเมกํ, สสงฺขาริกเมกํ, โสมนสฺสสหคตํ ญาณวิปฺปยุตฺตํ อสงฺขาริกเมกํ, สสงฺขาริกเมกํ, อุเปกฺขาสหคตํ ญาณสมฺปยุตฺตํ อสงฺขาริกเมกํ, สสงฺขาริกเมกํ, อุเปกฺขาสหคตํ ญาณวิปฺปยุตฺตํ อสงฺขาริกเมกํ, สสงฺขาริกเมกนฺติ อิมานิ อฏฺฐปิ สเหตุกกามาวจรกิริยจิตฺตานิ นาม.
๑๘. อิจฺเจวํ สพฺพถาปิ จตุวีสติ สเหตุกกามาวจรกุสลวิปากกิริยจิตฺตานิ สมตฺตานิ.
๑๙. เวทนาญาณสงฺขารเภเทน จตุวีสติ.
สเหตุกามาวจรปุญฺญปากกฺริยา มตา.
๒๐. กาเม เตวีส ปากานิ, ปุญฺญาปุญฺญานิ วีสติ.
เอกาทส กฺริยา เจติ, จตุปญฺญาส สพฺพถา.
รูปาวจรจิตฺตํ
๒๑. วิตกฺกวิจารปีติสุเขกคฺคตาสหิตํ ปฐมชฺฌานกุสลจิตฺตํ, วิจารปีติสุเขกคฺคตาสหิตํ ทุติยชฺฌานกุสลจิตฺตํ, ปีติสุเขกคฺคตาสหิตํ ตติยชฺฌานกุสลจิตฺตํ, สุเขกคฺคตาสหิตํ จตุตฺถชฺฌานกุสลจิตฺตํ, อุเปกฺเขกคฺคตาสหิตํ ปญฺจมชฺฌานกุสลจิตฺตญฺเจติ อิมานิ ปญฺจปิ รูปาวจรกุสลจิตฺตานิ นาม.
๒๒. วิตกฺกวิจารปีติสุเขกคฺคตาสหิตํ ปฐมชฺฌานวิปากจิตฺตํ, วิจารปีติสุเขกคฺคตาสหิตํ ทุติยชฺฌานวิปากจิตฺตํ, ปีติสุเขกคฺคตาสหิตํ ตติยชฺฌานวิปากจิตฺตํ, สุเขกคฺคตาสหิตํ จตุตฺถชฺฌานวิปากจิตฺตํ, อุเปกฺเขกคฺคตาสหิตํ ปญฺจมชฺฌานวิปากจิตฺตญฺเจติ อิมานิ ปญฺจปิ รูปาวจรวิปากจิตฺตานิ นาม.
๒๓. วิตกฺกวิจารปีติสุเขกคฺคตาสหิตํ ปฐมชฺฌานกิริยจิตฺตํ, วิจารปีติสุเขกคฺคตาสหิตํ ทุติยชฺฌานกิริยจิตฺตํ, ปีติสุเขกคฺคตาสหิตํ ตติยชฺฌานกิริยจิตฺตํ, สุเขกคฺคตาสหิตํ จตุตฺถชฺฌานกิริยจิตฺตํ, อุเปกฺเขกคฺคตาสหิตํ ปญฺจมชฺฌานกิริยจิตฺตญฺเจติ อิมานิ ปญฺจปิ รูปาวจรกิริยจิตฺตานิ นาม.
๒๔. อิจฺเจวํ สพฺพถาปิ ปนฺนรส รูปาวจรกุสลวิปากกิริยจิตฺตานิ สมตฺตานิ.
๒๕. ปญฺจธา ฌานเภเทน, รูปาวจรมานสํ.
ปุญฺญปากกฺริยาเภทา, ตํ ปญฺจทสธา ภเว.
อรูปาวจรจิตฺตํ
๒๖. อากาสานญฺจายตนกุสลจิตฺตํ, วิญฺญาณญฺจายตนกุสลจิตฺตํ, อากิญฺจญฺญายตนกุสลจิตฺตํ, เนวสญฺญานาสญฺญายตนกุสลจิตฺตญฺเจติ อิมานิ จตฺตาริปิ อรูปาวจรกุสลจิตฺตานิ นาม.
