๑. ปฐมวคฺโค

๑. ทารุณสุตฺตํ

๑๕๗. เอวํ เม สุตํ – เอกํ สมยํ ภควา สาวตฺถิยํ วิหรติ เชตวเน อนาถปิณฺฑิกสฺส อาราเม. ตตฺร โข ภควา ภิกฺขู อามนฺเตสิ – ‘‘ภิกฺขโว’’ติ. ‘‘ภทนฺเต’’ติ เต ภิกฺขู ภควโต ปจฺจสฺโสสุํ. ภควา เอตทโวจ –

‘‘ทารุโณ, ภิกฺขเว, ลาภสกฺการสิโลโก กฏุโก ผรุโส อนฺตรายิโก อนุตฺตรสฺส โยคกฺเขมสฺส อธิคมาย. ตสฺมาติห, ภิกฺขเว, เอวํ สิกฺขิตพฺพํ – ‘อุปฺปนฺนํ ลาภสกฺการสิโลกํ ปชหิสฺสาม, น จ โน อุปฺปนฺโน ลาภสกฺการสิโลโก จิตฺตํ ปริยาทาย ฐสฺสตี’ติ. เอวญฺหิ โว, ภิกฺขเว, สิกฺขิตพฺพ’’นฺติ. ปฐมํ.

๒. พฬิสสุตฺตํ

๑๕๘. สาวตฺถิยํ วิหรติ…เป… ‘‘ทารุโณ, ภิกฺขเว, ลาภสกฺการสิโลโก กฏุโก ผรุโส อนฺตรายิโก อนุตฺตรสฺส โยคกฺเขมสฺส อธิคมาย. เสยฺยถาปิ, ภิกฺขเว, พาฬิสิโก อามิสคตํ พฬิสํ คมฺภีเร อุทกรหเท ปกฺขิเปยฺย. ตเมนํ อญฺญตโร อามิสจกฺขุ มจฺโฉ คิเลยฺย. เอวญฺหิ โส, ภิกฺขเว, มจฺโฉ คิลพฬิโส พาฬิสิกสฺส อนยํ อาปนฺโน พฺยสนํ อาปนฺโน ยถากามกรณีโย พาฬิสิกสฺส’’.

‘‘พาฬิสิโกติ โข, ภิกฺขเว, มารสฺเสตํ ปาปิมโต อธิวจนํ. พฬิสนฺติ โข, ภิกฺขเว, ลาภสกฺการสิโลกสฺเสตํ อธิวจนํ. โย หิ โกจิ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อุปฺปนฺนํ ลาภสกฺการสิโลกํ อสฺสาเทติ นิกาเมติ, อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ คิลพฬิโส มารสฺส อนยํ อาปนฺโน พฺยสนํ อาปนฺโน ยถากามกรณีโย ปาปิมโต. เอวํ ทารุโณ โข, ภิกฺขเว, ลาภสกฺการสิโลโก กฏุโก ผรุโส อนฺตรายิโก อนุตฺตรสฺส โยคกฺเขมสฺส อธิคมาย. ตสฺมาติห, ภิกฺขเว, เอวํ สิกฺขิตพฺพํ – ‘อุปฺปนฺนํ ลาภสกฺการสิโลกํ ปชหิสฺสาม, น จ โน อุปฺปนฺโน ลาภสกฺการสิโลโก จิตฺตํ ปริยาทาย ฐสฺสตี’ติ. เอวญฺหิ โว, ภิกฺขเว, สิกฺขิตพฺพ’’นฺติ. ทุติยํ.

