๑๒. วิญฺญาณลกฺขณปโญฺห

๑๒. ‘‘ภนฺเต นาคเสน, กึลกฺขณํ วิญฺญาณ’’นฺติ? ‘‘วิชานนลกฺขณํ, มหาราช, วิญฺญาณ’’นฺติ.

‘‘โอปมฺมํ กโรหี’’ติ. ‘‘ยถา, มหาราช, นครคุตฺติโก มชฺเฌ นครสิงฺฆาฏเก นิสินฺโน ปสฺเสยฺย ปุรตฺถิมทิสโต ปุริสํ อาคจฺฉนฺตํ, ปสฺเสยฺย ทกฺขิณทิสโต ปุริสํ อาคจฺฉนฺตํ, ปสฺเสยฺย ปจฺฉิมทิสโต ปุริสํ อาคจฺฉนฺตํ, ปสฺเสยฺย อุตฺตรทิสโต ปุริสํ อาคจฺฉนฺตํ. เอวเมว โข, มหาราช, ยญฺจ ปุริโส จกฺขุนา รูปํ ปสฺสติ, ตํ วิญฺญาเณน วิชานาติ. ยญฺจ โสเตน สทฺทํ สุณาติ, ตํ วิญฺญาเณน วิชานาติ. ยญฺจ ฆาเนน คนฺธํ ฆายติ, ตํ วิญฺญาเณน วิชานาติ. ยญฺจ ชิวฺหาย รสํ สายติ, ตํ วิญฺญาเณน วิชานาติ. ยญฺจ กาเยน โผฏฺฐพฺพํ ผุสติ, ตํ วิญฺญาเณน วิชานาติ, ยญฺจ มนสา ธมฺมํ วิชานาติ, ตํ วิญฺญาเณน วิชานาติ. เอวํ โข, มหาราช, วิชานนลกฺขณํ วิญฺญาณ’’นฺติ.

‘‘กลฺโลสิ, ภนฺเต นาคเสนา’’ติ.

วิญฺญาณลกฺขณปโญฺห ทฺวาทสโม.