๒๗. อากาสานญฺจายตนวิปากจิตฺตํ, วิญฺญาณญฺจายตนวิปากจิตฺตํ, อากิญฺจญฺญายตนวิปากจิตฺตํ, เนวสญฺญานาสญฺญายตนวิปากจิตฺตญฺเจติ อิมานิ จตฺตาริปิ อรูปาวจรวิปากจิตฺตานิ นาม.
๒๘. อากาสานญฺจายตนกิริยจิตฺตํ, วิญฺญาณญฺจายตนกิริยจิตฺตํ, อากิญฺจญฺญายตนกิริยจิตฺตํ, เนวสญฺญานาสญฺญายตนกิริยจิตฺตญฺเจติ อิมานิ จตฺตาริปิ อรูปาวจรกิริยจิตฺตานิ นาม.
๒๙. อิจฺเจวํ สพฺพถาปิ ทฺวาทส อรูปาวจรกุสลวิปากกิริยจิตฺตานิ สมตฺตานิ.
๓๐. อาลมฺพณปฺปเภเทน, จตุธารุปฺปมานสํ.
ปุญฺญปากกฺริยาเภทา, ปุน ทฺวาทสธา ฐิตํ.
โลกุตฺตรจิตฺตํ
๓๑. โสตาปตฺติมคฺคจิตฺตํ, สกทาคามิมคฺคจิตฺตํ, อนาคามิมคฺคจิตฺตํ, อรหตฺตมคฺคจิตฺตญฺเจติ อิมานิ จตฺตาริปิ โลกุตฺตรกุสลจิตฺตานิ นาม.
๓๒. โสตาปตฺติผลจิตฺตํ, สกทาคามิผลจิตฺตํ, อนาคามิผลจิตฺตํ, อรหตฺตผลจิตฺตญฺเจติ อิมานิ จตฺตาริปิ โลกุตฺตรวิปากจิตฺตานิ นาม.
๓๓. อิจฺเจวํ สพฺพถาปิ อฏฺฐ โลกุตฺตรกุสลวิปากจิตฺตานิ สมตฺตานิ.
๓๔. จตุมคฺคปฺปเภเทน, จตุธา กุสลํ ตถา.
ปากํ ตสฺส ผลตฺตาติ, อฏฺฐธานุตฺตรํ มตํ.
จิตฺตคณนสงฺคโห
๓๕. ทฺวาทสากุสลาเนวํ, กุสลาเนกวีสติ.
ฉตฺตึเสว วิปากานิ, กฺริยจิตฺตานิ วีสติ.
๓๖. จตุปญฺญาสธา กาเม, รูเป ปนฺนรสีรเย.
จิตฺตานิ ทฺวาทสารุปฺเป, อฏฺฐธานุตฺตเร ตถา.
๓๗. อิตฺถเมกูนนวุติปเภทํ ปน มานสํ.
เอกวีสสตํ วาถ, วิภชนฺติ วิจกฺขณา.
วิตฺถารคณนา
๓๘. กถเมกูนนวุติวิธํ จิตฺตํ เอกวีสสตํ โหติ? วิตกฺกวิจารปีติสุเขกคฺคตาสหิตํ ปฐมชฺฌานโสตาปตฺติมคฺคจิตฺตํ, วิจารปีติสุเขกคฺคตาสหิตํ ทุติยชฺฌานโสตาปตฺติมคฺคจิตฺตํ, ปีติสุเขกคฺคตาสหิตํ ตติยชฺฌานโสตาปตฺติมคฺคจิตฺตํ, สุเขกคฺคตาสหิตํ จตุตฺถชฺฌานโสตาปตฺติมคฺคจิตฺตํ, อุเปกฺเขกคฺคตาสหิตํ ปญฺจมชฺฌานโสตาปตฺติมคฺคจิตฺตญฺเจติ อิมานิ ปญฺจปิ โสตาปตฺติมคฺคจิตฺตานิ นาม.
๓๙. ตถา สกทาคามิมคฺคอนาคามิมคฺคอรหตฺตมคฺคจิตฺตญฺเจติ สมวีสติ มคฺคจิตฺตานิ.
