๑. พุทฺธอปทานํ

๑. ตถาคตํ เชตวเน วสนฺตํ, อปุจฺฉิ เวเทหมุนี นตงฺโค;

‘‘สพฺพญฺญุพุทฺธา กิร นาม โหนฺติ, ภวนฺติ เต เหตุภิ เกหิ วีร’’.

๒. ตทาห สพฺพญฺญุวโร มเหสี, อานนฺทภทฺทํ มธุรสฺสเรน;

‘‘เย ปุพฺพพุทฺเธสุ [สพฺพพุทฺเธสุ (สฺยา.)] กตาธิการา, อลทฺธโมกฺขา ชินสาสเนสุ.

๓. ‘‘เตเนว สมฺโพธิมุเขน ธีรา, อชฺฌาสเยนาปิ มหาพเลน;

ปญฺญาย เตเชน สุติกฺขปญฺญา, สพฺพญฺญุภาวํ อนุปาปุณนฺติ.

๔. ‘‘อหมฺปิ ปุพฺพพุทฺเธสุ, พุทฺธตฺตมภิปตฺถยึ,

มนสาเยว หุตฺวาน, ธมฺมราชา อสงฺขิยา.

๕. ‘‘อถ พุทฺธาปทานานิ, สุณาถ สุทฺธมานสา;

ตึสปารมิสมฺปุณฺณา, ธมฺมราชา อสงฺขิยา.

๖. ‘‘สมฺโพธึ พุทฺธเสฏฺฐานํ, สสงฺเฆ โลกนายเก;

ทสงฺคุลี นมสฺสิตฺวา, สิรสา อภิวาทยึ [อภิวาทเย (สฺยา.)].

๗. ‘‘ยาวตา พุทฺธเขตฺเตสุ, รตนา วิชฺชนฺติสงฺขิยา;

อากาสฏฺฐา จ ภูมฏฺฐา [ภุมฺมฏฺฐา (สี. สฺยา.)], มนสา สพฺพมาหรึ.

๘. ‘‘ตตฺถ รูปิยภูมิยํ, ปาสาทํ มาปยึ อหํ;

เนกภุมฺมํ รตนมยํ, อุพฺพิทฺธํ นภมุคฺคตํ.

๙. ‘‘วิจิตฺตถมฺภํ สุกตํ, สุวิภตฺตํ มหารหํ;

กนกมยสงฺฆาฏํ, โกนฺตจฺฉตฺเตหิ มณฺฑิตํ.

๑๐. ‘‘ปฐมา เวฬุริยา ภูมิ, วิมลพฺภสมา สุภา;

นฬินชลชากิณฺณา, วรกญฺจนภูมิยา.

๑๑. ‘‘ปวาฬํสา ปวาฬวณฺณา, กาจิ โลหิตกา สุภา;

อินฺทโคปกวณฺณาภา, ภูมิ โอภาสตี ทิสา.

๑๒. ‘‘สุวิภตฺตา ฆรมุขา, นิยฺยูหา สีหปญฺชรา;

จตุโร เวทิกา ชาลา, คนฺธาเวฬา มโนรมา.

๑๓. ‘‘นีลา ปีตา โลหิตกา, โอทาตา สุทฺธกาฬกา;

กูฏาคารวรูเปตา, สตฺตรตนภูสิตา.

๑๔. ‘‘โอโลกมยา ปทุมา, วาฬวิหงฺคโสภิตา;

นกฺขตฺตตารกากิณฺณา, จนฺทสูเรหิ [จนฺทสุริเยหิ (สี. สฺยา.)] มณฺฑิตา.

๑๕. ‘‘เหมชาเลน สญฺฉนฺนา, โสณฺณกิงฺกิณิกายุตา;

วาตเวเคน กูชนฺติ, โสณฺณมาลา มโนรมา.

๑๖. ‘‘มญฺเชฏฺฐกํ โลหิตกํ, ปีตกํ หริปิญฺชรํ;

นานารงฺเคหิ สมฺปีตํ [สํจิตฺตํ (สฺยา.)], อุสฺสิตทฺธชมาลินี [มาลินึ (สี.)].

๑๗. ‘‘น นํ [นานา (สี. สฺยา.)] พหูเนกสตา, ผลิกา รชตามยา;

มณิมยา โลหิตงฺคา, มสารคลฺลมยา ตถา;

นานาสยนวิจิตฺตา, สณฺหกาสิกสนฺถตา.

๑๘. ‘‘กมฺปลา ทุกูลา จีนา, ปฏฺฏุณฺณา ปณฺฑุปาวุรา;

วิวิธตฺถรณํ สพฺพํ, มนสา ปญฺญเปสหํ.

