๑๗. ตึสนิปาโต

๑. ผุสฺสตฺเถรคาถา

๙๔๙. ปาสาทิเก พหู ทิสฺวา, ภาวิตตฺเต สุสํวุเต;

อิสิ ปณฺฑรสโคตฺโต [ปณฺฑรสฺส โคตฺโต (สี.)], อปุจฺฉิ ผุสฺสสวฺหยํ.

๙๕๐. ‘‘กึฉนฺทา กิมธิปฺปายา, กิมากปฺปา ภวิสฺสเร;

อนาคตมฺหิ กาลมฺหิ, ตํ เม อกฺขาหิ ปุจฺฉิโต’’.

๙๕๑. ‘‘สุโณหิ วจนํ มยฺหํ, อิสิปณฺฑรสวฺหย;

สกฺกจฺจํ อุปธาเรหิ, อาจิกฺขิสฺสามฺยนาคตํ.

๙๕๒. ‘‘โกธนา อุปนาหี จ, มกฺขี ถมฺภี สฐา พหู;

อุสฺสุกี นานาวาทา จ, ภวิสฺสนฺติ อนาคเต.

๙๕๓. ‘‘อญฺญาตมานิโน ธมฺเม, คมฺภีเร ตีรโคจรา;

ลหุกา อครุ ธมฺเม, อญฺญมญฺญมคารวา.

๙๕๔. ‘‘พหู อาทีนวา โลเก, อุปฺปชฺชิสฺสนฺตฺยนาคเต;

สุเทสิตํ อิมํ ธมฺมํ, กิเลเสสฺสนฺติ [กิเลสิสฺสนฺติ (สี.), กิลิสิสฺสนฺติ (สฺยา. ก.)] ทุมฺมตี.

๙๕๕. ‘‘คุณหีนาปิ สงฺฆมฺหิ, โวหรนฺตา วิสารทา;

พลวนฺโต ภวิสฺสนฺติ, มุขรา อสฺสุตาวิโน.

๙๕๖. ‘‘คุณวนฺโตปิ สงฺฆมฺหิ, โวหรนฺตา ยถาตฺถโต;

ทุพฺพลา เต ภวิสฺสนฺติ, หิรีมนา อนตฺถิกา.

๙๕๗. ‘‘รชตํ ชาตรูปญฺจ, เขตฺตํ วตฺถุมเชฬกํ;

ทาสิทาสญฺจ ทุมฺเมธา, สาทิยิสฺสนฺตฺยนาคเต.

๙๕๘. ‘‘อุชฺฌานสญฺญิโน พาลา, สีเลสุ อสมาหิตา;

อุนฺนฬา วิจริสฺสนฺติ, กลหาภิรตา มคา.

๙๕๙. ‘‘อุทฺธตา จ ภวิสฺสนฺติ, นีลจีวรปารุตา;

กุหา ถทฺธา ลปา สิงฺคี, จริสฺสนฺตฺยริยา วิย.

๙๖๐. ‘‘เตลสณฺเฐหิ เกเสหิ, จปลา อญฺชนกฺขิกา;

รถิยาย คมิสฺสนฺติ, ทนฺตวณฺณิกปารุตา.

๙๖๑. ‘‘อเชคุจฺฉํ วิมุตฺเตหิ, สุรตฺตํ อรหทฺธชํ;

ชิคุจฺฉิสฺสนฺติ กาสาวํ, โอทาเตสุ สมุจฺฉิตา [โอทาเต สุสมุจฺฉิตา (สี.)].

๙๖๒. ‘‘ลาภกามา ภวิสฺสนฺติ, กุสีตา หีนวีริยา;

กิจฺฉนฺตา วนปตฺถานิ, คามนฺเตสุ วสิสฺสเร.

๙๖๓. ‘‘เย เย ลาภํ ลภิสฺสนฺติ, มิจฺฉาชีวรตา สทา;

เต เตว อนุสิกฺขนฺตา, ภชิสฺสนฺติ อสํยตา.

๙๖๔. ‘‘เย เย อลาภิโน ลาภํ, น เต ปุชฺชา ภวิสฺสเร;

สุเปสเลปิ เต ธีเร, เสวิสฺสนฺติ น เต ตทา.

๙๖๕. ‘‘มิลกฺขุรชนํ รตฺตํ [ปิลกฺขรชนํ รตฺตํ (?)], ครหนฺตา สกํ ธชํ;

ติตฺถิยานํ ธชํ เกจิ, ธาริสฺสนฺตฺยวทาตกํ.

๙๖๖. ‘‘อคารโว จ กาสาเว, ตทา เตสํ ภวิสฺสติ;

ปฏิสงฺขา จ กาสาเว, ภิกฺขูนํ น ภวิสฺสติ.