๓. กุมฺมสุตฺตํ

๑๕๙. สาวตฺถิยํ วิหรติ…เป… ‘‘ทารุโณ, ภิกฺขเว, ลาภสกฺการสิโลโก…เป… อธิคมาย. ภูตปุพฺพํ, ภิกฺขเว, อญฺญตรสฺมึ อุทกรหเท มหากุมฺมกุลํ จิรนิวาสิ อโหสิ. อถ โข, ภิกฺขเว, อญฺญตโร กุมฺโม อญฺญตรํ กุมฺมํ เอตทโวจ – ‘มา โข ตฺวํ, ตาต กุมฺม, เอตํ ปเทสํ อคมาสี’ติ. อคมาสิ โข, ภิกฺขเว, โส กุมฺโม ตํ ปเทสํ. ตเมนํ ลุทฺโท ปปตาย วิชฺฌิ. อถ โข, ภิกฺขเว, โส กุมฺโม เยน โส กุมฺโม เตนุปสงฺกมิ. อทฺทสา โข, ภิกฺขเว, โส กุมฺโม ตํ กุมฺมํ ทูรโตว อาคจฺฉนฺตํ. ทิสฺวาน ตํ กุมฺมํ เอตทโวจ – ‘กจฺจิ ตฺวํ, ตาต กุมฺม, น ตํ ปเทสํ อคมาสี’ติ? ‘อคมาสึ ขฺวาหํ, ตาต กุมฺม, ตํ ปเทส’นฺติ. ‘กจฺจิ ปนาสิ, ตาต กุมฺม, อกฺขโต อนุปหโต’ติ? ‘อกฺขโต โขมฺหิ, ตาต กุมฺม, อนุปหโต, อตฺถิ จ เม อิทํ สุตฺตกํ ปิฏฺฐิโต ปิฏฺฐิโต อนุพนฺธ’นฺติ. ‘ตคฺฆสิ, ตาต กุมฺม, ขโต, ตคฺฆ อุปหโต. เอเตน หิ เต, ตาต กุมฺม, สุตฺตเกน ปิตโร จ ปิตามหา จ อนยํ อาปนฺนา พฺยสนํ อาปนฺนา. คจฺฉ ทานิ ตฺวํ, ตาต กุมฺม, น ทานิ ตฺวํ อมฺหาก’’’นฺติ.

‘‘ลุทฺโทติ โข, ภิกฺขเว, มารสฺเสตํ ปาปิมโต อธิวจนํ. ปปตาติ โข, ภิกฺขเว, ลาภสกฺการสิโลกสฺเสตํ อธิวจนํ. สุตฺตกนฺติ โข, ภิกฺขเว, นนฺทิราคสฺเสตํ อธิวจนํ. โย หิ โกจิ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อุปฺปนฺนํ ลาภสกฺการสิโลกํ อสฺสาเทติ นิกาเมติ – อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ คิทฺโธ ปปตาย [ภิกฺขุ ปปตาย (สฺยา. กํ.), ภิกฺขุ วิทฺโธ ปปตาย (?)] อนยํ อาปนฺโน พฺยสนํ อาปนฺโน ยถากามกรณีโย ปาปิมโต. เอวํ ทารุโณ โข, ภิกฺขเว, ลาภสกฺการสิโลโก…เป… เอวญฺหิ โว, ภิกฺขเว, สิกฺขิตพฺพ’’นฺติ. ตติยํ.

