๗. เอสนาวคฺโค

๑. เอสนาสุตฺตํ

๑๖๑. สาวตฺถินิทานํ. ‘‘ติสฺโส อิมา, ภิกฺขเว, เอสนา. กตมา ติสฺโส? กาเมสนา, ภเวสนา, พฺรหฺมจริเยสนา – อิมา โข, ภิกฺขเว, ติสฺโส เอสนา. อิมาสํ โข, ภิกฺขเว, ติสฺสนฺนํ เอสนานํ อภิญฺญาย อริโย อฏฺฐงฺคิโก มคฺโค ภาเวตพฺโพ. กตโม อริโย อฏฺฐงฺคิโก มคฺโค? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ สมฺมาทิฏฺฐึ ภาเวติ วิเวกนิสฺสิตํ…เป… สมฺมาสมาธึ ภาเวติ วิเวกนิสฺสิตํ วิราคนิสฺสิตํ นิโรธนิสฺสิตํ โวสฺสคฺคปริณามึ. อิมาสํ โข, ภิกฺขเว, ติสฺสนฺนํ เอสนานํ อภิญฺญาย อยํ อริโย อฏฺฐงฺคิโก มคฺโค ภาเวตพฺโพ’’ติ.

‘‘ติสฺโส อิมา โข, ภิกฺขเว, เอสนา. กตมา ติสฺโส? กาเมสนา, ภเวสนา, พฺรหฺมจริเยสนา – อิมา โข, ภิกฺขเว, ติสฺโส เอสนา. อิมาสํ โข, ภิกฺขเว, ติสฺสนฺนํ เอสนานํ อภิญฺญาย อริโย อฏฺฐงฺคิโก มคฺโค ภาเวตพฺโพ. กตโม อริโย อฏฺฐงฺคิโก มคฺโค? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ สมฺมาทิฏฺฐึ ภาเวติ…เป… สมฺมาสมาธึ ภาเวติ ราควินยปริโยสานํ โทสวินยปริโยสานํ โมหวินยปริโยสานํ. อิมาสํ โข, ภิกฺขเว, ติสฺสนฺนํ เอสนานํ อภิญฺญาย อยํ อริโย อฏฺฐงฺคิโก มคฺโค ภาเวตพฺโพ’’ติ.

‘‘ติสฺโส อิมา โข, ภิกฺขเว, เอสนา. กตมา ติสฺโส? กาเมสนา, ภเวสนา, พฺรหฺมจริเยสนา – อิมา โข, ภิกฺขเว, ติสฺโส เอสนา. อิมาสํ โข, ภิกฺขเว, ติสฺสนฺนํ เอสนานํ อภิญฺญาย อริโย อฏฺฐงฺคิโก มคฺโค ภาเวตพฺโพ. กตโม อริโย อฏฺฐงฺคิโก มคฺโค? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ สมฺมาทิฏฺฐึ ภาเวติ…เป… สมฺมาสมาธึ ภาเวติ อมโตคธํ อมตปรายนํ อมตปริโยสานํ. อิมาสํ โข, ภิกฺขเว, ติสฺสนฺนํ เอสนานํ อภิญฺญาย อยํ อริโย อฏฺฐงฺคิโก มคฺโค ภาเวตพฺโพ’’ติ.

‘‘ติสฺโส อิมา โข, ภิกฺขเว, เอสนา. กตมา ติสฺโส? กาเมสนา, ภเวสนา, พฺรหฺมจริเยสนา – อิมา โข, ภิกฺขเว, ติสฺโส เอสนา. อิมาสํ โข, ภิกฺขเว, ติสฺสนฺนํ เอสนานํ อภิญฺญาย อริโย อฏฺฐงฺคิโก มคฺโค ภาเวตพฺโพ. กตโม อริโย อฏฺฐงฺคิโก มคฺโค? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ สมฺมาทิฏฺฐึ ภาเวติ…เป… สมฺมาสมาธึ ภาเวติ นิพฺพานนินฺนํ นิพฺพานโปณํ นิพฺพานปพฺภารํ. อิมาสํ โข, ภิกฺขเว, ติสฺสนฺนํ เอสนานํ อภิญฺญาย อยํ อริโย อฏฺฐงฺคิโก มคฺโค ภาเวตพฺโพ’’ติ.

