๑๑. อนฺตวคฺโค

๑. อนฺตสุตฺตํ

๑๐๓. สาวตฺถินิทานํ. ‘‘จตฺตาโรเม, ภิกฺขเว, อนฺตา. กตเม จตฺตาโร? สกฺกายนฺโต, สกฺกายสมุทยนฺโต, สกฺกายนิโรธนฺโต, สกฺกายนิโรธคามินิปฺปฏิปทนฺโต. กตโม จ, ภิกฺขเว, สกฺกายนฺโต? ปญฺจุปาทานกฺขนฺธาติสฺส วจนียํ. กตเม ปญฺจ? เสยฺยถิทํ – รูปุปาทานกฺขนฺโธ, เวทนุปาทานกฺขนฺโธ, สญฺญุปาทานกฺขนฺโธ, สงฺขารุปาทานกฺขนฺโธ, วิญฺญาณุปาทานกฺขนฺโธ – อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, สกฺกายนฺโต’’.

‘‘กตโม จ, ภิกฺขเว, สกฺกายสมุทยนฺโต? ยายํ ตณฺหา โปโนภวิกา นนฺทิราคสหคตา ตตฺรตตฺราภินนฺทินี, เสยฺยถิทํ – กามตณฺหา, ภวตณฺหา, วิภวตณฺหา. อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, สกฺกายสมุทยนฺโต.

‘‘กตโม จ, ภิกฺขเว, สกฺกายนิโรธนฺโต? โย ตสฺสาเยว ตณฺหาย อเสสวิราคนิโรโธ จาโค ปฏินิสฺสคฺโค มุตฺติ อนาลโย – อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, สกฺกายนิโรธนฺโต.

‘‘กตโม จ, ภิกฺขเว, สกฺกายนิโรธคามินิปฺปฏิปทนฺโต? อยเมว อริโย อฏฺฐงฺคิโก มคฺโค. เสยฺยถิทํ – สมฺมาทิฏฺฐิ, สมฺมาสงฺกปฺโป, สมฺมาวาจา, สมฺมากมฺมนฺโต, สมฺมาอาชีโว, สมฺมาวายาโม, สมฺมาสติ, สมฺมาสมาธิ. อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, สกฺกายนิโรธคามินิปฺปฏิปทนฺโต. อิเม โข, ภิกฺขเว, จตฺตาโร อนฺตา’’ติ. ปฐมํ.

๒. ทุกฺขสุตฺตํ

๑๐๔. สาวตฺถินิทานํ. ‘‘ทุกฺขญฺจ โว, ภิกฺขเว, เทเสสฺสามิ ทุกฺขสมุทยญฺจ ทุกฺขนิโรธญฺจ ทุกฺขนิโรธคามินิญฺจ ปฏิปทํ. ตํ สุณาถ. กตมญฺจ, ภิกฺขเว, ทุกฺขํ? ปญฺจุปาทานกฺขนฺธาติสฺส วจนียํ. กตเม ปญฺจ? เสยฺยถิทํ – รูปุปาทานกฺขนฺโธ…เป… วิญฺญาณุปาทานกฺขนฺโธ. อิทํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, ทุกฺขํ. กตโม จ, ภิกฺขเว, ทุกฺขสมุทโย? ยายํ ตณฺหา โปโนภวิกา…เป… กามตณฺหา, ภวตณฺหา, วิภวตณฺหา – อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, ทุกฺขสมุทโย. กตโม จ, ภิกฺขเว, ทุกฺขนิโรโธ? โย ตสฺสาเยว ตณฺหาย อเสสวิราคนิโรโธ จาโค ปฏินิสฺสคฺโค มุตฺติ อนาลโย – อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, ทุกฺขนิโรโธ. กตมา จ, ภิกฺขเว, ทุกฺขนิโรธคามินี ปฏิปทา? อยเมว อริโย อฏฺฐงฺคิโก มคฺโค. เสยฺยถิทํ – สมฺมาทิฏฺฐิ…เป… สมฺมาสมาธิ. อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, ทุกฺขนิโรธคามินี ปฏิปทา’’ติ. ทุติยํ.