๙๖๗. ‘‘อภิภูตสฺส ทุกฺเขน, สลฺลวิทฺธสฺส รุปฺปโต;

ปฏิสงฺขา มหาโฆรา, นาคสฺสาสิ อจินฺติยา.

๙๖๘. ‘‘ฉทฺทนฺโต หิ ตทา ทิสฺวา, สุรตฺตํ อรหทฺธชํ;

ตาวเทว ภณี คาถา, คโช อตฺโถปสํหิตา’’.

๙๖๙. [ธ. ป. ๙; ชา. ๑.๒.๑๔๑; ๑.๑๖.๑๒๒] ‘‘อนิกฺกสาโว กาสาวํ, โย วตฺถํ ปริธสฺสติ [ปริทหิสฺสติ (สี. สฺยา.)];

อเปโต ทมสจฺเจน, น โส กาสาวมรหติ.

๙๗๐. ‘‘โย จ วนฺตกาสาวสฺส, สีเลสุ สุสมาหิโต;

อุเปโต ทมสจฺเจน, ส เว กาสาวมรหติ.

๙๗๑. ‘‘วิปนฺนสีโล ทุมฺเมโธ, ปากโฏ กามการิโย;

วิพฺภนฺตจิตฺโต นิสฺสุกฺโก, น โส กาสาวมรหติ.

๙๗๒. ‘‘โย จ สีเลน สมฺปนฺโน, วีตราโค สมาหิโต;

โอทาตมนสงฺกปฺโป, ส เว กาสาวมรหติ.

๙๗๓. ‘‘อุทฺธโต อุนฺนโฬ พาโล, สีลํ ยสฺส น วิชฺชติ;

โอทาตกํ อรหติ, กาสาวํ กึ กริสฺสติ.

๙๗๔. ‘‘ภิกฺขู จ ภิกฺขุนิโย จ, ทุฏฺฐจิตฺตา อนาทรา;

ตาทีนํ เมตฺตจิตฺตานํ, นิคฺคณฺหิสฺสนฺตฺยนาคเต.

๙๗๕. ‘‘สิกฺขาเปนฺตาปิ เถเรหิ, พาลา จีวรธารณํ;

น สุณิสฺสนฺติ ทุมฺเมธา, ปากฏา กามการิยา.

๙๗๖. ‘‘เต ตถา สิกฺขิตา พาลา, อญฺญมญฺญํ อคารวา;

นาทิยิสฺสนฺตุปชฺฌาเย, ขฬุงฺโก วิย สารถึ.

๙๗๗. ‘‘เอวํ อนาคตทฺธานํ, ปฏิปตฺติ ภวิสฺสติ;

ภิกฺขูนํ ภิกฺขุนีนญฺจ, ปตฺเต กาลมฺหิ ปจฺฉิเม.

๙๗๘. ‘‘ปุรา อาคจฺฉเต เอตํ, อนาคตํ มหพฺภยํ;

สุพฺพจา โหถ สขิลา, อญฺญมญฺญํ สคารวา.

๙๗๙. ‘‘เมตฺตจิตฺตา การุณิกา, โหถ สีเลสุ สํวุตา;

อารทฺธวีริยา ปหิตตฺตา, นิจฺจํ ทฬฺหปรกฺกมา.

๙๘๐. ‘‘ปมาทํ ภยโต ทิสฺวา, อปฺปมาทญฺจ เขมโต;

ภาเวถฏฺฐงฺคิกํ มคฺคํ, ผุสนฺตา อมตํ ปท’’นฺติ.

… ผุสฺโส เถโร….

๒. สาริปุตฺตตฺเถรคาถา

๙๘๑. ‘‘ยถาจารี ยถาสโต สตีมา, ยตสงฺกปฺปชฺฌายิ อปฺปมตฺโต;

อชฺฌตฺตรโต สมาหิตตฺโต, เอโก สนฺตุสิโต ตมาหุ ภิกฺขุํ.

๙๘๒. ‘‘อลฺลํ สุกฺขํ วา ภุญฺชนฺโต, น พาฬฺหํ สุหิโต สิยา;

อูนูทโร มิตาหาโร, สโต ภิกฺขุ ปริพฺพเช.

๙๘๓. ‘‘จตฺตาโร ปญฺจ อาโลเป, อภุตฺวา อุทกํ ปิเว;

อลํ ผาสุวิหาราย, ปหิตตฺตสฺส ภิกฺขุโน.

๙๘๔. ‘‘กปฺปิยํ ตํ เจ ฉาเทติ, จีวรํ อิทมตฺถิกํ [อิทมตฺถิตํ (สี.)];

อลํ ผาสุวิหาราย, ปหิตตฺตสฺส ภิกฺขุโน.

