๔. อฏฺฐกวคฺโค

๑. กามสุตฺตํ

๗๗๒. กามํ กามยมานสฺส, ตสฺส เจ ตํ สมิชฺฌติ;

อทฺธา ปีติมโน โหติ, ลทฺธา มจฺโจ ยทิจฺฉติ.

๗๗๓. ตสฺส เจ กามยานสฺส [กามยมานสฺส (ก.)], ฉนฺทชาตสฺส ชนฺตุโน;

เต กามา ปริหายนฺติ, สลฺลวิทฺโธว รุปฺปติ.

๗๗๔. โย กาเม ปริวชฺเชติ, สปฺปสฺเสว ปทา สิโร;

โสมํ [โส อิมํ (สี. ปี.)] วิสตฺติกํ โลเก, สโต สมติวตฺตติ.

๗๗๕. เขตฺตํ วตฺถุํ หิรญฺญํ วา, ควสฺสํ [ควาสฺสํ (สี. สฺยา. ปี.)] ทาสโปริสํ;

ถิโย พนฺธู ปุถุ กาเม, โย นโร อนุคิชฺฌติ.

๗๗๖. อพลา นํ พลียนฺติ, มทฺทนฺเตนํ ปริสฺสยา;

ตโต นํ ทุกฺขมเนฺวติ, นาวํ ภินฺนมิโวทกํ.

๗๗๗. ตสฺมา ชนฺตุ สทา สโต, กามานิ ปริวชฺชเย;

เต ปหาย ตเร โอฆํ, นาวํ สิตฺวาว [สิญฺจิตฺวา (สี.)] ปารคูติ.

กามสุตฺตํ ปฐมํ นิฏฺฐิตํ.

๒. คุหฏฺฐกสุตฺตํ

๗๗๘. สตฺโต คุหายํ พหุนาภิฉนฺโน, ติฏฺฐํ นโร โมหนสฺมึ ปคาโฬฺห;

ทูเร วิเวกา หิ ตถาวิโธ โส, กามา หิ โลเก น หิ สุปฺปหายา.

๗๗๙. อิจฺฉานิทานา ภวสาตพทฺธา, เต ทุปฺปมุญฺจา น หิ อญฺญโมกฺขา;

ปจฺฉา ปุเร วาปิ อเปกฺขมานา, อิเมว กาเม ปุริเมว ชปฺปํ.

๗๘๐. กาเมสุ คิทฺธา ปสุตา ปมูฬฺหา, อวทานิยา เต วิสเม นิวิฏฺฐา;

ทุกฺขูปนีตา ปริเทวยนฺติ, กึสู ภวิสฺสาม อิโต จุตาเส.

๗๘๑. ตสฺมา หิ สิกฺเขถ อิเธว ชนฺตุ, ยํ กิญฺจิ ชญฺญา วิสมนฺติ โลเก;

น ตสฺส เหตู วิสมํ จเรยฺย, อปฺปญฺหิทํ ชีวิตมาหุ ธีรา.

๗๘๒. ปสฺสามิ โลเก ปริผนฺทมานํ, ปชํ อิมํ ตณฺหคตํ ภเวสุ;

หีนา นรา มจฺจุมุเข ลปนฺติ, อวีตตณฺหาเส ภวาภเวสุ.

๗๘๓. มมายิเต ปสฺสถ ผนฺทมาเน, มจฺเฉว อปฺโปทเก ขีณโสเต;

เอตมฺปิ ทิสฺวา อมโม จเรยฺย, ภเวสุ อาสตฺติมกุพฺพมาโน.

๗๘๔. อุโภสุ อนฺเตสุ วิเนยฺย ฉนฺทํ, ผสฺสํ ปริญฺญาย อนานุคิทฺโธ;

ยทตฺตครหี ตทกุพฺพมาโน, น ลิปฺปตี [น ลิมฺปตี (สฺยา. ก.)] ทิฏฺฐสุเตสุ ธีโร.

๗๘๕. สญฺญํ ปริญฺญา วิตเรยฺย โอฆํ, ปริคฺคเหสุ มุนิ โนปลิตฺโต;

อพฺพูฬฺหสลฺโล จรมปฺปมตฺโต, นาสีสตี [นาสึสตี (สี. สฺยา. ปี.)] โลกมิมํ ปรญฺจาติ.

คุหฏฺฐกสุตฺตํ ทุติยํ นิฏฺฐิตํ.