๔๐. ตถา ผลจิตฺตานิ เจติ สมจตฺตาลีส โลกุตฺตรจิตฺตานิ ภวนฺตีติ.
๔๑. ฌานงฺคโยคเภเทน, กเตฺวเกกนฺตุ ปญฺจธา.
วุจฺจตานุตฺตรํ จิตฺตํ, จตฺตาลีสวิธนฺติ จ.
๔๒. ยถา จ รูปาวจรํ, คยฺหตานุตฺตรํ ตถา.
ปฐมาทิฌานเภเท, อารุปฺปญฺจาปิ ปญฺจเม.
เอกาทสวิธํ ตสฺมา, ปฐมาทิกมีริตํ;
ฌานเมเกกมนฺเต ตุ, เตวีสติวิธํ ภเว.
๔๓. สตฺตตึสวิธํ ปุญฺญํ, ทฺวิปญฺญาสวิธํ ตถา.
ปากมิจฺจาหุ จิตฺตานิ, เอกวีสสตํ พุธา.
อิติ อภิธมฺมตฺถสงฺคเห จิตฺตสงฺคหวิภาโค นาม
ปฐโม ปริจฺเฉโท.
๒. เจตสิกปริจฺเฉโท
สมฺปโยคลกฺขณํ
๑. เอกุปฺปาทนิโรธา จ, เอกาลมฺพณวตฺถุกา.
เจโตยุตฺตา ทฺวิปญฺญาส, ธมฺมา เจตสิกา มตา.
อญฺญสมานเจตสิกํ
๒. กถํ? ผสฺโส เวทนา สญฺญา เจตนา เอกคฺคตา ชีวิตินฺทฺริยํ มนสิกาโร เจติ สตฺติเม เจตสิกา สพฺพจิตฺตสาธารณา นาม.
๓. วิตกฺโก วิจาโร อธิโมกฺโข วีริยํ ปีติ ฉนฺโท จาติ ฉ อิเม เจตสิกา ปกิณฺณกา นาม.
๔. เอวเมเต เตรส เจตสิกา อญฺญสมานาติ เวทิตพฺพา.
อกุสลเจตสิกํ
๕. โมโห อหิริกํ อโนตฺตปฺปํ อุทฺธจฺจํ โลโภ ทิฏฺฐิ มาโน โทโส อิสฺสา มจฺฉริยํ กุกฺกุจฺจํ ถินํ มิทฺธํ วิจิกิจฺฉา เจติ จุทฺทสิเม เจตสิกา อกุสลา นาม.
โสภนเจตสิกํ
๖. สทฺธา สติ หิรี โอตฺตปฺปํ อโลโภ อโทโส ตตฺรมชฺฌตฺตตา กายปสฺสทฺธิ จิตฺตปสฺสทฺธิ กายลหุตา จิตฺตลหุตา กายมุทุตา จิตฺตมุทุตา กายกมฺมญฺญตา จิตฺตกมฺมญฺญตา กายปาคุญฺญตา จิตฺตปาคุญฺญตา กายุชุกตา จิตฺตุชุกตา เจติ เอกูนวีสติเม เจตสิกา โสภนสาธารณา นาม.
๗. สมฺมาวาจา สมฺมากมฺมนฺโต สมฺมาอาชีโว เจติ ติสฺโส วิรติโย นาม.
๘. กรุณา มุทิตา อปฺปมญฺญาโย นามาติ สพฺพถาปิ ปญฺญินฺทฺริเยน สทฺธึ ปญฺจวีสติเม เจตสิกา โสภนาติ เวทิตพฺพา.
๙. เอตฺตาวตา จ –
เตรสญฺญสมานา จ, จุทฺทสากุสลา ตถา;
โสภนา ปญฺจวีสาติ, ทฺวิปญฺญาส ปวุจฺจเร.
สมฺปโยคนโย
๑๐. เตสํ จิตฺตาวิยุตฺตานํ, ยถาโยคมิโต ปรํ.
จิตฺตุปฺปาเทสุ ปจฺเจกํ, สมฺปโยโค ปวุจฺจติ.