‘‘ติสฺโส อิมา, ภิกฺขเว, เอสนา. กตมา ติสฺโส? กาเมสนา, ภเวสนา, พฺรหฺมจริเยสนา – อิมา โข, ภิกฺขเว, ติสฺโส เอสนา. อิมาสํ โข, ภิกฺขเว, ติสฺสนฺนํ เอสนานํ ปริญฺญาย…เป… อยํ อริโย อฏฺฐงฺคิโก มคฺโค ภาเวตพฺโพ’’ติ. (ยทปิ อภิญฺญา, ตทปิ ปริญฺญาย วิตฺถาเรตพฺพํ.)

‘‘ติสฺโส อิมา, ภิกฺขเว, เอสนา. กตมา ติสฺโส? กาเมสนา, ภเวสนา, พฺรหฺมจริเยสนา – อิมา โข, ภิกฺขเว, ติสฺโส เอสนา. อิมาสํ โข, ภิกฺขเว, ติสฺสนฺนํ เอสนานํ ปริกฺขยาย…เป… อยํ อริโย อฏฺฐงฺคิโก มคฺโค ภาเวตพฺโพ’’ติ. (ยทปิ อภิญฺญา, ตทปิ ปริกฺขยาย วิตฺถาเรตพฺพํ.)

‘‘ติสฺโส อิมา, ภิกฺขเว, เอสนา. กตมา ติสฺโส? กาเมสนา, ภเวสนา, พฺรหฺมจริเยสนา – อิมา โข, ภิกฺขเว, ติสฺโส เอสนา. อิมาสํ โข, ภิกฺขเว, ติสฺสนฺนํ เอสนานํ ปหานาย อริโย อฏฺฐงฺคิโก มคฺโค ภาเวตพฺโพ. กตโม อริโย อฏฺฐงฺคิโก มคฺโค? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ สมฺมาทิฏฺฐึ ภาเวติ…เป… สมฺมาสมาธึ ภาเวติ วิเวกนิสฺสิตํ วิราคนิสฺสิตํ นิโรธนิสฺสิตํ โวสฺสคฺคปริณามึ…เป… อิมาสํ โข, ภิกฺขเว, ติสฺสนฺนํ เอสนานํ ปหานาย อยํ อริโย อฏฺฐงฺคิโก มคฺโค ภาเวตพฺโพ’’ติ. (ยทปิ อภิญฺญา, ตทปิ ปหานาย วิตฺถาเรตพฺพํ.) ปฐมํ.

๒. วิธาสุตฺตํ

๑๖๒. ‘‘ติสฺโส อิมา, ภิกฺขเว, วิธา. กตมา ติสฺโส? ‘เสยฺโยหมสฺมี’ติ วิธา, ‘สทิโสหมสฺมี’ติ วิธา, ‘หีโนหมสฺมี’ติ วิธา – อิมา โข, ภิกฺขเว, ติสฺโส วิธา. อิมาสํ โข, ภิกฺขเว, ติสฺสนฺนํ วิธานํ อภิญฺญาย ปริญฺญาย ปริกฺขยาย ปหานาย อริโย อฏฺฐงฺคิโก มคฺโค ภาเวตพฺโพ. กตโม อริโย อฏฺฐงฺคิโก มคฺโค? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ สมฺมาทิฏฺฐึ ภาเวติ…เป… สมฺมาสมาธึ ภาเวติ วิเวกนิสฺสิตํ วิราคนิสฺสิตํ นิโรธนิสฺสิตํ โวสฺสคฺคปริณามึ…เป… อิมาสํ โข, ภิกฺขเว ติสฺสนฺนํ วิธานํ อภิญฺญาย ปริญฺญาย ปริกฺขยาย ปหานาย อยํ อริโย อฏฺฐงฺคิโก มคฺโค ภาเวตพฺโพ’’ติ. (ยถา เอสนา, เอวํ วิตฺถาเรตพฺพํ). ทุติยํ.