๓. ทุฏฺฐฏฺฐกสุตฺตํ

๗๘๖. วทนฺติ เว ทุฏฺฐมนาปิ เอเก, อโถปิ เว สจฺจมนา วทนฺติ;

วาทญฺจ ชาตํ มุนิ โน อุเปติ, ตสฺมา มุนี นตฺถิ ขิโล กุหิญฺจิ.

๗๘๗. สกญฺหิ ทิฏฺฐึ กถมจฺจเยยฺย, ฉนฺทานุนีโต รุจิยา นิวิฏฺโฐ;

สยํ สมตฺตานิ ปกุพฺพมาโน, ยถา หิ ชาเนยฺย ตถา วเทยฺย.

๗๘๘. โย อตฺตโน สีลวตานิ ชนฺตุ, อนานุปุฏฺโฐว ปเรส [ปรสฺส (ก.)] ปาว [ปาวา (สี. สฺยา. ปี.)];

อนริยธมฺมํ กุสลา ตมาหุ, โย อาตุมานํ สยเมว ปาว.

๗๘๙. สนฺโต จ ภิกฺขุ อภินิพฺพุตตฺโต, อิติหนฺติ สีเลสุ อกตฺถมาโน;

ตมริยธมฺมํ กุสลา วทนฺติ, ยสฺสุสฺสทา นตฺถิ กุหิญฺจิ โลเก.

๗๙๐. ปกปฺปิตา สงฺขตา ยสฺส ธมฺมา, ปุรกฺขตา [ปุเรกฺขตา (สี.)] สนฺติ อวีวทาตา;

ยทตฺตนิ ปสฺสติ อานิสํสํ, ตํ นิสฺสิโต กุปฺปปฏิจฺจ สนฺตึ.

๗๙๑. ทิฏฺฐีนิเวสา น หิ สฺวาติวตฺตา, ธมฺเมสุ นิจฺเฉยฺย สมุคฺคหีตํ;

ตสฺมา นโร เตสุ นิเวสเนสุ, นิรสฺสตี อาทิยตี จ ธมฺมํ.

๗๙๒. โธนสฺส หิ นตฺถิ กุหิญฺจิ โลเก, ปกปฺปิตา ทิฏฺฐิ ภวาภเวสุ;

มายญฺจ มานญฺจ ปหาย โธโน, ส เกน คจฺเฉยฺย อนูปโย โส.

๗๙๓. อุปโย หิ ธมฺเมสุ อุเปติ วาทํ, อนูปยํ เกน กถํ วเทยฺย;

อตฺตา นิรตฺตา [อตฺตํ นิรตฺตํ (พหูสุ)] น หิ ตสฺส อตฺถิ, อโธสิ โส ทิฏฺฐิมิเธว สพฺพนฺติ.

ทุฏฺฐฏฺฐกสุตฺตํ ตติยํ นิฏฺฐิตํ.

๔. สุทฺธฏฺฐกสุตฺตํ

๗๙๔. ปสฺสามิ สุทฺธํ ปรมํ อโรคํ, ทิฏฺเฐน สํสุทฺธิ นรสฺส โหติ;

เอวาภิชานํ [เอตาภิชานํ (สี. ปี.)] ปรมนฺติ ญตฺวา, สุทฺธานุปสฺสีติ ปจฺเจติ ญาณํ.

๗๙๕. ทิฏฺเฐน เจ สุทฺธิ นรสฺส โหติ, ญาเณน วา โส ปชหาติ ทุกฺขํ;

อญฺเญน โส สุชฺฌติ โสปธีโก, ทิฏฺฐี หิ นํ ปาว ตถา วทานํ.

๗๙๖. น พฺราหฺมโณ อญฺญโต สุทฺธิมาห, ทิฏฺเฐ สุเต สีลวเต มุเต วา;

ปุญฺเญ จ ปาเป จ อนูปลิตฺโต, อตฺตญฺชโห นยิธ ปกุพฺพมาโน.

๗๙๗. ปุริมํ ปหาย อปรํ สิตาเส, เอชานุคา เต น ตรนฺติ สงฺคํ;

เต อุคฺคหายนฺติ นิรสฺสชนฺติ, กปีว สาขํ ปมุญฺจํ คหายํ [ปมุขํ คหาย (สฺยา.), ปมุญฺจ คหาย (ก.)].

๗๙๘. สยํ สมาทาย วตานิ ชนฺตุ, อุจฺจาวจํ คจฺฉติ สญฺญสตฺโต;

วิทฺวา จ เวเทหิ สเมจฺจ ธมฺมํ, น อุจฺจาวจํ คจฺฉติ ภูริปญฺโญ.

