๘. สพฺพุปาทานปริญฺญาสุตฺตํ

๖๐. ‘‘สพฺพุปาทานปริญฺญาย โว, ภิกฺขเว, ธมฺมํ เทเสสฺสามิ. ตํ สุณาถ. กตโม จ, ภิกฺขเว, สพฺพุปาทานปริญฺญาย ธมฺโม? จกฺขุญฺจ ปฏิจฺจ รูเป จ อุปฺปชฺชติ จกฺขุวิญฺญาณํ. ติณฺณํ สงฺคติ ผสฺโส. ผสฺสปจฺจยา เวทนา. เอวํ ปสฺสํ, ภิกฺขเว, สุตวา อริยสาวโก จกฺขุสฺมิมฺปิ นิพฺพินฺทติ, รูเปสุปิ นิพฺพินฺทติ, จกฺขุวิญฺญาเณปิ นิพฺพินฺทติ, จกฺขุสมฺผสฺเสปิ นิพฺพินฺทติ, เวทนายปิ นิพฺพินฺทติ. นิพฺพินฺทํ วิรชฺชติ; วิราคา วิมุจฺจติ; วิโมกฺขา [วิโมกฺขํ (ก.), วิโมกฺข (สฺยา. กํ.)] ‘ปริญฺญาตํ เม อุปาทาน’นฺติ ปชานาติ. โสตญฺจ ปฏิจฺจ สทฺเท จ อุปฺปชฺชติ… ฆานญฺจ ปฏิจฺจ คนฺเธ จ… ชิวฺหญฺจ ปฏิจฺจ รเส จ… กายญฺจ ปฏิจฺจ โผฏฺฐพฺเพ จ… มนญฺจ ปฏิจฺจ ธมฺเม จ อุปฺปชฺชติ มโนวิญฺญาณํ. ติณฺณํ สงฺคติ ผสฺโส. ผสฺสปจฺจยา เวทนา. เอวํ ปสฺสํ, ภิกฺขเว, สุตวา อริยสาวโก มนสฺมิมฺปิ นิพฺพินฺทติ, ธมฺเมสุปิ นิพฺพินฺทติ, มโนวิญฺญาเณปิ นิพฺพินฺทติ, มโนสมฺผสฺเสปิ นิพฺพินฺทติ, เวทนายปิ นิพฺพินฺทติ. นิพฺพินฺทํ วิรชฺชติ; วิราคา วิมุจฺจติ; วิโมกฺขา ‘ปริญฺญาตํ เม อุปาทาน’นฺติ ปชานาติ. อยํ โข, ภิกฺขเว, สพฺพุปาทานปริญฺญาย ธมฺโม’’ติ. อฏฺฐมํ.