๙๘๕. ‘‘ปลฺลงฺเกน นิสินฺนสฺส, ชณฺณุเก นาภิวสฺสติ;

อลํ ผาสุวิหาราย, ปหิตตฺตสฺส ภิกฺขุโน.

๙๘๖. [สํ. นิ. ๔.๒๕๓; อิติวุ. ๕๓] ‘‘โย สุขํ ทุกฺขโต อทฺท, ทุกฺขมทฺทกฺขิ สลฺลโต;

อุภยนฺตเรน [อุภยมนฺตเร (สี.)] นาโหสิ, เกน โลกสฺมิ กึ สิยา.

๙๘๗. ‘‘มา เม กทาจิ ปาปิจฺโฉ, กุสีโต หีนวีริโย;

อปฺปสฺสุโต อนาทโร, เกน โลกสฺมิ กึ สิยา.

๙๘๘. ‘‘พหุสฺสุโต จ เมธาวี, สีเลสุ สุสมาหิโต;

เจโตสมถมนุยุตฺโต, อปิ มุทฺธนิ ติฏฺฐตุ.

๙๘๙. ‘‘โย ปปญฺจมนุยุตฺโต, ปปญฺจาภิรโต มโค;

วิราธยี โส นิพฺพานํ, โยคกฺเขมํ อนุตฺตรํ.

๙๙๐. ‘‘โย จ ปปญฺจํ หิตฺวาน, นิปฺปปญฺจปเถ รโต;

อาราธยี โส นิพฺพานํ, โยคกฺเขมํ อนุตฺตรํ.

๙๙๑. [ธ. ป. ๙๘] ‘‘คาเม วา ยทิ วารญฺเญ, นินฺเน วา ยทิ วา ถเล;

ยตฺถ อรหนฺโต วิหรนฺติ, ตํ ภูมิรามเณยฺยกํ.

๙๙๒. ‘‘รมณียานิ อรญฺญานิ, ยตฺถ น รมตี ชโน;

วีตราคา รมิสฺสนฺติ, น เต กามคเวสิโน.

๙๙๓. [ธ. ป. ๗๖] ‘‘นิธีนํว ปวตฺตารํ, ยํ ปสฺเส วชฺชทสฺสินํ;

นิคฺคยฺหวาทึ เมธาวึ, ตาทิสํ ปณฺฑิตํ ภเช;

ตาทิสํ ภชมานสฺส, เสยฺโย โหติ น ปาปิโย.

๙๙๔. [ธ. ป. ๗๗] ‘‘โอวเทยฺยานุสาเสยฺย, อสพฺภา จ นิวารเย;

สตญฺหิ โส ปิโย โหติ, อสตํ โหติ อปฺปิโย.

๙๙๕. ‘‘อญฺญสฺส ภควา พุทฺโธ, ธมฺมํ เทเสสิ จกฺขุมา;

ธมฺเม เทสิยมานมฺหิ, โสตโมเธสิมตฺถิโก;

ตํ เม อโมฆํ สวนํ, วิมุตฺโตมฺหิ อนาสโว.

๙๙๖. ‘‘เนว ปุพฺเพนิวาสาย, นปิ ทิพฺพสฺส จกฺขุโน;

เจโตปริยาย อิทฺธิยา, จุติยา อุปปตฺติยา;

โสตธาตุวิสุทฺธิยา, ปณิธี เม น วิชฺชติ [กถา. ๓๗๘].

๙๙๗. ‘‘รุกฺขมูลํว นิสฺสาย, มุณฺโฑ สงฺฆาฏิปารุโต;

ปญฺญาย อุตฺตโม เถโร, อุปติสฺโสว [อุปติสฺโส จ (สี. ก.)] ฌายติ.

๙๙๘. ‘‘อวิตกฺกํ สมาปนฺโน, สมฺมาสมฺพุทฺธสาวโก;

อริเยน ตุณฺหีภาเวน, อุเปโต โหติ ตาวเท.

๙๙๙. [อุทา. ๒๔] ‘‘ยถาปิ ปพฺพโต เสโล, อจโล สุปฺปติฏฺฐิโต;

เอวํ โมหกฺขยา ภิกฺขุ, ปพฺพโตว น เวธติ.

๑๐๐๐. ‘‘อนงฺคณสฺส โปสสฺส, นิจฺจํ สุจิคเวสิโน;

วาลคฺคมตฺตํ ปาปสฺส, อพฺภมตฺตํว ขายติ.

๑๐๐๑. ‘‘นาภินนฺทามิ มรณํ, นาภินนฺทามิ ชีวิตํ;

นิกฺขิปิสฺสํ อิมํ กายํ, สมฺปชาโน ปติสฺสโต.