๓. อาสวสุตฺตํ

๑๖๓. ‘‘ตโยเม, ภิกฺขเว, อาสวา. กตเม ตโย? กามาสโว, ภวาสโว, อวิชฺชาสโว – อิเม โข, ภิกฺขเว, ตโย อาสวา. อิเมสํ โข, ภิกฺขเว, ติณฺณนฺนํ อาสวานํ อภิญฺญาย ปริญฺญาย ปริกฺขยาย ปหานาย…เป… อยํ อริโย อฏฺฐงฺคิโก มคฺโค ภาเวตพฺโพ’’ติ. ตติยํ.

๔. ภวสุตฺตํ

๑๖๔. ‘‘ตโยเม, ภิกฺขเว, ภวา. กตเม ตโย? กามภโว, รูปภโว, อรูปภโว – อิเม โข, ภิกฺขเว, ตโย ภวา. อิเมสํ โข, ภิกฺขเว, ติณฺณนฺนํ ภวานํ อภิญฺญาย ปริญฺญาย ปริกฺขยาย ปหานาย…เป… อยํ อริโย อฏฺฐงฺคิโก มคฺโค ภาเวตพฺโพ’’ติ. จตุตฺถํ.

๕. ทุกฺขตาสุตฺตํ

๑๖๕. ‘‘ติสฺโส อิมา, ภิกฺขเว, ทุกฺขตา. กตมา ติสฺโส? ทุกฺขทุกฺขตา, สงฺขารทุกฺขตา, วิปริณามทุกฺขตา – อิมา โข, ภิกฺขเว, ติสฺโส ทุกฺขตา. อิมาสํ โข, ภิกฺขเว, ติสฺสนฺนํ ทุกฺขตานํ อภิญฺญาย ปริญฺญาย ปริกฺขยาย ปหานาย…เป… อฏฺฐงฺคิโก มคฺโค ภาเวตพฺโพ’’ติ. ปญฺจมํ.

๖. ขิลสุตฺตํ

๑๖๖. ‘‘ตโยเม, ภิกฺขเว, ขิลา. กตเม ตโย? ราโค ขิโล, โทโส ขิโล, โมโห ขิโล – อิเม โข, ภิกฺขเว, ตโย ขิลา. อิเมสํ โข, ภิกฺขเว, ติณฺณนฺนํ ขิลานํ อภิญฺญาย ปริญฺญาย ปริกฺขยาย ปหานาย…เป… อยํ อริโย อฏฺฐงฺคิโก มคฺโค ภาเวตพฺโพ’’ติ. ฉฏฺฐํ.

๗. มลสุตฺตํ

๑๖๗. ‘‘ตีณิมานิ, ภิกฺขเว, มลานิ. กตมานิ ตีณิ? ราโค มลํ, โทโส มลํ, โมโห มลํ – อิมานิ โข, ภิกฺขเว, ตีณิ มลานิ. อิเมสํ โข, ภิกฺขเว, ติณฺณนฺนํ มลานํ อภิญฺญาย ปริญฺญาย ปริกฺขยาย ปหานาย…เป… อยํ อริโย อฏฺฐงฺคิโก มคฺโค ภาเวตพฺโพ’’ติ. สตฺตมํ.

