๓-๑. สาริปุตฺตตฺเถรอปทานํ

อถ เถราปทานํ สุณาถ –

๑๔๑. ‘‘หิมวนฺตสฺส อวิทูเร, ลมฺพโก นาม ปพฺพโต;

อสฺสโม สุกโต มยฺหํ, ปณฺณสาลา สุมาปิตา.

๑๔๒. ‘‘อุตฺตานกูลา นทิกา, สุปติตฺถา มโนรมา;

สุสุทฺธปุฬินากิณฺณา, อวิทูเร มมสฺสมํ.

๑๔๓. ‘‘อสกฺขรา อปพฺภารา, สาทุ อปฺปฏิคนฺธิกา;

สนฺทตี นทิกา ตตฺถ, โสภยนฺตา มมสฺสมํ.

๑๔๔. ‘‘กุมฺภีลา มกรา เจตฺถ, สุสุมารา [สุํสุมารา (สี. สฺยา. )] จ กจฺฉปา;

จรนฺติ นทิยา ตตฺถ, โสภยนฺตา มมสฺสมํ.

๑๔๕. ‘‘ปาฐีนา ปาวุสา มจฺฉา, พลชา [วชลา (สี. สฺยา.) ชลชา (ปี.)] มุญฺชโรหิตา;

วคฺคฬา [วคฺคุลา (สี.) วคฺคุฬา (สฺยา.) มคฺคุรา (เถรคาถา)] ปปตายนฺตา, โสภยนฺติ [ปปตายนฺติ, โสภยนฺตา (ก.)] มมสฺสมํ.

๑๔๖. ‘‘อุโภ กูเลสุ นทิยา, ปุปฺผิโน ผลิโน ทุมา;

อุภโต อภิลมฺพนฺตา, โสภยนฺติ [อภิลมฺพนฺติ โสภยนฺตา (ก.)] มมสฺสมํ.

๑๔๗. ‘‘อมฺพา สาลา จ ติลกา, ปาฏลี สินฺทุวารกา [สินฺทุวาริกา (พหูสุ)];

ทิพฺพคนฺธา สมฺปวนฺติ, ปุปฺผิตา มม อสฺสเม.

๑๔๘. ‘‘จมฺปกา สฬลา นีปา [นิมฺพา (ก.)], นาคปุนฺนาคเกตกา;

ทิพฺพคนฺธา สมฺปวนฺติ, ปุปฺผิตา มม อสฺสเม.

๑๔๙. ‘‘อติมุตฺตา อโสกา จ, ภคินีมาลา จ ปุปฺผิตา;

องฺโกลา พิมฺพิชาลา [พิมฺพชาลา (ก.)] จ, ปุปฺผิตา มม อสฺสเม.

๑๕๐. ‘‘เกตกา กนฺทลิ [กทลี (สฺยา.)] เจว, โคธุกา ติณสูลิกา;

ทิพฺพคนฺธํ สมฺปวนฺตา, โสภยนฺติ มมสฺสมํ.

๑๕๑. ‘‘กณิการา กณฺณิกา จ, อสนา อชฺชุนา พหู;

ทิพฺพคนฺธํ สมฺปวนฺตา, โสภยนฺติ มมสฺสมํ.

๑๕๒. ‘‘ปุนฺนาคา คิริปุนฺนาคา, โกวิฬารา จ ปุปฺผิตา;

ทิพฺพคนฺธํ สมฺปวนฺตา, โสภยนฺติ มมสฺสมํ.

๑๕๓. ‘‘อุทฺธาลกา จ กุฏชา, กทมฺพา วกุลา พหู;

ทิพฺพคนฺธํ สมฺปวนฺตา, โสภยนฺติ มมสฺสมํ.

๑๕๔. ‘‘อาฬกา อิสิมุคฺคา จ, กทลิมาตุลุงฺคิโย;

คนฺโธทเกน สํวฑฺฒา, ผลานิ ธารยนฺติ เต.

๑๕๕. ‘‘อญฺเญ ปุปฺผนฺติ ปทุมา, อญฺเญ ชายนฺติ เกสรี;

อญฺเญ โอปุปฺผา ปทุมา, ปุปฺผิตา ตฬาเก ตทา.

๑๕๖. ‘‘คพฺภํ คณฺหนฺติ ปทุมา, นิทฺธาวนฺติ มุลาฬิโย;

สึฆาฏิปตฺตมากิณฺณา, โสภนฺติ ตฬาเก ตทา.

๑๕๗. ‘‘นยิตา อมฺพคนฺธี จ, อุตฺตลี พนฺธุชีวกา;

ทิพฺพคนฺธา สมฺปวนฺติ, ปุปฺผิตา ตฬาเก ตทา.

