๑. อทนฺตอคุตฺตสุตฺตํ

๙๔. สาวตฺถินิทานํ. ‘‘ฉยิเม, ภิกฺขเว, ผสฺสายตนา อทนฺตา อคุตฺตา อรกฺขิตา อสํวุตา ทุกฺขาธิวาหา โหนฺติ. กตเม ฉ? จกฺขุ, ภิกฺขเว, ผสฺสายตนํ อทนฺตํ อคุตฺตํ อรกฺขิตํ อสํวุตํ ทุกฺขาธิวาหํ โหติ…เป… ชิวฺหา, ภิกฺขเว, ผสฺสายตนํ อทนฺตํ อคุตฺตํ อรกฺขิตํ อสํวุตํ ทุกฺขาธิวาหํ โหติ…เป… มโน, ภิกฺขเว, ผสฺสายตนํ อทนฺตํ อคุตฺตํ อรกฺขิตํ อสํวุตํ ทุกฺขาธิวาหํ โหติ. อิเม โข, ภิกฺขเว, ฉ ผสฺสายตนา อทนฺตา อคุตฺตา อรกฺขิตา อสํวุตา ทุกฺขาธิวาหา โหนฺติ’’.

‘‘ฉยิเม, ภิกฺขเว, ผสฺสายตนา สุทนฺตา สุคุตฺตา สุรกฺขิตา สุสํวุตา สุขาธิวาหา โหนฺติ. กตเม ฉ? จกฺขุ, ภิกฺขเว, ผสฺสายตนํ สุทนฺตํ สุคุตฺตํ สุรกฺขิตํ สุสํวุตํ สุขาธิวาหํ โหติ…เป… ชิวฺหา, ภิกฺขเว, ผสฺสายตนํ สุทนฺตํ สุคุตฺตํ สุรกฺขิตํ สุสํวุตํ สุขาธิวาหํ โหติ…เป… มโน, ภิกฺขเว, ผสฺสายตนํ สุทนฺตํ สุคุตฺตํ สุรกฺขิตํ สุสํวุตํ สุขาธิวาหํ โหติ. อิเม โข, ภิกฺขเว, ฉ ผสฺสายตนา สุทนฺตา สุคุตฺตา สุรกฺขิตา สุสํวุตา สุขาธิวาหา โหนฺตี’’ติ. อิทมโวจ ภควา…เป… เอตทโวจ สตฺถา –

‘‘สเฬว [ฉเฬว (ก.)] ผสฺสายตนานิ ภิกฺขโว,

อสํวุโต ยตฺถ ทุกฺขํ นิคจฺฉติ;

เตสญฺจ เย สํวรณํ อเวทิสุํ,

สทฺธาทุติยา วิหรนฺตานวสฺสุตา.

‘‘ทิสฺวาน รูปานิ มโนรมานิ,

อโถปิ ทิสฺวาน อมโนรมานิ;

มโนรเม ราคปถํ วิโนทเย,

น จาปฺปิยํ เมติ มนํ ปโทสเย.

‘‘สทฺทญฺจ สุตฺวา ทุภยํ ปิยาปฺปิยํ,

ปิยมฺหิ สทฺเท น สมุจฺฉิโต สิยา;

อโถปฺปิเย โทสคตํ วิโนทเย,

น จาปฺปิยํ เมติ มนํ ปโทสเย.

‘‘คนฺธญฺจ ฆตฺวา สุรภึ มโนรมํ,

อโถปิ ฆตฺวา อสุจึ อกนฺติยํ;

อกนฺติยสฺมึ ปฏิฆํ วิโนทเย,

ฉนฺทานุนีโต น จ กนฺติเย สิยา.

‘‘รสญฺจ โภตฺวาน อสาทิตญฺจ สาทุํ,

อโถปิ โภตฺวาน อสาทุเมกทา;

สาทุํ รสํ นาชฺโฌสาย ภุญฺเช,

วิโรธมาสาทุสุ โนปทํสเย.

‘‘ผสฺเสน ผุฏฺโฐ น สุเขน มชฺเช [มชฺเฌ (สฺยา. กํ. ปี.)],

ทุกฺเขน ผุฏฺโฐปิ น สมฺปเวเธ;

ผสฺสทฺวยํ สุขทุกฺเข อุเปกฺเข,

อนานุรุทฺโธ อวิรุทฺธ เกนจิ.

‘‘ปปญฺจสญฺญา อิตรีตรา นรา,

ปปญฺจยนฺตา อุปยนฺติ สญฺญิโน;

มโนมยํ เคหสิตญฺจ สพฺพํ,

ปนุชฺช เนกฺขมฺมสิตํ อิรียติ.

‘‘เอวํ มโน ฉสฺสุ ยทา สุภาวิโต,

ผุฏฺฐสฺส จิตฺตํ น วิกมฺปเต กฺวจิ;

เต ราคโทเส อภิภุยฺย ภิกฺขโว,

ภวตฺถ [ภวถ (สี. สฺยา. กํ.)] ชาติมรณสฺส ปารคา’’ติ. ปฐมํ;