๑๙. ‘‘ตาสุ ตาเสฺวว ภูมีสุ, รตนกูฏลงฺกตํ;

มณิเวโรจนา อุกฺกา, ธารยนฺตา สุติฏฺฐเร.

๒๐. ‘‘โสภนฺติ เอสิกา ถมฺภา, สุภา กญฺจนโตรณา;

ชมฺโพนทา สารมยา, อโถ รชตมยาปิ จ.

๒๑. ‘‘เนกา สนฺธี สุวิภตฺตา, กวาฏคฺคฬจิตฺติตา;

อุภโต ปุณฺณฆฏาเนกา, ปทุมุปฺปลสํยุตา.

๒๒. ‘‘อตีเต สพฺพพุทฺเธ จ, สสงฺเฆ โลกนายเก;

ปกติวณฺณรูเปน, นิมฺมินิตฺวา สสาวเก.

๒๓. ‘‘เตน ทฺวาเรน ปวิสิตฺวา, สพฺเพ พุทฺธา สสาวกา;

สพฺพโสณฺณมเย ปีเฐ, นิสินฺนา อริยมณฺฑลา.

๒๔. ‘‘เย จ เอตรหิ อตฺถิ, พุทฺธา โลเก อนุตฺตรา;

อตีเต วตฺตมานา จ, ภวนํ สพฺเพ สมาหรึ.

๒๕. ‘‘ปจฺเจกพุทฺเธเนกสเต, สยมฺภู อปราชิเต;

อตีเต วตฺตมาเน จ, ภวนํ สพฺเพ สมาหรึ.

๒๖. ‘‘กปฺปรุกฺขา พหู อตฺถิ, เย ทิพฺพา เย จ มานุสา;

สพฺพํ ทุสฺสํ สมาหนฺตา, อจฺฉาเทมิ ติจีวรํ.

๒๗. ‘‘ขชฺชํ โภชฺชํ สายนียํ, สมฺปนฺนํ ปานโภชนํ;

มณิมเย สุเภ ปตฺเต, สํปูเรตฺวา อทาสหํ.

๒๘. ‘‘ทิพฺพวตฺถสมา หุตฺวา, มฏฺฐา [มฏฺฏา (สี.)] จีวรสํยุตา;

มธุรา สกฺขรา เจว, เตลา จ มธุผาณิตา.

๒๙. ‘‘ตปฺปิตา ปรมนฺเนน, สพฺเพ เต อริยมณฺฑลา;

รตนคพฺภํ ปวิสิตฺวา, เกสรีว คุหาสยา.

๓๐. ‘‘มหารหมฺหิ สยเน, สีหเสยฺยมกปฺปยุํ;

สมฺปชานา สมุฏฺฐาย, สยเน [เสยฺเย (สฺยา.)] ปลฺลงฺกมาภุชุํ.

๓๑. ‘‘โคจรํ สพฺพพุทฺธานํ, ฌานรติสมปฺปิตา;

อญฺเญ ธมฺมานิ เทเสนฺติ, อญฺเญ กีฬนฺติ อิทฺธิยา.

๓๒. ‘‘อญฺเญ อภิญฺญา อปฺเปนฺติ, อภิญฺญา วสิภาวิตา;

วิกุพฺพนา วิกุพฺพนฺติ, อญฺเญเนกสหสฺสิโย.

๓๓. ‘‘พุทฺธาปิ พุทฺเธ ปุจฺฉนฺติ, วิสยํ สพฺพญฺญุมาลยํ;

คมฺภีรํ นิปุณํ ฐานํ, ปญฺญาย วินิพุชฺฌเร.

๓๔. ‘‘สาวกา พุทฺเธ ปุจฺฉนฺติ, พุทฺธา ปุจฺฉนฺติ สาวเก;

อญฺญมญฺญญฺจ ปุจฺฉิตฺวา [ปุจฺฉนฺติ (สี. สฺยา.)], อญฺโญญฺญํ พฺยากโรนฺติ เต.

๓๕. ‘‘พุทฺธา ปจฺเจกพุทฺธา จ, สาวกา ปริจารกา;

เอวํ สกาย รติยา, ปาสาเทภิรมนฺติ เต.

๓๖. ‘‘ฉตฺตา ติฏฺฐนฺตุ รตนา, กญฺจนาเวฬปนฺติกา;

มุตฺตาชาลปริกฺขิตฺตา, สพฺเพ ธาเรนฺตุ [ธาเรนฺติ (ก.)] มตฺถเก.

๓๗. ‘‘ภวนฺตุ เจฬวิตานา, โสณฺณตารกจิตฺติตา;

วิจิตฺตมลฺยวิตตา, สพฺเพ ธาเรนฺตุ มตฺถเก.