๑๐๐๒. ‘‘นาภินนฺทามิ มรณํ, นาภินนฺทามิ ชีวิตํ;

กาลญฺจ ปฏิกงฺขามิ, นิพฺพิสํ ภตโก ยถา.

๑๐๐๓. ‘‘อุภเยน มิทํ มรณเมว, นามรณํ ปจฺฉา วา ปุเร วา;

ปฏิปชฺชถ มา วินสฺสถ, ขโณ โว มา อุปจฺจคา.

๑๐๐๔. ‘‘นครํ ยถา ปจฺจนฺตํ, คุตฺตํ สนฺตรพาหิรํ;

เอวํ โคเปถ อตฺตานํ, ขโณ โว มา อุปจฺจคา;

ขณาตีตา หิ โสจนฺติ, นิรยมฺหิ สมปฺปิตา.

๑๐๐๕. ‘‘อุปสนฺโต อุปรโต, มนฺตภาณี [มตฺตภาณี (สี.)] อนุทฺธโต;

ธุนาติ ปาปเก ธมฺเม, ทุมปตฺตํว มาลุโต.

๑๐๐๖. ‘‘อุปสนฺโต อุปรโต, มนฺตภาณี อนุทฺธโต;

อปฺปาสิ [อพฺพหิ (สฺยา.), อภาสิ (?)] ปาปเก ธมฺเม, ทุมปตฺตํว มาลุโต.

๑๐๐๗. ‘‘อุปสนฺโต อนายาโส, วิปฺปสนฺโน อนาวิโล;

กลฺยาณสีโล เมธาวี, ทุกฺขสฺสนฺตกโร สิยา.

๑๐๐๘. ‘‘น วิสฺสเส เอกติเยสุ เอวํ, อคาริสุ ปพฺพชิเตสุ จาปิ;

สาธูปิ หุตฺวา น อสาธุ โหนฺติ, อสาธุ หุตฺวา ปุน สาธุ โหนฺติ.

๑๐๐๙. ‘‘กามจฺฉนฺโท จ พฺยาปาโท, ถินมิทฺธญฺจ ภิกฺขุโน;

อุทฺธจฺจํ วิจิกิจฺฉา จ, ปญฺเจเต จิตฺตเกลิสา.

๑๐๑๐. ‘‘ยสฺส สกฺกริยมานสฺส, อสกฺกาเรน จูภยํ;

สมาธิ น วิกมฺปติ, อปฺปมาทวิหาริโน.

๑๐๑๑. ‘‘ตํ ฌายินํ สาตติกํ, สุขุมทิฏฺฐิวิปสฺสกํ;

อุปาทานกฺขยารามํ, อาหุ สปฺปุริโส อิติ.

๑๐๑๒. ‘‘มหาสมุทฺโท ปถวี, ปพฺพโต อนิโลปิ จ;

อุปมาย น ยุชฺชนฺติ, สตฺถุ วรวิมุตฺติยา.

๑๐๑๓. ‘‘จกฺกานุวตฺตโก เถโร, มหาญาณี สมาหิโต;

ปถวาปคฺคิสมาโน, น รชฺชติ น ทุสฺสติ.

๑๐๑๔. ‘‘ปญฺญาปารมิตํ ปตฺโต, มหาพุทฺธิ มหามติ;

อชโฬ ชฬสมาโน, สทา จรติ นิพฺพุโต.

๑๐๑๕. ‘‘ปริจิณฺโณ มยา สตฺถา…เป… ภวเนตฺติ สมูหตา.

๑๐๑๖. ‘‘สมฺปาเทถปฺปมาเทน, เอสา เม อนุสาสนี;

หนฺทาหํ ปรินิพฺพิสฺสํ, วิปฺปมุตฺโตมฺหิ สพฺพธี’’ติ.

… สาริปุตฺโต เถโร….

๓. อานนฺทตฺเถรคาถา

๑๐๑๗. ‘‘ปิสุเณน จ โกธเนน จ, มจฺฉรินา จ วิภูตนนฺทินา;

สขิตํ น กเรยฺย ปณฺฑิโต, ปาโป กาปุริเสน สงฺคโม.

๑๐๑๘. ‘‘สทฺเธน จ เปสเลน จ, ปญฺญวตา พหุสฺสุเตน จ;

สขิตํ กเรยฺย ปณฺฑิโต, ภทฺโท สปฺปุริเสน สงฺคโม.

๑๐๑๙. ‘‘ปสฺส จิตฺตกตํ พิมฺพํ…เป… ยสฺส นตฺถิ ธุวํ ฐิติ.