๔. ทีฆโลมิกสุตฺตํ

๑๖๐. สาวตฺถิยํ วิหรติ…เป… ‘‘ทารุโณ, ภิกฺขเว, ลาภสกฺการสิโลโก…เป… อธิคมาย. เสยฺยถาปิ, ภิกฺขเว, ทีฆโลมิกา เอฬกา กณฺฏกคหนํ ปวิเสยฺย. สา ตตฺร ตตฺร สชฺเชยฺย, ตตฺร ตตฺร คเยฺหยฺย [คจฺเฉยฺย (สี.), คเณฺหยฺย (สฺยา. กํ. ปี. ก.)], ตตฺร ตตฺร พชฺเฌยฺย, ตตฺร ตตฺร อนยพฺยสนํ อาปชฺเชยฺย. ‘เอวเมว โข, ภิกฺขเว, อิเธกจฺโจ ภิกฺขุ ลาภสกฺการสิโลเกน อภิภูโต ปริยาทิณฺณจิตฺโต ปุพฺพณฺหสมยํ นิวาเสตฺวา ปตฺตจีวรมาทาย คามํ วา นิคมํ วา ปิณฺฑาย ปวิสติ. โส ตตฺร ตตฺร สชฺชติ, ตตฺร ตตฺร คยฺหติ, ตตฺร ตตฺร พชฺฌติ, ตตฺร ตตฺร อนยพฺยสนํ อาปชฺชติ. เอวํ ทารุโณ โข, ภิกฺขเว, ลาภสกฺการสิโลโก…เป… เอวญฺหิ โว, ภิกฺขเว, สิกฺขิตพฺพ’’’นฺติ. จตุตฺถํ.

๕. มีฬฺหกสุตฺตํ

๑๖๑. สาวตฺถิยํ วิหรติ…เป… ‘‘ทารุโณ, ภิกฺขเว, ลาภสกฺการสิโลโก…เป… อธิคมาย. เสยฺยถาปิ, ภิกฺขเว, มีฬฺหกา คูถาที คูถปูรา ปุณฺณา คูถสฺส. ปุรโต จสฺส มหาคูถปุญฺโช. สา เตน อญฺญา มีฬฺหกา อติมญฺเญยฺย – ‘อหมฺหิ คูถาที คูถปูรา ปุณฺณา คูถสฺส, ปุรโต จ มฺยายํ มหาคูถปุญฺโช’ติ. เอวเมว โข, ภิกฺขเว, อิเธกจฺโจ ภิกฺขุ ลาภสกฺการสิโลเกน อภิภูโต ปริยาทิณฺณจิตฺโต ปุพฺพณฺหสมยํ นิวาเสตฺวา ปตฺตจีวรมาทาย คามํ วา นิคมํ วา ปิณฺฑาย ปวิสติ. โส ตตฺถ ภุตฺตาวี จ โหติ ยาวทตฺโถ, นิมนฺติโต จ สฺวาตนาย, ปิณฺฑปาโต จสฺส ปูโร. โส อารามํ คนฺตฺวา ภิกฺขุคณสฺส มชฺเฌ วิกตฺถติ – ‘ภุตฺตาวี จมฺหิ ยาวทตฺโถ, นิมนฺติโต จมฺหิ สฺวาตนาย, ปิณฺฑปาโต จ มฺยายํ ปูโร, ลาภี จมฺหิ จีวร-ปิณฺฑปาต-เสนาสน-คิลานปฺปจฺจย-เภสชฺชปริกฺขารานํ, อิเม ปนญฺเญ ภิกฺขู อปฺปปุญฺญา อปฺเปสกฺขา น ลาภิโน จีวร-ปิณฺฑปาตเสนาสน-คิลานปฺปจฺจย-เภสชฺช-ปริกฺขาราน’นฺติ. โส เตน ลาภสกฺการสิโลเกน อภิภูโต ปริยาทิณฺณจิตฺโต อญฺเญ เปสเล ภิกฺขู อติมญฺญติ. ตญฺหิ ตสฺส, ภิกฺขเว, โมฆปุริสสฺส โหติ ทีฆรตฺตํ อหิตาย ทุกฺขาย. เอวํ ทารุโณ โข, ภิกฺขเว, ลาภสกฺการสิโลโก…เป… เอวญฺหิ โว ภิกฺขเว, สิกฺขิตพฺพ’’นฺติ. ปญฺจมํ.