๘. นีฆสุตฺตํ

๑๖๘. ‘‘ตโยเม, ภิกฺขเว, นีฆา. กตเม ตโย? ราโค นีโฆ, โทโส นีโฆ, โมโห นีโฆ – อิเม โข, ภิกฺขเว, ตโย นีฆา. อิเมสํ โข, ภิกฺขเว, ติณฺณนฺนํ นีฆานํ อภิญฺญาย ปริญฺญาย ปริกฺขยาย ปหานาย…เป… อยํ อริโย อฏฺฐงฺคิโก มคฺโค ภาเวตพฺโพ’’ติ. อฏฺฐมํ.

๙. เวทนาสุตฺตํ

๑๖๙. ‘‘ติสฺโส อิมา, ภิกฺขเว, เวทนา. กตมา ติสฺโส? สุขา เวทนา, ทุกฺขา เวทนา, อทุกฺขมสุขา เวทนา – อิมา โข, ภิกฺขเว, ติสฺโส เวทนา. อิมาสํ โข, ภิกฺขเว, ติสฺสนฺนํ เวทนานํ อภิญฺญาย ปริญฺญาย ปริกฺขยาย ปหานาย…เป… อยํ อริโย อฏฺฐงฺคิโก มคฺโค ภาเวตพฺโพ’’ติ. นวมํ.

๑๐. ตณฺหาสุตฺตํ

๑๗๐. ‘‘ติสฺโส อิมา, ภิกฺขเว, ตณฺหา. กตมา ติสฺโส? กามตณฺหา, ภวตณฺหา, วิภวตณฺหา – อิมา โข, ภิกฺขเว, ติสฺโส ตณฺหา. อิมาสํ โข, ภิกฺขเว, ติสฺสนฺนํ ตณฺหานํ อภิญฺญาย ปริญฺญาย ปริกฺขยาย ปหานาย…เป… อยํ อริโย อฏฺฐงฺคิโก มคฺโค ภาเวตพฺโพ. กตโม อริโย อฏฺฐงฺคิโก มคฺโค? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ สมฺมาทิฏฺฐึ ภาเวติ วิเวกนิสฺสิตํ วิราคนิสฺสิตํ นิโรธนิสฺสิตํ โวสฺสคฺคปริณามึ…เป… สมฺมาสมาธึ ภาเวติ วิเวกนิสฺสิตํ วิราคนิสฺสิตํ นิโรธนิสฺสิตํ โวสฺสคฺคปริณามึ. อิมาสํ โข, ภิกฺขเว, ติสฺสนฺนํ ตณฺหานํ อภิญฺญาย ปริญฺญาย ปริกฺขยาย ปหานาย…เป… อยํ อริโย อฏฺฐงฺคิโก มคฺโค ภาเวตพฺโพ’’ติ. ทสมํ.

๑๑. ตสินาสุตฺตํ

๑๗๑. ‘‘ติสฺโส อิมา, ภิกฺขเว, ตสินา. กตมา ติสฺโส? กามตสินา, ภวตสินา, วิภวตสินา. อิมาสํ โข, ภิกฺขเว, ติสฺสนฺนํ ตสินานํ อภิญฺญาย ปริญฺญาย ปริกฺขยาย ปหานาย…เป… ราควินยปริโยสานํ โทสวินยปริโยสานํ โมหวินยปริโยสานํ…เป… อมโตคธํ อมตปรายนํ อมตปริโยสานํ…เป… นิพฺพานนินฺนํ นิพฺพานโปณํ นิพฺพานปพฺภารํ. อิมาสํ โข, ภิกฺขเว, ติสฺสนฺนํ ตสินานํ อภิญฺญาย ปริญฺญาย ปริกฺขยาย ปหานาย…เป… อยํ อริโย อฏฺฐงฺคิโก มคฺโค ภาเวตพฺโพ’’ติ. เอกาทสมํ.

เอสนาวคฺโค สตฺตโม.

ตสฺสุทฺทานํ –

เอสนา วิธา อาสโว, ภโว จ ทุกฺขตา ขิลา;

มลํ นีโฆ จ เวทนา, เทฺว ตณฺหา ตสินาย จาติ.