๙. พลกรณียวคฺโค

๑. พลสุตฺตวณฺณนา

๑๔๙. พลกรณียวคฺเค พลกรณียาติ อูรุพลพาหุพเลน กตฺตพฺพา ธาวนลงฺฆนตาปนวหนาทโย กมฺมนฺตา. สีเล ปติฏฺฐายาติ จตุปาริสุทฺธิสีเล ฐตฺวา. อฏฺฐงฺคิกํ มคฺคนฺติ สหวิปสฺสนํ อริยมคฺคํ.

๒. พีชสุตฺตวณฺณนา

๑๕๐. พีชคามภูตคามาติ เอตฺถ ปญฺจวิธมฺปิ พีชํ พีชคาโม นาม, ตเทว ปณฺณสมฺปนฺนํ นีลภาวโต ปฏฺฐาย ภูตคาโมติ เวทิตพฺพํ.

๓. นาคสุตฺตวณฺณนา

๑๕๑. พลํ คาเหนฺตีติ พลํ คณฺหนฺติ, คหิตพลา ถิรสรีรา โหนฺติ. กุโสพฺเภ โอตรนฺตีติอาทีสุ อยมนุปุพฺพิกถา – นาคินิโย กิร อุตุสมเย ปติฏฺฐิตคพฺภา จินฺเตนฺติ – ‘‘สเจ มยํ อิธ วิชายิสฺสาม, เอวํ โน ทารกา อูมิเวคญฺจ สุปณฺณสฺส จ ปกฺขนฺทิตฺวา อาคตสฺส เวคํ สหิตุํ น สกฺขิสฺสนฺตี’’ติ ตา มหาสมุทฺเท นิมุชฺชิตฺวา สมฺภชฺชมุขทฺวารํ ปตฺวา ปญฺจ มหานทิโย ปวิสิตฺวา หิมวนฺตํ คจฺฉนฺติ. ตตฺถ สุปณฺเณหิ อปกฺขนฺทนียาสุ สุวณฺณรชตมณิคุหาสุ วสมานา วิชายิตฺวา นาคโปตเก โคปฺผกาทิปมาเณสุ อุทเกสุ โอตาเรตฺวา อุทกตรณํ สิกฺขาเปนฺติ.

อถ ยทา อนุกฺกเมน เต นาคา คงฺคาทีนํ นทีนํ โอริมตีรโต ปรตีรํ, ปรตีรโต โอริมตีรนฺติ ตรณปฏิตรณํ กาตุํ สกฺโกนฺติ, ตทา ‘‘อิทานิ โน ทารกา อูมิเวคญฺจ ครุฬเวคญฺจ สหิตุํ สกฺขิสฺสนฺตี’’ติ ญตฺวา อตฺตโน อานุภาเวน มหาเมฆํ สมุฏฺฐาเปตฺวา สกลหิมวนฺตํ เอโกทกํ วิย กุรุมานา เทวํ วสฺสาเปตฺวา สุวณฺณรชตาทิมยา นาวา มาเปตฺวา อุปริ สุวณฺณตารกวิจิตฺตํ สโมสริตคนฺธปุปฺผทามํ เจลวิตานํ พนฺธิตฺวา สุรภิจนฺทนคนฺธปุปฺผาทีนิ อาทาย ตาหิ นาวาหิ ปญฺจ มหานทิโย โอคาหิตฺวา อนุกฺกเมน มหาสมุทฺทํ ปาปุณนฺติ. ตตฺถ จ วสนฺตา ทสพฺยาม-สตพฺยาม-สหสฺสพฺยาม-สตสหสฺสพฺยาม-ปมาณตํ อาปชฺชนฺตา มหนฺตตฺตํ เวปุลฺลตฺตํ อาปชฺชนฺติ นาม.

เอวเมว โขติ เอตฺถ หิมวนฺตปพฺพโต วิย จตุปาริสุทฺธิสีลํ ทฏฺฐพฺพํ, นาคโปตกา วิย โยคาวจรา, กุโสพฺภาทโย วิย อริยมคฺโค, มหาสมุทฺโท วิย นิพฺพานํ. ยถา นาคโปตกา หิมวนฺเต ปติฏฺฐาย กุโสพฺภาทีหิ มหาสมุทฺทํ ปตฺวา กายมหนฺตตฺตํ อาปชฺชนฺติ, เอวํ โยคิโน สีลํ นิสฺสาย สีเล ปติฏฺฐาย อริยมคฺเคน นิพฺพานํ ปตฺวา อรหตฺตมคฺเคเนว อาคเตสุ ฉสุ อภิญฺญาธมฺเมสุ คุณสรีรมหนฺตตฺตํ ปาปุณนฺตีติ.

๕. กุมฺภสุตฺตวณฺณนา

๑๕๓. กุมฺโภติ อุทกฆโฏ. โน ปจฺจาวมตีติ น ปติอาวมติ, น อนฺโต ปเวเสตีติ อตฺโถ.

๗. อากาสสุตฺตวณฺณนา

๑๕๕. ปุรตฺถิมาติ ปุรตฺถิมทิสโต อาคตวาตา. ปจฺฉิมทิสาทีสุปิ เอเสว นโย. จตฺตาโรปิ สติปฏฺฐานาติ ยเถว หิ เอเตสํ ปุรตฺถิมาทิเภทานํ วาตานํ สนฺนิปาโต อากาเส อิชฺฌติ, เอวํ อิธาปิ ‘‘จตฺตาโร สติปฏฺฐานา’’ติอาทินา นเยน วุตฺตา โพธิปกฺขิยธมฺมา สหวิปสฺสนสฺส อริยมคฺคสฺส ภาวนาย อิชฺฌนฺติ, เตเนตํ วุตฺตํ.

๘-๙. ปฐมเมฆสุตฺตาทิวณฺณนา

๑๕๖-๑๕๗. คิมฺหานํ ปจฺฉิเม มาเสติ อาสาฬฺหมาเส. อูหตนฺติ ทฺวิปทจตุปฺปทานํ ปาทปฺปหาเรน ปถวีตเล อุฏฺฐหิตฺวา อุทฺธํ คตํ วฏฺฏิวฏฺฏิ หุตฺวา อากาเส ปกฺขนฺตํ. รโชชลฺลนฺติ ปํสุรโชชลฺลํ.

๑๐. นาวาสุตฺตวณฺณนา

๑๕๘. สามุทฺทิกาย นาวายาติอาทิ เหฏฺฐา วาณิชโกปเม วิตฺถาริตเมว.

๑๑-๑๒. อาคนฺตุกสุตฺตาทิวณฺณนา

๑๕๙-๑๖๐. อาคนฺตุกาคารนฺติ ปุญฺญตฺถิเกหิ นครมชฺเฌ กตํ อาคนฺตุกฆรํ, ยตฺถ ราชราชมหามตฺเตหิปิ สกฺกา โหติ นิวาสํ อุปคนฺตุํ. อภิญฺญา ปริญฺเญยฺยาติ ยเถว หิ เตสํ ปุรตฺถิมทิสาทีหิ อาคตานํ ขตฺติยาทีนํ วาโส อาคนฺตุกาคาเร อิชฺฌติ, เอวํ อิเมสํ อภิญฺญาปริญฺเญยฺยาติอาทีนํ ธมฺมานํ อภิญฺญาปริชานนาทีหิ สหวิปสฺสนสฺส อริยมคฺคสฺส ภาวนาย อิชฺฌนฺติ, เตเนตํ วุตฺตํ. นทีสุตฺตํ เหฏฺฐา วุตฺตนยเมวาติ.

พลกรณียวคฺโค นวโม.