๓. สกฺกายสุตฺตํ

๑๐๕. สาวตฺถินิทานํ. ‘‘สกฺกายญฺจ โว, ภิกฺขเว, เทเสสฺสามิ สกฺกายสมุทยญฺจ สกฺกายนิโรธญฺจ สกฺกายนิโรธคามินิญฺจ ปฏิปทํ. ตํ สุณาถ. กตโม จ, ภิกฺขเว, สกฺกาโย? ปญฺจุปาทานกฺขนฺธาติสฺส วจนียํ. กตเม ปญฺจ? เสยฺยถิทํ – รูปุปาทานกฺขนฺโธ, เวทนุปาทานกฺขนฺโธ, สญฺญุปาทานกฺขนฺโธ, สงฺขารุปาทานกฺขนฺโธ, วิญฺญาณุปาทานกฺขนฺโธ. อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, สกฺกาโย. กตโม จ, ภิกฺขเว, สกฺกายสมุทโย? ยายํ ตณฺหา โปโนภวิกา…เป… กามตณฺหา, ภวตณฺหา, วิภวตณฺหา – อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, สกฺกายสมุทโย. กตโม จ, ภิกฺขเว, สกฺกายนิโรโธ? โย ตสฺสาเยว ตณฺหาย…เป… อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, สกฺกายนิโรโธ. กตมา จ, ภิกฺขเว, สกฺกายนิโรธคามินี ปฏิปทา? อยเมว อริโย อฏฺฐงฺคิโก มคฺโค. เสยฺยถิทํ – สมฺมาทิฏฺฐิ…เป… สมฺมาสมาธิ. อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, สกฺกายนิโรธคามินี ปฏิปทา’’ติ. ตติยํ.

๔. ปริญฺเญยฺยสุตฺตํ

๑๐๖. สาวตฺถินิทานํ. ‘‘ปริญฺเญยฺเย จ, ภิกฺขเว, ธมฺเม เทเสสฺสามิ ปริญฺญญฺจ ปริญฺญาตาวิญฺจ ปุคฺคลํ. ตํ สุณาถ. กตเม จ, ภิกฺขเว, ปริญฺเญยฺยา ธมฺมา? รูปํ, ภิกฺขเว, ปริญฺเญยฺโย ธมฺโม. เวทนา…เป… สญฺญา… สงฺขารา… วิญฺญาณํ ปริญฺเญยฺโย ธมฺโม. อิเม วุจฺจนฺติ, ภิกฺขเว, ปริญฺเญยฺยา ธมฺมา. กตมา จ, ภิกฺขเว, ปริญฺญา? ราคกฺขโย, โทสกฺขโย, โมหกฺขโย – อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, ปริญฺญา. กตโม จ, ภิกฺขเว, ปริญฺญาตาวี ปุคฺคโล? อรหาติสฺส วจนียํ. ยฺวายํ อายสฺมา เอวํนาโม เอวํโคตฺโต – อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, ปริญฺญาตาวี ปุคฺคโล’’ติ. จตุตฺถํ.

๕. สมณสุตฺตํ

๑๐๗. สาวตฺถินิทานํ. ‘‘ปญฺจิเม, ภิกฺขเว, อุปาทานกฺขนฺธา. กตเม ปญฺจ? เสยฺยถิทํ – รูปุปาทานกฺขนฺโธ…เป… วิญฺญาณุปาทานกฺขนฺโธ. เย หิ เกจิ, ภิกฺขเว, สมณา วา พฺราหฺมณา วา อิเมสํ ปญฺจนฺนํ อุปาทานกฺขนฺธานํ อสฺสาทญฺจ อาทีนวญฺจ นิสฺสรณญฺจ ยถาภูตํ นปฺปชานนฺติ…เป… ปชานนฺติ, สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหรนฺตี’’ติ. ปญฺจมํ.

๖. ทุติยสมณสุตฺตํ

๑๐๘. สาวตฺถินิทานํ. ‘‘ปญฺจิเม, ภิกฺขเว, อุปาทานกฺขนฺธา. กตเม ปญฺจ? เสยฺยถิทํ – รูปุปาทานกฺขนฺโธ, เวทนุปาทานกฺขนฺโธ, สญฺญุปาทานกฺขนฺโธ, สงฺขารุปาทานกฺขนฺโธ, วิญฺญาณุปาทานกฺขนฺโธ. เย หิ เกจิ, ภิกฺขเว, สมณา วา พฺราหฺมณา วา อิเมสํ ปญฺจนฺนํ อุปาทานกฺขนฺธานํ สมุทยญฺจ อตฺถงฺคมญฺจ อสฺสาทญฺจ อาทีนวญฺจ นิสฺสรณญฺจ ยถาภูตํ นปฺปชานนฺติ…เป… ปชานนฺติ, สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหรนฺตี’’ติ. ฉฏฺฐํ.

