๕๑. กณิการวคฺโค

๑. ติกณิการปุปฺผิยตฺเถรอปทานํ

๑. ‘‘สุเมโธ นาม สมฺพุทฺโธ, พาตฺตึสวรลกฺขโณ;

วิเวกกาโม สมฺพุทฺโธ, หิมวนฺตมุปาคมึ.

๒. ‘‘อชฺโฌคยฺห หิมวนฺตํ, อคฺโค การุณิโก มุนิ;

ปลฺลงฺกมาภุชิตฺวาน, นิสีทิ ปุริสุตฺตโม.

๓. ‘‘วิชฺชาธโร ตทา อาสึ, อนฺตลิกฺขจโร อหํ;

ติสูลํ สุกตํ คยฺห, คจฺฉามิ อมฺพเร ตทา.

๔. ‘‘ปพฺพตคฺเค ยถา อคฺคิ, ปุณฺณมาเยว จนฺทิมา;

วเน โอภาสเต พุทฺโธ, สาลราชาว ผุลฺลิโต.

๕. ‘‘วนคฺคา นิกฺขมิตฺวาน, พุทฺธรํสีภิธาวเร;

นฬคฺคิวณฺณสงฺกาสา, ทิสฺวา จิตฺตํ ปสาทยึ.

๖. ‘‘วิจินํ อทฺทสํ ปุปฺผํ, กณิการํ เทวคนฺธิกํ;

ตีณิ ปุปฺผานิ อาทาย, พุทฺธเสฏฺฐมปูชยึ.

๗. ‘‘พุทฺธสฺส อานุภาเวน, ตีณิ ปุปฺผานิ เม ตทา;

อุทฺธํวณฺฏา อโธปตฺตา, ฉายํ กุพฺพนฺติ สตฺถุโน.

๘. ‘‘เตน กมฺเมน สุกเตน, เจตนาปณิธีหิ จ;

ชหิตฺวา มานุสํ เทหํ, ตาวตึสมคจฺฉหํ.

๙. ‘‘ตตฺถ เม สุกตํ พฺยมฺหํ, กณิการีติ ญายติ;

สฏฺฐิโยชนมุพฺเพธํ, ตึสโยชนวิตฺถตํ.

๑๐. ‘‘สหสฺสกณฺฑํ สตเภณฺฑุ [สตเคณฺฑุ (สฺยา.)], ธชาลุหริตามยํ;

สตสหสฺสนิยฺยูหา, พฺยเมฺห ปาตุภวึสุ เม.

๑๑. ‘‘โสณฺณมยา มณิมยา, โลหิตงฺคมยาปิ จ;

ผลิกาปิ จ ปลฺลงฺกา, เยนิจฺฉกา ยทิจฺฉกา [เยนิจฺฉยา ยทิจฺฉกํ (สฺยา.), ยทิจฺฉกายทิจฺฉกา (ก.)].

๑๒. ‘‘มหารหญฺจ สยนํ, ตูลิกาวิกตียุตํ;

อุทฺธโลมิกเอกนฺตํ, พิมฺโพหนสมายุตํ [พิพฺโพหนสมายุตํ… (สฺยา. ก.)].

๑๓. ‘‘ภวนา นิกฺขมิตฺวาน, จรนฺโต เทวจาริกํ;

ยทา อิจฺฉามิ คมนํ, เทวสงฺฆปุรกฺขโต.

๑๔. ‘‘ปุปฺผสฺส เหฏฺฐา ติฏฺฐามิ, อุปริจฺฉทนํ มม;

สมนฺตา โยชนสตํ, กณิกาเรหิ ฉาทิตํ.

๑๕. ‘‘สฏฺฐิตุริยสหสฺสานิ, สายปาตมุปฏฺฐหุํ;

ปริวาเรนฺติ มํ นิจฺจํ, รตฺตินฺทิวมตนฺทิตา.

๑๖. ‘‘ตตฺถ นจฺเจหิ คีเตหิ, ตาเฬหิ วาทิเตหิ จ;

รมามิ ขิฑฺฑารติยา, โมทามิ กามกามิหํ.

