๓. คิญฺชกาวสถสุตฺตํ

๙๗. เอกํ สมยํ ภควา ญาติเก วิหรติ คิญฺชกาวสเถ. ตตฺร โข ภควา ภิกฺขู อามนฺเตสิ – ‘‘ภิกฺขโว’’ติ. ‘‘ภทนฺเต’’ติ เต ภิกฺขู ภควโต ปจฺจสฺโสสุํ. ภควา เอตทโวจ –

‘‘ธาตุํ, ภิกฺขเว, ปฏิจฺจ อุปฺปชฺชติ สญฺญา, อุปฺปชฺชติ ทิฏฺฐิ, อุปฺปชฺชติ วิตกฺโก’’ติ. เอวํ วุตฺเต, อายสฺมา กจฺจาโน [สทฺโธ กจฺจาโน (ก.)] ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘ยายํ, ภนฺเต, ทิฏฺฐิ – ‘อสมฺมาสมฺพุทฺเธสุ สมฺมาสมฺพุทฺธา’ติ, อยํ นุ โข, ภนฺเต, ทิฏฺฐิ กึ ปฏิจฺจ ปญฺญายตี’’ติ?

‘‘มหติ โข เอสา, กจฺจาน, ธาตุ ยทิทํ อวิชฺชาธาตุ. หีนํ, กจฺจาน, ธาตุํ ปฏิจฺจ อุปฺปชฺชติ หีนา สญฺญา, หีนา ทิฏฺฐิ, หีโน วิตกฺโก, หีนา เจตนา, หีนา ปตฺถนา, หีโน ปณิธิ, หีโน ปุคฺคโล, หีนา วาจา; หีนํ อาจิกฺขติ เทเสติ ปญฺญเปติ ปฏฺฐเปติ วิวรติ วิภชติ อุตฺตานีกโรติ; หีนา ตสฺส อุปปตฺตีติ วทามิ.

‘‘มชฺฌิมํ, กจฺจาน, ธาตุํ ปฏิจฺจ อุปฺปชฺชติ มชฺฌิมา สญฺญา, มชฺฌิมา ทิฏฺฐิ, มชฺฌิโม วิตกฺโก, มชฺฌิมา เจตนา, มชฺฌิมา ปตฺถนา, มชฺฌิโม ปณิธิ, มชฺฌิโม ปุคฺคโล, มชฺฌิมา วาจา; มชฺฌิมํ อาจิกฺขติ เทเสติ ปญฺญเปติ ปฏฺฐเปติ วิวรติ วิภชติ อุตฺตานีกโรติ; มชฺฌิมา ตสฺส อุปปตฺตีติ วทามิ.

‘‘ปณีตํ, กจฺจาน, ธาตุํ ปฏิจฺจ อุปฺปชฺชติ ปณีตา สญฺญา, ปณีตา ทิฏฺฐิ, ปณีโต วิตกฺโก, ปณีตา เจตนา, ปณีตา ปตฺถนา, ปณีโต ปณิธิ, ปณีโต ปุคฺคโล, ปณีตา วาจา; ปณีตํ อาจิกฺขติ เทเสติ ปญฺญเปติ ปฏฺฐเปติ วิวรติ วิภชติ อุตฺตานีกโรติ; ปณีตา ตสฺส อุปปตฺตีติ วทามี’’ติ. ตติยํ.