๑๑. สตฺต สพฺพตฺถ ยุชฺชนฺติ, ยถาโยคํ ปกิณฺณกา.
จุทฺทสากุสเลเสฺวว, โสภเนเสฺวว โสภนา.
อญฺญสมานเจตสิกสมฺปโยคนโย
๑๒. กถํ? สพฺพจิตฺตสาธารณา ตาว สตฺติเม เจตสิกา สพฺเพสุปิ เอกูนนวุติจิตฺตุปฺปาเทสุ ลพฺภนฺติ.
๑๓. ปกิณฺณเกสุ ปน วิตกฺโก ตาว ทฺวิปญฺจวิญฺญาณวชฺชิตกามาวจรจิตฺเตสุ เจว เอกาทสสุ ปฐมชฺฌานจิตฺเตสุ เจติ ปญฺจปญฺญาสจิตฺเตสุ อุปฺปชฺชติ.
๑๔. วิจาโร ปน เตสุ เจว เอกาทสสุ ทุติยชฺฌานจิตฺเตสุ จาติ ฉสฏฺฐิจิตฺเตสุ.
๑๕. อธิโมกฺโข ทฺวิปญฺจวิญฺญาณวิจิกิจฺฉาสหคตวชฺชิตจิตฺเตสุ.
๑๖. วีริยํ ปญฺจทฺวาราวชฺชนทฺวิปญฺจวิญฺญาณสมฺปฏิจฺฉนสนฺตีรณวชฺชิตจิตฺเตสุ.
๑๗. ปีติ โทมนสฺสุเปกฺขาสหคตกายวิญฺญาณจตุตฺถชฺฌานวชฺชิตจิตฺเตสุ.
๑๘. ฉนฺโท อเหตุกโมมูหวชฺชิตจิตฺเตสูติ.
๑๙. เต ปน จิตฺตุปฺปาทา ยถากฺกมํ –
ฉสฏฺฐิ ปญฺจปญฺญาส, เอกาทส จ โสฬส;
สตฺตติ วีสติ เจว, ปกิณฺณกวิวชฺชิตา.
ปญฺจปญฺญาส ฉสฏฺฐิฏฺฐสตฺตติ ติสตฺตติ;
เอกปญฺญาส เจกูนสตฺตติ สปกิณฺณกา.
อกุสลเจตสิกสมฺปโยคนโย
๒๐. อกุสเลสุ ปน โมโห อหิริกํ อโนตฺตปฺปํ อุทฺธจฺจญฺจาติ จตฺตาโรเม เจตสิกา สพฺพากุสลสาธารณา นาม, สพฺเพสุปิ ทฺวาทสา กุสเลสุ ลพฺภนฺติ.
๒๑. โลโภ อฏฺฐสุ โลภสหคตจิตฺเตเสฺวว ลพฺภติ.
๒๒. ทิฏฺฐิ จตูสุ ทิฏฺฐิคตสมฺปยุตฺเตสุ.
๒๓. มาโน จตูสุ ทิฏฺฐิคตวิปฺปยุตฺเตสุ.
๒๔. โทโส อิสฺสา มจฺฉริยํ กุกฺกุจฺจญฺจาติ ทฺวีสุ ปฏิฆสมฺปยุตฺตจิตฺเตสุ.
๒๕. ถินมิทฺธํ ปญฺจสุ สสงฺขาริกจิตฺเตสุ.
๒๖. วิจิกิจฺฉา วิจิกิจฺฉาสหคตจิตฺเตเยวาติ.
๒๗. สพฺพาปุญฺเญสุ จตฺตาโร,
โลภมูเล ตโย คตา;
โทสมูเลสุ จตฺตาโร,
สสงฺขาเร ทฺวยํ ตถา.
วิจิกิจฺฉา วิจิกิจฺฉา-จิตฺเต จาติ จตุทฺทส;
ทฺวาทสากุเลเสฺวว, สมฺปยุชฺชนฺติ ปญฺจธา.
