๑๔. กุกฺกุฬวคฺโค

๑. กุกฺกุฬสุตฺตํ

๑๓๖. สาวตฺถินิทานํ. ‘‘รูปํ, ภิกฺขเว, กุกฺกุฬํ, เวทนา กุกฺกุฬา, สญฺญา กุกฺกุฬา, สงฺขารา กุกฺกุฬา, วิญฺญาณํ กุกฺกุฬํ. เอวํ ปสฺสํ, ภิกฺขเว, สุตวา อริยสาวโก รูปสฺมิมฺปิ นิพฺพินฺทติ, เวทนายปิ นิพฺพินฺทติ, สญฺญายปิ นิพฺพินฺทติ, สงฺขาเรสุปิ นิพฺพินฺทติ, วิญฺญาณสฺมิมฺปิ นิพฺพินฺทติ. นิพฺพินฺทํ วิรชฺชติ; วิราคา วิมุจฺจติ. วิมุตฺตสฺมึ วิมุตฺตมิติ ญาณํ โหติ. ‘ขีณา ชาติ, วุสิตํ พฺรหฺมจริยํ, กตํ กรณียํ, นาปรํ อิตฺถตฺตายา’ติ ปชานาตี’’ติ. ปฐมํ.

๒. อนิจฺจสุตฺตํ

๑๓๗. สาวตฺถินิทานํ. ‘‘ยํ, ภิกฺขเว, อนิจฺจํ; ตตฺร โว ฉนฺโท ปหาตพฺโพ. กิญฺจ, ภิกฺขเว, อนิจฺจํ? รูปํ, ภิกฺขเว, อนิจฺจํ; ตตฺร โว ฉนฺโท ปหาตพฺโพ. เวทนา อนิจฺจา…เป… สญฺญา… สงฺขารา… วิญฺญาณํ อนิจฺจํ; ตตฺร โว ฉนฺโท ปหาตพฺโพ. ยํ, ภิกฺขเว, อนิจฺจํ; ตตฺร โว ฉนฺโท ปหาตพฺโพ’’ติ. ทุติยํ.

๓. ทุติยอนิจฺจสุตฺตํ

๑๓๘. สาวตฺถินิทานํ. ‘‘ยํ, ภิกฺขเว, อนิจฺจํ; ตตฺร โว ราโค ปหาตพฺโพ. กิญฺจ, ภิกฺขเว, อนิจฺจํ? รูปํ, ภิกฺขเว, อนิจฺจํ; ตตฺร โว ราโค ปหาตพฺโพ. เวทนา อนิจฺจา… สญฺญา… สงฺขารา… วิญฺญาณํ อนิจฺจํ; ตตฺร โว ราโค ปหาตพฺโพ. ยํ, ภิกฺขเว, อนิจฺจํ; ตตฺร โว ราโค ปหาตพฺโพ’’ติ. ตติยํ.

๔. ตติยอนิจฺจสุตฺตํ

๑๓๙. สาวตฺถินิทานํ. ‘‘ยํ, ภิกฺขเว, อนิจฺจํ; ตตฺร โว ฉนฺทราโค ปหาตพฺโพ. กิญฺจ, ภิกฺขเว, อนิจฺจํ? รูปํ, ภิกฺขเว, อนิจฺจํ, ตตฺร โว ฉนฺทราโค ปหาตพฺโพ. เวทนา อนิจฺจา… สญฺญา… สงฺขารา… วิญฺญาณํ อนิจฺจํ; ตตฺร โว ฉนฺทราโค ปหาตพฺโพ. ยํ, ภิกฺขเว, อนิจฺจํ; ตตฺร โว ฉนฺทราโค ปหาตพฺโพ’’ติ. จตุตฺถํ.

๕. ทุกฺขสุตฺตํ

๑๔๐. สาวตฺถินิทานํ. ‘‘ยํ, ภิกฺขเว, ทุกฺขํ; ตตฺร โว ฉนฺโท ปหาตพฺโพ…เป… ยํ, ภิกฺขเว, ทุกฺขํ; ตตฺร โว ฉนฺโท ปหาตพฺโพ’’ติ. ปญฺจมํ.