๖. อสนิสุตฺตํ

๑๖๒. สาวตฺถิยํ วิหรติ…เป… ‘‘ทารุโณ, ภิกฺขเว, ลาภสกฺการสิโลโก…เป… อธิคมาย. [อุปริ ตติยวคฺเค ตติยจตุตฺถสุตฺเตสุ ‘‘มา จ โข ตฺวํ ตาต เสขํ… อนุปาปุณาตู’’ติ อาคตํ. เตน นเยน อิธาปิ อตฺโถ คเหตพฺโพ. เอตฺถ หิ กึ สทฺเทน ปฏิกฺเขปตฺโถปิ สกฺกา ญาตุํ, ยถา ‘‘สยํ อภิญฺญาย กมุทฺทิเสยฺย’’นฺติ. ตสฺมา กํ… อาคจฺฉตูติ เอตฺถ กมปิ… มา อาคจฺฉตูติ จ, กํ เสขํ… อนุปาปุณาตูติ เอตฺถ กมปิ เสขํ… มา ปาปุณาตูติ จ อตฺโถ เวทิตพฺโพ. อฏฺฐกถาฏีกาสุ จ อยเมวตฺโถ ญาปิโต] กํ, ภิกฺขเว, อสนิวิจกฺกํ อาคจฺฉตุ [อุปริ ตติยวคฺเค ตริยจตุตฺถสุตฺเตสุ ‘‘มา จ โข ตฺวํ ตาต เสขํ… อนุปาปุณาตู’’ติ อาคตํ. เตน นเยน อิธาปิ อตฺโถ คเหตพฺโพ. เอตฺถ หิ กึ สทฺเทน ปฏิกฺเขปตฺโถปิ สกฺกา ญาตุํ, ยถา ‘‘สยํ อภิญฺญาย กมุทฺทิเสยฺย’’นฺติ. ตสฺมา กํ… อาคจฺฉตูติ เอตฺถ กมปิ… มา อาคจฺฉตูติจ, ตํ เสขํ… อนุปาปุณาตูติ เอตฺถ กมปิ เสขํ… มา ปาปุณาตูติ จ อตฺโถ เวทิตพฺโพ. อฏฺฐกถาฏีกาสุ จ อยเมวตฺโถ ญาปิโต], เสขํ [อสนิวิจกฺกํ, ตํ เสขํ (ปี. ก.), อสนิวิจกฺกํ, เสขํ (สฺยา. กํ.), อสนิวิจกฺกํ อาคจฺฉตุ, กํ เสขํ (?)] อปฺปตฺตมานสํ ลาภสกฺการสิโลโก อนุปาปุณาตุ’’ [อนุปาปุณาติ (ปี. ก.)].

‘‘อสนิวิจกฺกนฺติ โข, ภิกฺขเว, ลาภสกฺการสิโลกสฺเสตํ อธิวจนํ. เอวํ ทารุโณ โข, ภิกฺขเว, ลาภสกฺการสิโลโก…เป… เอวญฺหิ โว, ภิกฺขเว, สิกฺขิตพฺพ’’นฺติ. ฉฏฺฐํ.

๗. ทิทฺธสุตฺตํ

๑๖๓. สาวตฺถิยํ วิหรติ…เป… ‘‘ทารุโณ, ภิกฺขเว, ลาภสกฺการสิโลโก…เป… อธิคมาย. กํ, ภิกฺขเว, ทิทฺธคเตน วิสลฺเลน สลฺเลน [ทิฏฺฐิคเตน วิสลฺเลน (ก. สี.), ทิฏฺฐิคเตน สลฺเลน (สฺยา. กํ.), ทิฏฺฐิคเตน วิสลฺเลน สลฺเลน (ก.), ทิฏฺฐคเตน วิสลฺเลน สลฺเลน (ปี.)] วิชฺฌตุ, เสขํ [วิชฺฌตุ, ตํ เสขํ (สี.), วิชฺฌติ, ตํ เสขํ (ปี. ก.)] อปฺปตฺตมานสํ ลาภสกฺการสิโลโก อนุปาปุณาตุ’’ [อนุปาปุณาติ (ปี. ก.)].