๗. โสตาปนฺนสุตฺตํ

๑๐๙. สาวตฺถินิทานํ. ‘‘ปญฺจิเม, ภิกฺขเว, อุปาทานกฺขนฺธา. กตเม ปญฺจ? เสยฺยถิทํ – รูปุปาทานกฺขนฺโธ…เป… วิญฺญาณุปาทานกฺขนฺโธ. ยโต โข, ภิกฺขเว, อริยสาวโก อิเมสํ ปญฺจนฺนํ อุปาทานกฺขนฺธานํ สมุทยญฺจ อตฺถงฺคมญฺจ อสฺสาทญฺจ อาทีนวญฺจ นิสฺสรณญฺจ ยถาภูตํ ปชานาติ. อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, อริยสาวโก โสตาปนฺโน อวินิปาตธมฺโม นิยโต สมฺโพธิปรายโน’’ติ. สตฺตมํ.

๘. อรหนฺตสุตฺตํ

๑๑๐. สาวตฺถินิทานํ. ‘‘ปญฺจิเม, ภิกฺขเว, อุปาทานกฺขนฺธา. กตเม ปญฺจ? เสยฺยถิทํ – รูปุปาทานกฺขนฺโธ…เป… วิญฺญาณุปาทานกฺขนฺโธ. ยโต โข, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อิเมสํ ปญฺจนฺนํ อุปาทานกฺขนฺธานํ สมุทยญฺจ อตฺถงฺคมญฺจ อสฺสาทญฺจ อาทีนวญฺจ นิสฺสรณญฺจ ยถาภูตํ วิทิตฺวา อนุปาทาวิมุตฺโต โหติ. อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อรหํ ขีณาสโว วุสิตวา กตกรณีโย โอหิตภาโร อนุปฺปตฺตสทตฺโถ ปริกฺขีณภวสํโยชโน สมฺมทญฺญาวิมุตฺโต’’ติ. อฏฺฐมํ.

๙. ฉนฺทปฺปหานสุตฺตํ

๑๑๑. สาวตฺถินิทานํ. ‘‘รูเป, ภิกฺขเว, โย ฉนฺโท โย ราโค ยา นนฺที ยา ตณฺหา, ตํ ปชหถ. เอวํ ตํ รูปํ ปหีนํ ภวิสฺสติ อุจฺฉินฺนมูลํ ตาลาวตฺถุกตํ อนภาวํกตํ อายตึ อนุปฺปาทธมฺมํ. เวทนาย…เป… สญฺญาย… สงฺขาเรสุ… วิญฺญาเณ โย ฉนฺโท โย ราโค ยา นนฺที ยา ตณฺหา, ตํ ปชหถ. เอวํ ตํ วิญฺญาณํ ปหีนํ ภวิสฺสติ อุจฺฉินฺนมูลํ ตาลาวตฺถุกตํ อนภาวํกตํ อายตึ อนุปฺปาทธมฺม’’นฺติ. นวมํ.

๑๐. ทุติยฉนฺทปฺปหานสุตฺตํ

๑๑๒. สาวตฺถินิทานํ. ‘‘รูเป, ภิกฺขเว, โย ฉนฺโท โย ราโค ยา นนฺที ยา ตณฺหา เย อุปยุปาทานา เจตโส อธิฏฺฐานาภินิเวสานุสยา, เต ปชหถ. เอวํ ตํ รูปํ ปหีนํ ภวิสฺสติ อุจฺฉินฺนมูลํ…เป… เวทนาย… สญฺญาย… สงฺขาเรสุ โย ฉนฺโท…เป… เอวํ เต สงฺขารา ปหีนา ภวิสฺสนฺติ อุจฺฉินฺนมูลา ตาลาวตฺถุกตา อนภาวํกตา อายตึ อนุปฺปาทธมฺมา. วิญฺญาเณ โย ฉนฺโท โย ราโค ยา นนฺที ยา ตณฺหา เย อุปยุปาทานา เจตโส อธิฏฺฐานาภินิเวสานุสยา, เต ปชหถ. เอวํ ตํ วิญฺญาณํ ปหีนํ ภวิสฺสติ อุจฺฉินฺนมูลํ ตาลาวตฺถุกตํ อนภาวํกตํ อายตึ อนุปฺปาทธมฺม’’นฺติ. ทสมํ.

อนฺตวคฺโค เอกาทสโม.

ตสฺสุทฺทานํ –

อนฺโต ทุกฺขญฺจ สกฺกาโย, ปริญฺเญยฺยา สมณา ทุเว;

โสตาปนฺโน อรหา จ, ทุเว จ ฉนฺทปฺปหานาติ.