๑๕๘. ‘‘ปาฐีนา ปาวุสา มจฺฉา, พลชา มุญฺชโรหิตา;

สํคุลา มคฺคุรา [มงฺคุรา (สี. ก.)] เจว, วสนฺติ ตฬาเก ตทา.

๑๕๙. ‘‘กุมฺภีลา สุสุมารา จ, ตนฺติคาหา จ รกฺขสา;

โอคุหา [โอคาหา (สฺยา.)] อชครา จ, วสนฺติ ตฬาเก ตทา.

๑๖๐. ‘‘ปาเรวตา รวิหํสา, จกฺกวากา นทีจรา;

โกกิลา สุกสาฬิกา, อุปชีวนฺติ ตํ สรํ.

๑๖๑. ‘‘กุกฺกุตฺถกา กุฬีรกา, วเน โปกฺขรสาตกา;

ทินฺทิภา สุวโปตา จ, อุปชีวนฺติ ตํ สรํ.

๑๖๒. ‘‘หํสา โกญฺจา มยูรา จ, โกกิลา ตมฺพจูฬกา [ตมฺพจูฬิกา (สี.)];

ปมฺปกา ชีวํชีวา จ, อุปชีวนฺติ ตํ สรํ.

๑๖๓. ‘‘โกสิกา โปฏฺฐสีสา จ, กุรรา เสนกา พหู;

มหากาฬา จ สกุณา, อุปชีวนฺติ ตํ สรํ.

๑๖๔. ‘‘ปสทา จ วราหา จ, จมรา คณฺฑกา พหู [วกา เภรณฺฑกา พหู (สี. สฺยา.)];

โรหิจฺจา สุกโปตา [สุตฺตโปตา (สฺยา.)] จ, อุปชีวนฺติ ตํ สรํ.

๑๖๕. ‘‘สีหพฺยคฺฆา จ ทีปี จ, อจฺฉโกกตรจฺฉกา;

ติธา ปภินฺนมาตงฺคา, อุปชีวนฺติ ตํ สรํ.

๑๖๖. ‘‘กินฺนรา วานรา เจว, อโถปิ วนกมฺมิกา;

เจตา จ ลุทฺทกา เจว, อุปชีวนฺติ ตํ สรํ.

๑๖๗. ‘‘ตินฺทุกานิ ปิยาลานิ, มธุกา กาสุมารโย [กาสมาริโย (สฺยา.)];

ธุวํ ผลานิ ธาเรนฺติ, อวิทูเร มมสฺสมํ.

๑๖๘. ‘‘โกสมฺพา [โกสุมฺภา (สี. สฺยา.)] สฬลา นิมฺพา [สฬลา นีปา (สี. สฺยา.) ปนสา อมฺพา (?)], สาทุผลสมายุตา;

ธุวํ ผลานิ ธาเรนฺติ, อวิทูเร มมสฺสมํ.

๑๖๙. ‘‘หรีตกา อามลกา, อมฺพชมฺพุวิภีตกา;

โกลา ภลฺลาตกา พิลฺลา, ผลานิ ธารยนฺติ เต.

๑๗๐. ‘‘อาลุวา จ กฬมฺพา จ, พิฬาลีตกฺกฬานิ จ;

ชีวกา สุตกา เจว, พหุกา มม อสฺสเม.

๑๗๑. ‘‘อสฺสมสฺสาวิทูรมฺหิ, ตฬากาสุํ สุนิมฺมิตา;

อจฺโฉทกา สีตชลา, สุปติตฺถา มโนรมา.

๑๗๒. ‘‘ปทุมุปฺปลสญฺฉนฺนา, ปุณฺฑรีกสมายุตา;

มนฺทาลเกหิ สญฺฉนฺนา, ทิพฺพคนฺโธ ปวายติ.

๑๗๓. ‘‘เอวํ สพฺพงฺคสมฺปนฺเน, ปุปฺผิเต ผลิเต วเน;

สุกเต อสฺสเม รมฺเม, วิหรามิ อหํ ตทา.

๑๗๔. ‘‘สีลวา วตสมฺปนฺโน [วตฺตสมฺปนฺโน (สฺยา.)], ฌายี ฌานรโต สทา;

ปญฺจาภิญฺญาพลปฺปตฺโต, สุรุจิ นาม ตาปโส.

๑๗๕. ‘‘จตุวีสสหสฺสานิ, สิสฺสา มยฺหํ อุปฏฺฐหุ;

สพฺเพว พฺราหฺมณา เอเต, ชาติมนฺโต ยสสฺสิโน.

๑๗๖. ‘‘ลกฺขเณ อิติหาเส จ, สนิฆณฺฏุสเกฏุเภ;

ปทกา เวยฺยากรณา, สธมฺเม ปารมึ คตา.