๗๙๙. ส สพฺพธมฺเมสุ วิเสนิภูโต, ยํ กิญฺจิ ทิฏฺฐํ ว สุตํ มุตํ วา;

ตเมว ทสฺสึ วิวฏํ จรนฺตํ, เกนีธ โลกสฺมิ วิกปฺปเยยฺย.

๘๐๐. น กปฺปยนฺติ น ปุเรกฺขโรนฺติ, อจฺจนฺตสุทฺธีติ น เต วทนฺติ;

อาทานคนฺถํ คถิตํ วิสชฺช, อาสํ น กุพฺพนฺติ กุหิญฺจิ โลเก.

๘๐๑. สีมาติโค พฺราหฺมโณ ตสฺส นตฺถิ, ญตฺวา ว ทิสฺวา ว [ญตฺวา จ ทิสฺวา จ (ก. สี. ก.)] สมุคฺคหีตํ;

น ราคราคี น วิราครตฺโต, ตสฺสีธ นตฺถี ปรมุคฺคหีตนฺติ.

สุทฺธฏฺฐกสุตฺตํ จตุตฺถํ นิฏฺฐิตํ.

๕. ปรมฏฺฐกสุตฺตํ

๘๐๒. ปรมนฺติ ทิฏฺฐีสุ ปริพฺพสาโน, ยทุตฺตริ กุรุเต ชนฺตุ โลเก;

หีนาติ อญฺเญ ตโต สพฺพมาห, ตสฺมา วิวาทานิ อวีติวตฺโต.

๘๐๓. ยทตฺตนี ปสฺสติ อานิสํสํ, ทิฏฺเฐ สุเต สีลวเต [สีลพฺพเต (สฺยา.)] มุเต วา;

ตเทว โส ตตฺถ สมุคฺคหาย, นิหีนโต ปสฺสติ สพฺพมญฺญํ.

๘๐๔. ตํ วาปิ คนฺถํ กุสลา วทนฺติ, ยํ นิสฺสิโต ปสฺสติ หีนมญฺญํ;

ตสฺมา หิ ทิฏฺฐํ ว สุตํ มุตํ วา, สีลพฺพตํ ภิกฺขุ น นิสฺสเยยฺย.

๘๐๕. ทิฏฺฐิมฺปิ โลกสฺมึ น กปฺปเยยฺย, ญาเณน วา สีลวเตน วาปิ;

สโมติ อตฺตานมนูปเนยฺย, หีโน น มญฺเญถ วิเสสิ วาปิ.

๘๐๖. อตฺตํ ปหาย อนุปาทิยาโน, ญาเณปิ โส นิสฺสยํ โน กโรติ;

ส เว วิยตฺเตสุ [วิยุตฺเตสุ (สี. อฏฺฐ.), ทฺวิยตฺเตสุ (ก.)] น วคฺคสารี, ทิฏฺฐิมฺปิ [ทิฏฺฐิมปิ (ก.)] โส น ปจฺเจติ กิญฺจิ.

๘๐๗. ยสฺสูภยนฺเต ปณิธีธ นตฺถิ, ภวาภวาย อิธ วา หุรํ วา;

นิเวสนา ตสฺส น สนฺติ เกจิ, ธมฺเมสุ นิจฺเฉยฺย สมุคฺคหีตํ.

๘๐๘. ตสฺสีธ ทิฏฺเฐ ว สุเต มุเต วา, ปกปฺปิตา นตฺถิ อณูปิ สญฺญา;

ตํ พฺราหฺมณํ ทิฏฺฐิมนาทิยานํ, เกนีธ โลกสฺมึ วิกปฺปเยยฺย.

๘๐๙. น กปฺปยนฺติ น ปุเรกฺขโรนฺติ, ธมฺมาปิ เตสํ น ปฏิจฺฉิตาเส;

น พฺราหฺมโณ สีลวเตน เนยฺโย, ปารงฺคโต น ปจฺเจติ ตาทีติ.

ปรมฏฺฐกสุตฺตํ ปญฺจมํ นิฏฺฐิตํ.

๖. ชราสุตฺตํ

๘๑๐. อปฺปํ วต ชีวิตํ อิทํ, โอรํ วสฺสสตาปิ มิยฺยติ [มียติ (สี. อฏฺฐ.)];

โย เจปิ อติจฺจ ชีวติ, อถ โข โส ชรสาปิ มิยฺยติ.