๑๗. ‘‘ตตฺถ ภุตฺวา ปิวิตฺวา จ, โมทามิ ติทเส ตทา;

นารีคเณหิ สหิโต, โมทามิ พฺยมฺหมุตฺตเม.

๑๘. ‘‘สตานํ ปญฺจกฺขตฺตุญฺจ, เทวรชฺชมการยึ;

สตานํ ตีณิกฺขตฺตุญฺจ, จกฺกวตฺตี อโหสหํ;

ปเทสรชฺชํ วิปุลํ, คณนาโต อสงฺขิยํ.

๑๙. ‘‘ภวาภเว สํสรนฺโต, มหาโภคํ ลภามหํ;

โภเค เม อูนตา นตฺถิ, พุทฺธปูชายิทํ ผลํ.

๒๐. ‘‘ทุเว ภเว สํสรามิ, เทวตฺเต อถ มานุเส;

อญฺญํ คตึ น ชานามิ, พุทฺธปูชายิทํ ผลํ.

๒๑. ‘‘ทุเว กุเล ปชายามิ, ขตฺติเย จาปิ พฺราหฺมเณ;

นีเจ กุเล น ชายามิ, พุทฺธปูชายิทํ ผลํ.

๒๒. ‘‘หตฺถิยานํ อสฺสยานํ, สิวิกํ สนฺทมานิกํ;

ลภามิ สพฺพเมเวตํ, พุทฺธปูชายิทํ ผลํ.

๒๓. ‘‘ทาสีคณํ ทาสคณํ, นาริโย สมลงฺกตา;

ลภามิ สพฺพเมเวตํ, พุทฺธปูชายิทํ ผลํ.

๒๔. ‘‘โกเสยฺยกมฺพลิยานิ, โขมกปฺปาสิกานิ จ;

ลภามิ สพฺพเมเวตํ, พุทฺธปูชายิทํ ผลํ.

๒๕. ‘‘นววตฺถํ นวผลํ, นวคฺครสโภชนํ;

ลภามิ สพฺพเมเวตํ, พุทฺธปูชายิทํ ผลํ.

๒๖. ‘‘อิมํ ขาท อิมํ ภุญฺช, อิมมฺหิ สยเน สย;

ลภามิ สพฺพเมเวตํ, พุทฺธปูชายิทํ ผลํ.

๒๗. ‘‘สพฺพตฺถ ปูชิโต โหมิ, ยโส อพฺภุคฺคโต มม;

มหาปกฺโข สทา โหมิ, อเภชฺชปริโส สทา;

ญาตีนํ อุตฺตโม โหมิ, พุทฺธปูชายิทํ ผลํ.

๒๘. ‘‘สีตํ อุณฺหํ น ชานามิ, ปริฬาโห น วิชฺชติ;

อโถ เจตสิกํ ทุกฺขํ, หทเย เม น วิชฺชติ.

๒๙. ‘‘สุวณฺณวณฺโณ หุตฺวาน, สํสรามิ ภวาภเว;

เววณฺณิยํ น ชานามิ, พุทฺธปูชายิทํ ผลํ.

๓๐. ‘‘เทวโลกา จวิตฺวาน, สุกฺกมูเลน โจทิโต;

สาวตฺถิยํ ปุเร ชาโต, มหาสาเล สุอฑฺฒเก.

๓๑. ‘‘ปญฺจ กามคุเณ หิตฺวา, ปพฺพชึ อนคาริยํ;

ชาติยา สตฺตวสฺโสหํ, อรหตฺตมปาปุณึ.

๓๒. ‘‘อุปสมฺปาทยี พุทฺโธ, คุณมญฺญาย จกฺขุมา;

ตรุโณ ปูชนีโยหํ, พุทฺธปูชายิทํ ผลํ.

๓๓. ‘‘ทิพฺพจกฺขุ วิสุทฺธํ เม, สมาธิกุสโล อหํ;

อภิญฺญาปารมิปฺปตฺโต, พุทฺธปูชายิทํ ผลํ.