๓๘. ‘‘วิตตา มลฺยทาเมหิ, คนฺธทาเมหิ โสภิตา;

ทุสฺสทามปริกิณฺณา, รตนทามภูสิตา.

๓๙. ‘‘ปุปฺผาภิกิณฺณา สุจิตฺตา, สุรภิคนฺธภูสิตา;

คนฺธปญฺจงฺคุลิกตา [คนฺธปญฺจงฺคุลํ กตา (อฏฺฐ.)], เหมจฺฉทนฉาทิตา.

๔๐. ‘‘จตุทฺทิสา โปกฺขรญฺโญ, ปทุมุปฺปลสนฺถตา;

โสวณฺณรูปา ขายนฺตุ, ปทฺมํเรณุรชุคฺคตา.

๔๑. ‘‘ปุปฺผนฺตุ ปาทปา สพฺเพ, ปาสาทสฺส สมนฺตโต;

สยญฺจ ปุปฺผา มุญฺจิตฺวา, คนฺตฺวา ภวนโมกิรุํ.

๔๒. ‘‘สิขิโน ตตฺถ นจฺจนฺตุ, ทิพฺพหํสา ปกูชเร;

กรวีกา จ คายนฺตุ, ทิชสงฺฆา สมนฺตโต.

๔๓. ‘‘เภริโย สพฺพา วชฺชนฺตุ, วีณา สพฺพา รสนฺตุ [รวนฺตุ (สี. สฺยา.)] ตา;

สพฺพา สงฺคีติ วตฺตนฺตุ, ปาสาทสฺส สมนฺตโต.

๔๔. ‘‘ยาวตา พุทฺธเขตฺตมฺหิ, จกฺกวาเฬ ตโต ปเร;

มหนฺตา โชติสมฺปนฺนา, อจฺฉินฺนา รตนามยา.

๔๕. ‘‘ติฏฺฐนฺตุ โสณฺณปลฺลงฺกา, ทีปรุกฺขา ชลนฺตุ เต;

ภวนฺตุ เอกปชฺโชตา, ทสสหสฺสิปรมฺปรา.

๔๖. ‘‘คณิกา ลาสิกา เจว, นจฺจนฺตุ อจฺฉราคณา;

นานารงฺคา ปทิสฺสนฺตุ, ปาสาทสฺส สมนฺตโต.

๔๗. ‘‘ทุมคฺเค ปพฺพตคฺเค วา, สิเนรุคิริมุทฺธนิ;

อุสฺสาเปมิ ธชํ สพฺพํ, วิจิตฺตํ ปญฺจวณฺณิกํ.

๔๘. ‘‘นรา นาคา จ คนฺธพฺพา, สพฺเพ เทวา อุเปนฺตุ เต;

นมสฺสนฺตา ปญฺชลิกา, ปาสาทํ ปริวารยุํ.

๔๙. ‘‘ยํ กิญฺจิ กุสลํ กมฺมํ, กตฺตพฺพํ กิริยํ มม;

กาเยน วาจา มนสา, ติทเส สุกตํ กตํ.

๕๐. ‘‘เย สตฺตา สญฺญิโน อตฺถิ, เย จ สตฺตา อสญฺญิโน;

กตํ ปุญฺญผลํ มยฺหํ, สพฺเพ ภาคี ภวนฺตุ เต.

๕๑. ‘‘เยสํ กตํ สุวิทิตํ, ทินฺนํ ปุญฺญผลํ มยา;

เย จ ตตฺถ [ตสฺมึ (สี. ก.)] น ชานนฺติ, เทวา คนฺตฺวา นิเวทยุํ.

๕๒. ‘‘สพฺพโลกมฺหิ [สพฺเพ โลกมฺหิ (สฺยา. ก.)] เย สตฺตา, ชีวนฺตาหารเหตุกา;

มนุญฺญํ โภชนํ สพฺพํ [สพฺเพ (สฺยา.)], ลภนฺตุ มม เจตสา.

๕๓. ‘‘มนสา ทานํ มยา ทินฺนํ, มนสา ปสาทมาวหึ;

ปูชิตา สพฺพสมฺพุทฺธา, ปจฺเจกา ชินสาวกา.

๕๔. ‘‘เตน กมฺเมน สุกเตน, เจตนาปณิธีหิ จ;

ชหิตฺวา มานุสํ เทหํ, ตาวตึสมคจฺฉหํ.

๕๕. ‘‘ทุเว ภเว ปชานามิ, เทวตฺเต อถ มานุเส;

อญฺญํ คตึ น ชานามิ, มนสา ปตฺถนาผลํ.

๕๖. ‘‘เทวานํ อธิโก โหมิ, ภวามิ มนุชาธิโป;

รูปลกฺขณสมฺปนฺโน, ปญฺญาย อสโม ภเว.