โสภนเจตสิกสมฺปโยคนโย
๒๘. โสภเนสุ ปน โสภนสาธารณา ตาว เอกูนวีสติเม เจตสิกา สพฺเพสุปิ เอกูนสฏฺฐิโสภนจิตฺเตสุ สํวิชฺชนฺติ.
๒๙. วิรติโย ปน ติสฺโสปิ โลกุตฺตรจิตฺเตสุ สพฺพถาปิ นิยตา เอกโตว ลพฺภนฺติ, โลกิเยสุ ปน กามาวจรกุสเลเสฺวว กทาจิ สนฺทิสฺสนฺติ วิสุํ วิสุํ.
๓๐. อปฺปมญฺญาโย ปน ทฺวาทสสุ ปญฺจมชฺฌานวชฺชิตมหคฺคตจิตฺเตสุ เจว กามาวจรกุสเลสุ จ สเหตุกกามาวจรกิริยจิตฺเตสุ จาติ อฏฺฐวีสติจิตฺเตเสฺวว กทาจิ นานา หุตฺวา ชายนฺติ, อุเปกฺขาสหคเตสุ ปเนตฺถ กรุณามุทิตา น สนฺตีติ เกจิ วทนฺติ.
๓๑. ปญฺญา ปน ทฺวาทสสุ ญาณสมฺปยุตฺตกามาวจรจิตฺเตสุ เจว สพฺเพสุปิ ปญฺจตึสมหคฺคตโลกุตฺตรจิตฺเตสุ จาติ สตฺตจตฺตาลีสจิตฺเตสุ สมฺปโยคํ คจฺฉตีติ.
๓๒. เอกูนวีสติ ธมฺมา, ชายนฺเตกูนสฏฺฐิสุ.
ตโย โสฬสจิตฺเตสุ, อฏฺฐวีสติยํ ทฺวยํ.
ปญฺญา ปกาสิตา, สตฺตจตฺตาลีสวิเธสุปิ;
สมฺปยุตฺตา จตุเธวํ, โสภเนเสฺวว โสภนา.
๓๓. อิสฺสามจฺเฉรกุกฺกุจฺจ-วิรติกรุณาทโย.
นานา กทาจิ มาโน จ, ถิน มิทฺธํ ตถา สห.
๓๔. ยถาวุตฺตานุสาเรน, เสสา นิยตโยคิโน.
สงฺคหญฺจ ปวกฺขามิ, เตสํ ทานิ ยถารหํ.
สงฺคหนโย
๓๕. ฉตฺตึสานุตฺตเร ธมฺมา, ปญฺจตึส มหคฺคเต.
อฏฺฐตึสาปิ ลพฺภนฺติ, กามาวจรโสภเน.
สตฺตวีสติปุญฺญมฺหิ, ทฺวาทสาเหตุเกติ จ;
ยถาสมฺภวโยเคน, ปญฺจธา ตตฺถ สงฺคโห.
โลกุตฺตรจิตฺตสงฺคหนโย
๓๖. กถํ? โลกุตฺตเรสุ ตาว อฏฺฐสุ ปฐมชฺฌานิกจิตฺเตสุ อญฺญสมานา เตรส เจตสิกา, อปฺปมญฺญาวชฺชิตา เตวีสติ โสภนเจตสิกา เจติ ฉตฺตึส ธมฺมา สงฺคหํ คจฺฉนฺติ, ตถา ทุติยชฺฌานิกจิตฺเตสุ วิตกฺกวชฺชา, ตติยชฺฌานิกจิตฺเตสุ วิตกฺกวิจารวชฺชา, จตุตฺถชฺฌานิกจิตฺเตสุ วิตกฺกวิจารปีติวชฺชา, ปญฺจมชฺฌานิกจิตฺเตสุปิ อุเปกฺขาสหคตา เต เอว สงฺคยฺหนฺตีติ สพฺพถาปิ อฏฺฐสุ โลกุตฺตรจิตฺเตสุ ปญฺจกชฺฌานวเสน ปญฺจธาว สงฺคโห โหตีติ.
๓๗. ฉตฺตึส ปญฺจตึส จ, จตุตฺตึส ยถากฺกมํ.
เตตฺตึสทฺวยมิจฺเจวํ, ปญฺจธานุตฺตเร ฐิตา.