๘๑๑. โสจนฺติ ชนา มมายิเต, น หิ สนฺติ [น หิ สนฺตา (สี.), น หี สนฺติ (กตฺถจิ)] นิจฺจา ปริคฺคหา;

วินาภาวสนฺตเมวิทํ, อิติ ทิสฺวา นาคารมาวเส.

๘๑๒. มรเณนปิ ตํ ปหียติ [ปหิยฺยติ (สี. สฺยา. ก.)], ยํ ปุริโส มมิทนฺติ [มมยิทนฺติ (สี. สฺยา. ก.), มมายนฺติ (ก.)] มญฺญติ;

เอตมฺปิ วิทิตฺวา [เอตํ ทิสฺวาน (นิทฺเทเส), เอตมฺปิ วิทิตฺว (?)] ปณฺฑิโต, น มมตฺตาย นเมถ มามโก.

๘๑๓. สุปิเนน ยถาปิ สงฺคตํ, ปฏิพุทฺโธ ปุริโส น ปสฺสติ;

เอวมฺปิ ปิยายิตํ ชนํ, เปตํ กาลกตํ น ปสฺสติ.

๘๑๔. ทิฏฺฐาปิ สุตาปิ เต ชนา, เยสํ นามมิทํ ปวุจฺจติ [นามเมวา วสิสฺสติ (สี. สฺยา. ปี.)];

นามํเยวาวสิสฺสติ, อกฺเขยฺยํ เปตสฺส ชนฺตุโน.

๘๑๕. โสกปฺปริเทวมจฺฉรํ [โสกปริเทวมจฺฉรํ (สี. สฺยา. ปี.), โสกํ ปริเทวมจฺฉรํ (?)], น ชหนฺติ คิทฺธา มมายิเต;

ตสฺมา มุนโย ปริคฺคหํ, หิตฺวา อจรึสุ เขมทสฺสิโน.

๘๑๖. ปติลีนจรสฺส ภิกฺขุโน, ภชมานสฺส วิวิตฺตมาสนํ;

สามคฺคิยมาหุ ตสฺส ตํ, โย อตฺตานํ ภวเน น ทสฺสเย.

๘๑๗. สพฺพตฺถ มุนี อนิสฺสิโต, น ปิยํ กุพฺพติ โนปิ อปฺปิยํ;

ตสฺมึ ปริเทวมจฺฉรํ, ปณฺเณ วาริ ยถา น ลิมฺปติ [ลิปฺปติ (สี. ปี.)].

๘๑๘. อุทพินฺทุ ยถาปิ โปกฺขเร, ปทุเม วาริ ยถา น ลิมฺปติ;

เอวํ มุนิ โนปลิมฺปติ, ยทิทํ ทิฏฺฐสุตํ มุเตสุ วา.

๘๑๙. โธโน น หิ เตน มญฺญติ, ยทิทํ ทิฏฺฐสุตํ มุเตสุ วา;

นาญฺเญน วิสุทฺธิมิจฺฉติ, น หิ โส รชฺชติ โน วิรชฺชตีติ.

ชราสุตฺตํ ฉฏฺฐํ นิฏฺฐิตํ.

๗. ติสฺสเมตฺเตยฺยสุตฺตํ

๘๒๐. ‘‘เมถุนมนุยุตฺตสฺส, (อิจฺจายสฺมา ติสฺโส เมตฺเตยฺโย) วิฆาตํ พฺรูหิ มาริส;

สุตฺวาน ตว สาสนํ, วิเวเก สิกฺขิสฺสามเส.

๘๒๑. ‘‘เมถุนมนุยุตฺตสฺส, (เมตฺเตยฺยาติ ภควา) มุสฺสเต วาปิ สาสนํ;

มิจฺฉา จ ปฏิปชฺชติ, เอตํ ตสฺมึ อนาริยํ.

๘๒๒. ‘‘เอโก ปุพฺเพ จริตฺวาน, เมถุนํ โย นิเสวติ;

ยานํ ภนฺตํ ว ตํ โลเก, หีนมาหุ ปุถุชฺชนํ.

๘๒๓. ‘‘ยโส กิตฺติ จ ยา ปุพฺเพ, หายเต วาปิ ตสฺส สา;

เอตมฺปิ ทิสฺวา สิกฺเขถ, เมถุนํ วิปฺปหาตเว.