๕๗. ‘‘โภชนํ วิวิธํ เสฏฺฐํ, รตนญฺจ อนปฺปกํ;

วิวิธานิ จ วตฺถานิ, นภา [นภสา (สฺยา.)] ขิปฺปํ อุเปนฺติ มํ.

๕๘. ‘‘ปถพฺยา ปพฺพเต เจว, อากาเส อุทเก วเน;

ยํ ยํ หตฺถํ ปสาเรมิ, ทิพฺพา ภกฺขา อุเปนฺติ มํ.

๕๙. ‘‘ปถพฺยา ปพฺพเต เจว, อากาเส อุทเก วเน;

ยํ ยํ หตฺถํ ปสาเรมิ, รตนา สพฺเพ อุเปนฺติ มํ.

๖๐. ‘‘ปถพฺยา ปพฺพเต เจว, อากาเส อุทเก วเน;

ยํ ยํ หตฺถํ ปสาเรมิ, สพฺเพ คนฺธา อุเปนฺติ มํ.

๖๑. ‘‘ปถพฺยา ปพฺพเต เจว, อากาเส อุทเก วเน;

ยํ ยํ [ยตฺถ (สฺยา.), ยญฺญํ (ก.)] หตฺถํ ปสาเรมิ, สพฺเพ ยานา อุเปนฺติ มํ.

๖๒. ‘‘ปถพฺยา ปพฺพเต เจว, อากาเส อุทเก วเน;

ยํ ยํ หตฺถํ ปสาเรมิ, สพฺเพ มาลา อุเปนฺติ มํ.

๖๓. ‘‘ปถพฺยา ปพฺพเต เจว, อากาเส อุทเก วเน;

ยํ ยํ หตฺถํ ปสาเรมิ, อลงฺการา อุเปนฺติ มํ.

๖๔. ‘‘ปถพฺยา ปพฺพเต เจว, อากาเส อุทเก วเน;

ยํ ยํ หตฺถํ ปสาเรมิ, สพฺพา กญฺญา อุเปนฺติ มํ.

๖๕. ‘‘ปถพฺยา ปพฺพเต เจว, อากาเส อุทเก วเน;

ยํ ยํ หตฺถํ ปสาเรมิ, มธุสกฺขรา อุเปนฺติ มํ.

๖๖. ‘‘ปถพฺยา ปพฺพเต เจว, อากาเส อุทเก วเน;

ยํ ยํ หตฺถํ ปสาเรมิ, สพฺเพ ขชฺชา อุเปนฺติ มํ.

๖๗. ‘‘อธเน อทฺธิก [อทฺธิเก (สฺยา.)] ชเน, ยาจเก จ ปถาวิโน;

ททามิหํ [ททามิห (สี.) ททามิ ตํ (สฺยา.)] ทานวรํ, สมฺโพธิวรปตฺติยา.

๖๘. ‘‘นาเทนฺโต ปพฺพตํ เสลํ, คชฺเชนฺโต พหลํ คิรึ;

สเทวกํ หาสยนฺโต, พุทฺโธ โลเก ภวามหํ.

๖๙. ‘‘ทิสา ทสวิธา โลเก, ยายโต นตฺถิ อนฺตกํ;

ตสฺมิญฺจ ทิสาภาคมฺหิ, พุทฺธเขตฺตา อสงฺขิยา.

๗๐. ‘‘ปภา ปกิตฺติตา มยฺหํ, ยมกา รํสิวาหนา;

เอตฺถนฺตเร รํสิชาลํ, อาโลโก วิปุโล ภเว.

๗๑. ‘‘เอตฺตเก โลกธาตุมฺหิ, สพฺเพ ปสฺสนฺตุ มํ ชนา;

สพฺเพ มํ อนุวตฺตนฺตุ, ยาว พฺรหฺมนิเวสนํ [สพฺเพว สุมนา โหนฺตุ, สพฺเพ มํ อนุวตฺตเร (สี. สฺยา.)].

๗๒. ‘‘วิสิฏฺฐมธุนาเทน, อมตเภริมาหนึ;

เอตฺถนฺตเร ชนา สพฺเพ, สุณนฺตุ มธุรํ คิรํ.

๗๓. ‘‘ธมฺมเมเฆน วสฺสนฺเต, สพฺเพ โหนฺตุ อนาสวา;

เยตฺถ ปจฺฉิมกา สตฺตา, โสตาปนฺนา ภวนฺตุ เต.

๗๔. ‘‘ทตฺวา ทาตพฺพกํ ทานํ, สีลํ ปูเรตฺวา อเสสโต;

เนกฺขมฺมปารมึ คนฺตฺวา, ปตฺโต สมฺโพธิมุตฺตมํ.