๖. ทุติยทุกฺขสุตฺตํ

๑๔๑. สาวตฺถินิทานํ. ‘‘ยํ, ภิกฺขเว, ทุกฺขํ; ตตฺร โว ราโค ปหาตพฺโพ…เป… ยํ, ภิกฺขเว, ทุกฺขํ; ตตฺร โว ราโค ปหาตพฺโพ’’ติ. ฉฏฺฐํ.

๗. ตติยทุกฺขสุตฺตํ

๑๔๒. สาวตฺถินิทานํ. ‘‘ยํ, ภิกฺขเว, ทุกฺขํ; ตตฺร โว ฉนฺทราโค ปหาตพฺโพ…เป… ยํ, ภิกฺขเว, ทุกฺขํ; ตตฺร โว ฉนฺทราโค ปหาตพฺโพ’’ติ. สตฺตมํ.

๘. อนตฺตสุตฺตํ

๑๔๓. สาวตฺถินิทานํ. ‘‘โย, ภิกฺขเว, อนตฺตา; ตตฺร โว ฉนฺโท ปหาตพฺโพ. โก จ, ภิกฺขเว, อนตฺตา? รูปํ, ภิกฺขเว, อนตฺตา; ตตฺร โว ฉนฺโท ปหาตพฺโพ. เวทนา อนตฺตา… สญฺญา… สงฺขารา… วิญฺญาณํ อนตฺตา; ตตฺร โว ฉนฺโท ปหาตพฺโพ. โย, ภิกฺขเว, อนตฺตา; ตตฺร โว ฉนฺโท ปหาตพฺโพ’’ติ. อฏฺฐมํ.

๙. ทุติยอนตฺตสุตฺตํ

๑๔๔. สาวตฺถินิทานํ. ‘‘โย, ภิกฺขเว, อนตฺตา; ตตฺร โว ราโค ปหาตพฺโพ. โก จ, ภิกฺขเว, อนตฺตา? รูปํ, ภิกฺขเว, อนตฺตา; ตตฺร โว ราโค ปหาตพฺโพ. เวทนา อนตฺตา… สญฺญา… สงฺขารา… วิญฺญาณํ อนตฺตา; ตตฺร โว ราโค ปหาตพฺโพ. โย, ภิกฺขเว, อนตฺตา; ตตฺร โว ราโค ปหาตพฺโพ’’ติ. นวมํ.

๑๐. ตติยอนตฺตสุตฺตํ

๑๔๕. สาวตฺถินิทานํ. ‘‘โย, ภิกฺขเว, อนตฺตา; ตตฺร โว ฉนฺทราโค ปหาตพฺโพ. โก จ, ภิกฺขเว, อนตฺตา? รูปํ, ภิกฺขเว, อนตฺตา; ตตฺร โว ฉนฺทราโค ปหาตพฺโพ. เวทนา อนตฺตา… สญฺญา… สงฺขารา… วิญฺญาณํ อนตฺตา; ตตฺร โว ฉนฺทราโค ปหาตพฺโพ. โย, ภิกฺขเว, อนตฺตา; ตตฺร โว ฉนฺทราโค ปหาตพฺโพ’’ติ. ทสมํ.

๑๑. นิพฺพิทาพหุลสุตฺตํ

๑๔๖. สาวตฺถินิทานํ. ‘‘สทฺธาปพฺพชิตสฺส, ภิกฺขเว, กุลปุตฺตสฺส อยมนุธมฺโม โหติ – ยํ รูเป นิพฺพิทาพหุโล [นิพฺพิทาพหุลํ (สฺยา. กํ. ปี. ก.)] วิหเรยฺย. เวทนาย…เป… สญฺญาย… สงฺขาเรสุ… วิญฺญาเณ นิพฺพิทาพหุโล วิหเรยฺย. โย รูเป นิพฺพิทาพหุโล วิหรนฺโต, เวทนาย… สญฺญาย… สงฺขาเรสุ… วิญฺญาเณ นิพฺพิทาพหุโล วิหรนฺโต รูปํ ปริชานาติ, เวทนํ… สญฺญํ… สงฺขาเร… วิญฺญาณํ ปริชานาติ; โส รูปํ ปริชานํ เวทนํ ปริชานํ สญฺญํ ปริชานํ สงฺขาเร ปริชานํ วิญฺญาณํ ปริชานํ ปริมุจฺจติ รูปมฺหา, ปริมุจฺจติ เวทนาย, ปริมุจฺจติ สญฺญาย, ปริมุจฺจติ สงฺขาเรหิ, ปริมุจฺจติ วิญฺญาณมฺหา, ปริมุจฺจติ ชาติยา ชราย มรเณน โสเกหิ ปริเทเวหิ ทุกฺเขหิ โทมนสฺเสหิ อุปายาเสหิ; ‘ปริมุจฺจติ ทุกฺขสฺมา’ติ วทามี’’ติ. เอกาทสมํ.