๘๒๔. ‘‘สงฺกปฺเปหิ ปเรโต โส, กปโณ วิย ฌายติ;

สุตฺวา ปเรสํ นิคฺโฆสํ, มงฺกุ โหติ ตถาวิโธ.

๘๒๕. ‘‘อถ สตฺถานิ กุรุเต, ปรวาเทหิ โจทิโต;

เอส ขฺวสฺส มหาเคโธ, โมสวชฺชํ ปคาหติ.

๘๒๖. ‘‘ปณฺฑิโตติ สมญฺญาโต, เอกจริยํ อธิฏฺฐิโต;

อถาปิ [ส จาปิ (นิทฺเทเส)] เมถุเน ยุตฺโต, มนฺโทว ปริกิสฺสติ [ปริกิลิสฺสติ (สี.)].

๘๒๗. ‘‘เอตมาทีนวํ ญตฺวา, มุนิ ปุพฺพาปเร อิธ;

เอกจริยํ ทฬฺหํ กยิรา, น นิเสเวถ เมถุนํ.

๘๒๘. ‘‘วิเวกญฺเญว สิกฺเขถ, เอตทริยานมุตฺตมํ;

น เตน เสฏฺโฐ มญฺเญถ, ส เว นิพฺพานสนฺติเก.

๘๒๙. ‘‘ริตฺตสฺส มุนิโน จรโต, กาเมสุ อนเปกฺขิโน;

โอฆติณฺณสฺส ปิหยนฺติ, กาเมสุ คธิตา [คถิตา (สี.)] ปชา’’ติ.

ติสฺสเมตฺเตยฺยสุตฺตํ สตฺตมํ นิฏฺฐิตํ.

๘. ปสูรสุตฺตํ

๘๓๐. อิเธว สุทฺธิ อิติ วาทยนฺติ [วิทิยนฺติ (สี. ปี.)], นาญฺเญสุ ธมฺเมสุ วิสุทฺธิมาหุ;

ยํ นิสฺสิตา ตตฺถ สุภํ วทานา, ปจฺเจกสจฺเจสุ ปุถู นิวิฏฺฐา.

๘๓๑. เต วาทกามา ปริสํ วิคยฺห, พาลํ ทหนฺตี มิถุ อญฺญมญฺญํ;

วทนฺติ เต อญฺญสิตา กโถชฺชํ, ปสํสกามา กุสลา วทานา.

๘๓๒. ยุตฺโต กถายํ ปริสาย มชฺเฌ, ปสํสมิจฺฉํ วินิฆาติ โหติ;

อปาหตสฺมึ ปน มงฺกุ โหติ, นินฺทาย โส กุปฺปติ รนฺธเมสี.

๘๓๓. ยมสฺส วาทํ ปริหีนมาหุ, อปาหตํ ปญฺหวิมํสกาเส;

ปริเทวติ โสจติ หีนวาโท, อุปจฺจคา มนฺติ อนุตฺถุนาติ.

๘๓๔. เอเต วิวาทา สมเณสุ ชาตา, เอเตสุ อุคฺฆาติ นิฆาติ โหติ;

เอตมฺปิ ทิสฺวา วิรเม กโถชฺชํ, น หญฺญทตฺถตฺถิปสํสลาภา.

๘๓๕. ปสํสิโต วา ปน ตตฺถ โหติ, อกฺขาย วาทํ ปริสาย มชฺเฌ;

โส หสฺสตี อุณฺณมตี [อุนฺนมตี (?)] จ เตน, ปปฺปุยฺย ตมตฺถํ ยถา มโน อหุ.

๘๓๖. ยา อุณฺณตี [อุนฺนตี (?)] สาสฺส วิฆาตภูมิ, มานาติมานํ วทเต ปเนโส;

เอตมฺปิ ทิสฺวา น วิวาทเยถ, น หิ เตน สุทฺธึ กุสลา วทนฺติ.

๘๓๗. สูโร ยถา ราชขาทาย ปุฏฺโฐ, อภิคชฺชเมติ ปฏิสูรมิจฺฉํ;

เยเนว โส เตน ปเลหิ สูร, ปุพฺเพว นตฺถิ ยทิทํ ยุธาย.

๘๓๘. เย ทิฏฺฐิมุคฺคยฺห วิวาทยนฺติ [วิวาทิยนฺติ (สี. ปี.)], อิทเมว สจฺจนฺติ จ วาทยนฺติ;

เต ตฺวํ วทสฺสู น หิ เตธ อตฺถิ, วาทมฺหิ ชาเต ปฏิเสนิกตฺตา.