๓. สรณานิวคฺโค

๑-๒. ปฐมมหานามสุตฺตาทิวณฺณนา

๑๐๑๗-๑๘. ตติยสฺส ปฐเม อิทฺธนฺติ เตลมธุผาณิตาทีหิ สมิทฺธํ. ผีตนฺติ หตฺถูปคสีสูปคคีวูปคาทิอลงฺการวเสน สุปุปฺผิตํ. อากิณฺณมนุสฺสนฺติ นิรนฺตรมนุสฺสํ. สมฺพาธพฺยูหนฺติ พฺยูหา วุจฺจนฺติ อวินิพฺพิทฺธรจฺฉาโย, ยา ปวิฏฺฐมคฺเคเนว นิคฺคจฺฉนฺติ, ตา สมฺพาธา พฺยูหา พหุกา เอตฺถาติ สมฺพาธพฺยูหํ. อิมินาปิ นครสฺส ฆนวาสเมว ทีเปติ. ภนฺเตนาติ อิโต จิโต จ ปริพฺภมนฺเตน อุทฺธตจารินา. ทุติยํ อุตฺตานเมว.

๓. โคธสกฺกสุตฺตวณฺณนา

๑๐๑๙. ตติเย ภควาว เอตํ ชาเนยฺย เอเตหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคตํ วา อสมนฺนาคตํ วาติ อิทํ โส สกฺโก ตีหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคตสฺส ปุคฺคลสฺส โสตาปนฺนภาวํ, จตูหิ วา ธมฺเมหิ สมนฺนาคตสฺส โสตาปนฺนภาวํ ภควาว ชานาตีติ อธิปฺปาเยน อาห.

โกจิเทว ธมฺมสมุปฺปาโท อุปฺปชฺเชยฺยาติ กิญฺจิเทว การณํ อุปฺปชฺเชยฺย. เอกโต อสฺส ภควา, เอกโต ภิกฺขุสงฺโฆติ ยสฺมึ การเณ อุปฺปนฺเน ภควา ภิกฺขุสงฺเฆน นานาลทฺธิโก หุตฺวา เอกํ วาทํ วทนฺโต เอกโต อสฺส, ภิกฺขุสงฺโฆปิ เอกํ วทนฺโต เอกโตติ อตฺโถ. เตเนวาหนฺติ ยํ วาทํ ตุเมฺห วเทถ, ตเมวาหํ คเณฺหยฺยนฺติ. นนุ จ อริยสาวกสฺส รตนตฺตเย ปสาทนานตฺตํ นตฺถิ, อถ กสฺมา เอส เอวมาหาติ? ภควโต สพฺพญฺญุตาย. เอวญฺหิสฺส โหติ ‘‘ภิกฺขุสงฺโฆ อตฺตโน อสพฺพญฺญุตาย อชานิตฺวาปิ กเถยฺย, สตฺถุ ปน อญฺญาณํ นาม นตฺถี’’ติ. ตสฺมา เอวมาห. อญฺญตฺร กลฺยาณา อญฺญตฺร กุสลาติ กลฺยาณเมว กุสลเมว วทามิ, น กลฺยาณกุสลวิมุตฺตนฺติ. อปิจสฺส อนวชฺชนโทโส เอโสติ.

๔. ปฐมสรณานิสกฺกสุตฺตวณฺณนา

๑๐๒๐. จตุตฺเถ อิธ มหานาม เอกจฺโจ ปุคฺคโลติ อิทํ น เกวลํ สรณานิ เอว อปายโต มุตฺโต, อิเมปิ ปุคฺคลา มุตฺตาติ ทสฺเสตุํ อารทฺธํ. มตฺตโส นิชฺฌานํ ขมนฺตีติ ปมาเณน จ โอโลกนํ ขมนฺติ. อิมินา ธมฺมานุสาริมคฺคฏฺฐปุคฺคลํ ทสฺเสติ. อคนฺตา นิรยนฺติ มคฺคฏฺฐปุคฺคโล หิ อปายโต ปริมุตฺโตติ วา ปริมุจฺจิสฺสตีติ วา วตฺตุํ น วฏฺฏติ, ปริมุจฺจตีติ ปน วตฺตุํ วฏฺฏติ. ยสฺมา จ ปริมุจฺจติ, ตสฺมา คนฺตา นาม น โหตีติ, ‘‘อคนฺตา’’ติ วุตฺโต, น คจฺฉตีติ อตฺโถ. สทฺธามตฺตํ เปมมตฺตนฺติ อิมินา สทฺธานุสาริมคฺคฏฺฐปุคฺคลํ ทสฺเสติ. มหาสาลาติ สมีเป ฐิเตว จตฺตาโร มหาสารรุกฺเข ทสฺเสนฺโต อาห. มรณกาเล สิกฺขํ สมาทิยีติ มรณสมเย ตีสุ สิกฺขาสุ ปริปูรการี อโหสีติ ทสฺเสติ.

๕. ทุติยสรณานิสกฺกสุตฺตวณฺณนา

๑๐๒๑. ปญฺจเม ทุกฺเขตฺตนฺติ วิสมเขตฺตํ. ทุพฺภูมนฺติ อูสรภูมึ โลณูปหตํ. ขณฺฑานีติ ปริภินฺนานิ. ปูตีนีติ อุทเกน เตเมตฺวา ปูติภาวํ อาปนฺนานิ. วาตาตปหตานีติ วาตาตเปน หตตฺตา นิโรชภาวํ คตานิ. อสาราทานีติ อนาทินฺนสารานิ อคหิตสารานิ. อสุขสยิตานีติ น โกฏฺฐาทีสุ ปกฺขิปิตฺวา สุฏฺฐุ ฐปิตานิ. สุขสยิตานีติ ฐปิตฏฺฐานโต จตฺตาโร มาเส อจลิตานิ.

๖. ปฐมอนาถปิณฺฑิกสุตฺตวณฺณนา

๑๐๒๒. ฉฏฺเฐ ฐานโส เวทนา ปฏิปฺปสฺสมฺเภยฺยาติ ขเณน เวทนา ปฏิปฺปสฺสมฺเภยฺย. มิจฺฉาญาเณนาติ มิจฺฉาปจฺจเวกฺขเณน มิจฺฉาวิมุตฺติยาติ อนิยฺยานิกวิมุตฺติยา. ตสฺมา สทฺธญฺจ สีลญฺจาติ คาถา วุตฺตตฺถา เอว. ยตฺร หิ นามาติ โย นาม.

๗. ทุติยอนาถปิณฺฑิกสุตฺตวณฺณนา

๑๐๒๓. สตฺตเม สมฺปรายิกํ มรณภยนฺติ สมฺปรายเหตุกํ มรณภยํ คิหิสามีจิกานีติ คิหีนํ อนุจฺฉวิกานิ. เสสํ สพฺพตฺถ อุตฺตานเมวาติ.

สรณานิวคฺโค ตติโย.