๓๔. ‘‘ปฏิสมฺภิทา อนุปฺปตฺโต, อิทฺธิปาเทสุ โกวิโท;

ธมฺเมสุ ปารมิปฺปตฺโต, พุทฺธปูชายิทํ ผลํ.

๓๕. ‘‘ตึสกปฺปสหสฺสมฺหิ, ยํ พุทฺธมภิปูชยึ;

ทุคฺคตึ นาภิชานามิ, พุทฺธปูชายิทํ ผลํ.

๓๖. ‘‘กิเลสา ฌาปิตา มยฺหํ, ภวา สพฺเพ สมูหตา;

นาโคว พนฺธนํ เฉตฺวา, วิหรามิ อนาสโว.

๓๗. ‘‘สฺวาคตํ วต เม อาสิ, มม พุทฺธสฺส สนฺติเก;

ติสฺโส วิชฺชา อนุปฺปตฺตา, กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ.

๓๘. ‘‘ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส, วิโมกฺขาปิ จ อฏฺฐิเม;

ฉฬภิญฺญา สจฺฉิกตา, กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ.

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา ติกณิการปุปฺผิโย เถโร อิมา

คาถาโย อภาสิตฺถาติ.

ติกณิการปุปฺผิยตฺเถรสฺสาปทานํ ปฐมํ.

๒. เอกปตฺตทายกตฺเถรอปทานํ

๓๙. ‘‘นคเร หํสวติยา, กุมฺภกาโร อโหสหํ;

อทฺทสํ วิรชํ พุทฺธํ, โอฆติณฺณมนาสวํ.

๔๐. ‘‘สุกตํ มตฺติกาปตฺตํ, พุทฺธเสฏฺฐสฺสทาสหํ;

ปตฺตํ ทตฺวา ภควโต, อุชุภูตสฺส ตาทิโน.

๔๑. ‘‘ภเว นิพฺพตฺตมาโนหํ, โสณฺณถาเล ลภามหํ;

รูปิมเย จ โสวณฺเณ, ตฏฺฏิเก จ มณีมเย.

๔๒. ‘‘ปาติโย ปริภุญฺชามิ, ปุญฺญกมฺมสฺสิทํ ผลํ;

ยสานญฺจ ธนานญฺจ [ยสสาว ชนานญฺจ (สฺยา.)], อคฺคภูโต [ปตฺตภูโต (สี. ปี.)] จ โหมหํ.

๔๓. ‘‘ยถาปิ ภทฺทเก เขตฺเต, พีชํ อปฺปมฺปิ โรปิตํ;

สมฺมาธารํ ปวจฺฉนฺเต, ผลํ โตเสติ กสฺสกํ.

๔๔. ‘‘ตเถวิทํ ปตฺตทานํ, พุทฺธเขตฺตมฺหิ โรปิตํ;

ปีติธาเร ปวสฺสนฺเต, ผลํ มํ โตสยิสฺสติ.

๔๕. ‘‘ยาวตา เขตฺตา วิชฺชนฺติ, สงฺฆาปิ จ คณาปิ จ;

พุทฺธเขตฺตสโม นตฺถิ, สุขโท สพฺพปาณินํ.

๔๖. ‘‘นโม เต ปุริสาชญฺญ, นโม เต ปุริสุตฺตม;

เอกปตฺตํ ททิตฺวาน, ปตฺโตมฺหิ อจลํ ปทํ.

๔๗. ‘‘เอกนวุติโต กปฺเป, ยํ ปตฺตมททึ ตทา;

ทุคฺคตึ นาภิชานามิ, ปตฺตทานสฺสิทํ ผลํ.

๔๘. ‘‘กิเลสา ฌาปิตา มยฺหํ…เป… วิหรามิ อนาสโว.

๔๙. ‘‘สฺวาคตํ วต เม อาสิ…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ.

๕๐. ‘‘ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ’’.

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา เอกปตฺตทายโก เถโร อิมา คาถาโย

อภาสิตฺถาติ.