๑๗๗. ‘‘อุปฺปาเตสุ นิมิตฺเตสุ, ลกฺขเณสุ จ โกวิทา;

ปถพฺยา ภูมนฺตลิกฺเข, มม สิสฺสา สุสิกฺขิตา.

๑๗๘. ‘‘อปฺปิจฺฉา นิปกา เอเต, อปฺปาหารา อโลลุปา;

ลาภาลาเภน สนฺตุฏฺฐา, ปริวาเรนฺติ มํ สทา.

๑๗๙. ‘‘ฌายี ฌานรตา ธีรา, สนฺตจิตฺตา สมาหิตา;

อากิญฺจญฺญํ ปตฺถยนฺตา, ปริวาเรนฺติ มํ สทา.

๑๘๐. ‘‘อภิญฺญาปารมิปฺปตฺตา, เปตฺติเก โคจเร รตา;

อนฺตลิกฺขจรา ธีรา, ปริวาเรนฺติ มํ สทา.

๑๘๑. ‘‘สํวุตา ฉสุ ทฺวาเรสุ, อเนชา รกฺขิตินฺทฺริยา;

อสํสฏฺฐา จ เต ธีรา, มม สิสฺสา ทุราสทา.

๑๘๒. ‘‘ปลฺลงฺเกน นิสชฺชาย, ฐานจงฺกมเนน จ;

วีตินาเมนฺติ เต รตฺตึ, มม สิสฺสา ทุราสทา.

๑๘๓. ‘‘รชนีเย น รชฺชนฺติ, ทุสฺสนีเย น ทุสฺสเร;

โมหนีเย น มุยฺหนฺติ, มม สิสฺสา ทุราสทา.

๑๘๔. ‘‘อิทฺธึ วีมํสมานา เต, วตฺตนฺติ นิจฺจกาลิกํ;

ปถวึ [ปฐวึ (สี. สฺยา.)] เต ปกมฺเปนฺติ, สารมฺเภน ทุราสทา.

๑๘๕. ‘‘กีฬมานา จ เต สิสฺสา, กีฬนฺติ ฌานกีฬิตํ;

ชมฺพุโต ผลมาเนนฺติ, มม สิสฺสา ทุราสทา.

๑๘๖. ‘‘อญฺเญ คจฺฉนฺติ โคยานํ, อญฺเญ ปุพฺพวิเทหกํ [ปุพฺพวิเทหนํ (สฺยา. ก.)];

อญฺเญ จ อุตฺตรกุรุํ, เอสนาย ทุราสทา.

๑๘๗. ‘‘ปุรโต เปเสนฺติ ขารึ, ปจฺฉโต จ วชนฺติ เต;

จตุวีสสหสฺเสหิ, ฉาทิตํ โหติ อมฺพรํ.

๑๘๘. ‘‘อคฺคิปากี อนคฺคี จ, ทนฺโตทุกฺขลิกาปิ จ;

อเสฺมน โกฏฺฏิตา เกจิ, ปวตฺตผลโภชนา.

๑๘๙. ‘‘อุทโกโรหณา เกจิ, สายํ ปาโต สุจีรตา;

โตยาภิเสจนกรา, มม สิสฺสา ทุราสทา.

๑๙๐. ‘‘ปรูฬฺหกจฺฉนขโลมา, ปงฺกทนฺตา รชสฺสิรา;

คนฺธิตา สีลคนฺเธน, มม สิสฺสา ทุราสทา.

๑๙๑. ‘‘ปาโตว สนฺนิปติตฺวา, ชฏิลา อุคฺคตาปนา;

ลาภาลาภํ ปกิตฺเตตฺวา, คจฺฉนฺติ อมฺพเร ตทา.

๑๙๒. ‘‘เอเตสํ ปกฺกมนฺตานํ, มหาสทฺโท ปวตฺตติ;

อชินจมฺมสทฺเทน, มุทิตา โหนฺติ เทวตา.

๑๙๓. ‘‘ทิโสทิสํ ปกฺกมนฺติ, อนฺตลิกฺขจรา อิสี;

สเก พเลนุปตฺถทฺธา, เต คจฺฉนฺติ ยทิจฺฉกํ.

๑๙๔. ‘‘ปถวีกมฺปกา เอเต, สพฺเพว นภจาริโน;

อุคฺคเตชา ทุปฺปสหา, สาคโรว อโขภิยา.

๑๙๕. ‘‘ฐานจงฺกมิโน เกจิ, เกจิ เนสชฺชิกา อิสี;

ปวตฺตโภชนา เกจิ, มม สิสฺสา ทุราสทา.