‘‘สลฺลนฺติ โข, ภิกฺขเว, ลาภสกฺการสิโลกสฺเสตํ อธิวจนํ. เอวํ ทารุโณ โข, ภิกฺขเว, ลาภสกฺการสิโลโก…เป… เอวญฺหิ โว, ภิกฺขเว, สิกฺขิตพฺพ’’นฺติ. สตฺตมํ.

๘. สิงฺคาลสุตฺตํ

๑๖๔. สาวตฺถิยํ วิหรติ…เป… ‘‘ทารุโณ, ภิกฺขเว, ลาภสกฺการสิโลโก…เป… อธิคมาย. อสฺสุตฺถ โน ตุเมฺห, ภิกฺขเว, รตฺติยา ปจฺจูสสมยํ ชรสิงฺคาลสฺส [สิงฺคาลสฺส (ก.), ชรสิคาลสฺส (สี. สฺยา. กํ.)] วสฺสมานสฺสา’’ติ? ‘‘เอวํ, ภนฺเต’’. ‘‘เอโส โข, ภิกฺขเว, ชรสิงฺคาโล อุกฺกณฺฑเกน [อุกฺกณฺฑเกน (สี.), อุกฺกณฺณเกน (สฺยา. กํ. ปี.)] นาม โรคชาเตน ผุฏฺโฐ เนว พิลคโต รมติ, น รุกฺขมูลคโต รมติ, น อชฺโฌกาสคโต รมติ; เยน เยน คจฺฉติ, ยตฺถ ยตฺถ ติฏฺฐติ, ยตฺถ ยตฺถ นิสีทติ, ยตฺถ ยตฺถ นิปชฺชติ; ตตฺถ ตตฺถ อนยพฺยสนํ อาปชฺชติ. เอวเมว โข, ภิกฺขเว, อิเธกจฺโจ ภิกฺขุ ลาภสกฺการสิโลเกน อภิภูโต ปริยาทิณฺณจิตฺโต เนว สุญฺญาคารคโต รมติ, น รุกฺขมูลคโต รมติ, น อชฺโฌกาสคโต รมติ; เยน เยน คจฺฉติ, ยตฺถ ยตฺถ ติฏฺฐติ, ยตฺถ ยตฺถ นิสีทติ, ยตฺถ ยตฺถ นิปชฺชติ; ตตฺถ ตตฺถ อนยพฺยสนํ อาปชฺชติ. เอวํ ทารุโณ โข, ภิกฺขเว, ลาภสกฺการสิโลโก…เป… เอวญฺหิ โว, ภิกฺขเว, สิกฺขิตพฺพ’’นฺติ. อฏฺฐมํ.