๑๒. อนิจฺจานุปสฺสีสุตฺตํ

๑๔๗. สาวตฺถินิทานํ. ‘‘สทฺธาปพฺพชิตสฺส, ภิกฺขเว, กุลปุตฺตสฺส อยมนุธมฺโม โหติ – ยํ รูเป อนิจฺจานุปสฺสี วิหเรยฺย. เวทนาย… สญฺญาย… สงฺขาเรสุ… วิญฺญาเณ อนิจฺจานุปสฺสี วิหเรยฺย…เป… ‘ปริมุจฺจติ ทุกฺขสฺมา’ติ วทามี’’ติ. ทฺวาทสมํ.

๑๓. ทุกฺขานุปสฺสีสุตฺตํ

๑๔๘. สาวตฺถินิทานํ. ‘‘สทฺธาปพฺพชิตสฺส, ภิกฺขเว, กุลปุตฺตสฺส อยมนุธมฺโม โหติ – ยํ รูเป ทุกฺขานุปสฺสี วิหเรยฺย. เวทนาย… สญฺญาย… สงฺขาเรสุ… วิญฺญาเณ ทุกฺขานุปสฺสี วิหเรยฺย…เป… ‘ปริมุจฺจติ ทุกฺขสฺมา’ติ วทามี’’ติ. เตรสมํ.

๑๔. อนตฺตานุปสฺสีสุตฺตํ

๑๔๙. สาวตฺถินิทานํ. ‘‘สทฺธาปพฺพชิตสฺส, ภิกฺขเว, กุลปุตฺตสฺส อยมนุธมฺโม โหติ – ยํ รูเป อนตฺตานุปสฺสี วิหเรยฺย. เวทนาย… สญฺญาย… สงฺขาเรสุ… วิญฺญาเณ อนตฺตานุปสฺสี วิหเรยฺย. (โส รูเป) อนตฺตานุปสฺสี วิหรนฺโต, เวทนาย… สญฺญาย… สงฺขาเรสุ… วิญฺญาเณ อนตฺตานุปสฺสี วิหรนฺโต รูปํ ปริชานาติ, เวทนํ…เป… สญฺญํ… สงฺขาเร… วิญฺญาณํ ปริชานาติ. โส รูปํ ปริชานํ เวทนํ ปริชานํ สญฺญํ ปริชานํ สงฺขาเร ปริชานํ วิญฺญาณํ ปริชานํ ปริมุจฺจติ รูปมฺหา, ปริมุจฺจติ เวทนาย, ปริมุจฺจติ สญฺญาย, ปริมุจฺจติ สงฺขาเรหิ, ปริมุจฺจติ วิญฺญาณมฺหา, ปริมุจฺจติ ชาติยา ชราย มรเณน โสเกหิ ปริเทเวหิ ทุกฺเขหิ โทมนสฺเสหิ อุปายาเสหิ; ‘ปริมุจฺจติ ทุกฺขสฺมา’ติ วทามี’’ติ. จุทฺทสมํ.

กุกฺกุฬวคฺโค จุทฺทสโม.

ตสฺสุทฺทานํ –

กุกฺกุฬา ตโย อนิจฺเจน, ทุกฺเขน อปเร ตโย;

อนตฺเตน ตโย วุตฺตา, กุลปุตฺเตน เทฺว ทุกาติ.