๑๙๖. ‘‘เมตฺตาวิหาริโน เอเต, หิเตสี สพฺพปาณินํ;

อนตฺตุกฺกํสกา สพฺเพ, น เต วมฺเภนฺติ กสฺสจิ.

๑๙๗. ‘‘สีหราชาวสมฺภีตา, คชราชาว ถามวา;

ทุราสทา พฺยคฺฆาริว, อาคจฺฉนฺติ มมนฺติเก.

๑๙๘. ‘‘วิชฺชาธรา เทวตา จ, นาคคนฺธพฺพรกฺขสา;

กุมฺภณฺฑา ทานวา ครุฬา, อุปชีวนฺติ ตํ สรํ.

๑๙๙. ‘‘เต ชฏาขาริภริตา, อชินุตฺตรวาสนา;

อนฺตลิกฺขจรา สพฺเพ, อุปชีวนฺติ ตํ สรํ.

๒๐๐. ‘‘สทานุจฺฉวิกา [ตทานุจฺฉวิกา (สฺยา. ก.)] เอเต, อญฺญมญฺญํ สคารวา;

จตุพฺพีสสหสฺสานํ, ขิปิตสทฺโท น วิชฺชติ.

๒๐๑. ‘‘ปาเท ปาทํ นิกฺขิปนฺตา, อปฺปสทฺทา สุสํวุตา;

อุปสงฺกมฺม สพฺเพว [สพฺเพ เต (สฺยา.)], สิรสา วนฺทเร มมํ.

๒๐๒. ‘‘เตหิ สิสฺเสหิ ปริวุโต, สนฺเตหิ จ ตปสฺสิภิ;

วสามิ อสฺสเม ตตฺถ, ฌายี ฌานรโต อหํ.

๒๐๓. ‘‘อิสีนํ สีลคนฺเธน, ปุปฺผคนฺเธน จูภยํ;

ผลีนํ ผลคนฺเธน, คนฺธิโต โหติ อสฺสโม.

๒๐๔. ‘‘รตฺตินฺทิวํ น ชานามิ, อรติ เม น วิชฺชติ;

สเก สิสฺเส โอวทนฺโต, ภิยฺโย หาสํ ลภามหํ.

๒๐๕. ‘‘ปุปฺผานํ ปุปฺผมานานํ, ผลานญฺจ วิปจฺจตํ;

ทิพฺพคนฺธา ปวายนฺติ, โสภยนฺตา มมสฺสมํ.

๒๐๖. ‘‘สมาธิมฺหา วุฏฺฐหิตฺวา, อาตาปี นิปโก อหํ;

ขาริภารํ คเหตฺวาน, วนํ อชฺโฌคหึ อหํ.

๒๐๗. ‘‘อุปฺปาเต สุปิเน จาปิ, ลกฺขเณสุ สุสิกฺขิโต;

ปวตฺตมานํ [วตฺตมานํ (ก.)] มนฺตปทํ, ธารยามิ อหํ ตทา.

๒๐๘. ‘‘อโนมทสฺสี ภควา, โลกเชฏฺโฐ นราสโภ;

วิเวกกาโม สมฺพุทฺโธ, หิมวนฺตมุปาคมิ.

๒๐๙. ‘‘อชฺโฌคาเหตฺวา หิมวนฺตํ, อคฺโค การุณิโก มุนิ;

ปลฺลงฺกํ อาภุชิตฺวาน, นิสีทิ ปุริสุตฺตโม.

๒๑๐. ‘‘ตมทฺทสาหํ สมฺพุทฺธํ, สปฺปภาสํ มโนรมํ;

อินฺทีวรํว ชลิตํ, อาทิตฺตํว หุตาสนํ.

๒๑๑. ‘‘ชลนฺตํ ทีปรุกฺขํว, วิชฺชุตํ คคเณ ยถา;

สุผุลฺลํ สาลราชํว, อทฺทสํ โลกนายกํ.

๒๑๒. ‘‘อยํ นาโค มหาวีโร, ทุกฺขสฺสนฺตกโร มุนิ;

อิมํ ทสฺสนมาคมฺม, สพฺพทุกฺขา ปมุจฺจเร.

๒๑๓. ‘‘ทิสฺวานาหํ เทวเทวํ, ลกฺขณํ อุปธารยึ;

พุทฺโธ นุ โข น วา พุทฺโธ, หนฺท ปสฺสามิ จกฺขุมํ.

๒๑๔. ‘‘สหสฺสารานิ จกฺกานิ, ทิสฺสนฺติ จรณุตฺตเม;

ลกฺขณานิสฺส ทิสฺวาน, นิฏฺฐํ คจฺฉึ ตถาคเต.