๙. เวรมฺภสุตฺตํ

๑๖๕. สาวตฺถิยํ วิหรติ…เป… ‘‘ทารุโณ, ภิกฺขเว, ลาภสกฺการสิโลโก…เป… อธิคมาย. อุปริ, ภิกฺขเว, อากาเส เวรมฺภา [เวรมฺพา (สี. ปี.)] นาม วาตา วายนฺติ. ตตฺถ โย ปกฺขี คจฺฉติ ตเมนํ เวรมฺภา วาตา ขิปนฺติ. ตสฺส เวรมฺภวาตกฺขิตฺตสฺส อญฺเญเนว ปาทา คจฺฉนฺติ, อญฺเญน ปกฺขา คจฺฉนฺติ, อญฺเญน สีสํ คจฺฉติ, อญฺเญน กาโย คจฺฉติ. เอวเมว โข, ภิกฺขเว, อิเธกจฺโจ ภิกฺขุ ลาภสกฺการสิโลเกน อภิภูโต ปริยาทิณฺณจิตฺโต ปุพฺพณฺหสมยํ นิวาเสตฺวา ปตฺตจีวรมาทาย คามํ วา นิคมํ วา ปิณฺฑาย ปวิสติ อรกฺขิเตเนว กาเยน อรกฺขิตาย วาจาย อรกฺขิเตน จิตฺเตน, อนุปฏฺฐิตาย สติยา, อสํวุเตหิ อินฺทฺริเยหิ. โส ตตฺถ ปสฺสติ มาตุคามํ ทุนฺนิวตฺถํ วา ทุปฺปารุตํ วา. ตสฺส มาตุคามํ ทิสฺวา ทุนฺนิวตฺถํ วา ทุปฺปารุตํ วา ราโค จิตฺตํ อนุทฺธํเสติ. โส ราคานุทฺธํสิเตน จิตฺเตน สิกฺขํ ปจฺจกฺขาย หีนายาวตฺตติ. ตสฺส อญฺเญ จีวรํ หรนฺติ, อญฺเญ ปตฺตํ หรนฺติ, อญฺเญ นิสีทนํ หรนฺติ, อญฺเญ สูจิฆรํ หรนฺติ, เวรมฺภวาตกฺขิตฺตสฺเสว สกุณสฺส. เอวํ ทารุโณ โข, ภิกฺขเว, ลาภสกฺการสิโลโก…เป… เอวญฺหิ โว, ภิกฺขเว, สิกฺขิตพฺพ’’นฺติ. นวมํ.

๑๐. สคาถกสุตฺตํ

๑๖๖. สาวตฺถิยํ วิหรติ…เป… ‘‘ทารุโณ, ภิกฺขเว, ลาภสกฺการสิโลโก…เป… อธิคมาย. อิธาหํ, ภิกฺขเว, เอกจฺจํ ปุคฺคลํ ปสฺสามิ สกฺกาเรน อภิภูตํ ปริยาทิณฺณจิตฺตํ, กายสฺส เภทา ปรํ มรณา อปายํ ทุคฺคตึ วินิปาตํ นิรยํ อุปปนฺนํ. อิธ ปนาหํ, ภิกฺขเว, เอกจฺจํ ปุคฺคลํ ปสฺสามิ อสกฺกาเรน อภิภูตํ ปริยาทิณฺณจิตฺตํ, กายสฺส เภทา ปรํ มรณา อปายํ ทุคฺคตึ วินิปาตํ นิรยํ อุปปนฺนํ. อิธ ปนาหํ, ภิกฺขเว, เอกจฺจํ ปุคฺคลํ ปสฺสามิ สกฺกาเรน จ อสกฺกาเรน จ ตทุภเยน อภิภูตํ ปริยาทิณฺณจิตฺตํ, กายสฺส เภทา ปรํ มรณา อปายํ ทุคฺคตึ วินิปาตํ นิรยํ อุปปนฺนํ. เอวํ ทารุโณ โข, ภิกฺขเว, ลาภสกฺการสิโลโก…เป… เอวญฺหิ โว, ภิกฺขเว, สิกฺขิตพฺพ’’นฺติ.

อิทมโวจ ภควา. อิทํ วตฺวาน สุคโต อถาปรํ เอตทโวจ สตฺถา –

‘‘ยสฺส สกฺกริยมานสฺส, อสกฺกาเรน จูภยํ;

สมาธิ น วิกมฺปติ, อปฺปมาณวิหาริโน [อปฺปมาทวิหาริโน (ปี. ก.) อปฺปมาโณติ เหตฺถ ผลสมาธิ, น สติ].

‘‘ตํ ฌายินํ สาตติกํ, สุขุมํ ทิฏฺฐิวิปสฺสกํ;

อุปาทานกฺขยารามํ, อาหุ สปฺปุริโส อิตี’’ติ. ทสมํ;

ปฐโม วคฺโค.

ตสฺสุทฺทานํ –

ทารุโณ พฬิสํ กุมฺมํ, ทีฆโลมิ จ มีฬฺหกํ;

อสนิ ทิทฺธํ สิงฺคาลํ, เวรมฺเภน สคาถกนฺติ.