เอกปตฺตทายกตฺเถรสฺสาปทานํ ทุติยํ.

๓. กาสุมารผลิยตฺเถรอปทานํ

๕๑. ‘‘กณิการํว โชตนฺตํ, นิสินฺนํ ปพฺพตนฺตเร;

อทฺทสํ วิรชํ พุทฺธํ, โลกเชฏฺฐํ นราสภํ.

๕๒. ‘‘ปสนฺนจิตฺโต สุมโน, สิเร กตฺวาน อญฺชลึ;

กาสุมาริกมาทาย, พุทฺธเสฏฺฐสฺสทาสหํ.

๕๓. ‘‘เอกตึเส อิโต กปฺเป, ยํ ผลํ อททึ ตทา;

ทุคฺคตึ นาภิชานามิ, ผลทานสฺสิทํ ผลํ.

๕๔. ‘‘กิเลสา ฌาปิตา มยฺหํ…เป… วิหรามิ อนาสโว.

๕๕. ‘‘สฺวาคตํ วต เม อาสิ…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ.

๕๖. ‘‘ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ’’.

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา กาสุมารผลิโย เถโร อิมา คาถาโย

อภาสิตฺถาติ.

กาสุมารผลิยตฺเถรสฺสาปทานํ ตติยํ.

๔. อวฏผลิยตฺเถรอปทานํ

๕๗. ‘‘สหสฺสรํสี ภควา, สยมฺภู อปราชิโต;

วิเวกา อุฏฺฐหิตฺวาน, โคจรายาภินิกฺขมิ.

๕๘. ‘‘ผลหตฺโถ อหํ ทิสฺวา, อุปคจฺฉึ นราสภํ;

ปสนฺนจิตฺโต สุมโน, อวฏํ อททึ ผลํ.

๕๙. ‘‘จตุนฺนวุติโต กปฺเป, ยํ ผลํ อททึ ตทา;

ทุคฺคตึ นาภิชานามิ, ผลทานสฺสิทํ ผลํ.

๖๐. ‘‘กิเลสา ฌาปิตา มยฺหํ…เป… วิหรามิ อนาสโว.

๖๑. ‘‘สฺวาคตํ วต เม อาสิ…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ.

๖๒. ‘‘ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ’’.

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา อวฏผลิโย เถโร อิมา คาถาโย

อภาสิตฺถาติ.

อวฏผลิยตฺเถรสฺสาปทานํ จตุตฺถํ.

๕. ปาทผลิยตฺเถรอปทานํ

๖๓. ‘‘สุวณฺณวณฺณํ สมฺพุทฺธํ, อาหุตีนํ ปฏิคฺคหํ;

รถิยํ ปฏิปชฺชนฺตํ, ปาทผลํ [วารผลํ (สี.), จารผลํ (สฺยา.), ปารผลํ (ปี.)] อทาสหํ.

๖๔. ‘‘เอกนวุติโต กปฺเป, ยํ ผลํ อททึ ตทา;

ทุคฺคตึ นาภิชานามิ, ผลทานสฺสิทํ ผลํ.

๖๕. ‘‘กิเลสา ฌาปิตา มยฺหํ…เป… วิหรามิ อนาสโว.

๖๖. ‘‘สฺวาคตํ วต เม อาสิ…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ.

๖๗. ‘‘ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ’’.

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา ปาทผลิโย เถโร อิมา คาถาโย

อภาสิตฺถาติ.

ปาทผลิยตฺเถรสฺสาปทานํ ปญฺจมํ.

๖. มาตุลุงฺคผลทายกตฺเถรอปทานํ

๖๘. ‘‘กณิการํว ชลิตํ, ปุณฺณมาเยว จนฺทิมํ;

ชลนฺตํ ทีปรุกฺขํว, อทฺทสํ โลกนายกํ.

๖๙. ‘‘มาตุลุงฺคผลํ คยฺห, อทาสึ สตฺถุโน อหํ;

ทกฺขิเณยฺยสฺส วีรสฺส [ธีรสฺส (สี.)], ปสนฺโน เสหิ ปาณิภิ.